Μια πρωτοφανής και εξαιρετικά ευαίσθητη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στα τέλη Ιουνίου κοντά στις Βρυξέλλες, ανάμεσα σε Ευρωπαίους αξιωματούχους και εκπροσώπους των Ταλιμπάν, έχει προκαλέσει πολιτικό σεισμό στους διαδρόμους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Σήμερα, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, καλείται να δώσει εξηγήσεις κεκλεισμένων των θυρών στους ευρωβουλευτές, οι οποίοι ζητούν επίμονα να μάθουν: για ποιο λόγο η Ε.Ε. άνοιξε δίαυλο επικοινωνίας με ένα καθεστώς που δεν αναγνωρίζει και τι κέρδισε ως αντάλλαγμα;

Γιατί έγινε η συνάντηση;

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται το φλέγον ζήτημα των απελάσεων μεταναστών: Περίπου 20 ευρωπαϊκές χώρες ανάμεσά τους το Βέλγιο και η Σουηδία πιέζουν για την επιτάχυνση των απελάσεων Αφγανών πολιτών, κυρίως όσων έχουν καταδικαστεί για ποινικά αδικήματα.

Από την πλευρά του, το καθεστώς της Καμπούλ, το οποίο στερείται επίσημης διεθνούς αναγνώρισης, επιδιώκει συστηματικά να αναβαθμίσει το διπλωματικό του κύρος και να εδραιώσει την παρουσία του στο εξωτερικό.

«Δεν είναι συνομιλητές σαν όλους τους άλλους»

Η είδηση της συνάντησης προκάλεσε την άμεση και οργισμένη αντίδραση οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και της αριστερής και πράσινης πτέρυγας του Ευρωκοινοβουλίου.

«Οι Ταλιμπάν δεν είναι συνομιλητές σαν τους άλλους. Μιλάμε για ένα καθεστώς που καταδυναστεύει συστηματικά τις γυναίκες, επιβάλλει ένα πραγματικό έμφυλο απαρτχάιντ και καταπνίγει κάθε αντίθετη φωνή», δήλωσε χαρακτηριστικά η Βελγίδα οικολόγος ευρωβουλευτής, Σάσκια Μπρίκμον, η οποία πρωτοστάτησε στην κλήση του Επιτρόπου για εξηγήσεις.

Η άμυνα της Κομισιόν: «Κάναμε απλώς τη δουλειά μας»

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απορρίπτει τις κατηγορίες περί «νομιμοποίησης» των Ταλιμπάν και προβάλλει τα εξής επιχειρήματα: Η Κομισιόν επιμένει ότι η συνάντηση δεν είχε πολιτικό χαρακτήρα και γι’ αυτό δεν συμμετείχαν υψηλόβαθμα στελέχη της κυβέρνησης των Ταλιμπάν. «Απλώς κάναμε αυτό που μας ζήτησαν να κάνουμε περίπου 20 κράτη-μέλη», ανέφερε χαρακτηριστικά Ευρωπαίος αξιωματούχος στο Γαλλικό Πρακτορείο (AFP).

Ωστόσο, το γεγονός ότι η Κομισιόν αντιλαμβανόταν πλήρως τις πολιτικές παρενέργειες της συνάντησης αποδεικνύεται από τον τρόπο που τη διοργάνωσε: επιλέχθηκε ένας χώρος πολύ κοντά στο αεροδρόμιο των Βρυξελλών, με μοναδικό στόχο η επίσκεψη να κρατηθεί αυστηρά μακριά από τις τηλεοπτικές κάμερες και τα φώτα της δημοσιότητας.

Παρόλα αυτά, η αντιπροσωπεία των Ταλιμπάν έσπευσε ήδη να κάνει λόγο για «εποικοδομητικές συνομιλίες με τις Βρυξέλλες», εκμεταλλευόμενη επικοινωνιακά το γεγονός.

Ότι η Meta παραβιάζει τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) λόγω του «εθιστικού σχεδιασμού» των Instagram και Facebook, διαπίστωσε προκαταρκτικά Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται λειτουργίες που έχουν γίνει καθημερινή συνήθεια για εκατομμύρια Ευρωπαίους, όπως το ατελείωτο «σκρολάρισμα», η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο, οι ειδοποιήσεις push και τα εξατομικευμένα συστήματα συστάσεων.

Το πόρισμα των Βρυξελλών είναι σκληρό. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η Meta δεν αξιολόγησε επαρκώς τους κινδύνους που ενέχει ο σχεδιασμός των πλατφορμών της για τη σωματική και ψυχική υγεία των χρηστών, ιδίως των ανηλίκων και των ευάλωτων ενηλίκων.

Χαρακτηριστικά όπως οι προσωποποιημένες συστάσεις και το autoplay, αναφέρει η Κομισιόν, τροφοδοτούν την παρόρμηση του χρήστη να συνεχίσει το σκρολάρισμα και μεταφέρουν τον εγκέφαλο σε καθεστώς «αυτόματου πιλότου», συμβάλλοντας σε ανθυγιεινές συνήθειες και καταναγκαστική χρήση.

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στους ανήλικους. Η Κομισιόν κατηγορεί τη Meta ότι αγνόησε διαθέσιμα στοιχεία για τον χρόνο που περνούν τα παιδιά στις πλατφόρμες τη νύχτα, καθώς και για τον τρόπο με τον οποίο η βελτιστοποίηση μορφότυπων όπως τα reels και τα stories μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολική χρήση.

Εξίσου αυστηρή είναι η αξιολόγηση για τα μέτρα μετριασμού. Τα εργαλεία διαχείρισης χρόνου, ακόμη και όσα ενεργοποιούνται εξ ορισμού για εφήβους, μπορούν να απορριφθούν με ένα κλικ.

Οι γονικοί έλεγχοι, σημειώνει η Κομισιόν, είναι αποτελεσματικοί μόνον εφόσον οι γονείς διαθέτουν επαρκείς τεχνικές γνώσεις και ικανότητα να τους κατανοήσουν. Ενώ, και οι σύνδεσμοι προς πηγές ψυχικής υγείας, κρυμμένοι σε μια ξεχωριστή σελίδα «κέντρου ασφάλειας», δεν αρκούν.

Η Κομισιόν προτείνει ρητά την απενεργοποίηση του autoplay και του infinite scroll εξ ορισμού, ουσιαστικά «διαλείμματα οθόνης» και προσαρμογή του αλγορίθμου συστάσεων ώστε να είναι λιγότερο προσανατολισμένος στη μεγιστοποίηση της εμπλοκής.

Η Meta έχει το δικαίωμα να μελετήσει τον φάκελο και να απαντήσει γραπτώς, ενώ παράλληλα θα ζητηθεί η γνώμη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ψηφιακών Υπηρεσιών. Αν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις, η Κομισιόν μπορεί να εκδώσει απόφαση μη συμμόρφωσης με πρόστιμο έως 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της εταιρίας.

«Η προστασία της σωματικής και ψυχικής υγείας των Ευρωπαίων πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα για τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης», δήλωσε η Χένα Βίρκουνεν, Εκτελεστική Αντιπρόεδρος της Ευρωπϊκής Επιτροπής για την Τεχνολογική Κυριαρχία, την Ασφάλεια και τη Δημοκρατία. «Ο DSA παρέχει σαφές πλαίσιο για να λογοδοτούν οι πλατφόρμες», σημείωσε.

Η υπόθεση εντάσσεται στη διαδικασία που άνοιξε τον Μάιο του 2024 και βασίζεται σε ανάλυση εσωτερικών εγγράφων της Meta, εκτεταμένη επιστημονική βιβλιογραφία και συνεντεύξεις με ειδικούς στη συμπεριφορική εξάρτηση. Επίσης, καλύπτει τα μέτρα επαλήθευσης ηλικίας για παιδιά κάτω των 13 ετών, για τα οποία είχαν εκδοθεί προκαταρκτικά πορίσματα τον Απρίλιο του 2026.

Παράλληλα παραμένει ανοιχτή η έρευνα για την «αλγοριθμική κατολίσθηση», τον μηχανισμό με τον οποίο τα συστήματα συστάσεων παρασύρουν τον χρήστη, βήμα-βήμα, σε ολοένα πιο ακραίο ή επιβλαβές περιεχόμενο, εκμεταλλευόμενα την ανωριμότητα και την απειρία των ανηλίκων.

