Σε μια αιφνιδιαστική ανακοίνωση προχώρησε ο Ντόναλντ Τραμπ, υποστηρίζοντας ότι επιτεύχθηκε συμφωνία για άμεση «ενεργειακή εκεχειρία» στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.

Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε ότι και τα δύο εμπλεκόμενα μέρη έχουν συμφωνήσει για την παύση των επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές, απευθύνοντας αυστηρή προειδοποίηση προς τις δύο πλευρές να μην παραβιάσουν τη συμφωνία.

Η ανάρτηση Τραμπ

«Με άμεση ισχύ, τίθεται σε εφαρμογή ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΚΕΧΕΙΡΙΑ στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Και τα δύο μέρη έχουν συμφωνήσει. Μην τη σπάσετε! Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας σε αυτό το ζήτημα. Πρόεδρος ΝΤΟΝΑΛΝΤ ΤΖ. ΤΡΑΜΠ».

ΑΡΧΟΝΤΙΑ ΚΑΤΣΟΥΡΑ

Μπορεί να θυμίζει σενάριο ταινίας επιστημονικής φαντασίας, αλλά είναι αλήθεια. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν την εγκατάσταση πυρηνικού αντιδραστήρα στη Σελήνη έως το 2030. Και από κοινού, Κίνα και Ρωσία εργάζονται για την κατασκευή ενός αντίστοιχου συστήματος με ορίζοντα το 2036.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ των New York Times, στα τέλη Αυγούστου, η NASA ζήτησε από εργολάβους να προετοιμαστούν για την κατασκευή ενός πυρηνικού αντιδραστήρα, ικανού να αντέξει το διαστημικό ταξίδι και να λειτουργεί χωρίς συντήρηση κοντά στον νότιο πόλο της Σελήνης. Η NASA βιάζεται να προλάβει τη Ρωσία και την Κίνα, που έχουν χρονοδιάγραμμα να κάνουν το ίδιο το 2036.

Διαστημικός πυρηνικός ανταγωνισμός

Η εγκατάσταση πυρηνικών αντιδραστήρων στη Σελήνη είναι μέρος μόνο της κούρσας για την εξερεύνηση του Διαστήματος, καθώς ΗΠΑ και Κίνα επιδιώκουν να ιδρύσουν πρώτες βάσεις στον δορυφόρο της Γης. Στόχος, η αναζήτηση φυσικών πόρων, που θα επιτρέψουν την επιτυχία του πυρηνικού εγχειρήματος.

Ένα πυρηνικό ατύχημα στη Σελήνη είναι πιθανότερο από ό,τι στη Γη

Αυτό που δεν λαμβάνουν υπ’ όψιν τους οι χώρες αυτές είναι οι κίνδυνοι από τη δημιουργία πυρηνικών εγκαταστάσεων στη Σελήνη. Κορυφαίοι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι κυβερνήσεις κινούνται υπερβολικά γρήγορα. Και μάλιστα σε μια εποχή διαστημικής εξερεύνησης που έχει σημαδευτεί από ορισμένες αξιοσημείωτες καταστροφές. Όπως για παράδειγμα, το γεγονός ότι τα τελευταία έξι χρόνια, πολλοί κινεζικοί, αμερικανικοί και ρωσικοί πύραυλοι απέτυχαν και εξερράγησαν. Επίσης, ρωσικό σκάφος προσεδάφισης συνετρίβη στη Σελήνη. Και βεβαίως, διαστημικά συντρίμμια πέφτουν τακτικά στη Γη.

Η πτώση συντριμμιών πυρηνικού αντιδραστήρα θα μπορούσε να διασπείρει ραδιενεργό υλικό –είχε συμβεί στον Καναδά το 1970. Μια έκρηξη ή μια τήξη του πυρήνα στην επιφάνεια της Σελήνης θα ενείχε τον κίνδυνο να μετατραπούν ολόκληρες περιοχές σε ζώνες απαγορευμένης πρόσβασης.

Σύμφωνα με τον Έντουιν Λάιμαν, διευθυντή του Τμήματος Ασφάλειας Πυρηνικής Ενέργειας στην Ένωση Ανησυχούντων Επιστημόνων (Union of Concerned Scientists), «uα υπάρχει πάντα ένας αγώνας δρόμου για το Διάστημα. Αν προσθέσουμε την πυρηνική ενέργεια σε αυτό το μείγμα, η κατάσταση θα μπορούσε να λάβει μια δυνητικά πιο επικίνδυνη τροπή».

Η ρωσο-κινεζική συνεργασία για τη Σελήνη

Ρωσία και Κίνα έχουν συνάψει συμφωνία για συνεργασία και στο Διάστημα. Και σύμφωνα με τους NYT, η πυρηνική ενέργεια φαίνεται να είναι ο μόνος βασικός τομέας που η Κίνα έχει αναθέσει στον εταίρο της στο πρόγραμμα για τη Σελήνη. Καμία χώρα δεν διαθέτει μεγαλύτερη εμπειρία από τη Ρωσία σε αυτόν τον τομέα.

Η χώρα έθεσε σε τροχιά περισσότερους από 30 αντιδραστήρες —κυρίως κατά τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, ενσωματωμένους σε δορυφόρους της εποχής του Ψυχρού Πολέμου— και κατέχει ηγετική θέση στην πολιτική πυρηνική ενέργεια. Η Ρωσία ελέγχει το μεγαλύτερο απόθεμα αυτού που θεωρείται το ασφαλέστερο πυρηνικό καύσιμο για διαστημικές αποστολές. Το εν λόγω καύσιμο —ουράνιο που δεν είναι υψηλά εμπλουτισμένο— βρίσκεται σε έλλειψη στις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Η Ρωσία δεν έχει ουσιαστικά κανέναν ανταγωνιστή στον τομέα της διαστημικής πυρηνικής ενέργειας», δήλωσε στο ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων TASS ο Μιχαήλ Κοβαλτσούκ, πρόεδρος του Ινστιτούτου Κουρτσάτοφ. Το Ινστιτούτο Κουρτσάτοφ συμμετέχει στον σχεδιασμό αντιδραστήρα για τη Σελήνη.

 

Η NASA είχε θέσει σε λειτουργία έναν αντιδραστήρα το 1965. Τον απενεργοποίησε έπειτα από άσχετη με αυτόν βλάβη του διαστημικού σκάφους. Έκτοτε, οι ΗΠΑ έχουν δαπανήσει περισσότερα από 20 δισεκατομμύρια δολάρια σε προγράμματα διαστημικής πυρηνικής τεχνολογίας. Αλλά ποτέ δεν εγκατέστησαν άλλον αντιδραστήρα.

Ο αγώνας δρόμου για την απόκτηση αντιδραστήρα στη Σελήνη αποτελεί και στοιχείο επίδειξης ισχύος για ηγέτες όπως οι Τραμπ, Πούτιν και Σι.

Η πυρηνική ενέργεια είναι απαραίτητη στη Σελήνη

Η κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων στη Σελήνη, σύμφωνα με τη NASA και το Ινστιτούτο Κουρτσάτοφ, είναι ιδανικοί για μελλοντικές μόνιμες βάσεις εκεί. Μπορούν να κατασκευαστούν σε μικρό μέγεθος και να λειτουργήσουν με ελάχιστη ανθρώπινη παρέμβαση.

Μια διευρυμένη σεληνιακή βάση θα απαιτούσε πολύ περισσότερη ενέργεια από αυτή που μπορούν να παράγουν τα ηλιακά συστήματα, που μπορούν να φορτίσουν τα ρόβερ που κινούνται στον πλανήτη. Οποιοδήποτε σύστημα παροχής ενέργειας κοντά στον νότιο πόλο της Σελήνης θα έπρεπε να αντέχει σε διακυμάνσεις θερμοκρασίας που κυμαίνονται από τους 130 έως τους -334 βαθμούς Φαρενάιτ.

Στον Άρη με πυρηνικό καύσιμο

Προ το παρόν, η NASA σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει πυρηνική ενέργεια για την προώθηση διαστημικού σκάφους προς τον Άρη τον Δεκέμβριο του 2028. Πρόκειται για ένα εγχείρημα που δεν έχει επιχειρηθεί ποτέ στο παρελθόν.

Παράλληλα, το Πεντάγωνο προτίθεται να αναπτύξει τους δικούς του διαστημικούς αντιδραστήρες για εγκατάσταση σε τροχιά και στη Σελήνη, σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο. Ωστόσο, οι προγραμματισμένες ημερομηνίες έχουν μετατεθεί επανειλημμένα και ελάχιστοι ειδικοί πιστεύουν ότι οι εμπλεκόμενες χώρες θα τηρήσουν τα χρονοδιαγράμματα.

