Δεκαπέντε μέρες στο ανυπότακτο νησί της Καραϊβικής που βρίσκεται αντιμέτωπο με μπλακ άουτ, εκτεταμένες ελλείψεις και μια νέα οικονομική πραγματικότητα — εκατό χρόνια μετά τη γέννηση του Φιντέλ Κάστρο. Η ανθρωπιστική βοήθεια στον λαβύρινθο των κυρώσεων.

της Κοραλίας Ξεπαπαδέα

Ένας ντόπιος με πλησιάζει στο Σιενφουέγος, στη νότια ακτή της Κούβας, και σχολιάζει το πρώτο πράγμα που προσέχει πάνω μου: τα σημάδια από τα χειρουργεία στο γόνατό μου. Κανένα μάτι δεν «έπιασε» τόσο γρήγορα στο παρελθόν αυτές τις ουλές. «God bless you», μου λέει.

Καταλαβαίνω από τη σύντομη συζήτησή μας, μέχρι να ετοιμαστούν οι καφέδες, ότι αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας, εξαιτίας των οποίων δεν κατάφερε να εργαστεί ως μουσικός. Μπορεί και να υπερβάλλει σε όσα μας λέει, μπορεί και όχι. Οι άνθρωποι υπερβάλλουμε καμιά φορά όταν έχουμε μεγάλη ανάγκη να επικοινωνήσουμε κάτι από την καρδιά μας — ή όταν έχουμε βιώσει παρατεταμένη απομόνωση.

Πιάνω τον εαυτό μου να συγκινείται με τη σκέψη ότι οι ουλές και οι «ουλές» μπορούν να ενώσουν ανθρώπους που ξεκίνησαν από εντελώς διαφορετικά σημεία του πλανήτη. «Η μοναξιά είναι ίδια και στον καπιταλισμό και στον σοσιαλισμό», μου θυμίζει αργότερα ένας από τους συν-μπριγαδίστες. Δεν θυμάμαι ποιος το είπε πρώτος και πραγματικά δεν έχει μεγάλη σημασία.

Δεν ήρθαμε στην Κούβα ως τουρίστες. Άλλωστε, «οι ξένοι επισκέπτες έχουν λιγοστέψει αισθητά και αυτό έχει στοιχίσει στην οικονομία του νησιού. Μου λείπουν οι τουρίστες», μου λέει η πρώτη κάτοικος που συναντώ στο κέντρο της Αβάνας. Από τις 2 έως τις 16 Αυγούστου συμμετέχουμε στην 53η Ευρωπαϊκή Μπριγάδα Αλληλεγγύης «Χοσέ Μαρτί», με επισκέψεις στην Αβάνα, στη Σάντα Κλάρα, στο Μπόγιερος, στο Βεδάδο, στο Σιενφουέγος, στην Αρτεμίσα. Η ελληνική αποστολή έχει φέρει μαζί της βαλίτσες με φαρμακευτικό υλικό, σχολικά είδη και τρόφιμα. Σε μια χώρα όπου οι ελλείψεις έχουν εισχωρήσει σχεδόν σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας, οι υπέρβαρες αποσκευές είναι το τελευταίο που μας απασχολεί. «Γινόμαστε για λίγο η μηχανική υποστήριξη στο κώμα στο οποίο βρίσκεται σήμερα η Κούβα», σχολιάζει ο συν-μπριγαδίστας Λάζαρος, με το «κώμα» να δηλώνει μια παύση στην κανονική λειτουργία της ζωής. Ίσως η Μπριγάδα να λειτούργησε, έστω προσωρινά, σαν μια μικρή ένεση οξυγόνου. Αυτό θέλω να πιστεύω, ελπίζοντας να μην είναι απλώς μια υπερβολικά αισιόδοξη σκέψη.

Σκοτάδι και ελλείψεις στο νησί της επανάστασης

Η Κούβα αντιμετωπίζει σήμερα μία από τις βαθύτερες οικονομικές και ενεργειακές κρίσεις της σύγχρονης ιστορίας της. Ο πετρελαϊκός αποκλεισμός των ΗΠΑ και η περαιτέρω σκλήρυνση των κυρώσεων μέσα στο 2026 έχουν περιορίσει δραματικά την πρόσβαση της χώρας σε καύσιμα, επιβαρύνοντας ένα ήδη γερασμένο και προβληματικό ηλεκτρικό δίκτυο. Τρεις γενικές καταρρεύσεις του συστήματος καταγράφηκαν μόνο τον Ιούλιο, ενώ σε πολλές επαρχίες οι διακοπές ρεύματος ξεπερνούν τις 20 ώρες την ημέρα.

