ΗΛΕΚΤΡΑ ΖΑΡΓΑΝΗ

Οι εξαγγελίες του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνου Πλεύρη για τη δημιουργία κέντρου κράτησης μεταναστών σε χώρα της Αφρικής μέσα στο 2027, οι καταγγελίες για τις συνθήκες στη δομή της Σιντικής Σερρών και οι εξεγέρσεις των μεταναστών, οι προσφυγές του Υπουργείου Μετανάστευσης κατά 20 αποφάσεων που ακύρωσαν ανακλήσεις ασύλου Σύρων πολιτών, αλλά και το ναυάγιο στη Γαύδο πριν από λίγες ημέρες, επαναφέρουν το μεταναστευτικό στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.

Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση υιοθετεί ολοένα και πιο σκληρή στάση απέναντι στο ζήτημα, αντιμετωπίζοντας το όλο και περισσότερο υπό το πρίσμα της «εγκληματικότητας» και δίνοντας έμφαση στην κράτηση, στις απελάσεις και την αποτροπή.

«Να έχουμε το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης ή να βουλιάξουμε τη βάρκα;», αναρωτήθηκε πρόσφατα ο κ. Μάκης Βορίδης στη Βουλή. Παρ’ όλο που στη συνέχεια ανασκεύασε τη δήλωσή του υπό την πίεση των πολιτικών αντιδράσεων που προκλήθηκαν, αυτή η κυνική παραδοχή συνοψίζει τον προσανατολισμό της κυβέρνησης πάνω στο μεταναστευτικό.

Το νομοθετικό πλαίσιο που προωθεί η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας βασίζεται σε ένα σκληρό, ρατσιστικό και αντιμεταναστευτικό αφήγημα. Μάλιστα, η Ελλάδα είναι μία από τις πέντε χώρες της ΕΕ που προωθούν τη δημιουργία κέντρων κράτησης σε χώρα της Αφρικής, στρώνοντας το έδαφος για δομές «κολαστήρια».

Όταν η μετανάστευση γίνεται ποινικό αδίκημα

Η κυβέρνηση έχει κατοχυρώσει πλέον τη φράση «παράνομη μετανάστευση» (αντί για παράτυπη που ίσχυε μέχρι πρότινος), έχει αυξήσει τη μέγιστη διάρκεια κράτησης σε 2 χρόνια, καθιστώντας την παραμονή στην Ελλάδα ποινικό αδίκημα που τιμωρείται με έως και 5 χρόνια στις φυλακές. Με τη νέα νομοθεσία, όσοι αιτούνται άσυλο δεν διαμένουν πλέον σε ανοιχτές δομές, αλλά σε κλειστά κέντρα κράτησης. Οι απορριφθέντες – που σήμερα ξεπερνούν το 50% – θα αντιμετωπίζουν το δίλημμα:  «εθελοντική» επιστροφή στη χώρα τους ή ποινές φυλάκισης και πρόστιμα έως 10.000 ευρώ.

Επιπλέον, εφόσον ο αιτών προχωρήσει σε κατάθεση αιτήματος σε δεύτερο βαθμό, οι διατάξεις του νομοσχεδίου αναφέρουν ότι θα φοράει βραχιολάκι προκειμένου να μπορεί να εντοπιστεί έως ότου εκδικαστεί η υπόθεσή του.

Οι συγκεκριμένες πολιτικές ευθυγραμμίζονται με μία σκληρή κατεύθυνση που έχει επικρατήσει με τη συμβολή ακροδεξιών κομμάτων σε ολόκληρη την Ευρώπη. Πρόκειται για την πιο έντονη στροφή στη μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ εδώ και δεκαετίες, με διατάξεις που προβλέπουν μεγαλύτερες περιόδους κράτησης, αυστηρότερες απαγορεύσεις εισόδου, καταστολή και εισβολές σε σπίτια μεταναστών χωρίς χαρτιά. Ενδεικτική είναι και η πολιτική πλαισίωση μετά τα γεγονότα στη Θέουτα, όταν 60.000 μετανάστες πέρασαν τα σύνορα από το Μαρόκο μέσα σε λίγες ώρες.