Κανείς δεν διαθέτει δοκιμασμένο σκάφος προσεδάφισης ικανό να μεταφέρει και να αποθέσει με ασφάλεια βαριά —και ενδεχομένως ραδιενεργά— υλικά στο ανώμαλο σεληνιακό έδαφος. Κανείς δεν έχει εγκαταστήσει ποτέ αντιδραστήρα σε περιβάλλον χαμηλής βαρύτητας.

Επίσης, σεληνιακές βάσεις δεν έχουν κατασκευαστεί ακόμη, και οι ενεργειακές τους ανάγκες παραμένουν άγνωστες. Γι’ αυτόν τον λόγο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα σχέδια των αντιδραστήρων ενδέχεται να τροποποιηθούν εν μέρει ή και εξ ολοκλήρου.

Πυρηνική έκρηξη – φωτογραφία αρχείου

Σημαντικοί κίνδυνοι

ΗΠΑ και Ρωσία δηλώνουν ότι οι αντιδραστήρες τους θα παραμένουν ανενεργοί μέχρι την άφιξή τους στη Σελήνη. Αυτό θα περιόριζε τον κίνδυνο. Οι πυρηνικοί μηχανικοί υποστηρίζουν ότι το «ψυχρό» καύσιμο ουρανίου ενέχει ελάχιστο κίνδυνο ραδιενέργειας, ακόμη και στην περίπτωση που πέσει στη Γη.

Τι θα γίνει όμως κατά τη διάρκεια της ελεγχόμενης έκρηξης που συνοδεύει την εκτόξευση ενός πυραύλου;

Ο Λίοπολντ Σάμερερ, επικεφαλής ομάδας εργασίας του ΟΗΕ για την πυρηνική ενέργεια στο Διάστημα, εξηγεί: «Εκείνη ακριβώς τη στιγμή εντοπίζεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Έχουμε καταγράψει πολλές αποτυχίες κατά την εκτόξευση, επομένως διαθέτουμε άφθονα δεδομένα σχετικά με το τι μπορεί να πάει στραβά».

Μπορεί, π.χ., ένας αντιδραστήρας πέσει στον ωκεανό. Το νερό επιβραδύνει τα νετρόνια, αυξάνοντας την πιθανότητα διάσπασης των ατόμων. Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα οδηγώντας τον αντιδραστήρα σε κρίσιμη κατάσταση —δηλαδή να πυροδοτήσει μια αλυσιδωτή αντίδραση διάσπασης ατόμων που απελευθερώνει ραδιενέργεια.

Κι αν πρέπει ο αντιδραστήρας να φύγει από τη Σελήνη;

Ένας άλλος κίνδυνος αφορά μια δυσλειτουργία που θα μπορούσε να οδηγήσει στην επιστροφή του αντιδραστήρα στη Γη μετά τη λειτουργία του. Το 1978, η ανεξέλεγκτη επανείσοδος στην ατμόσφαιρα ενός ρωσικού δορυφόρου με πυρηνική ενέργεια, του Kosmos 954, είχε ως αποτέλεσμα τη διασπορά ραδιενεργού υλικού σε έκταση σχεδόν 48.000 τετραγωνικών μιλίων στον βορρά του Καναδά. Μετά από περίπου έναν χρόνο εργασιών καθαρισμού, ανακτήθηκε μόλις το 0,1% της πηγής ενέργειας του δορυφόρου.

Στις ΗΠΑ, κάθε διαστημικός αντιδραστήρας προβλέπεται να αξιολογείται από ειδικούς επτά διαφορετικών υπηρεσιών. Ωστόσο, είναι αδύνατο να αποκλειστεί το ενδεχόμενο ατυχήματος.

Σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητή Πυρηνικής Επιστήμης και Μηχανικής στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (MIT), Ρ. Σκοτ Κεμπ, λέει στους ΝΥΤ: «Ο ορισμός του ατυχήματος είναι ότι τα πράγματα δεν εξελίσσονται σύμφωνα με το σχέδιο». Και πρόσθεσε ότι η πιθανότητα ατυχημάτων είναι μεγαλύτερη στη Σελήνη.

Στη Γη, οι αντιδραστήρες είναι θωρακισμένοι μέσα σε ειδικές κατασκευές περιορισμού, η ανέγερση των οποίων στη Σελήνη θα ήταν εξαιρετικά δαπανηρή και τεχνικά δύσκολη. Η NASA έχει δηλώσει ότι ο αντιδραστήρας της θα διαθέτει θωράκιση, αν και δεν έχει διευκρινιστεί με ποιον τρόπο.

Ελλείψει επαρκούς θωράκισης, ακόμη και μικρότερα ατυχήματα θα προκαλούσαν πολύ μεγαλύτερη διασπορά ραδιενεργών καταλοίπων, είπε ο Δρ Κεμπ. Στη Σελήνη δεν πνέουν άνεμοι, ωστόσο, λόγω της χαμηλότερης βαρύτητας, τα συντρίμμια μπορούν να διανύσουν μεγάλες αποστάσεις μετά από μια έκρηξη.

Στη Γη, όταν ένας αντιδραστήρας φτάνει στο τέλος της λειτουργίας του, η διαδικασία παροπλισμού είναι περίπλοκη, απαιτεί προσεκτικούς χειρισμούς και διαρκεί χρόνια. Στη Σελήνη, τόσο η NASA όσο και οι ρωσικές υπηρεσίες δηλώνουν ότι απλώς θα άφηναν πίσω τους το ραδιενεργό υλικό…

Η πρόκληση των καυσίμων

Σε όλα τα τεχνικά έγγραφα και τα έγγραφα προμηθειών της, η NASA αναφέρει ότι θα χρησιμοποιούσε πυρηνικό καύσιμο το οποίο δεν είναι υψηλά εμπλουτισμένο και θεωρείται το ασφαλέστερο για προηγμένους αντιδραστήρες.

Ωστόσο, οι γεωπολιτικές συνθήκες και τα ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα ενδέχεται να περιπλέξουν την κατάσταση. Ο τελευταίος διαστημικός αντιδραστήρας που δοκίμασε η NASA, το 2018, χρησιμοποιούσε υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο, το οποίο είναι ελαφρύτερο και φθηνότερο στη μεταφορά (εκτόξευση) σε σχέση με άλλα καύσιμα.

Τώρα, η NASA επιθυμεί να χρησιμοποιήσει ένα καύσιμο γνωστό ως ουράνιο χαμηλού εμπλουτισμού υψηλής καθαρότητας (HALEU), το οποίο βρίσκεται σε έλλειψη στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Ρωσία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός, αλλά οι ΗΠΑ έχουν απαγορεύσει τις εισαγωγές ρωσικού ουρανίου από το 2024 λόγω του πολέμου στην Ουκρανία. Και η αμερικανική κυβέρνηση δυσκολεύεται να παραγάγει επαρκή ποσότητα καυσίμου.

Η ρωσο-κινεζική συμμαχία δεν έχει αποκαλύψει τι είδους καύσιμο θα χρησιμοποιηθεί. Οι παλαιότεροι ρωσικοί διαστημικοί αντιδραστήρες χρησιμοποιούσαν καύσιμο υψηλού εμπλουτισμού.

Επίσης, τουλάχιστον μία εταιρεία που ενδέχεται να υποβάλει προσφορά για το συμβόλαιο της NASA σχετικά με τον σεληνιακό αντιδραστήρα, η Space Nuclear Power Corporation, αναπτύσσει αντιδραστήρα που χρησιμοποιεί ουράνιο υψηλού εμπλουτισμού.

Το αμερικανικό διαστημικό πρόγραμμα θα μπορούσε να αποφέρει σημαντικά οφέλη σε εταιρείες που κατασκευάζουν μικρο-αντιδραστήρες, οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ισχύος έως και 10 μεγαβάτ. Αυτοί οι δαπανηροί αντιδραστήρες είναι πολύ μικροί για να καλύψουν τις ενεργειακές ανάγκες κέντρων δεδομένων, έχουν όμως βρει τη δική τους αγορά σε διαστημικές και στρατιωτικές εφαρμογές.

Μικρο-αντιδραστήρες στη Σελήνη

Οι μικρο-αντιδραστήρες ενδέχεται τελικά να καταλήξουν στη Σελήνη, ωστόσο κανένας τους δεν έχει ακόμη αποδειχθεί λειτουργικός και έτοιμος για χρήση. Θεμελιώδη ζητήματα ασφάλειας —όπως η αποβολή της θερμότητας, η θωράκιση του αντιδραστήρα και η διατήρηση της δομικής ακεραιότητας— δεν έχουν επιλυθεί πλήρως για τους διαστημικούς αντιδραστήρες, οι οποίοι πρέπει να είναι συμπαγείς και ελαφρείς.

