ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΓΓΕΛΙΔΗΣ

Tα σχέδια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής θέλουν τη Frontex να μετατρέπεται σε μια γιγαντιαία ευρωπαϊκή υπηρεσία που θα αναλάβει κεντρικό ρόλο στο σφράγισμα των ευρωπαϊκών συνόρων, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης του μεταναστευτικού ως ζητήματος ασφάλειας, με αιχμή την αποτροπή μεταναστών και προσφύγων, όπως και τις απελάσεις. Η νέα Frontex, αν περάσει η πρόταση, αποτελεί την ευρωπαϊκή εφαρμογή της αμφιλεγόμενης αντιμεταναστευτικής υπηρεσίας ICE που δημιούργησε στην Αμερική ο πρόεδρος Τραμπ.

Η πρόταση που κατέθεσε η Κομισιόν προβλέπει σχεδόν διπλάσιο προϋπολογισμό και προσωπικό, νέες αρμοδιότητες και εξοπλισμό, με τεχνολογίες επιτήρησης αδιανόητες για τα μέχρι τώρα δεδομένα. Η πρόταση προβλέπει τη σταδιακή αύξηση των αξιωματικών της Frotnex σε 30.000, δημιουργώντας ένα σώμα 17.000 αξιωματικών που θα βρίσκονται στη διάθεση των κρατών-μελών. Επιπλέον, προβλέπεται να διπλασιαστεί το προσωπικό της υπηρεσίας, όπως και οι 7.000 υπάλληλοι που διατίθενται από τα κράτη-μέλη.

Η νέα Frontex αποκτά νέες δυνατότητες να συμμετέχει σε κοινές προκηρύξεις με τα κράτη-μέλη για την απόκτηση εξοπλισμού για τις ανάγκες της, «δρώντας σαν κεντρικό αγοραστικό όργανο, επίσης για ψηφιακό εξοπλισμό που θα έχει δυνατότητες τεχνητής νοημοσύνης», αναφέρει η Επιτροπή.

Ο ρόλος της υπηρεσίας στις απελάσεις ενισχύεται με τη δημιουργία Κέντρου Συντονισμού Επιστροφών που θα αναλαμβάνει κεντρικό ρόλο στον επιχειρησιακό συντονισμό των απελάσεων σε όλη την Ευρώπη σε όλο το φάσμα της διαδικασίας, από τον εντοπισμό και την ταυτοποίηση μέχρι τη συμβουλευτική για τις λεγόμενες οικειοθελείς επιστροφές και τη συμμετοχή στις επιχειρήσεις απέλασης, αλλά και την υποστήριξη χωρών εκτός Ε.Ε. για να δεχτούν στο έδαφός τους μετανάστες που απελαύνονται.

Η υπηρεσία αποκτά υπερεξουσίες επιτήρησης και ελέγχου προκειμένου να εντοπίζει μεταναστευτικές ροές και να παρεμβαίνει πριν εκδηλωθούν, με δυνατότητα επιτήρησης αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δημιουργείται επίσης Δύναμη Ταχείας Αντίδρασης με δυνατότητα άμεσης ανάπτυξης στα σύνορα για να βοηθήσει κράτη-μέλη κατά την εκδήλωση έκτακτων περιστατικών.

Η πρόταση πρέπει να υιοθετηθεί από το Ευρωκοινοβούλιο και από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για να γίνει ευρωπαϊκός κανονισμός.

Ο προϋπολογισμός της Frontex προτείνεται να αυξηθεί στο επόμενο χρηματοδοτικό πλαίσιο 2028-2034 σε 11,8 εκατομμύρια ευρώ, έναντι 6 εκατομμυρίων ευρώ του σημερινού χρηματοδοτικού πλαισίου 2021-2027. Υπάρχει επίσης η δυνατότητα επιπλέον χρηματοδότησης από επιμέρους προγράμματα του προϋπολογισμού της ΕΕ.