Το αντιλαμβάνεσαι γρήγορα χωρίς να δεις κανένα στατιστικό. Το νερό σε σπίτια, ξενοδοχεία και άλλες εγκαταστάσεις μπορεί να φτάνει με το σταγονόμετρο. Το ρεύμα πέφτει σε ανύποπτο χρόνο και επανέρχεται, άλλοτε ύστερα από λίγα δευτερόλεπτα και άλλοτε έπειτα από ώρες. Στην Κούβα του 2026, τρόφιμα, καύσιμα, πρώτες ύλες, είδη προσωπικής υγιεινής — ακόμη και χαρτί υγείας — αλλά, κυρίως, φάρμακα, δεν είναι αγαθά που βρίσκει κανείς εύκολα στα ράφια του σούπερ μάρκετ, στα φαρμακεία ή στα πρατήρια της γειτονιάς, αλλά αντικείμενα καθημερινής αναζήτησης. Οι ελλείψεις ενέργειας διαταράσσουν πλέον βασικές υπηρεσίες, από την ύδρευση και την υγεία έως τη διανομή τροφίμων.

Η κρίση είναι ορατή και στους δρόμους. Στο κέντρο της Αβάνας, αλλά και σε άλλα σημεία της κουβανικής πρωτεύουσας που διασχίσαμε, μεγάλοι σωροί απορριμμάτων καταλαμβάνουν σημεία του οδοστρώματος. Η έλλειψη καυσίμων έχει επιβαρύνει ένα ήδη προβληματικό σύστημα αποκομιδής. «Χθες πέρασε το απορριμματοφόρο και τα μάζεψε, αλλά σήμερα είναι πάλι έτσι», μου λέει κάτοικος στο κέντρο της Αβάνας, εξηγώντας ότι οι κάτοικοι της περιοχής έβγαλαν όσα σκουπίδια είχαν συσσωρεύσει τις προηγούμενες ημέρες. Η συγκεκριμένη πληροφορία δεν κατέστη δυνατό να διασταυρωθεί ανεξάρτητα και μεταφέρεται ως μαρτυρία κατοίκου. Σε άλλες συζητήσεις στο νησί, η δυσλειτουργία της αποκομιδής συνδέεται και πάλι με την έλλειψη καυσίμων, που, κατά τα λεγόμενα, περιορίζει την κίνηση των απορριμματοφόρων.

Στη Ράμπα, στο Βεδάδο, έχει ήδη τεθεί σε εφαρμογή ένα πιλοτικό πρόγραμμα συλλογής απορριμμάτων με ηλεκτρικά τρίκυκλα, τα οποία τροφοδοτούνται από σταθμό ηλιακής ενέργειας — μια προσπάθεια να περιοριστεί η εξάρτηση της υπηρεσίας από τα καύσιμα. Το πρόγραμμα ξεκίνησε με πέντε οχήματα και στοχεύει στην ανάπτυξη συνολικά τριάντα οχημάτων.

Λίγο αργότερα, στο κέντρο της Αβάνας, ένας ταξιτζής μού ζητά παρακεταμόλη. Δεν έχω πάνω μου ούτε ένα ντεπόν για να του δώσω. Ακόμη κι αν είχα, όμως, θα δίσταζα, αφού στους δρόμους της Αβάνας βλέπω φάρμακα να πωλούνται ανεπίσημα -μία ακόμη όψη των ελλείψεων που έχουν δημιουργήσει χώρο για ένα παράλληλο εμπόριο. Η Μαρία, μαγείρισσα, μου μιλά για την ανάγκη της οικογένειάς της για αντιβιοτικά και βιταμίνες και μου δείχνει μια μεγάλη χειρουργική τομή στην κοιλιά. Οι ουλές επιστρέφουν στο ταξίδι, με άλλον τρόπο κάθε φορά.

Την ίδια ώρα, η κρίση αδειάζει έναν από τους βασικότερους οικονομικούς πνεύμονες της χώρας: τον τουρισμό. Το 2025 η Κούβα υποδέχθηκε περίπου 1,81 εκατ. διεθνείς επισκέπτες, 18% λιγότερους από το 2024 και τον χαμηλότερο αριθμό από το 2002, εξαιρουμένων των χρόνων της πανδημίας. Το 2026 η πτώση επιταχύνθηκε, καθώς τα μπλακ άουτ, οι ελλείψεις καυσίμων, οι ακυρώσεις πτήσεων και η συρρίκνωση της παρουσίας διεθνών ξενοδοχειακών και αεροπορικών εταιρειών, περιόρισαν ακόμη περισσότερο τις αφίξεις.