«Είναι απολύτως εφικτή η εγκατάσταση ενός αντιδραστήρα στη Σελήνη», δήλωσε η Κέιτι Χαφ, επικεφαλής του τμήματος Πυρηνικής Μηχανικής και Μηχανικής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο του Wisconsin-Madison. Ωστόσο, όπως επισήμανε, όσο μεγαλύτερες είναι οι ενεργειακές απαιτήσεις, τόσο πιο δύσκολη καθίσταται η κατασκευή των αντιδραστήρων.

«Θέλω να δω μεγαλύτερη διεθνή συνεργασία στο Διάστημα», δήλωσε. «Εκεί είναι που η συνεργατική επιστημονική δράση έχει υπερβεί τις συγκρούσεις της διεθνούς πολιτικής σκηνής».

Πηγή: in.gr

Στο 5,1% εκτινάχθηκε ο ετήσιος εναρμονισμένος πληθωρισμός της Ελλάδας τον Σεπτέμβριο, έναντι ανόδου κατά 3,8% στην Ευρωζώνη, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία που ανακοίνωσε σήμερα η Eurostat.

Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο πληθωρισμού στην Ευρωζώνη εδώ και τρία χρόνια και σχεδόν διπλάσιο από τον στόχο του 2% της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Η απότομη επιτάχυνση του πληθωρισμού αποδίδεται κυρίως στην εκτίναξη των τιμών της ενέργειας, σε ένα περιβάλλον αυξημένων ενεργειακών πιέσεων που συνδέονται με τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.

Εξετάζοντας τις βασικές συνιστώσες του πληθωρισμού στη ζώνη του ευρώ, η ενέργεια αναμένεται να καταγράψει τον υψηλότερο ετήσιο ρυθμό το Σεπτέμβριο (18,8%, έναντι 14,3% τον Αύγουστο) και ακολουθούν οι υπηρεσίες (3,2%, έναντι 3,0% τον Αύγουστο), τα τρόφιμα, το αλκοόλ και ο καπνός (1,4%, έναντι 1,1% τον Αύγουστο) και τα μη ενεργειακά βιομηχανικά αγαθά (1,1%, έναντι 1,2% τον Αύγουστο).

Η άνοδος τιμών στην Ελλάδα είναι η 5η ταχύτερη στην ΕΕ και η «ψαλίδα» με τον μέσο όρο αυξάνεται: Τον Αύγουστο ο εναρμονισμένος δείκτης είχε αυξηθεί κατά 3,7% στην Ελλάδα έναντι ανόδου 3,2% ανά την ΕΕ.

Το Σεπτέμβριο, τα υψηλότερα επίπεδα πληθωρισμού στην ευρωζώνη καταγράφουν η Λιθουανία (6,1%), η Βουλγαρία (5,6%), η Κύπρος και το Λουξεμβούργο (5,2%), η Ελλάδα (5,1%) και η Ισπανία (5,0%). Ακολουθεί το Βέλγιο με 4,6%.

Τον ίδιο μήνα, τα χαμηλότερα επίπεδα πληθωρισμού καταγράφουν η Μάλτα (2,2%), η Φινλανδία (2,6%), η Λετονία (2,9%), η Εσθονία και η Ολλανδία (3%).

ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΤΖΙΑΝΤΖΗ

Πρώτη στους ενεργειακούς – περιβαλλοντικούς φόρους είναι η Ελλάδα, όπως καταγράφει η νέα έκθεση της Κομισιόν για τα δημόσια οικονομικά των χωρών της Οικονομικής Νομισματικής Ένωσης ( Report on Public Finances in EMU).

Συγκεκριμένα, το 2024 τα έσοδα από περιβαλλοντικούς φόρους ανέρχονται στο 3,7% του ελληνικού ΑΕΠ, υπερδιπλάσια από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (1,6% του ΑΕΠ της ΕΕ).

Το στοιχείο αυτό από μόνο του δεν μας δείχνει την πλήρη εικόνα, δηλαδή πώς κατανέμονται οι περιβαλλοντικοί φόροι ανά είδος (ενέργεια, ρύπανση, μεταφορές-φυσικοί πόροι) και ποιοι σηκώνουν αναλογικά τα μεγαλύτερα βάρη ανά είδος οικονομικής δραστηριότητας (νοικοκυριά, βιομηχανία, υπηρεσίες κλπ).

Σύμφωνα με τα διαγράμματα που συνοδεύουν την έκθεση, το μερίδιο του λέοντος στους περιβαλλοντικούς φόρους στην Ελλάδα έχει η ενέργεια, με εισπράξεις που αναλογούν σε περισσότερο από 3% του ΑΕΠ.

Η Ελλάδα είναι πρώτη στους φόρους ενέργειας ως ποσοστό του ΑΕΠ – πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή (πατήστε για μεγέθυνση)

Βαρύ το κόστος για τα νοικοκυριά

Όταν ακούμε για «πράσινη»  φορολόγηση, το μυαλό μας πηγαίνει σε κάποιο είδος οικολογικού τέλους. Όμως στην ελληνική περίπτωση αυτό σημαίνει κυρίως τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα καύσιμα και το ηλεκτρικό ρεύμα. Οι φόροι στις μεταφορές, στη ρύπανση και στη χρήση φυσικών πόρων έχουν πολύ μικρότερη συμμετοχή.

Η έκθεση της Koμισιόν δεν έχει περεταίρω λεπτομέρειες για το μερίδιο κάθε οικονομικής δραστηριότητας στην ενεργειακή φορολόγηση, αλλά από τις έρευνες της Eurostat προκύπτει ότι τα νοικοκυριά σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος, μετά τις μεταφορές και την αποθήκευση. Ακόμα και οι δραστηριότητες παροχής ηλεκτρικού ρεύματος, φυσικού αερίου, ατμού και κλιματισμού – δηλαδή οι ενεργειακοί πάροχοι – πληρώνουν λιγότερους φόρους από ό,τι τα νοικοκυριά (1,28 έναντι 1,922 δισ. ευρώ).

 

Η πρωτιά της Ελλάδας στην ενεργειακή φορολόγηση αποκτά ιδιαίτερο βάρος φέτος. Η ίδια έκθεση προβλέπει ότι ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη θα ανέβει στο 3% το 2026, κυρίως λόγω του ενεργειακού σοκ από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Σε μια χώρα όπου η ενέργεια έχει το μεγαλύτερο ειδικό φορολογικό βάρος στην ΕΕ, κάθε άνοδος των διεθνών τιμών περνά στον καταναλωτή μαζί με τον φόρο που την συνοδεύει.

Μικρός ο ρόλος των περιβαλλοντικών φόρων

Η Ελλάδα μπορεί να είναι πρωταθλήτρια στην ενεργειακή φορολογία, όμως σε πανευρωπαϊκό επίπεδο οι περιβαλλοντικοί φόροι διαδραματίζουν μικρό ρόλο στο φορολογικό μείγμα της ΕΕ. Η συμβολή τους είναι ελαφρώς υψηλότερη από εκείνη της φορολογίας ακινήτων στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, κυμαινόμενη από περίπου 1% έως σχεδόν 4% του ΑΕΠ.

Όπως αναφέρει η έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων της Κομισιόν, παρά το γεγονός ότι οι περιβαλλοντικοί φόροι συγκαταλέγονται μεταξύ των σημαντικότερων μέσων πολιτικής για την αντιμετώπιση των κλιματικών προκλήσεων, τα φορολογικά έσοδα από τους περιβαλλοντικούς φόρους μειώθηκαν στα περισσότερα κράτη μέλη κατά την τελευταία δεκαετία.

 

Η μείωση αυτή ήταν σταδιακή κατά τη διάρκεια των ετών έως το 2021, γεγονός που εξηγείται εν μέρει από το ότι ορισμένοι περιβαλλοντικοί φόροι δεν ακολουθούσαν τον πληθωρισμό. Μια περαιτέρω μείωση το 2022 μπορεί να συνδεθεί, εκτός από την επίδραση του πληθωρισμού, με μέτρα που θεσπίστηκαν κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης του 2022 στην Ευρώπη, ορισμένα από τα οποία ήταν διαρθρωτικά και όχι προσωρινά.

Είμαστε τρίτοι στην ΕΕ στη φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας

Τρίτη η Ελλάδα στη φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας

Στους φόρους περιουσίας η Ελλάδα βρίσκεται στην τρίτη θέση της ΕΕ, πίσω από τη Γαλλία και το Βέλγιο. Τα σχετικά έσοδα κινήθηκαν το 2024 μεταξύ 2,5% και 2,6% του ΑΕΠ. Τον κύριο όγκο τους αποτελούν οι επαναλαμβανόμενοι φόροι στην ακίνητη περιουσία. Μόνο από τον ΕΝΦΙΑ το δημόσιο εισπράττει περίπου 2,3 δισεκ. ευρώ ετησίως.

