ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΓΙΑΝΝΗ

Από τη δεκαετία ήδη του 1970 με το πρόσχημα ότι τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα ή μεταλλαγμένα, όπως είναι γνωστά στο ευρύ κοινό, θα έλυναν το μεγάλο πρόβλημα της πείνας στον Τρίτο Κόσμο, οι πολυεθνικές εταιρείες βιοτεχνολογίας κατάφεραν να τα βάλουν στη διατροφή μας παρά τη μεγάλη αντίδραση της κοινωνίας των πολιτών. Ωστόσο όχι μόνο δεν λύθηκε το πρόβλημα της πείνας, αλλά αντίθετα η τροφή μας υποβαθμίστηκε. Δημιουργήθηκε η λεγόμενη «κρυφή πείνα» λόγω της έλλειψης μικροθρεπτικών συστατικών και της αύξησης της χρήσης χημικών στις καλλιέργειες.

Μπορεί να τρώμε καθημερινά και όμως να παραμένουμε βαθιά υποσιτισμένοι, με το σώμα μας να είναι εξασθενημένο όχι από την απουσία τροφής αλλά από την ανεπάρκεια της ουσίας της. Σήμερα, με το πρόσχημα της κλιματικής αλλαγής, η βιομηχανία της βιοτεχνολογίας υπόσχεται καλλιέργειες ανθεκτικές στην ξηρασία και στην άνοδο της θερμοκρασίας. Ωστόσο, αυτό δεν έχει αποδειχτεί και δεν μπορεί να είναι αξιόπιστο, όταν γίνεται υπό πίεση, χωρίς σαφείς πληροφορίες, επιστημονική τεκμηρίωση και θεσμικό έλεγχο. Τον Ιούλιο του 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε τον νέο κανονισμό για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ), για τη νέα γενιά δηλαδή μεταλλαγμένων. Αυτός ο κανονισμός που χαλαρώνει τη νομοθεσία για τη νέα γενιά γενετικά τροποποιημένων οργανισμών, ψηφίστηκε στις 19 Δεκεμβρίου στις Βρυξέλλες στο πλαίσιο της Μόνιμης Αντιπροσωπείας των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Δυστυχώς η Ελλάδα ψήφισε υπέρ, παρά τις αντιρρήσεις του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας, που είναι ο θεσμοθετημένος επιστημονικός σύμβουλος της πολιτείας για τον πρωτογενή τομέα παραγωγής, την προστασία του περιβάλλοντος και την αειφορική διαχείριση των φυσικών πόρων.

«Πρόκειται για ένα ακόμα βήμα προς την κατεύθυνση ακύρωσης των κανόνων ασφαλείας για τον αγρότη και τον καταναλωτή. Είναι η πρώτη φορά που μια Ελληνική κυβέρνηση ψηφίζει υπέρ της διάδοσης της γενετικά τροποποιημένης διατροφής, δηλαδή των “μεταλλαγμένων” χωρίς ελέγχους και διαφάνεια. Επιδιώκει να φέρει στο πιάτο μας κρυφά –χωρίς ενημέρωση και ελέγχους– μια νέα κατηγορία τροφίμων που δεν έχουν δοκιμαστεί. Επιδιώκει να καταστήσει ακόμη περισσότερο εξαρτώμενο τον αγρότη από τις εταιρείες με τις πατέντες;», αναφέρει στην ανακοίνωσή του το Δίκτυο για τη Διατήρηση των Παραδοσιακών Σπόρων ΣΙΤΩ (www.sito.gr).

Τι θα ισχύσει εάν ψηφιστεί η νομοθετική πρόταση από το Ε.Κ.;

«Μέχρι τώρα στα γενετικά τροποποιημένα για τις τροφές των ανθρώπων έπρεπε να υπάρχει προηγούμενη αξιολόγηση κινδύνου πριν εγκριθεί η καλλιέργεια. Μετά την καλλιέργεια έπρεπε να υπάρχει αυτό που αποκαλείται ιχνηλασιμότητα, δηλαδή η δυνατότητα παρακολούθησης του φυτού έτσι ώστε αν υπάρξει κάποιο πρόβλημα να μπορεί να αποσυρθεί στο μέτρο που είναι εφικτό. Ενα τρίτο που ισχύει είναι η σήμανση μέχρι τον τελικό καταναλωτή», εξηγεί η ερευνήτρια και μέλος του Δικτύου ΣΙΤΩ, Βάσω Κανελλοπούλου. Αν ψηφιστεί η νέα νομοθεσία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον προσεχή Μάρτιο, αυτά καταργούνται γιατί τα θεωρεί ισοδύναμα με τα συμβατικά φυτά.