Τα κλειστά κέντρα κράτησης και το «κολαστήριο» της Σιντικής

Αυτές οι πολιτικές προωθούνται στην Ελλάδα σε μια συγκυρία αυξημένων μεταναστευτικών ροών από νέες οδούς, με την Ελλάδα να έχει βρεθεί στο στόχαστρο για απάνθρωπες πρακτικές, όπως τα παράνομα και συχνά θανατηφόρα pushbacks, αλλά και το περιστατικό στη Χίο με το λιμενικό και τους νεκρούς μετανάστες, το έγκλημα της Πύλου για το οποίο ακόμη δεν έχει αποδοθεί Δικαιοσύνη, την ποινικοποίηση της αλληλεγγύης και της δράσης των ΜΚΟ.

Τα κλειστά κέντρα κράτησης πάντως όχι μόνο δεν προσφέρουν αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης, αλλά μετατρέπονται συνήθως σε «φυλακές – κολαστήρια» λόγω της διαρκούς επιτήρησης, αλλά και του συνωστισμού, της έλλειψης ιατρικού προσωπικού και της παραβίασης των κανόνων υγιεινής.

Ενδεικτική είναι η περίπτωση της Σιντικής. Η επιστολή 300 μεταναστών που κρατούνται εκεί περιγράφει εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες διαβίωσης, πολύμηνο εγκλεισμό και βαθιά σωματική και ψυχική εξάντληση.

«Είμαστε παγιδευμένοι εδώ και 14 μήνες. Τα παιδιά μας στην Αίγυπτο δεν μπορούν να βρουν τίποτα να φάνε, και εμείς είμαστε εδώ ζώντας σαν τους νεκρούς. Θέλουμε να βγούμε έξω και να δουλέψουμε. Οι άνθρωποι που κάθονται κάτω από αυτόν τον ήλιο δεν έχουν θέση στα τροχόσπιτα. Στο τροχόσπιτο μένουν πάνω από 15 άτομα και υπάρχουν τέσσερα ή πέντε κρεβάτια. Είμαστε πάνω από 300 άτομα και μοιραζόμαστε 4 μπάνια και 3 βρύσες. Τα κλιματιστικά δεν λειτουργούν. Πολλά είδη εντόμων, φιδιών και ερπετών κατεβαίνουν πάνω μας από το βουνό. Θέλουμε να μάθουμε ποιο αμάρτημα διαπράξαμε», τονίζει η επιστολή, ενώ ανά τακτά χρονικά διαστήματα υπάρχουν διαμαρτυρίες, απόπειρες απόδρασης και συγκρούσεις με την αστυνομία.

Το ελληνικό κράτος υποχρεώνει τους 700 μετανάστες, να ζούν σε κοντέινερ μέσα σε ακραίες καιρικές συνθήκες, με τέσσερις μόνο τουαλέτες, με ελάχιστο και κακής ποιότητας φαγητό και υπό τον φόβο της καταστολής, ενώ αυτή η κατάσταση έχει οδηγήσει σε περιστατικά αποπειρών αυτοκτονίας.

Η «εκπαίδευση» από τις ΗΠΑ

Η Ελλάδα έχει βρεθεί στο στόχαστρο και διεθνών ΜΜΕ με την κατηγορία ότι προωθεί συστηματικά «τραμπικές» πολιτικές με πρακτικές που θυμίζουν την αμερικανική ICE. Πριν από λίγους μήνες, οι Υπηρεσίες του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, προχώρησαν σε διαδικασία ενημέρωσης και εκπαίδευσης από τις αρμόδιες υπηρεσίες των Ηνωμένων Πολιτειών με στόχο την εντατικοποίηση των «επιστροφών μεταναστών».