Ηχηρή απάντηση σε ερώτηση για εξαντλητικές εφημερίεςστα δημόσια νοσοκομείαπου είχε καταθέσει ο αντιπρόεδρος της LEFT και ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Κώστας Αρβανίτης, έδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στην ερώτησή του, ο ευρωβουλευτής είχε επισημάνει πως “η υπόθεση εξαναγκασμού ειδικευόμενης ιατρού σε συνεχείς 24ωρες εφημερίες επί πέντε ημέρες επαναφέρει το ζήτημα της παραβίασης εκ μέρους της Ελλάδας του ενωσιακού δικαίου αναφορικά με τα όρια εργασίας και τις περιόδους ανάπαυσης των εργαζομένων στον τομέα υγείας και αναδεικνύει όχι μόνο την τεράστια υποστελέχωση και τις δυσμενείς και εξαντλητικές συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί στους δημόσιους φορείς υγείας, αλλά και τους κινδύνους που εγκυμονούν τέτοιες πρακτικές για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζόμενων και των ασθενών”.

Λαμβάνοντας υπ’ όψιν τη σχετική οδηγία της ΕΕ, ο ευρωβουλευτής ρωτούσε την Κομισιόν αν θεωρεί ότι πρακτικές συνεχόμενων 24ωρων εφημεριών χωρίς επαρκή ανάπαυση συνάδουν με το ενωσιακό δίκαιο, πώς αξιολογεί τον κίνδυνο για την υγεία και την ασφάλεια τόσο των εργαζομένων όσο και των ασθενών από τέτοιες πρακτικές, και αν προτίθεται να διερευνήσει πιθανή παραβίαση της οδηγίας από την Ελλάδα.

Στην απάντησή της η αρμόδια εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Roxana Mînzatu, υπενθυμίζει ότι “για την προστασία της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων, η οδηγία 2003/88/ΕΚ1 για τον χρόνο εργασίας καθορίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις για την οργάνωση του χρόνου εργασίας. Κάθε εργαζόμενος δικαιούται ελάχιστη περίοδο ημερήσιας ανάπαυσης διάρκειας έντεκα συναπτών ωρών ανά εικοσιτετράωρο“.

Σημειώνει δε ότι “παρόλο που επιτρέπονται παρεκκλίσεις από τον κανόνα αυτό για υπηρεσίες σχετικές με την υποδοχή, τη νοσηλεία και/ή την περίθαλψη που παρέχονται από νοσοκομεία ή παρόμοια ιδρύματα, οι παρεκκλίσεις αυτές θα πρέπει να αντισταθμίζονται με ισοδύναμη περίοδο ανάπαυσης. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει διευκρινίσει ότι η εν λόγω αντισταθμιστική ανάπαυση πρέπει να διαδέχεται άμεσα τον χρόνο εργασίας που υποτίθεται ότι πρέπει να αντισταθμίσει”.

Σύμφωνα με την Ευρωπαία Επίτροπο, “ο χρόνος εφημερίας, κατά τη διάρκεια του οποίου ο εργαζόμενος υποχρεούται να παραμένει στον χώρο εργασίας ή σε άλλον τόπο που καθορίζεται από τον εργοδότη, πρέπει να υπολογίζεται ως χρόνος εργασίας”.

Ειδικότερα για την περίπτωση στην οποία αναφέρεται ο κ. Αρβανίτης στην ερώτησή του, επισημαίνει ότι “αν η εκτέλεση επαναλαμβανόμενων διαδοχικών εικοσιτετράωρων περιόδων εφημερίας δεν διακοπτόταν από έντεκα συναπτές ώρες ημερήσιας ανάπαυσης (ανά εικοσιτετράωρο), τότε η κατάσταση αυτή δεν ήταν σύμφωνη με την οδηγία 2003/88/ΕΚ, η οποία ισχύει για τους εργοδότες τόσο του ιδιωτικού όσο και του δημόσιου τομέα”.

Επίσης τονίζει ότι “η ευθύνη για τη διασφάλιση της ορθής και αποτελεσματικής εφαρμογής της εθνικής νομοθεσίας που μεταφέρει τις οδηγίες της ΕΕ στο εθνικό δίκαιο εναπόκειται πρωτίστως στις αρμόδιες εθνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων των δικαστηρίων, καθώς μόνο αυτές μπορούν να αξιολογούν τα πραγματικά περιστατικά σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Στο πλαίσιο του ρόλου της ως θεματοφύλακα των Συνθηκών, η Επιτροπή παρακολουθεί τη συμμόρφωση όλων των κρατών μελών με την οδηγία, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Εάν η Επιτροπή διαθέτει αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με παραβιάσεις της οδηγίας 2003/88/ΕΚ, μπορεί να προβεί σε κάθε ενέργεια που κρίνει αναγκαία, σύμφωνα με το άρθρο 258 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης”.

Μια πρωτοφανής θεσμική κρίση εξελίσσεται ανάμεσα στην Αθήνα και την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, με την επικεφαλής του οργάνου, Λάουρα Κόβεσι, να οδηγεί την αντιπαράθεση στα ανώτατα κλιμάκια των Βρυξελλών. Η τροποποίηση των εγχώριων δικαστικών διαδικασιών για τα πολιτικά πρόσωπα άνοιξε τον ασκό του Αιόλου, προκαλώντας την επίσημη αντίδραση του Λουξεμβούργου και θέτοντας την Ελλάδα αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο αυστηρών οικονομικών κυρώσεων μέσω του μηχανισμού αιρεσιμότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η αλλαγή στην ανάκριση βουλευτών και οι ευρωπαϊκές ενστάσεις

Η σπίθα που πυροδότησε την ένταση ήταν η ψήφιση διάταξης από το υπουργείο Δικαιοσύνης, η οποία αλλάζει το καθεστώς ποινικής διερεύνησης για τους βουλευτές που αντιμετωπίζουν κατηγορίες σε βαθμό κακουργήματος. Πλέον, οι υποθέσεις αυτές αφαιρούνται από τους πρωτοδίκες ανακριτές και ανατίθενται σε εφέτες. Η κυβέρνηση αιτιολογήσε την κίνηση αυτή προτάσσοντας την ανάγκη για ταχύτητα, ιδιαίτερα μετά τα μαζικά αιτήματα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για άρση ασυλιών που σχετίζονται με την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, επισημαίνοντας ότι τα μέλη του Κοινοβουλίου δεν μπορεί να βρίσκονται σε καθεστώς παρατεταμένης εκκρεμότητας.

Ωστόσο, η Λάουρα Κόβεσι εξέφρασε αμέσως την έντονη διαφωνία της, στέλνοντας αρχικά επιστολή στον υπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη και προβαίνοντας στη συνέχεια σε επίσημη ανακοίνωση. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία θεωρεί ότι η συγκεκριμένη δικονομική αλλαγή μπορεί να λειτουργήσει ως τροχοπέδη στο έργο της, περιορίζοντας τη δυνατότητά της να ερευνά και να διώκει αποτελεσματικά πολιτικά πρόσωπα. Η εξέλιξη αυτή αναζωπυρώνει την πάγια δυσπιστία των Βρυξελλών για το ελληνικό πλαίσιο περί ποινικής ευθύνης των πολιτικών, το οποίο πάντως έχει τεθεί σε προτεραιότητα προς αναθεώρηση εν όψει της επερχόμενης συνταγματικής μεταρρύθμισης.

Το φάσμα των κυρώσεων και η κυβερνητική άμυνα

Η κλιμάκωση της έντασης πήρε επίσημη μορφή με την προσφυγή της κυρίας Κόβεσι στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η κίνηση αυτή βασίζεται στις διατάξεις περί αιρεσιμότητας για το κράτος δικαίου, έναν αυστηρό μηχανισμό που προβλέπει ακόμη και την περικοπή κοινοτικών πόρων για τις χώρες που επιδεικνύουν ελλείμματα συμμόρφωσης, εφαρμόζοντας μια πρακτική που έχει ήδη δοκιμαστεί στο παρελθόν σε περιπτώσεις όπως της Πολωνίας και της Ουγγαρίας.

Το γεγονός αυτό έχει θέσει σε ετοιμότητα τα αρμόδια κυβερνητικά επιτελεία. Η Αθήνα προετοιμάζει ήδη τη νομική της επιχειρηματολογία, επιδιώκοντας να πείσει την Κομισιόν ότι η επιτάχυνση των διαδικασιών δεν υπονομεύει τις ευρωπαϊκές αρμοδιότητες. Η έκβαση της υπόθεσης θεωρείται κρίσιμη, καθώς η χώρα αναμένει την ετήσια έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου, με την ελληνική πλευρά να σπεύδει να διαχειριστεί τα ανοιχτά μέτωπα ώστε να μην υπάρξουν αρνητικές διαφοροποιήσεις σε σχέση με την προηγούμενη αξιολόγηση, όπου είχαν καταγραφεί βήματα προόδου.