Οι τιμές, τουλάχιστον με τα μέτρα ενός ξένου επισκέπτη, μοιάζουν εξαιρετικά χαμηλές. Σε εστιατόριο ξενοδοχείου, για παράδειγμα, ένα γεύμα με κοτόπουλο, ρύζι, λαχανικά και αναψυκτικό κόστισε 850 κουβανικά πέσος (περίπου 1,25 δολάρια, με βάση την ανεπίσημη ισοτιμία της περιόδου). Η εικόνα, βέβαια, αλλάζει πλήρως αν δει κανείς την ίδια τιμή μέσα από το εισόδημα ενός Κουβανού και τη χαμηλή αγοραστική δύναμη των τοπικών εισοδημάτων.

Μέσα στην ανέχεια που βιώνει το νησί, μου κάνει εντύπωση η αίσθηση ασφάλειας στην καθημερινότητα. Δεν ένιωσα ότι πρέπει να φυλάω διαρκώς το πορτοφόλι ή το κινητό μου που φορτίζει πότε σε πρίζα πότε στον ήλιο. Αυτό δεν σημαίνει προφανώς ότι απουσιάζουν οι συνηθισμένες μορφές εκμετάλλευσης ενός ξένου επισκέπτη — ένας ταξιτζής, για παράδειγμα, μπορεί να σου ζητήσει πολύ περισσότερα από όσα θα ζητούσε σε έναν ντόπιο.

Ακούς φωνές από παντού, άνθρωποι πρόθυμοι να σου δώσουν μια πληροφορία, να σου διηγηθούν κάτι προσωπικό, να σε καλωσορίσουν. Αρκετοί μάς λένε ότι τους λείπει η αλληλεπίδραση με τους ξένους — και, φυσικά, το εισόδημα που άφηνε ο τουρισμός. Εμείς, αυτή τη φορά, βρισκόμαστε εκεί ως μπριγαδίστες και προσπαθούμε, τουλάχιστον, να αφήσουμε κάτι πίσω.

Η ανθρωπιστική βοήθεια στον λαβύρινθο των κυρώσεων

Η πιο παραστατική εικόνα της σημερινής «ασφυξίας» της Κούβας βρίσκεται ίσως εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από την Αβάνα: στα λιμάνια της Καραϊβικής.

Μέσα στο 2026, μεγάλες διεθνείς ναυτιλιακές εταιρείες ανέστειλαν νέες κρατήσεις φορτίων από και προς την Κούβα, επικαλούμενες το διευρυμένο πλαίσιο αμερικανικών κυρώσεων. Τον Ιούλιο, η κουβανική κυβέρνηση έκανε λόγο για περισσότερα από 7.000 κοντέινερ με τρόφιμα, φάρμακα και υλικό για ενεργειακές και υδραυλικές υποδομές που παρέμεναν σε λιμάνια της Καραϊβικής. Παράλληλα, ο ΟΗΕ έχει επιβεβαιώσει ότι η αναστολή υπηρεσιών από μεγάλες ναυτιλιακές, σε συνδυασμό με τις σοβαρές ελλείψεις καυσίμων, δυσχεραίνει ακόμη και τη μεταφορά και διανομή ανθρωπιστικής βοήθειας.

Ανάμεσά τους βρέθηκε για ένα διάστημα και ένα ελληνικό κοντέινερ που ξεκίνησε από την Καλαμάτα με φάρμακα, φωτοβολταϊκά, ρουχισμό και ποδήλατα. Είχε παραμείνει στον Άγιο Δομίνικο, προτού καταφέρει τελικά να φτάσει στο Μαριέλ και να συνεχίσει οδικώς προς το Σαντιάγκο ντε Κούβα.

Το πιο προβληματικό από όλα είναι ότι το αμερικανικό καθεστώς κυρώσεων προβλέπει εξαιρέσεις και αδειοδοτήσεις για συγκεκριμένες ανθρωπιστικές δραστηριότητες, καθώς και για ορισμένες εξαγωγές αγροτικών προϊόντων, φαρμάκων και ιατρικού εξοπλισμού προς την Κούβα. Την ίδια στιγμή, όμως, οι διευρυμένες κυρώσεις του 2026 έχουν αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο για ναυτιλιακές, τράπεζες και τρίτους φορείς που συναλλάσσονται με κυρωμένες κουβανικές οντότητες, με αποτέλεσμα ορισμένες εταιρείες να αναστέλλουν τις δραστηριότητές τους προς το νησί.

«Ο αποκλεισμός έχει χτυπήσει την υγεία»

Η (δυστοπική) πραγματικότητα των φαρμακευτικών ελλείψεων μας συναντά πριν ακόμη φτάσουμε στην Κούβα. Στο «Ελευθέριος Βενιζέλος», λίγο πριν παραδώσουμε τις αποσκευές μας στο γκισέ, μια γυναίκα μάς πλησιάζει και μας ζητά να της φέρουμε από το νησί μια κρέμα για τη λεύκη, την οποία, όπως μας λέει, αδυνατεί να βρει αλλού. Στην Κούβα, όμως, θα διαπιστώσουμε μια ακόμη διάσταση του προβλήματος: δεν είναι μόνο η εξαγωγή φαρμακευτικών προϊόντων πρακτικά αδύνατη. Η έλλειψη πρώτων υλών δυσχεραίνει πλέον και την ίδια την παραγωγή φαρμάκων και άλλων σκευασμάτων.