Η τάση της τελευταίας δεκαετίας πάντως είναι καθοδική. Οι διαδοχικές μειώσεις του ΕΝΦΙΑ και η ελάφρυνση των γονικών παροχών έχουν συρρικνώσει τα έσοδα σε σχέση με το 2014. Εκείνη την εποχή η φορολογία των ακινήτων ήταν από τους βασικούς μοχλούς της δημοσιονομικής προσαρμογής.

Αυξάνεται η συμβολή των έμμεσων φόρων

Η Ελλάδα συνεχίζει να έχει ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά εσόδων από έμμεσους φόρους στην Ευρώπη, μεταξύ 17,3% ως 19% του ΑΕΠ, έναντι 13,5% στην ΕΕ. Σύμφωνα με σχετική έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης της Κομισιόν, από το 2014 ως το 2024 η χώρα μας είχε τη μεγαλύτερη αύξηση στη συμμετοχή των εσόδων από τον ΦΠΑ στα συνολικά φορολογικά έσοδα, κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες. Ακολουθεί η Ουγγαρία (2,3 ποσοστιαίες μονάδες) και η Ιταλία (1,8 ποσοστιαίες μονάδες). Οι φόροι κατανάλωσης αντιστοιχούν περίπου στο 44% των φορολογικών εσόδων της χώρας, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ κινείται κοντά στο 33%. Ως προς τη συμβολή των έμμεσων φόρων στο ΑΕΠ βρισκόμαστε στην 4η θέση της ΕΕ, μετά τη Σουηδία, την Κροατία και την Ουγγαρία

 

Κλείνει η «τρύπα» στον ΦΠΑ

Η έκθεση της Κομισιόν για τα Δημόσια Οικονομικά, εξετάζει και την πρόοδο στην κάλυψη του κενού ΦΠΑ. Το κενό ΦΠΑ μετρά την απόσταση ανάμεσα στον φόρο που θα έπρεπε θεωρητικά να εισπραχθεί και σε αυτόν που φτάνει πράγματι στα δημόσια ταμεία. Για την Ελλάδα διαμορφώθηκε το 2023 κοντά στο 10%. Είναι λίγο υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 9,5%, που αντιστοιχεί σε απώλειες περίπου 128 δισ. ευρώ για το σύνολο της Ένωσης. Είναι όμως αισθητά χαμηλότερο από τα επίπεδα του 2014. Η Κομισιόν καταγράφει σημαντική υποχώρηση του κενού ΦΠΑ στην Ελλάδα, αποδίδοντας την εξέλιξη στον περιορισμό της φοροδιαφυγής, αλλά και στη διεύρυνση της χρήσης των ηλεκτρονικών πληρωμών.

Οι αποκλίσεις μέσα στην ΕΕ παραμένουν μεγάλες. Η Αυστρία εμφανίζει κενό μόλις 1%, ενώ Φινλανδία και Κύπρος ακολουθούν με 3%. Στο άλλο άκρο βρίσκονται η Ρουμανία, με απώλειες που αγγίζουν το 30%, και η Μάλτα με 24%. Ως εργαλεία για να μειωθεί περαιτέρω το κενό, η Κομισιόν προκρίνει την ηλεκτρονική τιμολόγηση, την αυτόματη διαβίβαση δεδομένων και τους ελέγχους με βάση την ανάλυση κινδύνου.

Από την εργασία στην κατανάλωση

Σε ξεχωριστή ενότητα, η έκθεση εξετάζει τις φορολογικές αλλαγές σε όλη την ΕΕ από το 2019 έως το 2025. Σε πολλά κράτη-μέλη το βάρος μετακινήθηκε από την εργασία προς την κατανάλωση. Ο φόρος εισοδήματος και οι ασφαλιστικές εισφορές ελαφρύνθηκαν, ενώ τα έσοδα από φόρους κατανάλωσης σε αρκετές περιπτώσεις αυξήθηκαν. Στις περισσότερες χώρες οι νομοθετικές αλλαγές οδήγησαν σε χαμηλότερα έσοδα από όσα θα προέκυπταν αν οι κανόνες του 2019 εφαρμόζονταν στα εισοδήματα του 2025. Στα δύο τρίτα περίπου των κρατών-μελών, οι παρεμβάσεις στους φόρους κατανάλωσης, κυρίως στους συντελεστές ΦΠΑ, αύξησαν τα έσοδα.

Τιμαριθμική αναπροσαρμογή

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η ανάλυση για την τιμαριθμική αναπροσαρμογή των φορολογικών κλιμακίων και των ορίων των εισφορών. Αν τα όρια προσαρμόζονταν πλήρως στον πληθωρισμό, τα φορολογικά έσοδα θα μειώνονταν σχεδόν σε όλα τα κράτη-μέλη. Όταν τα όρια μένουν «παγωμένα», οι ονομαστικές αυξήσεις των μισθών σπρώχνουν τα εισοδήματα σε υψηλότερα κλιμάκια, χωρίς να λαμβάνεται καμία νομοθετική πρωτοβουλία. Η Κομισιόν καταγράφει ότι αυτός ο αθόρυβος μηχανισμός μπορεί να αποδώσει σημαντικά έσοδα. Για τους  μισθωτούς αυτό σημαίνει μεγαλύτερη φοροαφαίμαξη, ενώ η αγοραστική δύναμη υποχωρεί λόγω πληθωρισμού. Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα έχει ούτως ή άλλως τον μεγαλύτερο έμμεσο φορολογικό συντελεστή (Ιmplicit Tax Rate – ITR) επί της μισθωτής εργασίας, στο 44,8% έναντι 37,1% του μέσου όρου της ΕΕ. Με άλλα λόγια, κάθε 10 ευρώ που κερδίζουμε, μόνο τα 5,5 ευρώ φτάνουν στην τσέπη μας με τα υπόλοιπα να τα εισπράττει το κράτος ως φόρους και εισφορές.

Τι προτείνουν οι Βρυξέλλες

Η έκθεση προτείνει φορολογικές μετατοπίσεις φιλικότερες προς την ανάπτυξη, με λιγότερο βάρος στην εργασία και περισσότερο σε βάσεις που προκαλούν μικρότερες στρεβλώσεις. Μεταξύ άλλων προτείνει χαμηλότερη φορολογική σφήνα για τους χαμηλόμισθους και τα δεύτερα εισοδήματα των νοικοκυριών. Προτείνει επίσης διεύρυνση των φορολογικών βάσεων, αντικαθιστώντας τους αναποτελεσματικούς μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ με στοχευμένες μεταβιβάσεις. Για τη φορολογική διοίκηση, η Κομισιόν βλέπει στην τεχνητή νοημοσύνη νέες δυνατότητες για τον εντοπισμό της φοροδιαφυγής. Η Ελλάδα περιλαμβάνεται στα κράτη-μέλη που έλαβαν φέτος ειδικές συστάσεις για τη φορολογία, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.

Πηγή: in.gr

Αν ο πόλεμος στο Ιράν έχει κάποιον νικητή, αυτός σίγουρα είναι ο ενεργειακός τομέας και συγκεκριμένα οι 100 μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι οποίες είδαν να πέφτουν... «ουρανοκατέβατα» στα πόδια τους τσουβάλια με εκατομμύρια, όπως αποκαλύπτει σε αποκλειστικό του ρεπορτάζ ο Guardian.

Συγκεκριμένα, οι 100 μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο αποκόμισαν πάνω από 30 εκατομμύρια δολάρια την ώρα σε «απροσδόκητα» κέρδη κατά τον πρώτο μήνα του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου στο Ιράν. 

Οι Saudi Aramco, Gazprom και ExxonMobil συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους ωφελημένους αυτής της «έκρηξης» κερδών, γεγονός που σημαίνει ότι οι μεγαλύτεροι ρυπαντές της γης συνεχίζουν να ευημερούν.

Ο πόλεμος οδήγησε την τιμή του πετρελαίου κατά μέσο όρο στα 100 δολάρια το βαρέλι τον Μάρτιο, οδηγώντας σε εκτιμώμενα απροσδόκητα «πολεμικά» κέρδη ύψους 23 δισ. δολαρίων για τον μήνα. Οι προμήθειες πετρελαίου και φυσικού αερίου θα χρειαστούν μήνες για να επανέλθουν στα προπολεμικά επίπεδα, και οι εταιρείες αναμένεται να κερδίσουν 234 δισ. δολάρια μέχρι το τέλος του έτους αν η τιμή παραμείνει στα 100 δολάρια.

Η ανάλυση βασίζεται σε δεδομένα του κορυφαίου παρόχου πληροφοριών Rystad Energy, τα οποία επεξεργάστηκε η Global Witness.