Η δεύτερη εστία τριβής στον Άρειο Πάγο

Πέρα από το νομοθετικό σκέλος, οι σχέσεις των δύο πλευρών δοκιμάζονται και σε επίπεδο στελέχωσης των δικαστικών αρχών. Αφορμή στάθηκε η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου του Αρείου Πάγου να ανανεώσει για δύο έτη τη θητεία της Πόπης Παπανδρέου, της Χαρίκλειας Θάνου κα του Διονύση Μουζάκη που υπηρετούν στο εγχώριο κλιμάκιό της.

Η απόφαση αυτή ήρθε σε ευθεία αντίθεση με την επιθυμία της Λάουρας Κόβεσι, η οποία είχε εισηγηθεί πενταετή παράταση για τους συγκεκριμένους λειτουργούς. Το Λουξεμβούργο τηρεί στάση αναμονής μέχρι την επίσημη καθαρογραφή της απόφασης, με το ενδεχόμενο προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο να παραμένει ανοιχτό, μια πιθανότητα που η Ευρωπαία Εισαγγελέας είχε αφήσει να εννοηθεί και κατά την παρουσία της στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών.

Εν μέσω του πολέμου στη Μέση Ανατολή που συνεχίζει να μαίνεται χωρίς ορατό τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτρέπει τους πολίτες της γηραιάς ηπείρου να εργάζονται από το σπίτι, να οδηγούν και να ταξιδεύουν λιγότερο, καθώς και τις χώρες της Ε.Ε. να εφαρμόσουν επειγόντως τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Σε κάθε περίπτωση, η Κομισιόν προειδοποιεί για παρατεταμένη ενεργειακή κρίση, λόγω της πολεμικής σύγκρουσης. 

Σε μια ομιλία που θύμισε τις πρώτες ημέρες της πανδημίας του κορονοϊού, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης, Νταν Γιόργκενσεν, δήλωσε ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια «πολύ σοβαρή κατάσταση» χωρίς σαφές τέλος.

«Ακόμα κι αν... η ειρήνη έρθει αύριο, δεν θα επιστρέψουμε στην κανονικότητα στο άμεσο μέλλον», είπε με σαφήνεια, μετά το τέλος της έκτακτης τηλεδιάσκεψης των υπουργών Ενέργειας.

«Όσο περισσότερα μπορούν να γίνουν για την εξοικονόμηση πετρελαίου, ντίζελ και καυσίμων αεροσκαφών, τόσο καλύτερα θα είναι τα πράγματα», είπε ο Γιόργκενσεν, προτρέποντας τα κράτη-μέλη να ακολουθήσουν τις συμβουλές του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, οι οποίες –όπως είπε– περιλαμβάνουν «εργασία από το σπίτι όπου είναι δυνατόν, μείωση των ορίων ταχύτητας στους αυτοκινητόδρομους κατά δέκα χιλιόμετρα [την ώρα], ενθάρρυνση των δημόσιων συγκοινωνιών, εναλλακτική πρόσβαση με ιδιωτικό αυτοκίνητο... αύξηση της κοινής χρήσης αυτοκινήτων και υιοθέτηση αποτελεσματικών πρακτικών οδήγησης».

Μακροπρόθεσμα, προέτρεψε τις χώρες της ΕΕ να διπλασιάσουν την κατασκευή περισσότερων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, λέγοντας ότι «αυτή πρέπει να είναι η στιγμή που θα αλλάξουμε επιτέλους την κατάσταση και θα γίνουμε πραγματικά ενεργειακά ανεξάρτητοι».

Χαρακτηριστικές αναφορές του Γιόργκενσεν:

• Είπε πως δεν υπάρχουν άμεσες ελλείψεις στην προμήθεια πετρελαίου και φυσικού αερίου στην ΕΕ. Ωστόσο, παρατηρούνται «πιέσεις σε ορισμένες αγορές προϊόντων, ιδίως στο ντίζελ και τα καύσιμα αεροσκαφών, καθώς και αυξανόμενοι περιορισμοί στις παγκόσμιες αγορές φυσικού αερίου και η μετακύλισή τους στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».
• Τόνισε ότι «δεν πρέπει να έχουμε καμία αυταπάτη ότι οι συνέπειες αυτής της κρίσης για τις αγορές ενέργειας θα είναι βραχυπρόθεσμες, διότι δεν θα είναι».
• Υπογράμμισε ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό «να αποφύγουμε κατακερματισμένες εθνικές απαντήσεις» και μέτρα που θα διαταράξουν την αγορά. Επίσης επανέλαβε, ότι η Επιτροπή ήδη συντονίζει δράσεις σχετικά με την αποθήκευση φυσικού αερίου, την αναπλήρωση των αποθεμάτων και την ασφάλεια εφοδιασμού πετρελαίου.
• Αναφορικά με την εργαλειοθήκη της κρίσης του 2022, τόνισε ότι τότε ήταν κυρίως κρίση φυσικού αερίου, ενώ τώρα αντιμετωπίζουμε ένα ευρύτερο φάσμα προβλημάτων, ιδίως σε σχέση με το πετρέλαιο και ακόμη περισσότερο με συγκεκριμένα προϊόντα, όπως το καύσιμο αεροσκαφών και το ντίζελ.

Οι συνομιλίες της Τρίτης μεταξύ των υπουργών ολοκληρώθηκαν χωρίς συγκεκριμένες προτάσεις, αν και ο Γιόργκενσεν υποσχέθηκε ότι η Επιτροπή θα ανακοινώσει ένα πακέτο μέτρων σε επίπεδο Ε.Ε., στο εγγύς μέλλον.

Τα σχόλιά του έρχονται καθώς αυξάνονται οι φόβοι ότι ο κόσμος αντιμετωπίζει μια μεγάλη ενεργειακή κρίση που θα υπερβαίνει ακόμη και το πετρελαϊκό σοκ της δεκαετίας του 1970, η οποία θα μπορούσε να έχει παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις συγκρίσιμες με την πανδημία του κορονοϊού.

Λιτότητα διαρκείας συστήνει η Κομισιόν για την Ελλάδα, ώστε να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους. Σκληρή λιτότητα συνεπάγεται πρωτογενή πλεονάσματα της τάξης του 1,8% του ΑΕΠ της χώρας, ακόμη και στις συνθήκες οικονομικής στασιμότητας που θα επικρατήσουν κατά τη δεκαετία 2027-2036. Για τον λόγο αυτό η περίοδος αυτή χαρακτηρίζεται από την Κομισιόν «υψηλού κινδύνου» για τη δημοσιονομική σταθερότητα της Ελλάδας. Οι συγκεκριμένες εκτιμήσεις περιλαμβάνονται σε πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με την εξέλιξη του δημόσιου χρέους των κρατών-μελών της ΕΕ σε κοντινό, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα (Debt Sustainability Monitor 2025).

Η Κομισιόν σημειώνει ότι για την τρέχουσα χρονιά, δηλαδή ως τα τέλη του 2026, δεν υπάρχουν προβλήματα ή κίνδυνοι που να συνδέονται με το υψηλό ελληνικό χρέος. Χάρη στη θετική συνδρομή τεσσάρων συντελεστών, δηλαδή της αναβάθμισης της Ελλάδας στην επενδυτική βαθμίδα από τρεις εκ των τεσσάρων αναγνωρισμένων οίκων πιστοληπτικής αξιολόγησης, των χαμηλών ακόμη χρηματοδοτικών αναγκών του ελληνικού κράτους, της τάξης του 9% του ΑΕΠ, των υψηλών ρυθμών, άνω του 2%, ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας χάρη στα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης καθώς και των υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων, τονίζει, αναμένεται η σταδιακή αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέος από το 154,2% του ΑΕΠ που έκλεισε το 2024 στο 147,6% το 2025 και το 141,2% του ΑΕΠ το 2026.

Αλλάζουν όλα το 2027

Η θετική αυτή συνθήκη όμως αλλάζει δραματικά από το 2027, έτος κατά το οποίο ολοκληρώνονται και οι τελευταίες εκταμιεύσεις κονδυλίων το Ταμείου Ανάκαμψης, οπότε σύμφωνα με τις προβλέψεις της Κομισιόν η ελληνική οικονομία θα εισέλθει σταδιακά σε στασιμότητα, καθώς η ανάπτυξη θα υποχωρήσει στο 1,7% το 2027 και στο 0,7% κατά μέσο όρο από το 2028 και τα επόμενα χρόνια.