«Ο όρος “ισοδύναμα” είναι αυθαίρετος όρος γιατί βασίζεται σε ένα όριο 20 γενετικών τροποποιήσεων. Δηλαδή αν το φυτό έχει μέχρι 20 τροποποιήσεις, είναι ισοδύναμο με τις φυσικές μεταλλάξεις των φυτών στη φύση. Αυτό είναι αυθαίρετο, οι επιστήμονες λένε ότι πρόκειται για νομικό κατασκεύασμα και δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια», λέει η κ. Κανελλοπούλου.

Στην Ευρώπη και κατ’ επέκταση και στην Ελλάδα υπάρχει μια σχετικά ικανοποιητική νομοθεσία για τα μεταλλαγμένα η οποία βασίζεται στην Αρχή της Προφύλαξης.

Στη νέα νομοθεσία και σε αντίθεση με την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, τα βασικά δικαιώματα των Ευρωπαίων πολιτών, όπως η αξιολόγηση κινδύνου, η ιχνηλασιμότητα και η σήμανση για τον τελικό καταναλωτή, καταστρατηγούνται υπό την πίεση του αγροχημικού λόμπι. «Υπήρχαν υποχρεωτικά μέθοδοι ανεύρεσης και εντοπισμού ενός ΓΤΟ. Επρεπε δηλαδή η πολυεθνική εταιρεία που το ετοιμάζει να παρέχει και τους τρόπους εντοπισμού του», θα πει η κ. Κανελλοπούλου για την ιχνηλασιμότητα.

Με απλά λόγια, μέχρι τώρα υπάρχει η δυνατότητα εντοπισμού και παρακολούθησης ενός ΓΤΟ σε όλα τα στάδια παραγωγής και διακίνησης. Από πού προέρχεται, πού πηγαίνει και σε ποια προϊόντα καταλήγει. Υπάρχει η πληροφορία αλλά και η δυνατότητα ένα προϊόν που ενέχει κινδύνους για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον να ανακληθεί.

Αυτή η θεσμοθετημένη υποχρέωση της Ε.Ε. από το 2003 που βοηθά να αντιμετωπιστεί κάθε απρόβλεπτος κίνδυνος αν ψηφιστεί ο νέος νόμος, δεν θα ισχύει, καθώς και η επιστημονική διαδικασία την οποία ονομάζουμε αξιολόγηση κινδύνου και εξετάζει ξεχωριστά το κάθε ΓΤΟ εάν είναι ασφαλής ή ενδεχομένως μπορεί να προκαλέσει βλάβες στην ανθρώπινη υγεία, στο περιβάλλον και στον άνθρωπο. Δυστυχώς, με την κατάργηση της σήμανσης στο τελικό προϊόν η νέα νομοθεσία στερεί στους Ευρωπαίους πολίτες και το δικαίωμά τους να γνωρίζουν τι φτάνει στο πιάτο τους. Στερεί το δικαίωμά μας δηλαδή στο να επιλέγουμε τι θα φάμε.

Επιπλέον, μέχρι τώρα τα κράτη-μέλη έχουν το δικαίωμα απαγόρευσης μιας τέτοιας καλλιέργειας σε εθνικό έδαφος. Αυτό το δικαίωμα με τη νέα νομοθεσία χάνεται. Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα όπου σήμερα δεν καλλιεργούνται ΓΤΟ; Οτι θα χαθεί το δικαίωμα της χώρας να απαγορεύει την καλλιέργεια όταν κρίνει ότι θα υπάρξει πρόβλημα τόσο στην παραγωγή όσο και στα οικοσυστήματά μας. «Μέχρι τώρα ένα κράτος-μέλος μπορεί να πει “όχι” για καλλιέργεια που έχει εγκριθεί σε άλλες χώρες της Ε.Ε. Μπορεί να πει “Δεν ταιριάζει στη δική μου βιοποικιλότητα, δεν ταιριάζει στο οικοσύστημά μου”. Αυτό το δικαίωμα καταργείται γιατί αν ένα τέτοιο προϊόν εγκριθεί, για παράδειγμα στην Πολωνία, η Ελλάδα θα είναι υποχρεωμένη να το χρησιμοποιήσει χωρίς σήμανση, χωρίς αξιολόγηση κινδύνου και χωρίς ενημέρωση του καταναλωτή», λέει η κ. Κανελλοπούλου.