Από τους ανυποψίαστους πολίτες τα ουρανοκατέβατα κέρδη

Τα υπερκέρδη αυτά φυσικά προέρχονται από τις τσέπες των απλών πολιτών, καθώς πληρώνουν υψηλές τιμές για να γεμίσουν τα οχήματά τους και να καλύψουν τις ενεργειακές τους ανάγκες, αλλά και από τις επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν αυξημένους λογαριασμούς ενέργειας. Δεκάδες χώρες έχουν μειώσει τους φόρους καυσίμων για να στηρίξουν τους καταναλωτές, πράγμα που σημαίνει ότι χώρες όπως η Αυστραλία, η Νότια Αφρική, η Ιταλία, η Βραζιλία και η Ζάμπια εισπράττουν λιγότερα έσοδα για δημόσιες υπηρεσίες.

Την ίδια στιγμή ωστόσο, αυξάνεται η πίεση για την επιβολή έκτακτων φόρων στα «πολεμικά» κέρδη των εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάζει αίτημα των υπουργών Οικονομικών της Γερμανίας, της Ισπανίας, της Ιταλίας, της Πορτογαλίας και της Αυστρίας να «σταλεί ένα σαφές μήνυμα ότι όσοι επωφελούνται από τις συνέπειες του πολέμου πρέπει να συμβάλουν στην ανακούφιση του γενικού πληθυσμού».

«Αυτό θα επέτρεπε τη χρηματοδότηση προσωρινών μέτρων στήριξης, ειδικά για τους καταναλωτές, και τον περιορισμό του αυξανόμενου πληθωρισμού, χωρίς να επιβαρυνθούν περαιτέρω οι δημόσιοι προϋπολογισμοί», ανέφεραν οι υπουργοί σε επιστολή στις 4 Απριλίου. Ο λογαριασμός της ΕΕ για τα ορυκτά καύσιμα έχει αυξηθεί κατά 22 δισ. ευρώ από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν.

Οι εταιρείες που πλουτίζουν

Η Aramco είναι μακράν ο μεγαλύτερος κερδισμένος, με εκτιμώμενα «πολεμικά» κέρδη 25,5 δισ. δολαρίων το 2026 αν η τιμή του πετρελαίου διατηρηθεί στα 100 δολάρια.

Αυτό προστίθεται στα ήδη τεράστια κέρδη της, καθώς η κατά πλειοψηφία κρατική εταιρεία της Σαουδικής Αραβίας κέρδιζε περίπου 250 εκατ. δολάρια την ημέρα την περίοδο 2016–2023. Η Σαουδική Αραβία εδώ και δεκαετίες ηγείται επιτυχημένων προσπαθειών για την παρεμπόδιση και καθυστέρηση της διεθνούς δράσης για το κλίμα.

Τρεις ρωσικές εταιρείες – Gazprom, Rosneft και Lukoil – αναμένεται να αποκομίσουν περίπου 23,9 δισ. δολάρια σε «πολεμικά» κέρδη που σχετίζονται με το Ιράν μέχρι το τέλος του έτους. Η σύγκρουση ενίσχυσε το «θησαυροφυλάκιο» του Βλαντίμιρ Πούτιν για τον δικό του πόλεμο στην Ουκρανία, με τη Ρωσία να λαμβάνει έσοδα από εξαγωγές πετρελαίου ύψους 840 εκατ. δολαρίων ημερησίως τον Μάρτιο, 50% υψηλότερα από τον Φεβρουάριο, σύμφωνα με ανάλυση του Centre for Research on Energy and Clean Air.

Η ExxonMobil, η οποία έχει μακρά ιστορία άρνησης της κλιματικής αλλαγής, θα αποκομίσει 11 δισ. δολάρια σε απροσδόκητα «πολεμικά» κέρδη το 2026 εάν η τιμή των 100 δολαρίων διατηρηθεί. Η Shell θα δει αύξηση 6,8 δισ. δολαρίων. Η αξία και των δύο εταιρειών, όπως και άλλων, έχει αυξηθεί σημαντικά λόγω της ανόδου των τιμών των μετοχών τον μήνα μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν: η ExxonMobil αξίζει 118 δισ. δολάρια περισσότερα, ενώ η Shell 34 δισ. δολάρια περισσότερα.

Η Chevron βρίσκεται σε πορεία να αποκομίσει απροσδόκητα κέρδη 9,2 δισ. δολαρίων από τον πόλεμο στο Ιράν, σύμφωνα με την ανάλυση. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Mike Wirth, επωφελήθηκε επίσης, πουλώντας μετοχές της Chevron αξίας 104 εκατ. δολαρίων μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου.

Μπορούν να γίνουν και χειρότερα τα πράγματα

Η επίδραση του πολέμου στο Ιράν είναι πιθανό να έχει μακροχρόνιες συνέπειες, με τον επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Fatih Birol, να τον χαρακτηρίζει τη Δευτέρα ως το μεγαλύτερο σοκ που έχει δεχθεί ποτέ η παγκόσμια ενεργειακή αγορά.

Η εκτόξευση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου οδήγησε τον επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα, Simon Stiell, να προειδοποιήσει στα μέσα Μαρτίου: «Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα υπονομεύει την εθνική ασφάλεια και κυριαρχία, αντικαθιστώντας τες με εξάρτηση και αυξανόμενο κόστος». Τόνισε ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να προστατεύσουν πολίτες και κράτη από αυξήσεις τιμών: «Το ηλιακό φως δεν εξαρτάται από στενά και ευάλωτα θαλάσσια περάσματα».

Τα «πολεμικά» κέρδη των εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου προστίθενται σε έναν τομέα που εδώ και δεκαετίες είναι εξαιρετικά επικερδής για πετρελαιοπαραγωγά κράτη και μετόχους. Ο κλάδος έχει αποκομίσει κατά μέσο όρο 1 τρισ. δολάρια καθαρού κέρδους ετησίως τον τελευταίο μισό αιώνα, και πολύ περισσότερα σε χρονιές κρίσης όπως το 2022, όταν η Ρωσία εξαπέλυσε την πλήρους κλίμακας εισβολή της στην Ουκρανία. Ο τομέας των ορυκτών καυσίμων επωφελείται επίσης από άμεσες επιδοτήσεις που ανήλθαν σε 1,3 τρισ. δολάρια το 2022, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Ο Patrick Galey, επικεφαλής ερευνητικής δημοσιογραφίας στη Global Witness, δήλωσε: «Στιγμές παγκόσμιας κρίσης συνεχίζουν να μεταφράζονται σε τεράστια κέρδη για τους πετρελαϊκούς κολοσσούς, ενώ οι απλοί άνθρωποι πληρώνουν το τίμημα. Μέχρι οι κυβερνήσεις να απεξαρτηθούν από τα ορυκτά καύσιμα, η αγοραστική μας δύναμη θα παραμένει όμηρος των διαθέσεων ισχυρών ηγετών».

Η Jess Ralston, επικεφαλής ενέργειας στη Μονάδα Πληροφοριών για την Ενέργεια και το Κλίμα, δήλωσε: «Αυτή η κρίση πετρελαίου και φυσικού αερίου δείχνει για άλλη μια φορά το κόστος της εξάρτησής μας από ασταθή ορυκτά καύσιμα.

Η επένδυση σε τεχνολογίες μηδενικών εκπομπών δεν είναι μόνο ο δρόμος προς μόνιμη ενεργειακή ασφάλεια, αλλά και ο μόνος τρόπος να επανέλθει το κλιματικό σύστημα σε ισορροπία. Οι εκκλήσεις για αύξηση της παραγωγής ορυκτών καυσίμων και υποχώρηση από τους στόχους μηδενικών εκπομπών, μπροστά σε αυτή τη νέα κρίση, θα υπονόμευαν απλώς την ενεργειακή ασφάλεια και θα αύξαναν την έκθεσή μας σε επιβλαβείς κλιματικές επιπτώσεις».

Η Beth Walker, ειδικός ενεργειακής πολιτικής στο thinktank E3G, δήλωσε: «Οι κυβερνήσεις πρέπει να χρησιμοποιήσουν τη φορολόγηση των υπερκερδών για να επιταχύνουν τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια, αντί να ενισχύουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα».

Η Saudi Aramco, η Shell και η TotalEnergies αρνήθηκαν να σχολιάσουν, ενώ οι ExxonMobil, Chevron, Gazprom, Petrobras και ADNOC δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο.

Τα εκτιμώμενα «πολεμικά» κέρδη υπολογίστηκαν χρησιμοποιώντας τη βάση δεδομένων UCube της Rystad Energy, η οποία ενσωματώνει παγκόσμια δεδομένα ανά πεδίο παραγωγής, ειδήσεις και πληροφορίες, και λαμβάνει υπόψη τη ζήτηση πετρελαίου και φυσικού αερίου για να προβλέψει την προσφορά κάθε πεδίου.

