Αν ο πόλεμος στο Ιράν έχει κάποιον νικητή, αυτός σίγουρα είναι ο ενεργειακός τομέας και συγκεκριμένα οι 100 μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου, οι οποίες είδαν να πέφτουν... «ουρανοκατέβατα» στα πόδια τους τσουβάλια με εκατομμύρια, όπως αποκαλύπτει σε αποκλειστικό του ρεπορτάζ ο Guardian.

Συγκεκριμένα, οι 100 μεγαλύτερες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο αποκόμισαν πάνω από 30 εκατομμύρια δολάρια την ώρα σε «απροσδόκητα» κέρδη κατά τον πρώτο μήνα του αμερικανοϊσραηλινού πολέμου στο Ιράν. 

Οι Saudi Aramco, Gazprom και ExxonMobil συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους ωφελημένους αυτής της «έκρηξης» κερδών, γεγονός που σημαίνει ότι οι μεγαλύτεροι ρυπαντές της γης συνεχίζουν να ευημερούν.

Ο πόλεμος οδήγησε την τιμή του πετρελαίου κατά μέσο όρο στα 100 δολάρια το βαρέλι τον Μάρτιο, οδηγώντας σε εκτιμώμενα απροσδόκητα «πολεμικά» κέρδη ύψους 23 δισ. δολαρίων για τον μήνα. Οι προμήθειες πετρελαίου και φυσικού αερίου θα χρειαστούν μήνες για να επανέλθουν στα προπολεμικά επίπεδα, και οι εταιρείες αναμένεται να κερδίσουν 234 δισ. δολάρια μέχρι το τέλος του έτους αν η τιμή παραμείνει στα 100 δολάρια.

Η ανάλυση βασίζεται σε δεδομένα του κορυφαίου παρόχου πληροφοριών Rystad Energy, τα οποία επεξεργάστηκε η Global Witness.

Από τους ανυποψίαστους πολίτες τα ουρανοκατέβατα κέρδη

Τα υπερκέρδη αυτά φυσικά προέρχονται από τις τσέπες των απλών πολιτών, καθώς πληρώνουν υψηλές τιμές για να γεμίσουν τα οχήματά τους και να καλύψουν τις ενεργειακές τους ανάγκες, αλλά και από τις επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν αυξημένους λογαριασμούς ενέργειας. Δεκάδες χώρες έχουν μειώσει τους φόρους καυσίμων για να στηρίξουν τους καταναλωτές, πράγμα που σημαίνει ότι χώρες όπως η Αυστραλία, η Νότια Αφρική, η Ιταλία, η Βραζιλία και η Ζάμπια εισπράττουν λιγότερα έσοδα για δημόσιες υπηρεσίες.

Την ίδια στιγμή ωστόσο, αυξάνεται η πίεση για την επιβολή έκτακτων φόρων στα «πολεμικά» κέρδη των εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάζει αίτημα των υπουργών Οικονομικών της Γερμανίας, της Ισπανίας, της Ιταλίας, της Πορτογαλίας και της Αυστρίας να «σταλεί ένα σαφές μήνυμα ότι όσοι επωφελούνται από τις συνέπειες του πολέμου πρέπει να συμβάλουν στην ανακούφιση του γενικού πληθυσμού».

«Αυτό θα επέτρεπε τη χρηματοδότηση προσωρινών μέτρων στήριξης, ειδικά για τους καταναλωτές, και τον περιορισμό του αυξανόμενου πληθωρισμού, χωρίς να επιβαρυνθούν περαιτέρω οι δημόσιοι προϋπολογισμοί», ανέφεραν οι υπουργοί σε επιστολή στις 4 Απριλίου. Ο λογαριασμός της ΕΕ για τα ορυκτά καύσιμα έχει αυξηθεί κατά 22 δισ. ευρώ από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν.

Οι εταιρείες που πλουτίζουν

Η Aramco είναι μακράν ο μεγαλύτερος κερδισμένος, με εκτιμώμενα «πολεμικά» κέρδη 25,5 δισ. δολαρίων το 2026 αν η τιμή του πετρελαίου διατηρηθεί στα 100 δολάρια.

Αυτό προστίθεται στα ήδη τεράστια κέρδη της, καθώς η κατά πλειοψηφία κρατική εταιρεία της Σαουδικής Αραβίας κέρδιζε περίπου 250 εκατ. δολάρια την ημέρα την περίοδο 2016–2023. Η Σαουδική Αραβία εδώ και δεκαετίες ηγείται επιτυχημένων προσπαθειών για την παρεμπόδιση και καθυστέρηση της διεθνούς δράσης για το κλίμα.

Τρεις ρωσικές εταιρείες – Gazprom, Rosneft και Lukoil – αναμένεται να αποκομίσουν περίπου 23,9 δισ. δολάρια σε «πολεμικά» κέρδη που σχετίζονται με το Ιράν μέχρι το τέλος του έτους. Η σύγκρουση ενίσχυσε το «θησαυροφυλάκιο» του Βλαντίμιρ Πούτιν για τον δικό του πόλεμο στην Ουκρανία, με τη Ρωσία να λαμβάνει έσοδα από εξαγωγές πετρελαίου ύψους 840 εκατ. δολαρίων ημερησίως τον Μάρτιο, 50% υψηλότερα από τον Φεβρουάριο, σύμφωνα με ανάλυση του Centre for Research on Energy and Clean Air.