Η πρωτοβουλία αυτή υλοποιήθηκε κατόπιν απόφασης που έλαβε ο Θάνος Πλεύρης υπογραμμίζοντας ότι «πρόθεση τόσο του ίδιου όσο και της ελληνικής κυβέρνησης ήταν η περαιτέρω ενίσχυση και διεύρυνση της συνεργασίας με τις ΗΠΑ».

Το σχέδιο για κέντρα κράτησης στην Αφρική

Πέντε χώρες της Ευρώπης (Δανία, Αυστρία, Γερμανία, Ολλανδία και Ελλάδα) έχουν ήδη εγκρίνει την ανέγερση «Κέντρων Επιστροφής» («Return Hubs») σε τρίτες χώρες, δηλαδή χώρες εκτός ΕΕ, οι οποίες έχουν μέχρι τώρα χαρακτηριστεί «ασφαλείς».

Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα του ευρωπαϊκού Νότου που συμμετέχει σε αυτή την πρωτοβουλία, καθώς παρά τον μεγάλο αριθμό μεταναστών που υποδέχονται, δεν συμμετέχουν ούτε η Ιταλία, ούτε η Γαλλία, ούτε η Ισπανία.

Αυτός ο σχεδιασμός έχει προκαλέσει αντιδράσεις και καταγγελίες από συλλογικότητες και διεθνείς οργανώσεις, οι οποίες τονίζουν ότι η μεταφορά ανθρώπων, των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί σε τρίτες χώρες εκτός ΕΕ θυσιάζει τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα στον βωμό της πολιτικής αποτροπής.

Εκφράζεται ο φόβος ότι τα κέντρα αυτά θα λειτουργούν ουσιαστικά ως κλειστές δομές κράτησης («φυλακές»), αποκόπτοντας τους μετανάστες από τη νομική υποστήριξη και την εποπτεία των ευρωπαϊκών μηχανισμών ελέγχου. Πολλές από τις χώρες της Αφρικής που εξετάζονται για τέτοιες συμφωνίες δεν διαθέτουν τις απαραίτητες εγγυήσεις για τον σεβασμό των δικαιωμάτων των μεταναστών, τηρώντας αμφίβολα κριτήρια ασφαλείας. Εκπρόσωποι της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για τη συμβατότητα αυτών των πρακτικών με το διεθνές δίκαιο.

«Το να στέλνεις ανθρώπους σε κέντρα απέλασης εκτός ΕΕ σημαίνει να ξεριζώνεις παιδιά, ενήλικες και οικογένειες από τις ζωές που έχουν χτίσει στην Ευρώπη και να τους υποβάλλεις σε παρατεταμένη κράτηση σε μέρη που δεν γνωρίζουν καν», δήλωσε η Μισέλ ΛεΒουά, διευθύντρια της Picum, μιας ΜΚΟ με έδρα τις Βρυξέλλες.

Όπως υποστήριξε ο Θάνος Πλεύρης, μιλώντας στην ΕΡΤ, στόχος είναι η συμφωνία να οριστικοποιηθεί εντός του 2026 και ο σχετικός μηχανισμός να τεθεί σε πλήρη λειτουργία έως το δεύτερο εξάμηνο του 2027, αναφέροντας ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε προχωρημένες διαπραγματεύσεις με χώρα της Αφρικής.

Τα αποτυχημένα παραδείγματα από άλλες χώρες

Μέχρι στιγμής, οι προσπάθειες μεταφοράς μεταναστών σε χώρες εκτός ΕΕ έχουν αποδειχθεί -εκτός όλων των άλλων – και εξαιρετικά αναποτελεσματικές.

Οι απόπειρες της Ιταλίας για τη δημιουργία τέτοιων κέντρων στην Αλβανία έχουν συναντήσει σημαντικά νομικά προβλήματα, όπως και το πρόγραμμα μεταφοράς μεταναστών στη Ρουάντα από τη Βρετανία, το οποίο αποδείχτηκε προβληματικό και σταμάτησε. Η Δανία ακύρωσε ένα παρόμοιο σχέδιο το 2023.