Η χώρα θα μπει σε μια δύσκολη για την οικονομία της περίοδο με το δημόσιο χρέος στο 141,2% του ΑΕΠ –στην καλύτερη περίπτωση– δηλαδή όχι απλώς πάνω από την κόκκινη γραμμή του 90% του ΑΕΠ αλλά σε υψηλότερα επίπεδα από κάθε άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Η επιδίωξη μιας περαιτέρω αποκλιμάκωσής του στο εξής θα αποβεί ένα εξαιρετικά δύσκολο –ενδεχομένως και οριακά αδύνατο να κερδηθεί- στοίχημα. Για τον λόγο αυτό η Κομισιόν κατατάσσει το ελληνικό δημόσιο χρέος μεσοπρόθεσμα –δηλαδή για το διάστημα 2027-2036– στην κατηγορία «Υψηλού Κινδύνου».

Tην περίοδο 2027-2036, κατά την οποία η ελληνική οικονομία θα εμφανίζει στασιμότητα, αναφέρει η ανάλυση της Κομισιόν, οι χρηματοδοτικές ανάγκες του ελληνικού κράτους θα αρχίσουν να αυξάνονται, περνώντας σταδιακά από το 9% το 2027 στο 17% του ΑΕΠ το 2036. Αν και δεν αποκλείεται η Ελλάδα να καταφέρει να συνεχίσει να μειώνει το δημόσιο χρέος της, αυτό θα είναι εφικτό πλέον μόνο με πολύ χαμηλές ταχύτητες. Η Κομισιόν συγκεκριμένα προβλέπει ότι στην καλύτερη των περιπτώσεων το ελληνικό δημόσιο χρέος μπορεί να συνεχίσει να μειώνεται από το 141,2% του ΑΕΠ το 2026 στο 123,5% του ΑΕΠ το 2036, αλλά μόνο υπό τον όρο ότι η Ελλάδα θα παράγει κάθε χρόνο και για μια ολόκληρη δεκαετία υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα τουλάχιστον 1,8% του ΑΕΠ.

Δύσκολος στόχος

Η παραγωγή πρωτογενών πλεονασμάτων της τάξης του 1,8% επί σειρά ετών σε συνθήκες οικονομικής στασιμότητας είναι ωστόσο ένας εξαιρετικά δύσκολος στόχος, καθώς σημαίνει επί της ουσίας αφαίρεση χρήματος από την οικονομία και δημιουργία υφεσιακών τάσεων. Για τον λόγο αυτό άλλωστε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αμφιβάλλει αν είναι εφικτός, τονίζοντας ότι «είναι πολύ φιλόδοξος αν συγκριθεί με τις προηγούμενες δημοσιονομικές επιδόσεις της Ελλάδας».

Αυτά αν όλα πάνε καλά. Αν όμως ένα ή περισσότερα πράγματα πάνε στραβά –δηλαδή αν τα πλεονάσματα που θα καταφέρει να βγάλει η ελληνική κυβέρνηση σε συνθήκες στασιμότητας είναι χαμηλότερα, κοντά στο 1,3% του ΑΕΠ, ή αν αυξηθεί η διαφορά μεταξύ των επιτοκίων και του ρυθμού ανάπτυξης κατά μία ποσοστιαία μονάδα ή αν μεσολαβήσει μια ευρωπαϊκή χρηματοπιστωτική κρίση κι αυξηθούν σημαντικά τα επιτόκια με τα οποία δανείζεται το ελληνικό δημόσιο για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα– το ελληνικό δημόσιο θα παραμείνει καθηλωμένο σχετικά ψηλά, κλείνοντας στο 133,3% του ΑΕΠ το 2036.

Σε κάθε περίπτωση, η Κομισιόν φαίνεται να πιστεύει ότι παρά το μεγάλο μέγεθος του χρέους της η Ελλάδα δεν κινδυνεύει από νέα κρίση και αναφέρει ανάμεσα στους παράγοντες που λειτουργούν προστατευτικά υπέρ της χώρας: τα υψηλά ταμειακά διαθέσιμα, τη μεγάλης διάρκειας λήξη του ελληνικού χρέους σε σχέση με άλλων κρατών-μελών, το ότι μεγαλύτερο μέρος του χρέους κατέχεται από επίσημους δανειστές με χαμηλά επιτόκια και το ότι είναι πλήρως εκφρασμένο σε ευρώ, άρα δεν έχει κανένα συναλλαγματικό κίνδυνο.

Τρεις παράγοντες κινδύνου

Η έκθεση της Κομισιόν επισημαίνει τρεις παράγοντες πρόσθετου κινδύνου που μπορεί να αυξήσουν το ελληνικό δημόσιο χρέος μέσα στα επόμενα χρόνια.

1. Τα «κόκκινα» δάνεια που παραμένουν πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο –παρά τον μεγάλο τους όγκο δεν επιβαρύνουν πλέον τις τράπεζες– μπορούν να επιβαρύνουν το δημόσιο χρέος αν καταπέσουν οι κρατικές εγγυήσεις που συνόδευσαν τις τιτλοποιήσεις τους.
2. Οι ενδεχόμενες υποχρεώσεις του δημοσίου που συνδέονται με εκκρεμείς δικαστικές υποθέσεις.
3. Οι ευρωπαϊκές έρευνες για σκάνδαλα, ειδικότερα το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, που μπορεί να υποχρεώσουν το ελληνικό δημόσιο να επιστρέψει κονδύλια στην Ευρώπη.

Το πρώτο βήμα για την εφαρμογή της απόφασης των ηγετών για το δάνειο των 90 δισ. για την Ουκρανία έκανε σήμερα η Κομισιόν. 

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε ένα νομοθετικό πακέτο που αποτελείται από τρία στοιχεία: μια νέα πρόταση για τη θέσπιση δανείου στήριξης για την Ουκρανία (βάσει του άρθρου 212 της ΣΛΕΕ) ύψους 90 δισεκατομμυρίων ευρώ, μια νέα πρόταση για την τροποποίηση της Διευκόλυνσης για την Ουκρανία (βάσει του άρθρου 212 της ΣΛΕΕ), ως ένα από τα μέσα για την εφαρμογή της δημοσιονομικής βοήθειας προς την Ουκρανία, καθώς και μια νέα πρόταση για την τροποποίηση του Κανονισμού για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (βάσει του άρθρου 312 της ΣΛΕΕ) ώστε να καταστεί δυνατή η κάλυψη του δανείου προς την Ουκρανία από το «περιθώριο» του προϋπολογισμού της ΕΕ.

Για το δάνειο των 90 δισ. ευρώ η Κομισιόν προτείνει η στήριξη να διαρθρωθεί σε δύο συνιστώσες, με περίπου τα δύο τρίτα, ύψους 60 δισεκατομμυρίων ευρώ, να διατίθενται για στρατιωτική βοήθεια, και το υπόλοιπο ένα τρίτο, που αντιστοιχεί σε 30 δισεκατομμύρια ευρώ, να παρέχεται ως γενική δημοσιονομική στήριξη. 

Σε σχέση με τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια, η ΕΕ «διατηρεί το δικαίωμά της να χρησιμοποιήσει τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία που ακινητοποιούνται στην Ένωση για την αποπληρωμή του δανείου, σύμφωνα πλήρως με το ενωσιακό και το διεθνές δίκαιο», σημειώνει η Κομισιόν. 

«Το δάνειο επανορθώσεων, όπως προτάθηκε στις 3 Δεκεμβρίου 2025, δεν έχει αποσυρθεί και παραμένει διαθέσιμο σε περίπτωση που οι νομοθέτες αποφασίσουν να το συνεχίσουν».

Ωστόσο, όπως αποφάσισαν οι ηγέτες, η στήριξη προς την Ουκρανία θα χρηματοδοτηθεί μέσω κοινού δανεισμού της ΕΕ από τις κεφαλαιαγορές, όπως αρχικά προτάθηκε από την Επιτροπή μεταξύ των διαθέσιμων επιλογών χρηματοδότησης. 

Το δάνειο προς την Ουκρανία θα είναι εγγυημένο από το «περιθώριο» του προϋπολογισμού της ΕΕ, όπως συμβαίνει και με άλλα προγράμματα οικονομικής βοήθειας για την Ουκρανία που εφαρμόζονται από το 2023, όπως η Μακροοικονομική Χρηματοδοτική Βοήθεια+, η Διευκόλυνση για την Ουκρανία και το δάνειο Μακροοικονομικής Χρηματοδοτικής Βοήθειας στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας δανείων έκτακτης επιτάχυνσης εσόδων (ERA) υπό την ηγεσία της G7.

