«Γκασταρμπάιτερ» τα ΑμεΑ αντί να μείνουν στην Ελλάδα του Μητσοτάκη
Κυριακή, 15/03/2026 - 15:42ΙΩΑΝΝΑ ΜΑΡΤΖΟΥΚΟΥ, ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΛΑΛΗΣ
Την ώρα που Ελληνες πολίτες εξαναγκάζονται να μεταναστεύσουν αναζητώντας το κοινωνικό κράτος, οι θιασώτες του λιγότερου κράτους συνεχίζουν την επιδοματική πολιτική των ευρωπαϊκών προγραμμάτων μπαλώνοντας μεν κρίσιμες για τη ζωή των ΑμεΑ «τρύπες», αποκλείοντας δε τους πολλούς και χωρίς ολοκληρωμένη στρατηγική για τη βελτίωση της καθημερινότητας και του μέλλοντος αυτών των ανθρώπων.
Επέλεξαν τον δρόμο της ξενιτιάς επειδή οι πολιτικές της ΤΙΝΑ (There is no alternative) δεν τους άφησαν άλλη επιλογή. Ο λόγος για τον Παντελή Πανόπουλο και την Αφροδίτη Μανουσάκη. Οι δυο γονείς που πριν από λίγα χρόνια αποφάσισαν να μεταναστεύσουν στη Φρανκφούρτη διεκδικώντας το αυτονόητο: η αναπηρία της κόρης τους Αννας να μη σημαίνει αποκλεισμός, ανασφάλεια και οικονομική αφαίμαξη της οικογένειάς τους.
«Το ’να χέρι νίβει τ’ άλλο» λέει ο Π. Πανόπουλος στο Documento. «Σωστό! Αλλά τι γίνεται αν έχεις ένα και χρειάζεσαι ένα άλλο χέρι να σε νίψει;» Το ερώτημά του δεν είναι ρητορικό. Εκφράζει την αγωνία χιλιάδων οικογενειών (με) ΑμεΑ που βλέπουν τις ανάγκες τους να συνθλίβονται στη μέγγενη των μνημονίων διαρκείας. Νιώθουν ότι όποια μέτρα στήριξης λαμβάνονται δεν τους συμπεριλαμβάνουν και ότι συχνά παρουσιάζονται ως επικοινωνιακή «ατραξιόν» μιας ηγεσίας που εξαντλεί την κοινωνική πολιτική της σε ευχολόγια με τις –οριοθετημένες– πλάτες των ευρωπαϊκών πακέτων.
«Πρώτη γραμμή φροντίδας»
Προτού απαντήσουν στο γιατί έφυγαν, οι δύο γονείς τονίζουν ότι η αναπηρία αφορά όλη την οικογένεια. «Η επίδρασή της είναι ίδια με την ανεργία ή την αρρώστια» λέει ο Π. Πανόπουλος. «Το θέμα γίνεται ακόμη εντονότερο στην Ελλάδα όπου η οικογένεια που έχει ένα ανάπηρο μέλος –και δη ένα ανάπηρο παιδί– καλείται να αντεπεξέλθει σε δυσθεώρητα κόστη τόσο σε χρηματικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο. Η πολιτική στήριξης των ΑμεΑ δεν είναι “οικογενειοκεντρική” και αγνοεί την οικογένεια» συμπληρώνει. «Αυτό οδήγησε κι εμάς στη Γερμανία». Ετσι αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τον «Προσωπικό Βοηθό», πρόγραμμα του 2023 για 2.250 ΑμεΑ. Το πρόγραμμα χρηματοδοτήθηκε με 41 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) υπό την προϋπόθεση ότι ο ωφελούμενος θα έχει:
- ηλικία 16-65 ετών,
- συνολική αναπηρία τουλάχιστον 67%,
- ατομικό εισόδημα που να μην ξεπερνά τις 60.000 ευρώ ή να μην έχει εισόδημα.
