Η γερμανική κυβέρνηση ενέκρινε σχέδιο νόμου που προβλέπει την άρση πολλών από τους περιορισμούς οι οποίοι είχαν επιβληθεί στις υπηρεσίες πληροφοριών της χώρας κατά τη μεταπολεμική περίοδο, επιχειρώντας μια ριζική αναμόρφωση του τρόπου με τον οποίο αυτές μπορούν να δρουν απέναντι στις σύγχρονες απειλές.

Η απόφαση έρχεται σε μια περίοδο έντονης ανησυχίας για την ασφάλεια στη Γερμανία, μετά από δύο σοβαρά περιστατικά μέσα σε διάστημα μόλις ενός μήνα, τα οποία ανέδειξαν σημαντικά κενά στους υφιστάμενους μηχανισμούς προστασίας.

Οι αλλαγές προκαλούν ήδη αντιδράσεις και, προτού τεθούν σε ισχύ, θα πρέπει να εγκριθούν από το γερμανικό κοινοβούλιο.

Σε μεγάλο βαθμό, πάντως, ανταποκρίνονται σε ένα σύνολο αιτημάτων που είχαν διατυπώσει τόσο η υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών όσο και οι υπηρεσίες εσωτερικής ασφάλειας, οι οποίες υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι η Γερμανία έχει μείνει πίσω όχι μόνο σε σχέση με τους συμμάχους της, αλλά και έναντι των αντιπάλων της.

Ντόμπριντ: «Μετατρέπουμε τις υπηρεσίες πληροφοριών μας σε πραγματικές μυστικές υπηρεσίες»

Ο ομοσπονδιακός υπουργός Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ χαρακτήρισε την έγκριση του νομοσχεδίου «ιστορική», ενώ η εφημερίδα Bild έκανε λόγο για «επανάσταση» στον τομέα της ασφάλειας.

«Μετατρέπουμε τις υπηρεσίες πληροφοριών μας σε πραγματικές μυστικές υπηρεσίες», δήλωσε ο Ντόμπριντ στην εφημερίδα.

Και πρόσθεσε: «Είναι πλέον καιρός να αποκτήσουμε τη δυνατότητα να είμαστε ανταγωνιστικοί και να βρισκόμαστε στο ίδιο επίπεδο με τις συνεργαζόμενες υπηρεσίες σε ολόκληρο τον κόσμο. Αυτό απαιτεί επιχειρησιακές δυνατότητες και ενεργές αρμοδιότητες, ώστε να μπορούμε να αντιμετωπίζουμε αποτελεσματικότερα τη σύγχρονη κρατική τρομοκρατία και τις εξτρεμιστικές οργανώσεις».

Δύο περιστατικά που ανέδειξαν τα κενά ασφαλείας

Η συζήτηση γύρω από τις νέες αρμοδιότητες των υπηρεσιών πληροφοριών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα μετά τα πρόσφατα γεγονότα στη χώρα.

Στα τέλη Ιουλίου, ένας γεννημένος στη Γερμανία ισλαμιστής, ο οποίος ήταν ήδη γνωστός στις Αρχές, πραγματοποίησε θανατηφόρα επίθεση με αυτοκίνητο κατά τη διάρκεια της μεγάλης ετήσιας παρέλασης Pride στο Βερολίνο.

Λίγες ημέρες αργότερα, εντοπίστηκε στο αεροδρόμιο της Λειψίας ένα drone φορτωμένο με εκρηκτικά, κοντά σε ουκρανικό μεταγωγικό αεροσκάφος. Το συγκεκριμένο αεροδρόμιο αποτελεί κομβικό σημείο για στρατιωτικές και αμυντικές μεταφορές.

Η κυβέρνηση συνασπισμού του Φρίντριχ Μερτς, στην οποία συμμετέχουν δυνάμεις της Κεντροδεξιάς και της Κεντροαριστεράς και η οποία αντιμετωπίζει χαμηλή δημοτικότητα, βρίσκεται πλέον υπό αυξανόμενη πίεση να αποδείξει ότι μπορεί να εκσυγχρονίσει το σύστημα ασφαλείας της χώρας, χωρίς ταυτόχρονα να υπονομεύσει τα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις αρχές που κατοχυρώνονται στον γερμανικό Θεμελιώδη Νόμο.

Περισσότερες εξουσίες στην BND απέναντι σε Ρωσία και Κίνα

Η μεταρρύθμιση δεν καταρτίστηκε ως άμεση αντίδραση στα δύο περιστατικά. Οι σχετικές προτάσεις βρίσκονταν υπό επεξεργασία εδώ και μήνες και είχαν τροποποιηθεί επανειλημμένα προτού παρουσιαστούν στο υπουργικό συμβούλιο την Τετάρτη.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πληροφοριών της Γερμανίας, η BND, η οποία συμπλήρωσε φέτος 70 χρόνια λειτουργίας και επικεφαλής της οποίας βρίσκεται ο πρώην πρεσβευτής στην Ουκρανία Μάρτιν Γέγκερ.