«Η αποτελεσματική συνεκτική ευρωπαϊκή διαχείριση των συνόρων και η αποτελεσματική πολιτική επιστροφών ενισχύονται μεταξύ τους και είναι κεντρικές για τη ζώνη Σένγκεν. Η Frontex συνεργάζεται διαρκώς με τα κράτη μέλη για την ενίσχυση των διαθέσιμων δυνατοτήτων, την κοινοποίηση ευαίσθητων πληροφοριών και την παροχή τεχνογνωσίας, το ίδιο και με τα κράτη που συνορεύουν με την ΕΕ και επηρεάζονται από τα χαρακτηριστικά των μεταναστευτικών ροών και τη διασυνοριακή εγκληματικότητα. Πάντα με πλήρη σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα και στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, που είναι εγγενή στην αποστολή και στις επιχειρήσεις της Frontex», σημειώνει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Σημειώνει την αποστολή Επιτηρητών Θεμελιωδών Δικαιωμάτων σε επιχειρησιακές ζώνες για την αξιολόγηση και τη διασφάλιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων όπως επίσης την ανάπτυξη μηχανισμών λογοδοσίας που υποχρεώνει κάθε αξιωματικό να αναφέρει ύποπτα περιστατικά παραβίασης και επιτρέπει καταγγελίες ιδιωτών όπως και το ρόλο του ανεξάρτητου Αξιωματικού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων στη διερεύνηση των αναφορών και των καταγγελιών.

Ωστόσο, αν και από την εποχή του Φαμπρίς Λετζερί έχει ενισχυθεί το προσωπικό επιτήρησης θεμελιωδών δικαιωμάτων και η δραστηριότητα του Αξιωματικού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, η ηγεσία της Frontex κατηγορείται ότι στην πράξη αρνείται να προχωρήσει σε ενέργειες που θα διασφάλιζαν την τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων και θα έδειχναν ότι αποτελούν πράγματι προτεραιότητα της υπηρεσίας, σύμφωνα με τον καταστατικό Χάρτη της ΕΕ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η Ελλάδα. Η έρευνα του Αξιωματικού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων έχει καταλήξει σε αναλυτικά πορίσματα που εντοπίζουν ρητά πολύ σοβαρές επιχειρησιακές παραβιάσεις εκ μέρους του ελληνικού Λιμενικού και ευθύνη για ενέργειες ή παραλήψεις που έχουν οδηγήσει στο θάνατο προσφύγων και μεταναστών. Εντοπίζουν επίσης ρητά την έλλειψη συνεργασίας του Λιμενικού στην έρευνα, με σοβαρές καθυστερήσεις και με ελλιπέστατα στοιχεία που παραπέμπουν σε συγκάλυψη. Ο Αξιωματικός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων έχει επανειλημμένα ζητήσει από τον εκτελεστικό διευθυντή της Frontex να ενεργοποιήσει το καταστατικό της Frontex και να αναστείλει την παρουσία της Frontex στην Ελλάδα εξαιτίας των επίμονων σοβαρών παραβιάσεων θεμελιωδών δικαιωμάτων από τις ελληνικές αρχές.

Ο κ. Λέιτενς έχει αρνηθεί ισχυριζόμενος ότι την τήρηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων τη διασφαλίζει μάλλον η παρουσία της Frontex παρά η απουσία της. Ωστόσο αυτός ο ισχυρισμός κάθε άλλο παρά στηρίζεται σε πραγματικά στοιχεία, καθώς τίποτα δεν φαίνεται να έχει αλλάξει στις παράνομες και φονικές επιχειρήσεις των ελληνικών αρχών που σωρεύουν νεκρούς πρόσφυγες και μετανάστες κατά τη διάρκεια άγριων καταδιώξεων χωρίς μέριμνα για την προστασία της ανθρώπινης ζωής και των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

«Η Ευρώπη δε χρειάζεται υπηρεσία απελάσεων. Δε χρειάζεται ICE. Χρειάζεται διαφορετική προσέγγιση στο ζήτημα της μετακίνησης ανθρώπων, μια προσέγγιση που αναγνωρίζει ότι η μετακίνηση αποτελεί ανθρώπινη πραγματικότητα, που προστατεύει τα δικαιώματα των ανθρώπων και επενδύει στην ασφάλεια, την αλληλεγγύη και την δημιουργία κοινότητα παρά στην αποτροπή και τον έλεγχο. Η επιλογή είναι μεταξύ μιας Ευρώπης που απαντά στις δυσκολίες με στρατιωτικοποίηση και αποκλεισμό και μιας Ευρώπης που απαντά με αξιοπρέπεια, φροντίδα και κοινή ευθύνη», σημειώνει το δίκτυο Ευρωπαϊκά Ψηφιακά Δικαιώματα, μέσω του προγράμματος «Προστασία, όχι επιτήρηση».

