Σοβαρά προβλήματα με οσμή σκανδάλου στο σύστημα αμυντικών προμηθειών της Ουκρανίας, την ώρα που η χώρα ζητά διαρκώς περισσότερη στρατιωτική και οικονομική βοήθεια από τους συμμάχους της.

Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση του εργοστασίου Pavlohrad Chemical Plant, το οποίο προμήθευσε τον ουκρανικό στρατό με δεκάδες χιλιάδες ελαττωματικές οβίδες όλμων. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι οβίδες δεν εκρήγνυνταν ή έπεφταν στο έδαφος χωρίς να λειτουργήσουν, σύμφωνα με αποκαλυπτικό ρεπορτάζ των New York Times.

Διευθυντής του εργοστασίου ήταν ο Leonid Shyman, ο οποίος συνελήφθη και αντιμετώπισε κατηγορίες για απάτη. Παρά τις έρευνες σε βάρος του, η Υπηρεσία Αμυντικών Προμηθειών συνέχισε να αναθέτει συμβάσεις στην εταιρεία.

Νέες συμβάσεις παρά την ποινική έρευνα

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, επτά από τους δέκα μεγαλύτερους αμυντικούς αναδόχους της Ουκρανίας έλαβαν νέες συμβάσεις, παρότι αντιμετώπιζαν ποινικές έρευνες, είχαν αποτύχει να τηρήσουν προηγούμενες συμφωνίες ή είχαν δει στελέχη τους να συλλαμβάνονται για διαφθορά.

Οι ελεγκτές εντόπισαν επίσης 18 εταιρείες που είχαν υπογράψει νέες συμφωνίες παρά την αθέτηση προηγούμενων συμβάσεων. Έξι από αυτές δεν ολοκλήρωσαν τελικά ούτε μία σύμβαση.

Μόνο το 2024 οι απώλειες της Ουκρανίας από απάτη, σπατάλη και κακοδιαχείριση υπολογίζονται σε περίπου 1,2 δισ. δολάρια, ενώ περίπου 126 εκατ. δολάρια χάθηκαν από υπερπληρωμές και την παράκαμψη χαμηλότερων προσφορών.

«Ο στρατός δεν παίρνει αυτά που χρειάζεται και ο προϋπολογισμός συρρικνώνεται εξαιτίας των μη παραδόσεων και των υπερπληρωμών», δήλωσε ο Tamerlan Vahabov, πρώην σύμβουλος της Υπηρεσίας Αμυντικών Προμηθειών. «Ως αποτέλεσμα, δεν έχουμε χρήματα για να παραγγείλουμε περισσότερα όπλα. Και δεν έχουμε την ποσότητα πυρομαχικών που χρειαζόμαστε. Και αυτό είναι ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο».

Η υπόθεση των όλμων

Η υπόθεση του Shyman αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η Pavlohrad είχε αρχικά δηλώσει ότι δεν διέθετε την απαραίτητη παραγωγική δυνατότητα για μια μεγάλη παραγγελία. Αργότερα άλλαξε τα στοιχεία της και πήρε σύμβαση ύψους 280 εκατ. δολαρίων, χωρίς οι ελεγκτές να βρουν στοιχεία ότι η παραγωγική της ικανότητα είχε επαληθευτεί.

Στη συνέχεια, σύμφωνα με δικαστικά έγγραφα, η εταιρεία πούλησε στον στρατό περίπου 233.000 άχρηστες οβίδες όλμων, πολλές από τις οποίες παρουσίαζαν προβλήματα.

Παρά την αποκάλυψη των ελαττωματικών πυρομαχικών, η εταιρεία έλαβε και νέες συμβάσεις, μεταξύ άλλων για μεγάλο μέρος των βλημάτων πυροβολικού του ουκρανικού στρατού.

Ο Shyman έχει δηλώσει αθώος για την υπόθεση των όλμων και προτίθεται να ασκήσει έφεση σε άλλη καταδίκη του για υπόθεση διαφθοράς. Ο δικηγόρος του, Oleksandr Protas, δήλωσε πως στον χώρο του εμπορίου όπλων «τίποτα δεν είναι άσπρο ή μαύρο και όλα βρίσκονται σε αποχρώσεις του γκρι».

Εκατομμύρια σε μεσάζοντες

Οι έλεγχοι αποκαλύπτουν περιπτώσεις όπου η Ουκρανία πλήρωσε πολύ ακριβότερα για όπλα, παρότι υπήρχαν φθηνότερες προσφορές.

Σε διαγωνισμό για πυραύλους πυραυλικού πυροβολικού, τρεις εταιρείες προσέφεραν το ίδιο προϊόν σε τιμές από 4.200 έως 5.100 δολάρια ανά μονάδα. Παρά τη χαμηλότερη προσφορά, η σύμβαση κατέληξε σε θυγατρική της τσεχικής Czechoslovak Group, η οποία λειτούργησε ως μεσάζοντας.

Οι ελεγκτές υπολόγισαν ότι η επιλογή αυτή επιβάρυνε την Ουκρανία κατά περίπου 130 εκατ. δολάρια.

Η Czechoslovak Group αρνήθηκε οποιαδήποτε παρανομία και υποστήριξε ότι τα ερωτήματα για τη διαδικασία των προσφορών αφορούν την ουκρανική κυβέρνηση.

Σε άλλη υπόθεση, η κρατική Spetstechnoexport ανέλαβε την αγορά σοβιετικού τύπου πυραύλων από τη Σερβία, παρότι είχε ιστορικό ανεκπλήρωτων συμβάσεων και ερευνών για πιθανή διαφθορά. Η συμφωνία, στην οποία συμμετείχε ως υπεργολάβος η αμερικανική Regulus Global, τελικά κατέρρευσε.

Ένα σύστημα υπό πίεση

Οι αποκαλύψεις έχουν εντείνει την πίεση στην κυβέρνηση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Πρώην υπουργός Άμυνας, ο Mykhailo Fedorov, είχε επιχειρήσει να αλλάξει το σύστημα προμηθειών, υποστηρίζοντας μετά την απομάκρυνσή του ότι οι αμυντικοί ανάδοχοι τον ανάγκασαν να εγκαταλείψει τη θέση του.

«Υπάρχει πολλή διαφθορά», δήλωσε.

Παράλληλα, η υπόθεση έχει αγγίξει και πρόσωπα του στενού περιβάλλοντος του Ζελένσκι. Ο ίδιος δεν έχει κατηγορηθεί για εμπλοκή στις συγκεκριμένες υποθέσεις και έχει δηλώσει ότι στηρίζει τις έρευνες κατά της διαφθοράς.

Ο Αμερικανός ειδικός σε θέματα καταπολέμησης της διαφθοράς James Wasserstrom περιέγραψε με χαρακτηριστικό τρόπο το πρόβλημα: «Ο,τιδήποτε δεν είναι καρφωμένο στη θέση του στην Ουκρανία, θα κλαπεί». Όπως σημείωσε, «Αυτή είναι μια παράδοση που κρατάει εδώ και πολύ καιρό».

Οι έλεγχοι αφορούν κυρίως τα έτη 2024 και 2025 και παραμένουν διαβαθμισμένοι, με αποτέλεσμα να μην έχει γίνει πλήρως γνωστό τι μέτρα έλαβε η Υπηρεσία Αμυντικών Προμηθειών μετά τις διαπιστώσεις των ελεγκτών.