Με την αποκαλούμενη απορρύθμιση, με τη χαλάρωση δηλαδή των μέτρων προστασίας στη νέα νομοθεσία, τα κράτη-μέλη θα χάσουν το δικαίωμά τους, όπως είπαμε, να απαγορεύσουν την καλλιέργεια όταν κρίνουν ότι θα υπάρξει πρόβλημα στην παραγωγή τους αλλά και στα οικοσυστήματά τους, ενώ οι καλλιεργητές –είτε βιολογικοί είτε συμβατικοί– διατρέχουν τον κίνδυνο επιμόλυνσης μέσω τυχαίων διασταυρώσεων.

Με απλά λόγια, θα εκθέσει τους αγρότες και τη φύση στον κίνδυνο μόλυνσης, καθώς οι ΓΤΟ απελευθερώνονται ανεξέλεγκτα στο περιβάλλον. «Στην Ελλάδα έχουμε μικρό κλήρο σε σχέση με την κεντρική Ευρώπη. Στον μικρό κλήρο η επιμόλυνση από τον διπλανό, δηλαδή η φυσική διασταύρωση είναι πάρα πολύ πιο πιθανή με ενδεχόμενες σοβαρές οικονομικές και άλλες επιπτώσεις για το προϊόν του αγρότη», θα πει η κ. Κανελλοπούλου και συμπληρώνει: «Το σημαντικότερο με την επιμόλυνση είναι και σε σχέση με τις πατέντες. Είναι πολύ σοβαρό, γιατί έχει σχέση με την σποροπαραγωγή κάθε χώρας που διασφαλίζει έτσι και την επισιτιστική της ασφάλεια. Η επισιτιστική ασφάλεια και η επάρκεια είναι κομμάτι της εθνικής άμυνας μιας χώρας. Αν συμβεί κάτι, ένα διεθνές πρόβλημα, είτε ανθρώπινο είτε κλιματικό, και σου μπλοκάρουνε το σπόρο, τι θα κάνεις; Θα έχεις σπόρους με δικαιώματα από τις πολυεθνικές; Πρέπει να έχεις και τον δικό σου σπόρο που είναι ελληνικός και πρέπει να προστατεύεται», εξηγεί η κ. Κανελλοπούλου.

Προβλήματα και στη βιομηχανία τροφίμων

Με τη χαλάρωση της νομοθεσίας και την κατάργηση των μέτρων προστασίας δεν είναι μόνο ότι οι καταναλωτές δεν θα γνωρίζουν τι φτάνει στο πιάτο τους, ότι οι αγρότες θα κινδυνεύουν από επιμόλυνση της παραγωγής τους και ότι το κράτος θα είναι έρμαιο των πολυεθνικών της βιοτεχνολογίας. Πολλά προβλήματα δημιουργεί και στη βιομηχανία τροφίμων, αφού το βάρος της αξιολόγησης κινδύνου φεύγει από τις πολυεθνικές της βιοτεχνολογίας και μεταφέρεται στις πλάτες της βιομηχανίας τροφίμων.

Σύμφωνα με τη European Non-GMO Industry Association (ENGA), το οικονομικό κόστος για τις εταιρείες τροφίμων που θέλουν να παραμείνουν χωρίς ΓΤΟ αυξάνει σημαντικά. Επιπλέον, θα υπάρχει πάντα ένα νομικό πρόβλημα, διότι, λόγω έλλειψης σήμανσης, δεν θα μπορούν να είναι βέβαιοι για τις πρώτες ύλες τους και δεν θα ξέρουν τι να πουν στον καταναλωτή. Επιπλέον, όπως φαίνεται από έρευνα που διεξήχθη από την ENGA, αν δεν περάσει η νομοθεσία που προτείνει τη χαλάρωση των κανόνων, δεν χάνουμε καμία ευκαιρία αντιμετώπισης των προβλημάτων της κλιματικής αλλαγής όπως μας λένε, διότι η πλειονότητα των προτάσεων των εταιρειών βιοτεχνολογίας δεν αφορά το κλίμα. «Σε 49 φυτά που βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης, μόνο δύο έχουν σχέση με την κλιματική αλλαγή ή τη βιωσιμότητα: το ένα υπόσχεται αντιμετώπιση της ξηρασίας και το άλλο υπόσχεται αντοχή σε αυξημένη αλατότητα του νερού. Ολα τα υπόλοιπα είναι άσχετα με το περιβάλλον και το κλίμα». Ωστόσο, η ασφάλεια των τροφίμων και του περιβάλλοντος δεν μπορεί να βασίζεται στις «υποσχέσεις» των πολυεθνικών.