Βασιζόμενη στην απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε άμεσα πρόταση απόφασης του Συμβουλίου που εγκρίνει ενισχυμένη συνεργασία για τη θέσπιση δανείου για την Ουκρανία. Οι σημερινές προτάσεις κατέστησαν περαιτέρω λειτουργική τη συμφωνημένη οικονομική στήριξη, βοηθώντας την Ουκρανία να διατηρήσει βασικές κρατικές λειτουργίες και να ενισχύσει την ανθεκτικότητα και τις αμυντικές της ικανότητες.

Οι νομοθετικές προτάσεις έχουν υποβληθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, με σκοπό την έναρξη της νομοθετικής διαδικασίας για την εξέταση και την έγκρισή τους. Για να αρχίσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρέχει οικονομική στήριξη στην Ουκρανία το δεύτερο τρίμηνο του 2026, σύμφωνα με τη συμφωνία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον περασμένο Δεκέμβριο, είναι απαραίτητο οι εν λόγω πράξεις να εγκριθούν ταχέως.

Μόλις επιτευχθεί αυτό, η Επιτροπή θα προχωρήσει στην έκδοση των σχετικών εκτελεστικών αποφάσεων και θα συνεργαστεί στενά με τις ουκρανικές αρχές για να θέσει σε εφαρμογή τις απαραίτητες ρυθμίσεις, ώστε η Επιτροπή να μπορέσει να πραγματοποιήσει την πρώτη εκταμίευση του δανείου.

Όπως και με άλλους μηχανισμούς οικονομικής στήριξης της ΕΕ για την Ουκρανία, αυτό το πακέτο θα υποστηριχθεί από ισχυρούς μηχανισμούς αιρεσιμότητας. Αυτό περιλαμβάνει τα μέτρα για την ενίσχυση του κράτους δικαίου και την καταπολέμηση της διαφθοράς που προβλέπονται στο Σχέδιο για την Ουκρανία.

ΦΥΛΛΙΑ ΠΟΛΙΤΗ

Η σύλληψη της Φεντερίκα Μογκερίνι ανάβει φωτιές στην Κομισιόν καθώς οι κατηγορίες για απάτη αφορούν πρώην και νυν ανώτερους αξιωματούχους της.

Το Qatargate που συντάραξε την Ευρώπη αντιμετωπίστηκε λίγο πολύ από την Κομισιόν ως «πρόβλημα» του ευρωκοινοβουλίου, αλλά τώρα γίνεται φανερό ότι το «πρόβλημα» αγγίζει τον σκληρό πυρήνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που έχει μάλιστα αυξημένες αποφασιστικές αρμοδιότητες για την Ένωση και τα κράτη μέλη.

Προς το παρόν οι βελγικές αρχές δεν έχουν απαγγείλει κατηγορίες στην πρώην αντιπρόεδρο της Κομισιόν και πρώην υπουργό Εξωτερικών της ΕΕ, Μογκερίνι, στον Στέφανο Σανίνο, πρώην γενικό γραμματέα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) και νυν γενικό διευθυντή της Γενικής Διεύθυνσης Μέσης Ανατολής, Βόρειας Αφρικής και Κόλπου και στον τρίτο συλληφθέντα (η ταυτότητά του παραμένει άγνωστη), αλλά μπορούν να τους κρατήσουν για 48 ώρες και αναλόγως με την πορεία της ανάκρισης να τους αποδώσουν κατηγορίες.

Τα βλέμματα στρέφονται τώρα στην πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και τις σχέσεις της με τους συλληφθέντες και ιδίως με τον Σανίνο που ανέλαβε φέτος εξέχοντα ρόλο στην Κομισιόν.

Μπαλάκι οι ευθύνες

Σύμφωνα με το Politco η υπόθεση αυτή μπορεί να ανοίξει τον ασκό του Αιόλου για την πρόεδρο της Κομισιόν που από τη μία δέχεται επικρίσεις από διάφορες πλευρές για τη στάση της σε κρίσιμες αποφάσεις της Ένωσης και από την άλλη έχει βρεθεί εκτεθειμένη στην υπόθεση των εμβολίων της Pfizer κατά του Covid, καθώς το δικαστήριο της ΕΕ απεφάνθη ότι η Λάιεν κακώς έκρυψε από τη δημοσιότητα τα μηνύματα που αντάλλασσε με τον CEO της φαρμακοβιομηχανίας.

Η πρόσφατη υπόθεση είναι πιθανό ότι θα πυροδοτήσει περαιτέρω εντάσεις στις ήδη τεταμένες σχέσεις της Λάειν και της νυν επικεφαλής της ΕΥΕΔ, ύπατης εκπροσώπου της Ε.Ε., Κάγια Κάλας, σύμφωνα με τέσσερις πηγές με γνώση του θέματος.

«Επειδή η Πρόεδρος φον Ντερ Λάιεν είναι η πιο αναγνωρίσιμη ηγέτιδα στις Βρυξέλλες, της τα αφήνουμε όλα στην πόρτα», ανέφερε αξιωματούχος της Ε.Ε. στο Politco. «Και δεν είναι δίκαιο να αντιμετωπίσει πρόταση μομφής για κάτι που μπορεί να έχει κάνει η ΕΥΕΔ. Δεν είναι υπόλογη για όλα τα θεσμικά όργανα», είπε πετώντας το μπαλάκι των ευθυνών στην Κάγια Κάλας.

Όταν ζητήθηκε από την Κομισιόν να σχολιάσει τη σύλληψη του Σανίνο, δεν υπήρξε απάντηση. Σχετικά με την Μογκερίνι επίσης δεν δόθηκαν συγκεκριμένες απαντήσεις παρά γενικόλογα σχόλια για τη «δέσμευση με τα υψηλότερα πρότυπα ακεραιότητας, δικαιοσύνης και συμμόρφωσης».

Έφοδος της ευρωπαϊκής εισαγγελίας

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία πραγματοποίησε έρευνα στα γραφεία της ΕΥΕΔ, του Κολλεγίου της Ευρώπης – του οποίου πρύτανης είναι η Μογκερίνι – καθώς είχε ενδείξεις ότι η ίδρυση της Διπλωματικής Ακαδημίας (στο Κολλέγιο) έγινε με όρους αδιαφάνειας, και ερευνά τους συλληφθέντες για διαφθορά, κατάχρηση κοινοτικών κεφαλαίων και παράνομες προμήθειες.

«Η αξιοπιστία των θεσμών μας διακυβεύεται», δήλωσε η Manon Aubry, συμπρόεδρος της Αριστεράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Ο Ρουμάνος ευρωβουλευτής Γκεόργκε Πιπερέα, μέλος της δεξιάς ομάδας των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών, ο οποίος βρισκόταν πίσω από την αποτυχημένη ψήφο εμπιστοσύνης στην φον ντερ Λάιεν τον Ιούλιο, δήλωσε στο POLITICO ότι εξετάζει το ενδεχόμενο να προσπαθήσει να ενεργοποιήσει μια νέα πρόταση.

Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, δήλωσε ότι οι αξιωματούχοι της ΕΕ «προτιμούν να αγνοούν τα δικά τους προβλήματα, ενώ κάνουν συνεχώς κηρύγματα σε όλους τους άλλους».

Φεντερίκα Μογκερίνι

Μπορεί το Qatargate να είναι το πιο γνωστό σκάνδαλο στις Βρυξέλλες ωστόσο δεν είναι το μοναδικό. Φέτος πραγματοποιήθηκε έρευνα για δωροδοκία στις δραστηριότητες λόμπινγκ του κινεζικού τεχνολογικού γίγαντα Huawei στην Ευρώπη.

Η Κομισιόν επίσης δεν έχει βγει αλώβητη από τον ούτως ή άλλως προβληματικό τρόπο που λειτουργούν οι θεσμοί της Ε.Ε. με τους λομπίστες να έχουν «θεσμικό ρόλο».

Το 2012, ο τότε Επίτροπος Υγείας Τζον Ντάλι παραιτήθηκε λόγω ενός σκανδάλου λόμπινγκ στον τομέα του καπνού, ενώ και η εμπλοκή της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στην προμήθεια των εμβολίων κατά της Covid τσαλάκωσε περαιτέρω την εικόνα της Κομισιόν.

Οι αποκαλύψεις της Τρίτης, σχολιάζει το Politico, είναι πολύ πιο επικίνδυνες για την Επιτροπή, δεδομένου του υψηλού προφίλ των υπόπτων και της σοβαρότητας των ισχυρισμών που αντιμετωπίζουν.