Τα «απροσδόκητα» κέρδη υπολογίστηκαν συγκρίνοντας τις ταμειακές ροές από την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου τον Μάρτιο (όταν η τιμή ήταν κατά μέσο όρο 100 δολάρια/βαρέλι) με την τιμή των 70 δολαρίων πριν από τον πόλεμο στο Ιράν. Τα στοιχεία αυτά αφορούν εκτιμώμενα κέρδη ανάντη (upstream), μετά από φόρους και δικαιώματα, καθώς και κεφαλαιουχικές και λειτουργικές δαπάνες.

Εν μέσω του πολέμου στη Μέση Ανατολή που συνεχίζει να μαίνεται χωρίς ορατό τέλος, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτρέπει τους πολίτες της γηραιάς ηπείρου να εργάζονται από το σπίτι, να οδηγούν και να ταξιδεύουν λιγότερο, καθώς και τις χώρες της Ε.Ε. να εφαρμόσουν επειγόντως τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Σε κάθε περίπτωση, η Κομισιόν προειδοποιεί για παρατεταμένη ενεργειακή κρίση, λόγω της πολεμικής σύγκρουσης. 

Σε μια ομιλία που θύμισε τις πρώτες ημέρες της πανδημίας του κορονοϊού, ο Ευρωπαίος Επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης, Νταν Γιόργκενσεν, δήλωσε ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια «πολύ σοβαρή κατάσταση» χωρίς σαφές τέλος.

«Ακόμα κι αν... η ειρήνη έρθει αύριο, δεν θα επιστρέψουμε στην κανονικότητα στο άμεσο μέλλον», είπε με σαφήνεια, μετά το τέλος της έκτακτης τηλεδιάσκεψης των υπουργών Ενέργειας.

«Όσο περισσότερα μπορούν να γίνουν για την εξοικονόμηση πετρελαίου, ντίζελ και καυσίμων αεροσκαφών, τόσο καλύτερα θα είναι τα πράγματα», είπε ο Γιόργκενσεν, προτρέποντας τα κράτη-μέλη να ακολουθήσουν τις συμβουλές του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, οι οποίες –όπως είπε– περιλαμβάνουν «εργασία από το σπίτι όπου είναι δυνατόν, μείωση των ορίων ταχύτητας στους αυτοκινητόδρομους κατά δέκα χιλιόμετρα [την ώρα], ενθάρρυνση των δημόσιων συγκοινωνιών, εναλλακτική πρόσβαση με ιδιωτικό αυτοκίνητο... αύξηση της κοινής χρήσης αυτοκινήτων και υιοθέτηση αποτελεσματικών πρακτικών οδήγησης».

Μακροπρόθεσμα, προέτρεψε τις χώρες της ΕΕ να διπλασιάσουν την κατασκευή περισσότερων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, λέγοντας ότι «αυτή πρέπει να είναι η στιγμή που θα αλλάξουμε επιτέλους την κατάσταση και θα γίνουμε πραγματικά ενεργειακά ανεξάρτητοι».

Χαρακτηριστικές αναφορές του Γιόργκενσεν:

• Είπε πως δεν υπάρχουν άμεσες ελλείψεις στην προμήθεια πετρελαίου και φυσικού αερίου στην ΕΕ. Ωστόσο, παρατηρούνται «πιέσεις σε ορισμένες αγορές προϊόντων, ιδίως στο ντίζελ και τα καύσιμα αεροσκαφών, καθώς και αυξανόμενοι περιορισμοί στις παγκόσμιες αγορές φυσικού αερίου και η μετακύλισή τους στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».
• Τόνισε ότι «δεν πρέπει να έχουμε καμία αυταπάτη ότι οι συνέπειες αυτής της κρίσης για τις αγορές ενέργειας θα είναι βραχυπρόθεσμες, διότι δεν θα είναι».
• Υπογράμμισε ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό «να αποφύγουμε κατακερματισμένες εθνικές απαντήσεις» και μέτρα που θα διαταράξουν την αγορά. Επίσης επανέλαβε, ότι η Επιτροπή ήδη συντονίζει δράσεις σχετικά με την αποθήκευση φυσικού αερίου, την αναπλήρωση των αποθεμάτων και την ασφάλεια εφοδιασμού πετρελαίου.
• Αναφορικά με την εργαλειοθήκη της κρίσης του 2022, τόνισε ότι τότε ήταν κυρίως κρίση φυσικού αερίου, ενώ τώρα αντιμετωπίζουμε ένα ευρύτερο φάσμα προβλημάτων, ιδίως σε σχέση με το πετρέλαιο και ακόμη περισσότερο με συγκεκριμένα προϊόντα, όπως το καύσιμο αεροσκαφών και το ντίζελ.

Οι συνομιλίες της Τρίτης μεταξύ των υπουργών ολοκληρώθηκαν χωρίς συγκεκριμένες προτάσεις, αν και ο Γιόργκενσεν υποσχέθηκε ότι η Επιτροπή θα ανακοινώσει ένα πακέτο μέτρων σε επίπεδο Ε.Ε., στο εγγύς μέλλον.

Τα σχόλιά του έρχονται καθώς αυξάνονται οι φόβοι ότι ο κόσμος αντιμετωπίζει μια μεγάλη ενεργειακή κρίση που θα υπερβαίνει ακόμη και το πετρελαϊκό σοκ της δεκαετίας του 1970, η οποία θα μπορούσε να έχει παγκόσμιες οικονομικές επιπτώσεις συγκρίσιμες με την πανδημία του κορονοϊού.

Η τεράστια διακοπή ηλεκτρικής ενέργειας (μπλακ άουτ) που επηρέασε την Ισπανία και την Πορτογαλία στις 28 Απριλίου είναι η πρώτη που συνδέεται με ένα φαινόμενο υπέρβασης της τάσης του ρεύματος στην Ευρώπη, και πιθανόν σε όλο τον κόσμο, σύμφωνα με ενδιάμεση έκθεση «για τα πραγματικά περιστατικά» ενός πάνελ 45 Ευρωπαίων ειδικών στους οποίους έχει ανατεθεί να διενεργήσουν τεχνικές έρευνες. «Πρόκειται για την πιο σοβαρή ηλεκτρική βλάβη στην Ευρώπη τα τελευταία 20 χρόνια και το πιο σημαντικό είναι ότι πρόκειται για την πρώτη αυτού του είδους», δηλαδή που συνδέεται με «αλλεπάλληλα περιστατικά υπέρβασης της τάσης», δήλωσε ο Ντάμιαν Κορτίνας, πρόεδρος του συμβουλίου του ENTSO-E, του ευρωπαϊκού δικτύου διαχειριστών δικτύου μεταφοράς ηλεκτρισμού, κατά την παρουσίαση της έκθεσης στους δημοσιογράφους.

«Αυτό δεν είχε συμβεί ποτέ πριν στην Ευρώπη, είμαστε βέβαιοι. Πιστεύουμε επίσης, ούτε στον κόσμο ολόκληρο, αν και δεν έχουμε όλες τις πληροφορίες από κάθε χώρα. Όμως δεν βρήκαμε καμία αναφορά σε αυτό τον τύπο μπλακ άουτ (...) πουθενά στον κόσμο», είπε. Το μπλακ άουτ σημειώθηκε τη Δευτέρα, 28 Απριλίου στις 12:33 ώρα Ισπανίας (13:33 ώρα Ελλάδας) και επηρέασε το σύνολο της Ιβηρικής χερσονήσου. Προκάλεσε χάος τόσο στην Πορτογαλία όσο και στην Ισπανία, όπου οι κάτοικοι έμειναν χωρίς ηλεκτρικό, αλλά και χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο και στην κινητή τηλεφωνία.

Η έκθεση αυτή, που περιγράφει τη χρονική αλυσίδα που οδήγησε στη γενική διακοπή ρεύματος, δεν δίνει ακόμη τις πρωταρχικές αιτίες των πρώτων συμβάντων. Σε συνέχεια αυτής της έκθεσης, η ομάδα των ειδικών θα ανακοινώσει το πρώτο τρίμηνο του 2026 την τελική έκθεσή της που θα περιλαμβάνει αυτές τις «πρώτες αιτίες» και θα κάνει συστάσεις. Η ενδιάμεση αυτή έκθεση στηρίζεται σε μια τεράστια ποσότητα δεδομένων, κάτι που απαίτησε «πολύ χρόνο» για να συγκεντρωθούν, κυρίως επειδή ορισμένοι «τρίτοι» «δεν είχαν δώσει τη συγκατάθεσή τους στον διαχειριστή του ισπανικού δικτύου μεταφοράς προκειμένου να διαβιβάσει τα δεδομένα», υπογράμμισε ο δεύτερος στην ιεραρχία του πάνελ των ειδικών Κλάους Κασνίτς. Μερικά δεδομένα εξακολουθούν να λείπουν.