Η πρώτη φάση ήταν για δύο έτη και η δεύτερη για ένα. Επιπλέον, οι αρμόδιοι φορείς μιλούν για άλλα 580 άτομα (από τις ήδη κατατεθειμένες αιτήσεις) που έλαβαν εντός του 2025 τη συγκεκριμένη υπηρεσία. Τέλος, ότι θα υπάρξει καθολική εφαρμογή του μετά το πέρας του ΤΑΑ, με χρηματοδότηση μέσω ΕΣΠΑ που θα φτάνει τα 320 εκατ. ευρώ. Ωστόσο, ενώ αρχικά η καθολίκευση του προγράμματος υπολογιζόταν για το 2024, τα ΑμεΑ καταγγέλλουν ότι αυτό δεν έχει συμβεί ακόμη. Εκτός αυτού, στην επίσημη σελίδα του προγράμματος αναφέρεται ότι οι ωφελούμενοι που έχουν λάβει προσωπική βοήθεια από την έναρξή του φτάνουν τους 1.792. Ωστόσο τα στοιχεία του Οργανισμού Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ) αναφέρουν ότι στις 30/1/2026 πληρώθηκαν για το πρόγραμμα: 2.342 δικαιούχοι με 1.883.147 ευρώ. Επιπλέον, σε δηλώσεις της τον Ιούλιο του 2025 η αρμόδια υπουργός Δόμνα Μιχαηλίδου μίλησε για 1.500 ωφελούμενους.
Πέρα από τον προβληματισμό που γεννούν οι αριθμοί, η Αφροδίτη και ο Παντελής στέκονται στον αποκλεισμό όσων φροντίζουν ένα άτομο ΑμεΑ: την οικογένεια. «Είναι αδιανόητο να εξαιρούνται από το πρόγραμμα τα μέλη της οικογένειας, αλλά να δέχονται υπαλλήλους εταιρειών φροντίδας» λέει το ζευγάρι στο Documento.
Πράγματι στο εγχειρίδιο του «Προσωπικού Βοηθού» για όσους επιθυμούν να εργαστούν αναφέρεται: «Στο μητρώο μπορούν να εργαστούν και φυσικά πρόσωπα που απασχολούνται με σχέση εξαρτημένης εργασίας σε νομικά πρόσωπα και ατομικές επιχειρήσεις που παρέχουν υπηρεσίες εξατομικευμένης υποστήριξης ευάλωτων ομάδων, όπως ενδεικτικώς υπηρεσίες προσωπικού, βοηθού, συνοδού ή φροντιστή» (σελ. 4-5).
Οι γονείς όμως απαντούν: «Οι έμμεσα ΑμεΑ γονείς/συγγενείς είναι αυτοί που χρειάζονται στήριξη εφόσον τα ποσοστά ανεργίας –συχνά επιβαλλόμενης λόγω της φύσης της αναπηρίας– στις οικογένειές με ΑμεΑ είναι υψηλότατα. Εννοείται πως όταν οι γονείς-συγγενείς δεν δύνανται να αναλάβουν τη φροντίδα των ΑμεΑ τότε αυτή θα πρέπει να ανατίθεται σε έτερα πρόσωπα, όμως η πρώτη γραμμή φροντίδας είναι πάντοτε οι γονείς/συγγενείς και αυτοί θα πρέπει να βοηθούνται».
Τι γίνεται στη Γερμανία
Ο Παντελής και η Αφροδίτη επισημαίνουν ότι στις προϋποθέσεις για να αναλάβει κάποιος προσωπικός βοηθός δεν συμπεριλαμβάνεται το να είναι άτομο με το οποίο ο ωφελούμενος τελεί σε σχέση γάμου, συμφώνου συμβίωσης, συγγένειας α΄ ή β΄ βαθμού (δηλαδή το παιδί, ο γονιός, ο παππούς ή η γιαγιά). Το επίσημο εγχειρίδιο τούς επιβεβαιώνει.
Στο ίδιο διαβάζουμε ότι ο προσωπικός βοηθός μπορεί να είναι είτε ωρομίσθιος, οπότε και ο ΟΠΕΚΑ καταβάλλει μεικτά έξι ευρώ/ώρα, είτε σε συνοίκηση, οπότε τότε λαμβάνει από τον οργανισμό μεικτές απολαβές 1.200 ευρώ/μήνα. Οι όροι της συνεργασίας καθορίζονται ύστερα από συμφωνία ωφελούμενου – προσωπικού φροντιστή, κατοχύρωσης των στοιχείων κάθε πλευράς σε συγκεκριμένη ηλεκτρονική φόρμα για την παραγωγή αυτοματοποιημένου αρχείου «ιδιωτικού συμφωνητικού».
Ωστόσο στη Γερμανία το κράτος υποστηρίζει τόσο τα ΑμεΑ όσο και τις οικογένειές τους, λένε οι συνομιλητές μας. Εξηγούν μάλιστα ότι το επίδομα φροντίδας δίδεται στους οικείους φροντιστές και ελλείψει αυτών σε έτερο πρόσωπο. Η φροντίδα ενός ΑμεΑ θεωρείται εργάσιμος χρόνος και αναγνωρίζεται ως ένσημο. Επίσης όταν ένα ΑμεΑ νοσηλεύεται και έχει ανάγκη συνοδού, ο συνοδός αυτός σιτίζεται κανονικά. «Ακούγεται απλό» λέει ο Παντελής, «όμως όταν η σύζυγός μου έπρεπε επί μήνες να μείνει είτε σε νοσοκομείο είτε σε κέντρο αποκατάστασης σε άλλη πόλη η διατροφή της βάραινε τον οικογενειακό προϋπολογισμό και, πιστέψτε με, δεν ήταν εύκολο».