«Η εντολή της Frontex ορίζει ρητά ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να γίνονται σεβαστά, να προστατεύονται και να προάγονται. Ωστόσο, αντί να αντιμετωπιστούν οι διαρθρωτικές ελλείψεις που ευνοούν τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα ευρωπαϊκά σύνορα, η σημερινή απόφαση θα εντείνει ακόμη περισσότερο αυτή τη λανθασμένη προσέγγιση σε χώρες εκτός της Ε.Ε.», σημειώνει η Διεθνής Αμνηστία. Η οργάνωση ζητά να απορριφθεί η πρόταση καθώς αυξάνει τον κίνδυνο παραβιάσεων στα σύνορα και ενισχύει την αδιαφάνεια και την έλλειψη λογοδοσίας.

Η Κιάρα Κατέλι, υπεύθυνη συνηγορίας του Δικτύου PICUM για τα δικαιώματα των μεταναστών χωρίς χαρτιά, σημειώνει ότι η πρόταση γιγαντώνει τις εξουσίες της Frontex χωρίς να ενισχύει τις εγγυήσεις προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σε μια υπηρεσία που έχει ιστορικό καταγγελιών για συνενοχή στις παραβιάσεις. «Οι επιχειρήσεις απέλασης και τα κέντρα κράτησης μεταναστών στην Ευρώπη βαρύνονται ήδη με καταχρήσεις και κακοποίηση τις οποίες φοβόμαστε ότι θα οξύνει η επέκταση του ρόλου της Frontex τόσο μέσα στην Ευρώπη όσο και θα τις επεκτείνει πέρα από τα σύνορα. Η πρόταση αντανακλά μια πολιτική εμμονή με τις απελάσεις που αγνοεί τις πραγματικότητες της μετανάστευσης και τις οικονομίες της Ευρώπης».

Επικοινωνιακή αντεπίθεση

Προκειμένου να περάσει χωρίς ισχυρές αντιδράσεις το σχέδιο γιγάντωσης της Frontex σε προϋπολογισμό, προσωπικό, αρμοδιότητες και τεχνολογίες επιτήρησης με δυνατότητες αδιανόητες μέχρι σήμερα, έπρεπε να παρουσιαστεί η εικόνα μιας υπηρεσίας που λειτουργεί με διαφάνεια, λογοδοσία, ανθρωπισμό και απαρέγκλιτη τήρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Με άλλα λόγια, μια υπηρεσία ριζικά διαφορετική από την περίοδο της διοίκησης του πρώην εκτελεστικού διευθυντή Φαμπρίς Λετζέρι, που οδηγήθηκε σε ατιμωτική παραίτηση με καταγγελίες μεταξύ άλλων για κακοδιοίκηση και συγκάλυψη σοβαρών παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ιδίως από τις παράνομες επιχειρήσεις επαναπροώθησης στο Αιγαίο και στον Εβρο.

Το ντοκιμαντέρ

Στο πλαίσιο της νέας εξωστρεφούς επικοινωνιακής στρατηγικής της Frontex, η υπηρεσία συμφώνησε πριν από τρία χρόνια να ανοίξει τις πόρτες της πρώτη φορά σε τηλεοπτικό συνεργείο για τις ανάγκες ενός ντοκιμαντέρ της ολλανδικής τηλεόρασης. Το ντοκιμαντέρ τεσσάρων επεισοδίων «Πύλες της Ευρώπης» προβλήθηκε στη δημόσια τηλεόραση της Ολλανδίας τον Οκτώβριο και δέχτηκε έντονη κριτική από οργανώσεις δικαιωμάτων που εμφανίζονταν σε αυτό αλλά διαχώρισαν τη θέση τους, μιλώντας για ξέπλυμα.

