ΕΒΕΛΙΝΑ ΔΑΒΑΚΗ

Στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη, ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν και ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, προχώρησαν στην υπογραφή μιας κομβικής συμφωνίας, η οποία αναδιαμορφώνει τον γεωστρατηγικό χάρτη της Αρκτικής.

Η νέα συνθήκη παρέχει στις Ηνωμένες Πολιτείες διευρυμένο στρατιωτικό ρόλο και εγγυήσεις ασφαλείας στο νησί, διατηρώντας ωστόσο την κυριαρχία υπό το Βασίλειο της Δανίας και την ευρύτερη προστασία της περιοχής υπό την εποπτεία του ΝΑΤΟ.

Το κείμενο της συμφωνίας, που εκσυγχρονίζει την αρχική Αμυντική Συμφωνία του 1951, απαγορεύει ρητά σε μη νατοϊκά κράτη, όπως η Ρωσία και η Κίνα, να διατηρούν στρατιωτική παρουσία, ενώ εξοπλίζει την Ουάσιγκτον με δικαίωμα βέτο σε ευαίσθητες ξένες επενδύσεις και κρίσιμες υποδομές. Μάλιστα, περιλαμβάνει ρήτρα αόριστης ισχύος, κατοχυρώνοντας τα αμερικανικά συμφέροντα ακόμα και στο ενδεχόμενο μελλοντικής ανεξαρτητοποίησης της Γροιλανδίας.

Μήνυμα στους «αντιπάλους»

Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος λίγο πριν από την τελετή είχε επισημάνει ότι η συμφωνία βρισκόταν στα σκαριά επί μακρόν, έκανε λόγο για μια γεωστρατηγική επιτυχία χωρίς κανένα οικονομικό κόστος εξαγοράς, τονίζοντας: «Αυτό είναι τεράστιο για την Ευρώπη και για τις Ηνωμένες Πολιτείες». Τη θέση αυτή υπερθεμάτισε και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, χαρακτηρίζοντας την εξέλιξη «ιστορική» και μια «τεράστια νίκη για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον αμερικανικό λαό».

Από την πλευρά της, η Μέτε Φρεντέρικσεν επιχείρησε να αφήσει πίσω τις πρόσφατες σφοδρές αντιπαραθέσεις. Χαρακτηρίζοντας τις ΗΠΑ ως έναν «σύμμαχο στον οποίο μπορούσαμε πάντα να βασιστούμε», επεσήμανε: «Αυτή η συμφωνία είναι καλή για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι καλή για τη Γροιλανδία, για τη Δανία, για τη συμμαχία του ΝΑΤΟ και, ως εκ τούτου, είναι επίσης καλή για την Ευρώπη».

Η υπογραφή της συμφωνίας

Αναφερόμενη στη βαρύτητα του νέου συμφώνου, η Δανή πρωθυπουργός υπογράμμισε: «Σήμερα υπογράφουμε μια ακόμη μεγαλύτερη και καλύτερη συμφωνία, μια συμφωνία που μπορεί να διαρκέσει για πάντα», ενώ έστειλε σαφές μήνυμα προς πάσα κατεύθυνση, προσθέτοντας: «Ενισχύουμε την κοινή μας ασφάλεια, ενισχύουμε την κοινή μας αποτροπή, δείχνουμε στους αντιπάλους μας ποιοι είμαστε και το κάνουμε μαζί».

Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας εστίασε στη διάσταση της αυτοδιάθεσης, επισημαίνοντας: «Αυτό δεν είναι μόνο μια συμφωνία για εμάς. Είναι μια συμφωνία μαζί με εμάς. Λαμβάνει υπόψη τον λαό της Γροιλανδίας, τα δικαιώματά μας, τα μέσα διαβίωσής μας και την ανάπτυξη της χώρας μας».