Με το νέο θεσμικό πλαίσιο, η BND πρόκειται να αποκτήσει σημαντικά διευρυμένες δυνατότητες για την αντιμετώπιση απειλών που προέρχονται από κρατικούς παράγοντες, όπως η Ρωσία και η Κίνα, με λιγότερους επιχειρησιακούς περιορισμούς και με ενισχυμένη αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης.

Οι γερμανικές αρχές εκτιμούν ότι το επίπεδο της απειλής έχει αυξηθεί κατακόρυφα μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία το 2022. Πράκτορες που φέρονται να συνδέονται με τη Μόσχα έχουν κατηγορηθεί για επανειλημμένες ενέργειες δολιοφθοράς, κατασκοπείας και κυβερνοεπιθέσεων εναντίον κρίσιμων υποδομών και επιχειρήσεων που κατασκευάζουν στρατιωτικό εξοπλισμό.

Ο Μάρτιν Γέγκερ έχει υποστηρίξει ότι η Γερμανία πρέπει να είναι σε θέση να δείξει στους αντιπάλους της «ότι μπορούμε να κάνουμε αντίστοιχα πράγματα, ώστε και η άλλη πλευρά να αισθανθεί τον πόνο».

Από την άμυνα στις ενεργές επιχειρήσεις

Μέχρι σήμερα, η BND είχε κατά κύριο λόγο αμυντικό προσανατολισμό, λειτουργώντας σε μεγάλο βαθμό ως υπηρεσία συλλογής και αποθήκευσης πληροφοριών, με περιορισμένες δυνατότητες ενεργού επιχειρησιακής δράσης.

Το νέο νομοσχέδιο, το οποίο ξεπερνά τις 700 σελίδες, επιχειρεί να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα.

Μεταξύ άλλων, οι Γερμανοί πράκτορες θα μπορούν να πραγματοποιούν τις αποκαλούμενες κυβερνοεπιθέσεις «hack-back», αποκτώντας τη δυνατότητα να επεμβαίνουν σε δεδομένα, να τα αλλοιώνουν ή ακόμη και να τα διαγράφουν.

Οι δυνατότητες παρέμβασης θα μπορούσαν να επεκτείνονται ακόμη περισσότερο. Για παράδειγμα, θα μπορούσαν να τροποποιούνται ψηφιακές οδηγίες για την κατασκευή όπλων ή να πραγματοποιούνται παρεμβάσεις που θα καθιστούν οπλικά συστήματα μη λειτουργικά ήδη κατά τη διαδικασία παραγωγής τους.

Παράλληλα, οι γερμανικές υπηρεσίες θα μπορούν να παρεμβαίνουν σε ψηφιακές πληρωμές προς χαμηλόβαθμους, «αναλώσιμους» πράκτορες που στρατολογούνται περιστασιακά από ξένες κυβερνήσεις για την εκτέλεση μεμονωμένων αποστολών. Στόχος θα είναι να μπλοκάρεται η χρηματοδότησή τους και, κατ’ επέκταση, να αποτρέπονται σχεδιαζόμενες επιθέσεις.

Δεν αποκτά εξουσίες αντίστοιχες με CIA και Μοσάντ

Παρά τη σημαντική διεύρυνση των αρμοδιοτήτων, εξακολουθούν να υπάρχουν σαφή όρια.

Η χρήση βίας από στελέχη των γερμανικών υπηρεσιών πληροφοριών στο εξωτερικό θα παραμείνει απαγορευμένη.

Αυτό σημαίνει ότι η BND εξακολουθεί να απέχει σημαντικά ως προς τις επιχειρησιακές της δυνατότητες από υπηρεσίες όπως η αμερικανική CIA, η ισραηλινή Μοσάντ ή η γαλλική Γενική Διεύθυνση Εξωτερικής Ασφάλειας (DGSE).

Ωστόσο, οι Γερμανοί πράκτορες θα μπορούν πλέον συχνότερα να φέρουν όπλα για λόγους αυτοάμυνας, χωρίς να απαιτείται κάθε φορά ειδική άδεια.

Χαλαρώνουν οι κανόνες για τα προσωπικά δεδομένα

Η κυβέρνηση επιδιώκει να έχει θέσει το νέο πλαίσιο σε ισχύ έως την 1η Ιανουαρίου 2027.

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την προστασία των προσωπικών δεδομένων, καθώς πρόκειται να χαλαρώσουν κανόνες που έχουν δεχθεί επικρίσεις ως υπερβολικά αυστηροί και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αντιπαραγωγικοί για το έργο των υπηρεσιών ασφαλείας.

Τόσο η BND όσο και η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος (BfV), που είναι αρμόδια για την εσωτερική ασφάλεια, θα αποκτήσουν μεγαλύτερα περιθώρια συλλογής, αποθήκευσης και ανάλυσης πληροφοριών για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, αξιοποιώντας και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.