Γι’ αυτό αναρωτιέται: Ποιος προσωπικός βοηθός θα πήγαινε 250 χιλιόμετρα μακριά για να μείνει με ένα ΑμεΑ για 120 μέρες στο νοσοκομείο; Κι ύστερα άλλους 26 μήνες σε κέντρο αποκατάστασης όπως η Αφρ. Μανουσάκη για να βρίσκεται στο προσκέφαλο της ανάπηρης κόρης τους; «Θα μου πείτε “είναι υποχρέωση του γονέα”. Σίγουρα αυτό βρίσκεται μέσα στις υποχρεώσεις του. Βρίσκεται όμως μέσα στις δυνατότητές του; Κι εδώ έρχεται η ανάγκη ενός κράτος δικαίου που αναγνωρίζει το πρόβλημα, τη δυσκολία της επίλυσής του και παρέχει λύσεις».
Οι λύσεις μοιάζουν αυτονόητες στο εξωτερικό, όχι όμως στη χώρα μας. Εδώ είναι αδιανόητες «οι διακοπές για φροντιστή ΑμεΑ» λέει ο Παντελής. Εκεί όχι. «Το γερμανικό κράτος αναγνωρίζει ότι το να παλεύεις με μία αναπηρία είναι μία ιδιαιτέρως ψυχοφθόρα διαδικασία» αναφέρει και συμπληρώνει: «Κανείς δεν αρνείται την ανάγκη να υπάρχουν ειδικοί φροντιστές για τα ΑμεΑ. Η εμπειρία έχει αποδείξει όμως ότι η οικογένεια των αναπήρων είναι εκείνη που βρίσκεται από την πρώτη στιγμή στο πλάι τους. Η Αννούλα μας δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει κανένα χέρι της για να νιφτεί. Δεν πειράζει όμως. Δίνω ένα χέρι εγώ κι ένα χέρι η γυναίκα μου στην κόρη μας και με τα ελεύθερα μας χέρια κρατιόμαστε κι εμείς χέρι χέρι. Αυτό άλλωστε δεν είναι η οικογένεια;»
«Συνειδητή απάτη»
Πίσω στην Ελλάδα ο Χάρης Χουρδάκης, επικεφαλής της Πανελλαδικής Γραμματείας της Συντονιστικής Επιτροπής Αγώνα Αναπήρων, αναφέρει στο Documento για το «Προσωπικός Βοηθός»: «Είναι συνειδητή απάτη. Το πρόγραμμα εντάσσεται στο πλαίσιο των δημοσιονομικών περικοπών. Ετσι η κυβέρνηση προσπαθεί να δείξει ότι κάτι κάνει. Ομως δεν θέλει να δεσμεύεται με μόνιμη παροχή προς τα ΑμεΑ. Οπότε δίνουν αυτά τα χρήματα και τελειώνουν. Ταυτόχρονα, καλλιεργούν το κλίμα της καθολικότητας, αλλά δεν θα συμβεί. Το ίδιο έγινε και στην ειδική αγωγή και την παράλληλη στήριξη. Δημιούργησαν την προσδοκία ότι θα πάρουν όλοι προσωπικό βοηθό. Ομως μέχρι τώρα οι ωφελούμενοι είναι μόλις 1.700. Αλήθεια, θα ανανεωθεί το πρόγραμμα μελλοντικά; Οι υπόλοιποι τι θα γίνουν;».