Τώρα οι δυο επόμενες ψηφοφορίες σε σχέση με αυτό το νομοσχέδιο αφορούν αποκλειστικά το Ευρωκοινοβούλιο. Η πρώτη θα γίνει στην Επιτροπή Περιβάλλοντος του Ευρωκοινοβουλίου, ενώ η δεύτερη στην Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου τον Μάρτιο του 2026. «Σε μια πρώτη ενδιάμεση ψηφοφορία που είχε γίνει το 2024 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε ψηφίσει υπέρ της σήμανσης μέχρι τον τελικό καταναλωτή και είχε εγείρει μεγάλες αμφιβολίες για τις πατέντες. Τώρα αυτά θα τα ξεχάσει; Η Κομισιόν του προτείνει να τα ξεχάσει και οι ευρωβουλευτές θα τα ξεχάσουν;» αναρωτιέται με έκδηλη ανησυχία η κ. Κανελλοπούλου, ενώ η Μυρτώ Πισπίνη από το Ελληνικό Γραφείο της Greenpeace θα πει: «Η χώρα μας, αντί να ταχθεί με την πλευρά της ασφάλειας των τροφίμων, της υγείας των καταναλωτών και του περιβάλλοντος, φαίνεται ότι μπορεί να ψηφίσει υπέρ της νέας νομοθεσίας για τα νέα μεταλλαγμένα. Ομως οφείλουμε να θυμίσουμε ότι η Ελλάδα ιστορικά έχει πρωτοστατήσει στην Ε.Ε. για να ψηφιστεί το πενταετές ευρωπαϊκό μορατόριουμ/απαγόρευση στα μεταλλαγμένα φυτά, μέχρι να δημιουργηθεί η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη σήμανση και την ιχνηλασιμότητα, και που τελικά οδήγησε στην απαγόρευση της καλλιέργειας των μεταλλαγμένων στη χώρα μας».

Ως επίλογο, ας δούμε τι αναφέρει το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, καλώντας τους ευρωβουλευτές να καταψηφίσουν το νομοσχέδιο: «Η Ελλάδα διαθέτει μοναδικό φυτικό κεφάλαιο ιδιαίτερης βιοποικιλότητας, υψηλής ποιότητας και διεθνούς αναγνώρισης. Θεωρούμε καθήκον μας να υπερασπιστούμε την προστασία της δημόσιας υγείας, του περιβάλλοντος, της γεωργικής παραγωγής και του καταναλωτή, διασφαλίζοντας ότι οποιαδήποτε τεχνολογική πρόοδος θα εφαρμοστεί με όρους επιστημονικά τεκμηριωμένους και κοινωνικά υπεύθυνους».

Τι ισχύει

? Αξιολόγηση κινδύνου για τους ΓΤΟ
? Ιχνηλασιμότητα. Από πού προέρχεται, πού πηγαίνει και σε ποια προϊόντα καταλήγει, ώστε ένα προϊόν να μπορεί να ανακληθεί αν χρειαστεί.
? Σήμανση για τον τελικό καταναλωτή
? Δικαίωμα των κρατών-μελών να απαγορεύουν την καλλιέργεια

Η νέα νομοθεσία για τα μεταλλαγμένα θα:

? καταργήσει τις δοκιμές ασφαλείας και την παρακολούθηση για το 94% των νέων ΓΜΟ, σε αντίθεση με απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου,
? εκθέσει τους ανθρώπους και τη φύση στους πιθανούς κινδύνους των μεταλλαγμένων φυτών που παράγονται με νέες γονιδιωματικές τεχνικές (NGT),
? καταργήσει την επιλογή των καταναλωτών με τον τερματισμό των απαιτήσεων επισήμανσης στα τρόφιμα,
? εκθέσει τους αγρότες και τη φύση στον κίνδυνο μόλυνσης, καθώς οι νέοι ΓΜΟ απελευθερώνονται ανεξέλεγκτα στο περιβάλλον και
? θα αυξήσει τον έλεγχο που έχουν μόνο μια χούφτα εταιρείες σπόρων στους αγρότες και τους μικρούς και μεσαίους εκτροφείς μέσω των πατεντών.

Πηγή: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