Μογκερίνι και Σανίνο

Αφού διετέλεσε αντιπρόεδρος της Κομισιόν και επικεφαλής της ΕΥΕΔ, η Μογκερίνι διορίστηκε πρύτανης του Κολλεγίου της Ευρώπης το 2020, εν μέσω επικρίσεων ότι δεν ήταν κατάλληλη για τη θέση, δεν πληρούσε τα κριτήρια και είχε εισέλθει στην «κούρσα» μήνες μετά την προθεσμία. Το 2022 έγινε διευθύντρια της Διπλωματικής Ακαδημίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του έργου που βρέθηκε στο επίκεντρο των εφόδων της Τρίτης.

Ο Σανίνο, πρώην ιταλός διπλωμάτης, ήταν ο κορυφαίος δημόσιος υπάλληλος της ΕΥΕΔ και τώρα είναι ο γενικός διευθυντής για τη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και τον Κόλπο στην Κομισιόν.

Ο Κριστιάνο Σεμπαστιάνι, εκπρόσωπος ενός από τα μεγαλύτερα συνδικάτα εργαζομένων της ΕΕ, του Renouveau & Démocratie, δήλωσε στο Politico ότι εάν αποδειχθούν οι κατηγορίες ο αντίκτυπος θα είναι «καταστροφικός» για την αξιοπιστία των εμπλεκόμενων θεσμών και γενικότερα για την εμπιστοσύνη των πολιτών στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Είπε ακόμα ότι είχε λάβει «δεκάδες μηνύματα» από το προσωπικό της ΕΕ που ανησυχούσε για βλάβη στη φήμη του.

Πηγή: in.gr

Η Κομισιόν ετοιμάζεται να παρουσιάσει ένα σχέδιο που βάζει σαφή διορία στα κράτη – μέλη της. Μέχρι το 2030 πρέπει να έχουν ενισχύσει τις στρατιωτικές τους δυνατότητες ώστε να μπορούν να αποτρέψουν ή να αντιμετωπίσουν πολεμική απειλή.

Δεν πρόκειται για θεωρητική άσκηση ούτε για διπλωματική ρητορική. Στις Βρυξέλλες μιλούν πια ανοιχτά για ανάγκη προετοιμασίας. Σύμφωνα με στρατιωτικό σχέδιο που θα παρουσιάσει εντός της ημέρας η Ευρωπαϊκή Επιτροπή -και το οποίο επικαλείται το Politico– η Ευρώπη έχει πέντε χρόνια για να οχυρωθεί, καθώς η ασφάλειά της δεν είναι δεδομένη.

Στο προσχέδιο “Οδικού Χάρτη Αμυντικής Ετοιμότητας έως το 2030” (Defence Readiness Roadmap 2030) διατυπώνεται με καθαρό τρόπο αυτό που μέχρι τώρα κανείς δεν έλεγε ανοιχτά, ότι μέσα στην επόμενη πενταετία η Ευρώπη οφείλει να διαθέτει μια αμυντική στάση αρκετά ισχυρή, ώστε να αποτρέπει επιθέσεις και να απαντά δυναμικά σε οποιαδήποτε μορφή επιθετικότητας.

Το σχέδιο, που θα τεθεί υπό συζήτηση από τους υπουργούς Άμυνας και στη συνέχεια θα φτάσει στους Ευρωπαίους ηγέτες, διαβάζεται ως μια στροφή από τη ρητορική των “πιθανών σεναρίων” σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Η Κομισιόν δεν μιλά θεωρητικά. Αντ’ αυτοί, καλεί τα κράτη-μέλη να λειτουργήσουν με χρονομέτρηση και όχι με πολιτική ευελιξία.

 

AP Photo Boris Grdanoski

 

Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται ως απάντηση σε δύο εξελίξεις που έχουν αλλάξει τον τόνο στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η πρώτη είναι ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία και η δεύτερη αφορά τη μεταβαλλόμενη στάση των ΗΠΑ απέναντι στη δέσμευσή τους για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, ειδικά μετά τις δηλώσεις Τραμπ.

Το έγγραφο χαρακτηρίζει τη Ρωσία “διαρκή απειλή” για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βασίζεται μονοσήμαντα στην αμερικανική στρατιωτική εγγύηση. Ο τόνος είναι σαφής: η Ένωση πρέπει να αποκτήσει μεγαλύτερο βαθμό επιχειρησιακής αυτονομίας, διατηρώντας ταυτόχρονα τον συντονισμό με το ΝΑΤΟ.

Παρά το γεγονός ότι οι εθνικοί αμυντικοί προϋπολογισμοί αυξάνονται, η Κομισιόν καταγράφει σοβαρό πρόβλημα κατακερματισμού. Σήμερα, το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών γίνεται σε εθνικό επίπεδο, χωρίς συντονισμό, με αποτέλεσμα αυξημένα κόστη, τεχνική ασυμβατότητα και δυσκολία διαλειτουργικότητας.

Το σχέδιο ζητά να αλλάξει αυτό. Θέτει στόχο ώστε έως το 2027, το 40% των αμυντικών αγορών να γίνεται μέσω κοινών συμβολαίων μεταξύ κρατών-μελών, ποσοστό πολύ υψηλότερο από το σημερινό, που παραμένει κάτω από το 20%. Επιπλέον, έως το 2028 πάνω από το 55% των εξοπλισμών να προέρχονται από ευρωπαϊκές και ουκρανικές βιομηχανίες, με άνοδο στο 60% έως το 2030.

Τα 9 σημεία αδυναμίας

Το κείμενο εντοπίζει συγκεκριμένα κενά στις αμυντικές δυνατότητες της ΕΕ, τα οποία πρέπει να καλυφθούν άμεσα. Οι τομείς αυτοί αφορούν την αντιπυραυλική και την αντιαεροπορική άμυνα, το πυροβολικό, drones και αντι-drone τεχνολογίες, τα πυραυλικά συστήματα και τα πυρομαχικά, την τεχνητή νοημοσύνη και την κυβερνοάμυνα, τη στρατιωτική κινητικότητα, τις ναυτικές επιχειρήσεις, τον χερσαίο πόλεμο και τις τεχνικές υποδομές υποστήριξης.

Ιδιαίτερο ρόλο ανατίθεται στην Ουκρανία, η οποία προτείνεται να ενταχθεί σταδιακά ως κρίσιμος αμυντικός κόμβος της Ευρώπης, με δομές και εξοπλισμό που θα λειτουργούν αποτρεπτικά έναντι της Ρωσίας.

Στο προσχέδιο περιλαμβάνονται τρία εμβληματικά προγράμματα που φιλοδοξούν να διαμορφώσουν ένα νέο, πανευρωπαϊκό σύστημα άμυνας. Το “Eastern Flank Watch” σκοπεύει να ενοποιήσει τα συστήματα αεράμυνας και αντι-drone των ανατολικών κρατών. Το “European Air Shield” προβλέπει τη δημιουργία μιας πολυεπίπεδης αντιπυραυλικής ομπρέλας. Παράλληλα, το “Defence Space Shield” θα στοχεύσει στην προστασία των ευρωπαϊκών διαστημικών υποδομών, οι οποίες θεωρούνται πλέον κρίσιμο μέρος της άμυνας.

Όλα τα έργα αυτά πρέπει να εγκριθούν σε πολιτικό επίπεδο έως το τέλος του έτους.

Το σχέδιο της Κομισιόν δεν αφήνει περιθώρια καθυστέρησης, καθώς τα προγράμματα σε όλους τους κρίσιμους τομείς θα πρέπει να έχουν εκκινήσει επίσημα έως το πρώτο μισό του 2026. Μέχρι το τέλος του 2028, πρέπει να υπάρχουν συμβάσεις, βιομηχανική παραγωγή και χρηματοδότηση σε εξέλιξη.

 

AP Photo Ariel Schalit

Παράλληλα, η Επιτροπή ζητά πρόσβαση σε στοιχεία της αμυντικής βιομηχανίας, ζητώντας να χαρτογραφηθούν οι αλυσίδες εφοδιασμού και οι αδυναμίες σε πρώτες ύλες. Το σημείο αυτό ήδη προκαλεί αντιδράσεις, καθώς αρκετές κυβερνήσεις και ευρωπαϊκές εταιρείες εμφανίζονται απρόθυμες να ανοίξουν πλήρως τα δεδομένα παραγωγής τους.