 

Το «ναυάγιο» της Ιταλίας

Η Ιταλία είχε προβλέψει αρχικά τη φιλοξενία περίπου 3.000 μεταναστών τον μήνα στα αλβανικά κέντρα, με το συνολικό κόστος να ξεπερνά τα 670 εκατομμύρια ευρώ. Σύμφωνα με μελέτη ιταλικού πανεπιστημίου, η κράτηση μεταναστών σε αυτά τα κέντρα αποδείχθηκε πιο δαπανηρή για την Ιταλία σε σχέση με τη φιλοξενία τους στο δικό της έδαφος.

Η Ιταλία είναι το «παράδειγμα» στο οποίο γίνεται επίκληση αυτή τη στιγμή σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αλλά αυτό το μοντέλο έχει αντιμετωπίσει σοβαρά εμπόδια, κυρίως γιατί διαπιστώθηκε ότι δεν τηρήθηκαν οι ατομικές εγγυήσεις και τα δικαιώματα που προβλέπει το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου.

H περίπτωση της Ναουρού – «Είναι η κόλαση επί της Γης»

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πώς μπορεί να εξελιχθεί μία τέτοια αντιμεταναστευτική στροφή είναι αυτό στη Ναουρού. Πρόκειται για ένα μικρό νησί στον Νότιο Ειρηνικό Ωκεανό, βορειοανατολικά της Αυστραλίας. Προκειμένου να αποτρέψει τους πρόσφυγες και τους μετανάστες που ζητούσαν άσυλο στην επικράτειά της, η Αυστραλία άρχισε να τους στέλνει σε κέντρα στο νησί Ναουρού και στην Παπούα Νέα Γουινέα.

Η Αυστραλία εφαρμόζει εδώ και δεκαετίες το σύστημα «offshore detention», έχοντας δεχθεί σφοδρή κριτική από διεθνείς οργανώσεις. Εξάλλου, το μεγάλο κέντρο κράτησης στο νησί Μάνους έκλεισε οριστικά μετά από απόφαση Δικαστηρίου που το έκρινε αντισυνταγματικό.

Η Human Rights Watch δημοσίευσε έκθεση με τίτλο «25 Years of Abusive Offshore Detention», υποστηρίζοντας ότι χιλιάδες άνθρωποι έχουν υποστεί παρατεταμένη και αυθαίρετη κράτηση, κακές συνθήκες διαβίωσης, ανεπαρκή πρόσβαση σε ιατρική και ψυχολογική φροντίδα, σοβαρές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, ενώ υπάρχουν περιστατικά κακομεταχείρισης με κράτηση παιδιών και οικογενειών.

Από την πλευρά του, ο ΟΗΕ είχε επισημάνει ότι τα κέντρα κράτησης παραβίαζαν τους διεθνείς κανόνες, καθότι οι άνθρωποι κρατούνταν κάτω από βίαιες και επικίνδυνες συνθήκες.

Σε Έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας αποτυπώνεται ανάγλυφα ο τρόμος των παιδιών των προσφύγων, μέσα από τις αφηγήσεις των ίδιων των παιδιών και των γονιών τους.

Το μέγεθος της φρίκης περιγράφεται στις δικές τους μαρτυρίες: «Το Ναουρού είναι η κόλαση επί της γης. Πριν πεθάνουμε πήγαμε στην κόλαση. Είναι πολύ δύσκολο να μεγαλώνεις το παιδί σου στο Ναουρού – η ζέστη, οι τουαλέτες, τα αντίσκηνα. Μερικές φορές είναι πολύ δύσκολο να βρεις νερό. Το φαγητό είναι άθλιο. Συχνά πρέπει να περπατάς μέσα σε καταρρακτώδη βροχή για φαγητό και τουαλέτα».

Πηγή: TVXS.GR