«Καθολικό δικαίωμα»
Η αυτόνομη διαβίωση είναι καθολικό δικαίωμα και διαχρονικό αίτημα του αναπηρικού κινήματος, λέει στο Documento ο εκπαιδευτικός ειδικής αγωγής Διονύσης Τρευλόπουλος. Οντας ωφελούμενος του προγράμματος τονίζει ότι η κυβέρνηση έχει καθιερώσει το πρόγραμμα του προσωπικού βοηθού για τα ανάπηρα άτομα, δεν έχει όμως διασφαλίσει ότι κάθε δικαιούχος θα έχει πρόσβαση σε αυτό. Με τα λόγια του: «Η επιλογή γίνεται κατόπιν κλήρωσης κι έτσι η τύχη είναι ο παράγοντας που κρίνει αν οι ανάπηροι μπορούμε να ζήσουμε αυτόνομα ξεπερνώντας τα εμπόδια που μας βάζουν η πολιτεία και η κοινωνία ή όχι. Οσοι τυχεροί/ές/α κληρωθήκαμε και δεν είμαστε κάτω από 16 και άνω των 65 (γιατί υπάρχουν και ηλικιακοί κόφτες) καταλαβαίνουμε γιατί είναι αναγκαιότητα ο προσωπικός βοηθός. Επειδή η αναπηρία δεν ταυτίζεται με τη βλάβη που φέρουμε στα σώματά μας τα ανάπηρα άτομα και είναι στην πραγματικότητα αποτέλεσμα των εμποδίων που συναντάμε στην καθημερινότητά μας, ο προσωπικός βοηθός είναι ένα από εκείνα τα μέσα με το οποίο τα αντιμετωπίζουμε. Στην πράξη και για να καταθέσω και το προσωπικό μου βίωμα, εκτός από το ότι ο προσωπικός βοηθός διευκολύνει την καθημερινή ρουτίνα, τις μετακινήσεις, την πρόσβαση στην εργασία κ.ά., προσφέρει ένα αίσθημα ελευθερίας και ασφάλειας στο άτομο, προϋπόθεση κοινωνικής συμμετοχής, ισότητας και αξιοπρέπειας».
Στη γενική εικόνα τα ΑμεΑ καταγγέλλουν –εκτός των άλλων– τη διαρκή φτωχοποίησή τους. Σύμφωνα με τον Χ. Χουρδάκη:
- Το 50% των οικογενειών ΑμεΑ ζει κάτω από το όριο της φτώχειας. Μιλάμε για 500.000 ανθρώπους βάσει των επίσημων στοιχείων.
- Το προσδόκιμο ζωής των ΑμεΑ μειώνεται.
- Από τις 600.000 βαριά αναπήρων μόλις οι 150.000 παίρνουν επίδομα, ανεξάρτητα από το ύψος του επιδόματος.
- Μέσω των ΚΕΠΑ κόβεται σε όλο και περισσότερους το επίδομα βαριάς κινητικής αναπηρίας.
Μπορεί ο Δ. Τρευλόπουλος να μην επιθυμεί να φύγει από τη χώρα, όπως ο Παντελής και η Αφροδίτη. Μπορεί να έχει βρει τους ρυθμούς του και σταθερή εργασία. Μολοταύτα ξεκαθαρίζει ότι οι «συνθήκες για τα ΑμεΑ είναι εξαιρετικά δύσκολες και η στήριξη της πολιτείας ελάχιστη». Η στατιστική τον επιβεβαιώνει, όπως και όλες οι καταγγελίες για αποκλεισμούς και φροντίδα «κατά τύχη». Η… συμπεριληπτική Ελλάδα των… αρίστων δεν έχει λεφτόδεντρα για πρόνοια. Είναι και οι πολεμικοί εξοπλισμοί στη μέση. Καλούμαστε να το δεχτούμε. Αλλιώς «όποιος δεν προσαρμόζεται πεθαίνει;»
Το αρμόδιο υπουργείο απαντά μέσω του Documento
- Το πιλοτικό πρόγραμμα θα ολοκληρωθεί τον Ιούνιο του 2026 και τότε θα ξεκινήσει και το καθολικό πρόγραμμα. Μέχρι σήμερα έχουν λάβει βοήθεια 1.792 άτομα με αναπηρία ενώ έχουν απασχοληθεί 2.817 βοηθοί.
- Οι συγγενείς α΄ και β΄ βαθμού αποκλείστηκαν, καθώς βάσει της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα ΑμεΑ η προσωπική βοήθεια «συνδέεται με το δικαίωμα των ατόμων αυτών να ζουν ανεξάρτητα – ακόμη και από την οικογένειά τους».
- Το πρόγραμμα δεν αφορούσε τους κάτω των 16 και άνω των 65 ετών καθώς δεν σχετίζεται «με αναπηρίες που συνδέονται απλώς με το γήρας», ενώ αναφορικά με τους ανηλίκους δεν είναι επιλέξιμοι αφενός γιατί «απαιτείται διαφορετικού τύπου υποστήριξη και πλαισίωση, όπως παράλληλη στήριξη», αφετέρου πρόκειται για άτομα χωρίς «πλήρη πρακτική αυτονομία» ακόμη.
Πηγή: documentonews.gr