Οικονομικό βάρος άνευ προηγουμένου

Η Κομισιόν εκτιμά ότι η Ευρώπη μπορεί να κινητοποιήσει έως και 800 δισ. ευρώ για την άμυνα μέσα στα επόμενα χρόνια. Το ποσό αυτό θα προέλθει από νέα εργαλεία όπως το SAFE (ένα πρόγραμμα δανεισμού για εξοπλισμούς ύψους 150 δισ.), το Ευρωπαϊκό Αμυντικό Ταμείο, το υπό διαμόρφωση European Defence Industrial Programme και τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της ΕΕ.

Ταυτόχρονα, το κείμενο διευκρινίζει ότι τα κράτη-μέλη “παραμένουν κυρίαρχα” ως προς τις αποφάσεις άμυνας, μια διατύπωση που προφανώς στοχεύει να κατευνάσει τις ανησυχίες χωρών όπως η Γερμανία και η Σουηδία, οι οποίες ζήτησαν μετρήσιμα αποτελέσματα και όχι απλώς αύξηση κοινοτικών μηχανισμών.

Το έγγραφο επιμένει ότι όλες οι κινήσεις θα γίνουν σε στενή συνεργασία με το ΝΑΤΟ. Παρ’ όλα αυτά, αρκετές πρωτεύουσες εκφράζουν ανησυχία ότι η ΕΕ μπορεί να διαμορφώσει μια παράλληλη αμυντική αρχιτεκτονική, η οποία ίσως δυσκολέψει αντί να ενισχύσει τη συνοχή με τη Συμμαχία.

Το κείμενο κλείνει με μια ψυχρή διαπίστωση: σε έναν κόσμο όπου αυταρχικά καθεστώτα παρεμβαίνουν ενεργά σε κοινωνίες και αγορές και όπου παραδοσιακοί σύμμαχοι στρέφουν το ενδιαφέρον τους αλλού, η Ευρώπη δεν μπορεί να βασίζεται μόνο σε διπλωματικές ισορροπίες. Η αμυντική της στάση πρέπει να αποκτήσει σκληρό επιχειρησιακό βάρος.

Η διορία τέθηκε και η πραγματική ερώτηση είναι αν η Ευρώπη θα τηρήσει το χρονοδιάγραμμα ή αν θα βρεθεί απροετοίμαστη στην πιο επικίνδυνη γεωπολιτική στιγμή των τελευταίων δεκαετιών.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη πρόκληση για την εξουσία της ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αφού οι πολιτικές ομάδες, όπως έγινε γνωστό την Παρασκευή (20/6), απείλησαν να αποσύρουν την υποστήριξή τους για την απόφασή της να ακυρώσει νομοθεσία φιλική προς το κλίμα.

«Βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας θεσμικής κρίσης», δήλωσε στο Politico η Βαλερί Αγιέρ, πρόεδρος της φιλελεύθερης ομάδας Renew Europe.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη πρόκληση για την εξουσία της ως πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αφού οι πολιτικές ομάδες, όπως έγινε γνωστό την Παρασκευή (20/6), απείλησαν να αποσύρουν την υποστήριξή τους για την απόφασή της να ακυρώσει νομοθεσία φιλική προς το κλίμα.

«Βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας θεσμικής κρίσης», δήλωσε στο Politico η Βαλερί Αγιέρ, πρόεδρος της φιλελεύθερης ομάδας Renew Europe.

Η φον ντερ Λάιεν προέρχεται από το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ), το οποίο είναι μεν η μεγαλύτερη ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αλλά εξαρτάται από τις ψήφους των Σοσιαλιστών και των Φιλελεύθερων για να προωθεί τις θέσεις του. Η ικανότητα της Επιτροπής να προτείνει ευρωπαϊκή νομοθεσία κινδυνεύει να παραλύσει, αν οι ομάδες αυτές αρνηθούν να συνεργαστούν.

Η Επιτροπή ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι αποσύρει την οδηγία για τους «πράσινους ισχυρισμούς» (Green Claims) ― έναν κομβικό νόμο που θα υποχρέωνε τις εταιρείες να αποδεικνύουν τους περιβαλλοντικούς τους ισχυρισμούς ― παρότι είχε ήδη προχωρήσει σε πολλά στάδια της νομοθετικής διαδικασίας.

Η κίνηση αυτή, που είχε ζητηθεί από το ΕΛΚ την Τετάρτη, χαιρετίστηκε από τους δεξιούς Ευρωπαίους Συντηρητικούς και Μεταρρυθμιστές καθώς και από την ακροδεξιά ομάδα «Πατριώτες για την Ευρώπη» της Μαρίν Λεπέν και του Βίκτορ Όρμπαν.

«Αν η Επιτροπή αποσύρει το κείμενο, εμείς στη Renew θεωρούμε αυτή την ενέργεια ως σοβαρό πλήγμα στην πλατφόρμα της φιλοευρωπαϊκής πλειοψηφίας», δήλωσε η Χαγέρ.

Οι Σοσιαλιστές και οι Φιλελεύθεροι κατηγορούν τη φον ντερ Λάιεν ότι συμμαχεί με τις δυνάμεις της ακροδεξιάς – που απαιτούν την πλήρη εγκατάλειψη των πράσινων πολιτικών της ΕΕ – αγνοώντας τη βούληση των ομάδων που την εξέλεξαν στη θέση της.

Παρόλο που δεν υπάρχουν επίσημοι κυβερνητικοί συνασπισμοί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το ΕΛΚ, οι Σοσιαλιστές και οι Φιλελεύθεροι – ο παραδοσιακός φιλοευρωπαϊκός πυρήνας – βασίζονται μεταξύ τους και υπέγραψαν συμφωνία συνεργασίας τον Νοέμβριο.

Ωστόσο, το ΕΛΚ έχει επανειλημμένα συνταχθεί με δεξιές και ακροδεξιές ομάδες του Κοινοβουλίου για να προωθήσει μέτρα, να διαμορφώσει την ατζέντα ή να απορρίψει περιβαλλοντικά σχέδια. Αυτό έγινε και αυτή την εβδομάδα, όταν καταψήφισαν έκθεση για τη χρηματοδότηση αναπτυξιακών έργων, δύο νομοσχέδια για την τεχνητή νοημοσύνη και τις πατέντες, και δημιούργησαν νέο όργανο για τον έλεγχο της χρηματοδότησης ΜΚΟ.

«Θα σταματήσουμε να την προστατεύουμε»

Η απόσυρση του νομοσχεδίου για την καταπολέμηση του greenwashing ίσως αποδειχθεί η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για τους Σοσιαλιστές και τους Φιλελεύθερους, που έχουν εξοργιστεί και από άλλες ενέργειες της φον ντερ Λάιεν, όπως η υπόθεση «Pfizergate». Στην υπόθεση αυτή, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφάνθηκε κατά της Επιτροπής επειδή αρνήθηκε να δημοσιοποιήσει μηνύματα της προέδρου με τον επικεφαλής της Pfizer κατά την πανδημία Covid.

«Στη συζήτηση για το Pfizergate, την προστατεύσαμε. Αν όμως συνεχίσει έτσι, θα σταματήσουμε να την προστατεύουμε», δήλωσε υψηλόβαθμο στέλεχος της Renew. Οι Σοσιαλιστές και οι Φιλελεύθεροι ενδέχεται να «σταματήσουν να παίζουν το παιχνίδι και να κάνουν συμφωνίες σε άλλους φακέλους με το ΕΛΚ», κάτι που θα μπλόκαρε ουσιαστικά τη νομοθετική διαδικασία της ΕΕ.

«Το πρόβλημα τώρα είναι ότι η Επιτροπή απευθύνεται και στην εναλλακτική δεξιά πλειοψηφία, όχι στην κεντρώα πλατφόρμα», πρόσθεσε ο ίδιος αξιωματούχος.

Εκπρόσωπος του ΕΛΚ καλωσόρισε την ανακοίνωση της Επιτροπής, υποστηρίζοντας ότι το υφιστάμενο κείμενο θα οδηγούσε «σε έναν γραφειοκρατικό εφιάλτη για τις επιχειρήσεις».

Εκτός από την οργή για την ίδια την ακύρωση της προτεινόμενης νομοθεσίας, τα δύο κεντρώα κόμματα κατηγορούν το ΕΛΚ και την πρόεδρο της Επιτροπής για καταστρατήγηση της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας. Το νομοσχέδιο κατά του greenwashing είχε ήδη φτάσει στο στάδιο των διαπραγματεύσεων μεταξύ Κοινοβουλίου και Συμβουλίου – που εκπροσωπεί τις εθνικές κυβερνήσεις – αφότου και τα δύο όργανα είχαν εγκρίνει τις θέσεις τους έπειτα από μήνες εργασίας.