Παράλληλα, θα καταστεί ευκολότερη η εξασφάλιση άδειας για διαδικτυακές έρευνες και για παρακολούθηση κατοικιών προσώπων που θεωρούνται ύποπτα για εγκληματική δραστηριότητα.

Ενισχυμένος έλεγχος, αλλά και φόβοι για υπέρβαση των ορίων

Μαζί με τις διευρυμένες εξουσίες, η κυβέρνηση σχεδιάζει να ενισχύσει και την εποπτεία των δύο υπηρεσιών.

Η BND και η BfV θα ελέγχονται επιπλέον από ανεξάρτητο συμβούλιο, πέραν των αρμοδιοτήτων που διαθέτει ήδη η κοινοβουλευτική επιτροπή ελέγχου των υπηρεσιών πληροφοριών.

Αν και η ανάγκη μεταρρύθμισης θεωρείται ευρέως αναγνωρισμένη και, κατά πολλούς, καθυστερημένη, έχουν ήδη εκφραστεί σοβαρές επιφυλάξεις για το εύρος των νέων εξουσιών.

Η ομοσπονδιακή επίτροπος Προστασίας Δεδομένων Λουίζα Σπεχτ-Ρίμενσνάιντερ προειδοποίησε ότι η υπηρεσία της θα χάσει εποπτικές αρμοδιότητες επί της BND.

Παράλληλα, άσκησε κριτική στη διεύρυνση της δυνατότητας πρόσβασης σε υλικό από κάμερες κλειστού κυκλώματος σε δημόσιους χώρους τόσο εντός Γερμανίας όσο και στο εξωτερικό.

Οι Πράσινοι προειδοποιούν ότι το νομοσχέδιο «ξεπερνά τα όρια»

Ο Κονσταντίν φον Νοτς, εκπρόσωπος των αντιπολιτευόμενων Πρασίνων για θέματα κοινοβουλευτικού ελέγχου των υπηρεσιών πληροφοριών, χαρακτήρισε τις αλλαγές «επειγόντως αναγκαίες» και δήλωσε ότι υποστηρίζει την ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της BND.

Παρά ταύτα, προειδοποίησε ότι το συγκεκριμένο νομοσχέδιο «ξεπερνά τα όρια».

Οι σημαντικότερες ενστάσεις του αφορούν τις νέες εξουσίες που προβλέπονται για την BfV. Κατά τον ίδιο, οι συγκεκριμένες αρμοδιότητες είναι «δύσκολο να συμβιβαστούν» με τη θεμελιώδη γερμανική αρχή του διαχωρισμού μεταξύ των εξουσιών των υπηρεσιών πληροφοριών και εκείνων της αστυνομίας.

Ο συγκεκριμένος διαχωρισμός δεν αποτελεί απλώς διοικητική επιλογή, αλλά μία από τις θεσμικές ασφαλιστικές δικλίδες που καθιερώθηκαν στη μεταπολεμική Γερμανία ως δίδαγμα από τις σκοτεινότερες περιόδους της ιστορίας της χώρας.

Για τον λόγο αυτό, δεν αποκλείεται οι νέες ρυθμίσεις να βρεθούν τελικά και ενώπιον των δικαστηρίων, εφόσον οι επικριτές τους επιχειρήσουν να αμφισβητήσουν τη συνταγματικότητά τους.

Η αλλαγή στις μυστικές υπηρεσίες εντάσσεται στη συνολική στροφή της Γερμανίας

Η μεταρρύθμιση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία το Βερολίνο επανεξετάζει συνολικά την πολιτική ασφάλειας και άμυνας της χώρας.

Μπροστά στην αυξανόμενη γεωπολιτική αβεβαιότητα, αλλά και στις αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εξακολουθήσουν να λειτουργούν ως ο βασικός εγγυητής της γερμανικής ασφάλειας, η Γερμανία έχει παράλληλα ξεκινήσει μια μεγάλης κλίμακας προσπάθεια επανεξοπλισμού.

Ο Φρίντριχ Μερτς, όταν ανέλαβε την καγκελαρία πέρυσι, δεσμεύθηκε ότι θα μετατρέψει τις γερμανικές ένοπλες δυνάμεις, την Μπούντεσβερ, στον «ισχυρότερο συμβατικό στρατό της Ευρώπης».

Η διεύρυνση των δυνατοτήτων των μυστικών υπηρεσιών αποτελεί έτσι ακόμη ένα κομμάτι μιας ευρύτερης μετατόπισης της Γερμανίας στον τομέα της ασφάλειας – από το ιδιαίτερα περιοριστικό μεταπολεμικό μοντέλο σε ένα σύστημα που επιδιώκει να δώσει στις υπηρεσίες πληροφοριών πολύ πιο ενεργό ρόλο απέναντι στην κατασκοπεία, τις κυβερνοεπιθέσεις, τις δολιοφθορές και τις νέες κρατικές και εξτρεμιστικές απειλές.