Την περασμένη εβδομάδα, ακυρώθηκε εκδήλωση στο Αμστερνταμ με αφορμή το ντοκιμαντέρ, καθώς ο εκτελεστικός διευθυντής της Frontex, Χανς Λέιτενς, αρνήθηκε να συμμετάσχει σε απευθείας διάλογο με τον εκπρόσωπο της οργάνωσης Refugees in Libya, από τον οποίο ζητήθηκε να εμφανιστεί σε χωριστό μέρος της εκδήλωσης, κάτι που αρνήθηκε, θεωρώντας ότι έτσι δεν διασφαλίζεται ο πραγματικός δημόσιος έλεγχος της Frontex.

Αρνηση απευθείας διαλόγου

Η Frontex βάσισε την άρνηση απευθείας διαλόγου με τον κ. Γιάμπιο στη γνώμη του νομικού της τμήματος, καθώς η οργάνωση του κ. Γιάμπιο εμφανίζεται να έχει συμβάλει στην κατάθεση μήνυσης εναντίον της Frontex από Λίβυο πρόσφυγα. Απαντώντας σε ερωτήματα της «Εφ.Συν.», ο εκπρόσωπος της Frontex, Κρις Μπορόφσκι, σημειώνει ωστόσο ότι «δεν υπάρχει κανένας κανονισμός ή δικονομικός κανόνας που κάνει αδύνατη τη συζήτηση και δεν ισχυριστήκαμε ότι υπάρχει» και κάνει λόγο για «απόφαση που βασίστηκε σε νομική συμβουλή». «Η υπόθεση αφορά τις περιπολίες και τις επιχειρήσεις διάσωσης της Frontex στην κεντρική Μεσόγειο, που αποτελεί ακριβώς το θέμα που ήθελε να θέσει ο κ. Γιάμπιο. Οσο βρίσκεται η υπόθεση στο Γενικό Δικαστήριο της Ε.Ε., δεν νομίζουμε ότι είναι σωστό να συμμετέχει σε απευθείας διάλογο ο εκτελεστικός μας διευθυντής με εκπρόσωπο της οργάνωσης που έφερε στα δικαστήρια την υπόθεση».

Κανένα πειστικό στοιχείο

Από την πλευρά του, ο κ. Γιάμπιο σημειώνει στην «Εφ.Συν.» ότι «μέχρι τώρα η Frontex δεν έχει κανένα πειστικό στοιχείο. Η πιο ακριβής ερώτηση είναι γιατί θεώρησε η Frontex νομικά μη σωστό τις ερωτήσεις που θα δεχόταν από τον διευθυντή μιας οργάνωσης που υποστηρίζει τη μήνυση, ωστόσο η υπόθεση αφορά επισήμως τον μηνυτή και τη Frontex, ενώ το δικαστήριο δεν μας συγκαταλέγει στους διαδίκους, ούτε εμένα, ούτε την οργάνωσή μου».

Ο κ. Γιάμπιο σημειώνει ότι ο πρώην εκτελεστικός διευθυντής Φαμπρίς Λετζέρι ανακρίνεται στη Γαλλία για συνενοχή σε εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και βασανιστήρια. «Ωστόσο, και υπό τη διοίκηση του Χανς Λέιτενς, οι συνοριακές πρακτικές που ενέχονται σε αυτά τα εγκλήματα συνεχίζουν, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα για τη δική του ευθύνη και για την ατιμωρησία που επιμένει εντός της υπηρεσίας», λέει.

Ο εκπρόσωπος της Frontex ισχυρίζεται ότι αυτή ήταν εξαρχής η θέση της Frontex για την εκδήλωση και δεν υπάρχει αλλαγή στάσης. «Τον Σεπτέμβριο ο κ. Λέιτενς συμφώνησε να συμμετάσχει στην εκδήλωση στη βάση ότι ο κ. Γιάμπιο θα μιλούσε σε χωριστό μέρος του προγράμματος. Στις αρχές Οκτωβρίου οι οργανωτές μάς ζήτησαν να αλλάξουμε στάση και να καθίσουν στο ίδιο πάνελ. Ρωτήσαμε τη νομική μας υπηρεσία, η οποία μας συμβούλεψε να μην το κάνουμε και ενημερώσαμε τους οργανωτές στα μέσα Οκτωβρίου, πριν από την εκδήλωση. Το πρόγραμμα που είχαμε συμφωνήσει παρέμεινε ώς το τέλος και ο κ. Λέιτενς ήταν έτοιμος να συμμετάσχει, μέχρι που ακύρωσαν την εκδήλωση οι οργανωτές».