Στέλεχος των Σοσιαλιστών πρόσθεσε ότι η κατάσταση τους οδηγεί να αμφισβητούν «τη συνολική βάση της στήριξης προς τη φον ντερ Λάιεν» και αν προχωρήσει σε αυτή την απόσυρση, «θα θεωρηθεί παραβίαση της πλατφόρμας – δεν θα υπάρχει πλέον πλατφόρμα».

«Η Επιτροπή πρέπει να συνειδητοποιήσει τη σημασία της συμμαχίας και των δεσμεύσεων», δήλωσε η πρόεδρος της ομάδας των Σοσιαλιστών & Δημοκρατών, Ιράτσε Γκαρσία.

Ο νόμος για το greenwashing, με την μορφή που είχαν πάρει οι διαπραγματεύσεις, «αντιβαίνει στην ατζέντα της Επιτροπής για απλούστευση», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Επιτροπής Στέφαν ντε Κερσμάεκερ. «Στόχος μας ήταν η επίτευξη συμφωνίας για μια νομοθετική πρόταση που θα μείωνε τη διοικητική επιβάρυνση και την πολυπλοκότητα για τις επιχειρήσεις, ιδιαίτερα τις μικρότερες».

Πρόσθεσε: «Η Επιτροπή παραμένει πλήρως δεσμευμένη στην καταπολέμηση του greenwashing και στη διασφάλιση ότι οι καταναλωτές θα είναι σωστά ενημερωμένοι και θα συνεχίσει να εργάζεται προς αυτό τον στόχο».

Η φον ντερ Λάιεν προέρχεται από το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ), το οποίο είναι μεν η μεγαλύτερη ομάδα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αλλά εξαρτάται από τις ψήφους των Σοσιαλιστών και των Φιλελεύθερων για να προωθεί τις θέσεις του. Η ικανότητα της Επιτροπής να προτείνει ευρωπαϊκή νομοθεσία κινδυνεύει να παραλύσει, αν οι ομάδες αυτές αρνηθούν να συνεργαστούν.

Η Επιτροπή ανακοίνωσε την Παρασκευή ότι αποσύρει την οδηγία για τους «πράσινους ισχυρισμούς» (Green Claims) ― έναν κομβικό νόμο που θα υποχρέωνε τις εταιρείες να αποδεικνύουν τους περιβαλλοντικούς τους ισχυρισμούς ― παρότι είχε ήδη προχωρήσει σε πολλά στάδια της νομοθετικής διαδικασίας.

Η κίνηση αυτή, που είχε ζητηθεί από το ΕΛΚ την Τετάρτη, χαιρετίστηκε από τους δεξιούς Ευρωπαίους Συντηρητικούς και Μεταρρυθμιστές καθώς και από την ακροδεξιά ομάδα «Πατριώτες για την Ευρώπη» της Μαρίν Λεπέν και του Βίκτορ Όρμπαν.

«Αν η Επιτροπή αποσύρει το κείμενο, εμείς στη Renew θεωρούμε αυτή την ενέργεια ως σοβαρό πλήγμα στην πλατφόρμα της φιλοευρωπαϊκής πλειοψηφίας», δήλωσε η Χαγέρ.

Οι Σοσιαλιστές και οι Φιλελεύθεροι κατηγορούν τη φον ντερ Λάιεν ότι συμμαχεί με τις δυνάμεις της ακροδεξιάς – που απαιτούν την πλήρη εγκατάλειψη των πράσινων πολιτικών της ΕΕ – αγνοώντας τη βούληση των ομάδων που την εξέλεξαν στη θέση της.

Παρόλο που δεν υπάρχουν επίσημοι κυβερνητικοί συνασπισμοί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το ΕΛΚ, οι Σοσιαλιστές και οι Φιλελεύθεροι – ο παραδοσιακός φιλοευρωπαϊκός πυρήνας – βασίζονται μεταξύ τους και υπέγραψαν συμφωνία συνεργασίας τον Νοέμβριο.

Ωστόσο, το ΕΛΚ έχει επανειλημμένα συνταχθεί με δεξιές και ακροδεξιές ομάδες του Κοινοβουλίου για να προωθήσει μέτρα, να διαμορφώσει την ατζέντα ή να απορρίψει περιβαλλοντικά σχέδια. Αυτό έγινε και αυτή την εβδομάδα, όταν καταψήφισαν έκθεση για τη χρηματοδότηση αναπτυξιακών έργων, δύο νομοσχέδια για την τεχνητή νοημοσύνη και τις πατέντες, και δημιούργησαν νέο όργανο για τον έλεγχο της χρηματοδότησης ΜΚΟ.

«Θα σταματήσουμε να την προστατεύουμε»

Η απόσυρση του νομοσχεδίου για την καταπολέμηση του greenwashing ίσως αποδειχθεί η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για τους Σοσιαλιστές και τους Φιλελεύθερους, που έχουν εξοργιστεί και από άλλες ενέργειες της φον ντερ Λάιεν, όπως η υπόθεση «Pfizergate». Στην υπόθεση αυτή, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφάνθηκε κατά της Επιτροπής επειδή αρνήθηκε να δημοσιοποιήσει μηνύματα της προέδρου με τον επικεφαλής της Pfizer κατά την πανδημία Covid.

«Στη συζήτηση για το Pfizergate, την προστατεύσαμε. Αν όμως συνεχίσει έτσι, θα σταματήσουμε να την προστατεύουμε», δήλωσε υψηλόβαθμο στέλεχος της Renew. Οι Σοσιαλιστές και οι Φιλελεύθεροι ενδέχεται να «σταματήσουν να παίζουν το παιχνίδι και να κάνουν συμφωνίες σε άλλους φακέλους με το ΕΛΚ», κάτι που θα μπλόκαρε ουσιαστικά τη νομοθετική διαδικασία της ΕΕ.

«Το πρόβλημα τώρα είναι ότι η Επιτροπή απευθύνεται και στην εναλλακτική δεξιά πλειοψηφία, όχι στην κεντρώα πλατφόρμα», πρόσθεσε ο ίδιος αξιωματούχος.

Εκπρόσωπος του ΕΛΚ καλωσόρισε την ανακοίνωση της Επιτροπής, υποστηρίζοντας ότι το υφιστάμενο κείμενο θα οδηγούσε «σε έναν γραφειοκρατικό εφιάλτη για τις επιχειρήσεις».

Εκτός από την οργή για την ίδια την ακύρωση της προτεινόμενης νομοθεσίας, τα δύο κεντρώα κόμματα κατηγορούν το ΕΛΚ και την πρόεδρο της Επιτροπής για καταστρατήγηση της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας. Το νομοσχέδιο κατά του greenwashing είχε ήδη φτάσει στο στάδιο των διαπραγματεύσεων μεταξύ Κοινοβουλίου και Συμβουλίου – που εκπροσωπεί τις εθνικές κυβερνήσεις – αφότου και τα δύο όργανα είχαν εγκρίνει τις θέσεις τους έπειτα από μήνες εργασίας.

Στέλεχος των Σοσιαλιστών πρόσθεσε ότι η κατάσταση τους οδηγεί να αμφισβητούν «τη συνολική βάση της στήριξης προς τη φον ντερ Λάιεν» και αν προχωρήσει σε αυτή την απόσυρση, «θα θεωρηθεί παραβίαση της πλατφόρμας – δεν θα υπάρχει πλέον πλατφόρμα».

«Η Επιτροπή πρέπει να συνειδητοποιήσει τη σημασία της συμμαχίας και των δεσμεύσεων», δήλωσε η πρόεδρος της ομάδας των Σοσιαλιστών & Δημοκρατών, Ιράτσε Γκαρσία.

Ο νόμος για το greenwashing, με την μορφή που είχαν πάρει οι διαπραγματεύσεις, «αντιβαίνει στην ατζέντα της Επιτροπής για απλούστευση», δήλωσε ο εκπρόσωπος της Επιτροπής Στέφαν ντε Κερσμάεκερ. «Στόχος μας ήταν η επίτευξη συμφωνίας για μια νομοθετική πρόταση που θα μείωνε τη διοικητική επιβάρυνση και την πολυπλοκότητα για τις επιχειρήσεις, ιδιαίτερα τις μικρότερες».

Πρόσθεσε: «Η Επιτροπή παραμένει πλήρως δεσμευμένη στην καταπολέμηση του greenwashing και στη διασφάλιση ότι οι καταναλωτές θα είναι σωστά ενημερωμένοι και θα συνεχίσει να εργάζεται προς αυτό τον στόχο».