Σύμφωνα με την έκθεση, μισή ώρα πριν από τη διακοπή είχαν σημειωθεί δύο επεισόδια «διακυμάνσεων ισχύος, έντασης και συχνότητας» που επηρέασαν κυρίως το ισπανικό και το πορτογαλικό σύστημα. Ένα φαινόμενο υπερβολικής τάσης προκάλεσε αλλεπάλληλες απώλειες παραγωγής τις οποίες ακολούθησαν αποσυνδέσεις στη σειρά κέντρων παραγωγής ηλεκτρισμού -- θερμοηλεκτρικών σταθμών και σταθμών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας-- οι ακριβείς αιτίες των οποίων δεν είναι ακόμη γνωστές. Η ηλεκτρική τάση μπορεί να συγκριθεί με την «πίεση» που ασκεί το νερό μέσα σε μια μάνικα: εφαρμοζόμενη στον ηλεκτρισμό, είναι η «πίεση» που ασκούν τα ηλεκτρόνια σε κίνηση.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΖΙΑΣ

Η εικόνα μοιάζει παράδοξη: η Κίνα, γνωστή για το τεράστιο αποτύπωμα κατανάλωσης και παραγωγής αποβλήτων, βρίσκεται αντιμέτωπη με… έλλειψη σκουπιδιών. Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, οι κινεζικές μονάδες αποτέφρωσης απορριμμάτων, που αναπτύχθηκαν ραγδαία την τελευταία δεκαετία, δεν βρίσκουν πλέον αρκετή πρώτη ύλη για να λειτουργήσουν.

Πώς δημιουργήθηκε το πρόβλημα; Την τελευταία δεκαετία το Πεκίνο επένδυσε σε περισσότερες από 1.000 μονάδες αποτέφρωσης, καλύπτοντας πλέον πάνω από το 50% της παγκόσμιας ισχύος στην καύση απορριμμάτων για παραγωγή ηλεκτρισμού. Ο στόχος ήταν διπλός: αφενός η μείωση της ρύπανσης από τις χωματερές, αφετέρου η ενίσχυση του ενεργειακού μείγματος με «εγχώριο καύσιμο» που στηρίζεται στη διαχείριση αποβλήτων.

Ωστόσο, δύο παράγοντες ανέτρεψαν τον σχεδιασμό: η πτώση γεννήσεων και ο σταδιακός περιορισμός του πληθυσμού, σε συνδυασμό με επιβράδυνση της κατανάλωσης. Το αποτέλεσμα είναι θεαματική μείωση του παραγόμενου όγκου οικιακών απορριμμάτων.
Η έλλειψη απορριμμάτων είναι σε κάποιο βαθμό «θύμα της επιτυχίας»: η Κίνα έχει προχωρήσει σε πολιτικές όπως αυστηρούς κανόνες ανακύκλωσης, περιορισμό της πλαστικής συσκευασίας και αποθάρρυνση υπερκατανάλωσης. Όμως αυτή η μετάβαση, θετική για το περιβάλλον, στερεί την αναγκαία «καύσιμη ύλη» για έναν ενεργειακό τομέα που στηρίζεται στην ύπαρξη σκουπιδιών.

Η κατάσταση οδηγεί σε μια παράδοξη ιδέα: η Κίνα –που απαγόρευσε το 2018 την εισαγωγή ξένων σκουπιδιών κατηγορώντας τη Δύση ότι ξεφόρτωνε τα απορρίμματά της– σήμερα εξετάζει το ενδεχόμενο να τα δεχθεί ξανά για να τροφοδοτήσει τις ενεργειακές της μονάδες.

Πολλές προεκτάσεις

Αν συμβεί, θα είναι μια εντυπωσιακή ανατροπή με πολλαπλές προεκτάσεις:

Περιβαλλοντικές: Η μεταφορά απορριμμάτων διασχίζοντας ωκεανούς επιβαρύνει τις συνολικές εκπομπές άνθρακα, ενώ η αποτέφρωση ξένων αποβλήτων δημιουργεί νέους κινδύνους ρύπανσης.

Γεωπολιτικές: Ενδέχεται να ξανανοίξει η «πίσω πόρτα» για τη διάθεση απορριμμάτων χωρών του ανεπτυγμένου κόσμου, κυρίως της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής, που αναζητούν συνεχώς διεξόδους διαχείρισης.

Οικονομικές: Το Πεκίνο θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα αγορά, μετατρέποντας ακόμη και τα απορρίμματα σε μοχλό κερδοφορίας.

Η Κίνα βρίσκεται σήμερα ανάμεσα σε δύο πραγματικότητες: Από τη μία, η στρατηγική για ενεργειακή ανεξαρτησία μέσω καύσης απορριμμάτων λειτούργησε ως προσωρινή λύση. Από την άλλη, ο περιορισμός σκουπιδιών λόγω δημογραφίας και πιο «πράσινων» επιλογών δείχνει ότι αυτό το μοντέλο δεν έχει μέλλον.

Η συζήτηση πλέον μετατοπίζεται στο πώς η χώρα θα ανακατανείμει τις τεράστιες υποδομές αποτέφρωσης –ενδεχομένως προσανατολίζοντάς τες προς εναλλακτικά καύσιμα ή ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την ανακύκλωση.

Η «έλλειψη σκουπιδιών» στην Κίνα δεν είναι μόνο ενεργειακό ζήτημα, αλλά και ένα μήνυμα παγκόσμιου χαρακτήρα: ακόμη και τα απορρίμματά μας, κάποτε αδιαμφισβήτητη πληγή του πλανήτη, μπορεί να εξελιχθούν σε σπάνιο πόρο που διαπραγματεύεται σε διεθνές επίπεδο.

Πηγή: in.gr

 

Aπό πότε είναι εξυγίανση η ληστεία και μάλιστα σε όλες τις μορφές της;

Οι βασικές ανάγκες του ανθρώπου, που πρέπει να καλύπτονται για να επιβιώσει στοιχειωδώς, αφορούν κατοικία, τροφή, νερό και ηλεκτρικό ρεύμα. Δεν μιλάμε για αξιοπρεπή επιβίωση αλλά για επιβίωση στα όρια. Αν κάτι από αυτά λείπει, τότε ο άνθρωπος που επιβιώνει βρίσκεται υπό διαρκή απειλή.

Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα αν ρίξει κανείς μια ματιά στα στοιχεία της ετήσιας έκθεσης της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων αναφορικά με την κατάσταση που επικρατεί στον χώρο της ηλεκτρικής ενέργειας.

Ενα καρτέλ απειλεί την επιβίωση νοικοκυριών και σημαντικών μονάδων της πραγματικής οικονομίας, επιβαρύνοντας παράλληλα τους πολίτες που είναι συνεπείς στις υποχρεώσεις τους γιατί βρίσκονται σε μια κάπως καλύτερη οικονομική κατάσταση.

Oπως αποδεικνύεται από το ρεπορτάζ του βασικού μας θέματος και την προαναφερόμενη έκθεση, το ολιγοπωλιακό καρτέλ ενέργειας έχει εξασφαλισμένα κέρδη, καθόλου ρίσκο και σταθερή αγορά. Παρ' όλα αυτά, αντί αυτό να οδηγεί σε εξορθολογισμό των τιμών, αυτές μεγεθύνονται και ευθέως ανάλογα με τα κέρδη αυξάνουν και οι ληξιπρόθεσμες οφειλές.

Το 2024 τα κέρδη των βασικών εταιρειών ενέργειας εκτοξεύτηκαν πάνω από 4 δισ. ευρώ. Την ίδια ώρα, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές των καταναλωτών αυξήθηκαν κατά 1 δισεκατομμύριο ευρώ και έφτασαν συνολικά στα 3,4 δισ. Κι αυτές οι οφειλές αφορούν, κυρίως, ευάλωτα νοικοκυριά και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, χωρίς να εξαιρούνται και κάποιες μεγάλες βιομηχανίες, οι οποίες βεβαίως έχουν τον τρόπο τους να αντιμετωπίζουν τέτοια ζητήματα, αλλά ως στοιχείο δείχνουν την έκταση του προβλήματος.