Η ExxonMobil, η οποία έχει μακρά ιστορία άρνησης της κλιματικής αλλαγής, θα αποκομίσει 11 δισ. δολάρια σε απροσδόκητα «πολεμικά» κέρδη το 2026 εάν η τιμή των 100 δολαρίων διατηρηθεί. Η Shell θα δει αύξηση 6,8 δισ. δολαρίων. Η αξία και των δύο εταιρειών, όπως και άλλων, έχει αυξηθεί σημαντικά λόγω της ανόδου των τιμών των μετοχών τον μήνα μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν: η ExxonMobil αξίζει 118 δισ. δολάρια περισσότερα, ενώ η Shell 34 δισ. δολάρια περισσότερα.

Η Chevron βρίσκεται σε πορεία να αποκομίσει απροσδόκητα κέρδη 9,2 δισ. δολαρίων από τον πόλεμο στο Ιράν, σύμφωνα με την ανάλυση. Ο διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Mike Wirth, επωφελήθηκε επίσης, πουλώντας μετοχές της Chevron αξίας 104 εκατ. δολαρίων μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου.

Μπορούν να γίνουν και χειρότερα τα πράγματα

Η επίδραση του πολέμου στο Ιράν είναι πιθανό να έχει μακροχρόνιες συνέπειες, με τον επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Fatih Birol, να τον χαρακτηρίζει τη Δευτέρα ως το μεγαλύτερο σοκ που έχει δεχθεί ποτέ η παγκόσμια ενεργειακή αγορά.

Η εκτόξευση των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου οδήγησε τον επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα, Simon Stiell, να προειδοποιήσει στα μέσα Μαρτίου: «Η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα υπονομεύει την εθνική ασφάλεια και κυριαρχία, αντικαθιστώντας τες με εξάρτηση και αυξανόμενο κόστος». Τόνισε ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μπορούν να προστατεύσουν πολίτες και κράτη από αυξήσεις τιμών: «Το ηλιακό φως δεν εξαρτάται από στενά και ευάλωτα θαλάσσια περάσματα».

Τα «πολεμικά» κέρδη των εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου προστίθενται σε έναν τομέα που εδώ και δεκαετίες είναι εξαιρετικά επικερδής για πετρελαιοπαραγωγά κράτη και μετόχους. Ο κλάδος έχει αποκομίσει κατά μέσο όρο 1 τρισ. δολάρια καθαρού κέρδους ετησίως τον τελευταίο μισό αιώνα, και πολύ περισσότερα σε χρονιές κρίσης όπως το 2022, όταν η Ρωσία εξαπέλυσε την πλήρους κλίμακας εισβολή της στην Ουκρανία. Ο τομέας των ορυκτών καυσίμων επωφελείται επίσης από άμεσες επιδοτήσεις που ανήλθαν σε 1,3 τρισ. δολάρια το 2022, σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.

Ο Patrick Galey, επικεφαλής ερευνητικής δημοσιογραφίας στη Global Witness, δήλωσε: «Στιγμές παγκόσμιας κρίσης συνεχίζουν να μεταφράζονται σε τεράστια κέρδη για τους πετρελαϊκούς κολοσσούς, ενώ οι απλοί άνθρωποι πληρώνουν το τίμημα. Μέχρι οι κυβερνήσεις να απεξαρτηθούν από τα ορυκτά καύσιμα, η αγοραστική μας δύναμη θα παραμένει όμηρος των διαθέσεων ισχυρών ηγετών».

Η Jess Ralston, επικεφαλής ενέργειας στη Μονάδα Πληροφοριών για την Ενέργεια και το Κλίμα, δήλωσε: «Αυτή η κρίση πετρελαίου και φυσικού αερίου δείχνει για άλλη μια φορά το κόστος της εξάρτησής μας από ασταθή ορυκτά καύσιμα.

Η επένδυση σε τεχνολογίες μηδενικών εκπομπών δεν είναι μόνο ο δρόμος προς μόνιμη ενεργειακή ασφάλεια, αλλά και ο μόνος τρόπος να επανέλθει το κλιματικό σύστημα σε ισορροπία. Οι εκκλήσεις για αύξηση της παραγωγής ορυκτών καυσίμων και υποχώρηση από τους στόχους μηδενικών εκπομπών, μπροστά σε αυτή τη νέα κρίση, θα υπονόμευαν απλώς την ενεργειακή ασφάλεια και θα αύξαναν την έκθεσή μας σε επιβλαβείς κλιματικές επιπτώσεις».

Η Beth Walker, ειδικός ενεργειακής πολιτικής στο thinktank E3G, δήλωσε: «Οι κυβερνήσεις πρέπει να χρησιμοποιήσουν τη φορολόγηση των υπερκερδών για να επιταχύνουν τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια, αντί να ενισχύουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα».

Η Saudi Aramco, η Shell και η TotalEnergies αρνήθηκαν να σχολιάσουν, ενώ οι ExxonMobil, Chevron, Gazprom, Petrobras και ADNOC δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο.

Τα εκτιμώμενα «πολεμικά» κέρδη υπολογίστηκαν χρησιμοποιώντας τη βάση δεδομένων UCube της Rystad Energy, η οποία ενσωματώνει παγκόσμια δεδομένα ανά πεδίο παραγωγής, ειδήσεις και πληροφορίες, και λαμβάνει υπόψη τη ζήτηση πετρελαίου και φυσικού αερίου για να προβλέψει την προσφορά κάθε πεδίου.

Τα «απροσδόκητα» κέρδη υπολογίστηκαν συγκρίνοντας τις ταμειακές ροές από την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου τον Μάρτιο (όταν η τιμή ήταν κατά μέσο όρο 100 δολάρια/βαρέλι) με την τιμή των 70 δολαρίων πριν από τον πόλεμο στο Ιράν. Τα στοιχεία αυτά αφορούν εκτιμώμενα κέρδη ανάντη (upstream), μετά από φόρους και δικαιώματα, καθώς και κεφαλαιουχικές και λειτουργικές δαπάνες.