Το χρονικό της διπλωματικής κρίσης και η ευρωπαϊκή συσπείρωση

Η πορεία προς την υπογραφή πέρασε μέσα από μια εξαιρετικά επώδυνη και πρωτοφανή διπλωματική κρίση, που δοκίμασε σκληρά τις διατλαντικές σχέσεις. Αν και ο αμερικανικός πόθος για το νησί χρονολογείται από το 1867 (επί Άντριου Τζόνσον) και το 1946 (όταν ο Χάρι Τρούμαν προσέφερε 100 εκατ. δολάρια σε χρυσό), ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε το ζήτημα με πρωτοφανή σφοδρότητα. Αφού έθεσε το θέμα της αγοράς το 2019, επανήλθε τον Δεκέμβριο του 2024, χαρακτηρίζοντας την ιδιοκτησία της Γροιλανδίας «απόλυτη αναγκαιότητα». Η τότε κατηγορηματική απάντηση του Νούουκ πως «δεν είμαστε προς πώληση και δεν θα γίνουμε ποτέ», οδήγησε σε ραγδαία κλιμάκωση τον Ιανουάριο του 2025, όταν ο Αμερικανός πρόεδρος δεν απέκλεισε ακόμη και τη χρήση στρατιωτικής βίας.

 

Αυτή η απειλή σε ευρωπαϊκό έδαφος, σε συνδυασμό με την αμερικανική στρατιωτική επέμβαση στη Βενεζουέλα για την ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο, προκάλεσε σοκ και ισχυρά αντανακλαστικά συσπείρωσης στην Ευρώπη. Αρκετές χώρες έστειλαν συμβολικές δυνάμεις στη Γροιλανδία, ενώ ο Τραμπ απάντησε με απειλές για επιβολή δασμών. Η κρίση εκτόξευσε την καχυποψία των Δανών, ενός παραδοσιακά πιστού εταίρου των ΗΠΑ, με το 45% των πολιτών πλέον να θεωρεί την Αμερική απειλή και να προκρίνει την αμυντική απεξάρτηση μέσω ευρωπαϊκών εξοπλισμών.

Η αποκλιμάκωση ξεκίνησε στα τέλη Ιανουαρίου του 2026, όταν επιτεύχθηκε συμφωνία πλαισίου με τον ΓΓ του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε. Ακολούθησαν οκτώ μήνες αθόρυβων, τεχνικών συνομιλιών υπό τον συντονισμό του Μάρκο Ρούμπιο και της δανικής διπλωματίας, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Ο Τραμπ και η Φρεντέρικσεν

Οικονομικό μπλόκο στην Κίνα και το «ράλι» των σπάνιων γαιών

Αν και η απειλή στρατιωτικής παρουσίας της Ρωσίας και της Κίνας ήταν ούτως ή άλλως ανέφικτη λόγω του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, το νέο πλαίσιο κλείνει οριστικά το «παράθυρο» της οικονομικής διείσδυσης του Πεκίνου στην περιοχή. Η Κίνα, που στο παρελθόν επιχείρησε να επενδύσει σε αεροδρόμια και ορυχεία του νησιού, πλέον δεν θα μπορεί να το πράξει χωρίς τη ρητή έγκριση της Ουάσιγκτον.

Παράλληλα, τεράστιο οικονομικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η διαχείριση των φυσικών πόρων. Η Γροιλανδία διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα σπάνιων γαιών και κρίσιμων ορυκτών παγκοσμίως. Αν και η τοπική κυβέρνηση έχει αναστείλει νέες αδειοδοτήσεις για εξορύξεις ραδιενεργών στοιχείων από το 2021 (εν μέσω αντιδράσεων των κατοίκων), η ανακοίνωση της συμφωνίας προκάλεσε ενθουσιασμό στις αγορές. Είναι χαρακτηριστικό πως οι μετοχές εταιρειών αμερικανικών συμφερόντων που εμπλέκονται στον τομέα, όπως η Greenland Mines, κατέγραψαν κατακόρυφη άνοδο που ξεπέρασε το 200%.

Πλέον, για να τεθεί η συμφωνία σε πλήρη ισχύ, απομένει η διαδικασία της τυπικής κύρωσης από τα εθνικά κοινοβούλια των εμπλεκόμενων χωρών.

Πηγή: zougla.gr