Οι οργανωτές

Από την πλευρά του Ινστιτούτου Pakhuis de Zwijger, που συνδιοργάνωνε την εκδήλωση, η Σεσίλ Τρούστερ σημειώνει στην «Εφ.Συν.» ότι, παρότι το ίδρυμα δεν έλαβε γραπτή συμφωνία του κ. Λέιτενς να συμμετάσχει σε απευθείας διάλογο, η συνδιοργανώτρια Ελς βαν Ντρίελ από την παραγωγή του ντοκιμαντέρ συναντήθηκε στις Βρυξέλλες στις 2 Ιουλίου με τον διευθυντή της Frontex στο περιθώριο μιας εκδήλωσης. «Σε εκείνη τη συνάντηση, η Ελς ρώτησε τον Χανς αν θα ήταν ανοιχτός σε κοινή συνομιλία με τον Ντέιβιντ Γιάμπιο. Σε αυτή την πρόταση ο Χανς απάντησε αρχικά θετικά. Αργότερα ωστόσο παρενέβησαν οι δικηγόροι, επικαλούμενοι την ανάμειξη του κ. Γιάμπιο στην υπόθεση της μήνυσης».

Σημειώνουν επίσης ότι δεν αποδίδουν την ακύρωση της εκδήλωσης στην άρνηση του κ. Γιάμπιο να συμμετάσχει αλλά «στο γεγονός ότι δεν μπορούσαμε πια να διευκολύνουμε έναν διάλογο που θα συμπεριλάμβανε τις διαφορετικές οπτικές που σχετίζονται με τη συζήτηση για την ευρωπαϊκή συνοριακή πολιτική. Καθ’ όλη τη διαδικασία, προσπαθήσαμε να βρούμε τρόπους να συμβεί και πιστεύουμε στον διάλογο και στη δημόσια λογοδοσία. Κάναμε ό,τι καλύτερο μπορούσαμε για να βρούμε τρόπο να συμμετάσχει η Frontex σε απευθείας δημόσια συζήτηση με τον κ. Γιάμπιο στη σκηνή. Οταν έγινε ξεκάθαρο ότι αυτό δεν θα ήταν δυνατό, αναζητήσαμε εναλλακτικούς τρόπους για να υπάρξει κάτι ανάλογο».

Ως προς τις επισημάνσεις του Τόμι Ολσεν από την Aegean Boat Report, που πρώτος διαχώρισε δημοσίως τη θέση του από το ντοκιμαντέρ καταγγέλλοντας δημοσιογραφικές επιλογές που οδήγησαν στο ξέπλυμα της Frontex και επισήμανε ότι οι διοργανωτές απέρριψαν την ιδέα να συμμετάσχει στην εκδήλωση, η κ. Τρούστερ σημειώνει ότι η εκδήλωση είχε το χαρακτήρα δημόσιας συζήτησης γύρω από το ντοκιμαντέρ παρά ενός πάνελ στο οποίο θα συμμετείχαν οι εκπρόσωποι όλων των οργανώσεων που εμφανίζονται σ’αυτό. Παρατηρεί ότι στη συζήτηση είχαν προσκληθεί επίσης η ευρωβουλεύτρια των Πρασίνων Τίνεκε Στρικ και μια πανεπιστημιακός που ειδικεύεται στο ζήτημα της λογοδοσίας της Frontex.

Yπογραμμίζει επίσης ότι η μη συμμετοχή του Τόμι Ολσεν στη συγκεκριμένη εκδήλωση δεν πρέπει να ερμηνευτεί σαν απόρριψη της εμπειρογνομωσύνης του ή της σημασίας του έργου του, για το οποίο τρέφουν μεγάλη εκτίμηση οι οργανωτές.

«Το έργο του στην καταγραφή και τεκμηρίωση των επαναπροωθήσεων και των παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Αιγαίο ήταν εξαιρετικά σημαντικό για το ντοκιμαντέρ μας και παίρνουμε σοβαρά υπόψη την κριτική του στη Frontex όπως και την κριτική του στις δημοσιογραφικές επιλογές μας. Εχουμε ήδη συζητήσει μαζί του τα θέματα αυτά επί μακρόν», σημειώνει.

Πηγή: efsyn.gr