Η κατάσταση αυτή δεν ανησυχεί τις εταιρείες ενέργειας καθώς μετακυλίουν τη ζημιά στους καλοπληρωτές. Που σε απλά ελληνικά σημαίνει πως το πρόβλημα που δημιουργείται φορτώνεται και πάλι στην κοινωνία (σε ένα σημαντικό μέρος της) για να το λύσει. Ληστεύουν δηλαδή τους πολίτες και αν δεν μπορούν κάποιοι να πληρώσουν τα λίτρα, τα φορτώνονται, με τη μέθοδο του εξαναγκασμού, οι υπόλοιποι.

Αυτή η κατάσταση έχει υπεύθυνους που τη δημιούργησαν. Είναι ο πρωθυπουργός και η κυβέρνησή του. Διότι, από πότε είναι εξυγίανση η ληστεία και μάλιστα σε όλες τις μορφές της;

Πηγή: efsyn.gr

Δημοσιεύτηκε ο Οδηγός του προγράμματος «Εξοικονομώ 2025» (Β’ 6970/2024) του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Με προϋπολογισμό 434 εκατ. ευρώ αναμένεται να επωφεληθούν δεκάδες χιλιάδες νοικοκυριά της χώρας, για την ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών τους.

Τη σχετική προκήρυξη υπέγραψαν ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Θόδωρος Σκυλακάκης, καθώς και ο Αναπληρωτής Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκος Παπαθανάσης.

Σημειώνεται πως το πρόγραμμα υλοποιείται στο πλαίσιο του “RePowerEU”, του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας «Ελλάδα 2.0» με τη χρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης–NextGeneration EU.

Τα βασικά χαρακτηριστικά του «Εξοικονομώ 2025»

Προβλέπεται πως μέσω του «Εξοικονομώ 2025» θα επιτευχθεί εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας πάνω από 30% ανά περίπτωση, μέσω της ενεργειακής αναβάθμισης, κατά τουλάχιστον τρεις ενεργειακές κατηγορίες, κάθε κατοικίας που θα ενισχυθεί στο πλαίσιο του προγράμματος. Διευκρινίζεται πως το πρόγραμμα αφορά σε κτίρια που χρησιμοποιούνται ως κύρια κατοικία (μονοκατοικίες και μεμονωμένα διαμερίσματα).

Βασική στόχευση του προγράμματος -μεταξύ άλλων- είναι η στήριξη ενεργειακά ευάλωτων και πληγέντων ομάδων πληθυσμού. Ειδικότερα, περιλαμβάνει ξεχωριστά κίνητρα (αυξημένο ποσοστό επιχορηγήσεων και ειδικό προϋπολογισμό) για: τη στήριξη οικογενειών με μέλος/μέλη ΑμεΑ, πληγέντες της Θεσσαλίας (συμπεριλαμβανόμενων των σεισμόπληκτων ωφελούμενων της δημοτικής κοινότητας Δαμασίου του Δήμου Τυρνάβου), σεισμόπληκτους του Αρκαλοχωρίου και της Σάμου, οικογένειες με τουλάχιστον τρία εξαρτώμενα τέκνα και ευάλωτα νοικοκυριά.

Σημειώνεται πως αναλόγως της κατηγορίας που εμπίπτει ο δικαιούχος, το ποσοστό της οικονομικής ενίσχυσης ξεκινάει από 50%, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις καλύπτεται ακόμη και το 100% του κόστους επένδυσης.

Στις επιλέξιμες δαπάνες του προγράμματος συμπεριλαμβάνονται οι εξής:

• αντικατάσταση κουφωμάτων,
• τοποθέτηση/αναβάθμιση θερμομόνωσης,
• αναβάθμιση συστήματος θέρμανσης/ψύξης,
• σύστημα ζεστού νερού χρήσης με χρήση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ),
• λοιπές παρεμβάσεις εξοικονόμησης ενέργειας, όπως είναι η εγκατάσταση έξυπνου συστήματος διαχείρισης (smarthome) και συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας (μπαταρίες).

Από τα 434 εκατ. ευρώ που είναι ο προϋπολογισμός του «Εξοικονομώ 2025», τα 396 εκατ. ευρώ κατευθύνονται απευθείας στα νοικοκυριά. Εντός του προγράμματος, προβλέπονται και πρόσθετες δαπάνες για επιδότηση επιτοκίου, διαχειριστικά κόστη και άλλες ανάγκες.

Από τα 396 εκατ. ευρώ:

• 27,4 εκατ. ευρώ διατίθενται για οικογένειες με μέλη ΑμεΑ
• 91,3 εκατ. ευρώ για τους πληγέντες της Θεσσαλίας και τους σεισμόπληκτους του Αρκαλοχωρίου και της Σάμου (εκ των οποίων τα 54,8 εκατ. ευρώ για τα ευάλωτα νοικοκυριά) και
• 18,2 εκατ. ευρώ για οικογένειες με τουλάχιστον τρία εξαρτώμενα τέκνα.

Ο ανώτατος επιλέξιμος προϋπολογισμός των παρεμβάσεων ενεργειακής αναβάθμισης με ΦΠΑ ανά αίτηση ωφελούμενου, δεν μπορεί να υπερβαίνει:

1. το γινόμενο του 1,20 ευρώ επί το σύνολο της εκτιμώμενης ετήσιας εξοικονόμησης πρωτογενούς ενέργειας (kWh), όπως προκύπτει από το Α’ Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης,
2. τις 35.000 ευρώ.

Αξίζει να επισημανθεί πως ως κριτήριο αξιολόγησης των προτάσεων ενεργειακής αναβάθμισης που θα υποβληθούν στο πρόγραμμα θα χρησιμοποιούνται οι βαθμοημέρες θέρμανσης και θα δίνεται προτεραιότητα στις ψυχρότερες περιοχές της χώρας, δεδομένων των ιδιαίτερων αναγκών τους.

Όσον αφορά στους ωφελούμενους που θα υπαχθούν στο «Εξοικονομώ 2025», καλύπτοντας την ιδία συμμετοχή με δάνειο, επισημαίνεται πως το επιτόκιο της δανειακής σύμβασης είναι σταθερό και επιδοτούμενο σε ποσοστό 100%.

Φορέας υλοποίησης του «Εξοικονομώ 2025» είναι το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ) και φορέας οικονομικής διαχείρισης η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα Α.Ε.

Οι αιτήσεις χρηματοδότησης από τους ενδιαφερόμενους θα υποβάλλονται μόνον ηλεκτρονικά, από τις 8.1.2025 έως τις 20.3.2025 και υποχρεωτικά μέσω του επίσημου δικτυακού τόπου του προγράμματος (https://exoikonomo2025.gov.gr).

Οι ενδιαφερόμενοι για περισσότερες πληροφορίες μπορούν να καλούν στο τηλέφωνο (λειτουργικό από 8.1.2025): 2131513753 (καθημερινές, 9:00 π.μ. – 5:00 μ.μ.).

Ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Θόδωρος Σκυλακάκης, δήλωσε με αφορμή την προκήρυξη του προγράμματος: «Μέσα από το “Εξοικονομώ 2025”, συνολικού προϋπολογισμού άνω των 430 εκατ. ευρώ, επενδύουμε στην ενεργειακή αναβάθμιση των νοικοκυριών της χώρας. Τα ενισχύουμε οικονομικά για την αντικατάσταση κουφωμάτων, την τοποθέτηση και αναβάθμιση θερμομόνωσης, την αναβάθμιση συστήματος θέρμανσης και ψύξης, το σύστημα ζεστού νερού χρήσης με χρήση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, την εγκατάσταση έξυπνου συστήματος διαχείρισης (smarthome) και συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας. Υλοποιώντας τις παρεμβάσεις και αξιοποιώντας νέες τεχνολογίες, φιλικές προς το περιβάλλον, τα νοικοκυριά πέραν από την ενεργειακή τους αναβάθμιση επιτυγχάνουν, συνακόλουθα, σημαντική εξοικονόμηση ενέργειας και χρημάτων».

Ο Αναπληρωτής Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, κ. Νίκος Παπαθανάσης, σημείωσε: «Το “Εξοικονομώ 2025” αποτελεί μια ακόμα έμπρακτη απόδειξη του που και προς όφελος ποιων κατευθύνονται οι ευρωπαϊκοί πόροι και ειδικότερα αυτοί που προέρχονται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Μάλιστα, με το νέο Πρόγραμμα, το οποίο απευθύνεται σε όλες και σε όλους τους συμπολίτες μας, εξασφαλίσαμε τη διεύρυνση των κοινωνικών κριτηρίων, με αυξημένα ποσοστά επιχορήγησης για ευάλωτες οικογένειες και νοικοκυριά, αλλά και γεωγραφικές περιοχές βάσει των κλιματικών συνθηκών. Επιταχύνουμε την υλοποίηση των δεσμεύσεών μας προς τους συμπολίτες μας, με δράσεις που εξοικονομούν ενέργεια και ταυτόχρονα βελτιώνουν το εισόδημα και την καθημερινότητα όλων».