Σε επίσκεψή μας στο Πανεπιστημιακό Κλινικό Χειρουργικό Νοσοκομείο Comandante Manuel Fajardo, στον δήμο Plaza de la Revolución της Αβάνας, παίρνουμε μια γεύση από το πώς έχουν τα πράγματα. Πρόκειται για ένα νοσοκομείο 241 κλινών, με 31 ιατρικές ειδικότητες και εννέα χειρουργικές αίθουσες. «Αυτή τη στιγμή προτεραιότητα έχουν τα χειρουργεία κακοήθειας», μας ενημερώνει η επικεφαλής των νοσηλευτών.

«Ο ναυτικός αποκλεισμός έχει επηρεάσει άμεσα και με κτηνώδη τρόπο το υγειονομικό σύστημα της Κούβας», μας λένε οι άνθρωποι του νοσοκομείου κατά την επίσκεψή μας. Οι ελλείψεις αποτελούν, άλλωστε, σταθερή πραγματικότητα καθ’ όλη τη διάρκεια της παραμονής μας στο νησί. Από αντιβιοτικά και παυσίπονα μέχρι πιο εξειδικευμένα σκευάσματα, πολλά φάρμακα είναι σχεδόν αδύνατο να βρεθούν, ενώ ορισμένα πωλούνται ακόμη και στον δρόμο, σε μια παράλληλη αγορά που τροφοδοτείται από τις ίδιες τις ελλείψεις.

Ιδιαίτερα δυσεύρετα αυτή τη στιγμή είναι και τα αντιεπιληπτικά φάρμακα για παιδιά. Η πρώτη παρτίδα που έφτασε στο νησί, όπως πληροφορούμαι, εξαντλήθηκε σχεδόν αμέσως.

Μια οικονομία που αλλάζει

Οι κυρώσεις, ωστόσο, δεν εξηγούν τα πάντα. Οι χρόνιες δομικές αδυναμίες της κουβανικής οικονομίας προϋπήρχαν της σημερινής κρίσης: οι παράνομες κυρώσεις, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, είχαν τεράστιο κόστος για το λαό και τις αρχές. Τον Ιούνιο η κυβέρνηση ανακοίνωσε 176 μεταρρυθμιστικά μέτρα, ανοίγοντας μεγαλύτερο χώρο σε ιδιωτικό και ξένο κεφάλαιο. Σήμερα λειτουργούν περισσότερες από 15.000 μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, οι λεγόμενες ‘mipymes’, ενώ το άνοιγμα επεκτείνεται σταδιακά στην εισαγωγή και διανομή καυσίμων και φαρμάκων, στον τουρισμό και στην αξιοποίηση γης.

Η Κούβα του 2026 δεν είναι μόνο μια χώρα που προσπαθεί να επιβιώσει από τις ελλείψεις. Είναι και μια χώρα που, μέσα στην κρίση, υποχρεωτικά και με τη βία των κυρώσεων, αναδιαπραγματεύεται τα όρια ανάμεσα στο κράτος και την ιδιωτική οικονομία.

Εκατό χρόνια μετά: μιλάνε για τον Φιντέλ και φωτίζονται τα πρόσωπά τους

Υπάρχει κάτι που οι αριθμοί δεν μπορούν εύκολα να αποτυπώσουν: τη σχέση ενός μεγάλου μέρος των Κουβανών με τον Φιντέλ Κάστρο.

Στο Κέντρο Φιντέλ Κάστρο στο Βεδάδο, η ξεναγός μας, Μαριγιόρκις, γνωρίζει λέξη προς λέξη την ομιλία του ηγέτη της Κουβανικής Επανάστασης που προβάλλεται σε video wall και την απαγγέλει σχεδόν μαζί του, με μάτια βουρκωμένα. Στο τέλος της ξενάγησης, της ζητάω να περιγράψει τον Φιντέλ με τρεις λέξεις. Σιωπά για μερικά δευτερόλεπτα, ψάχνοντας προσεκτικά την απάντησή της.

«Επανάσταση. Θυσία, Ηγέτης», μου λέει.

Για αυτή τη γυναίκα, η ερώτηση δεν αφορά άλλη μία ιστορική προσωπικότητα.

Ο Ούγκο Τσάβες είχε περιγράψει τον Κάστρο ως «πατέρα». Στην Κούβα του 2026, εκατό χρόνια μετά τη γέννησή του, βλέπω ανθρώπους να τραγουδούν και να πίνουν νερό στο όνομά του. Μιλούν για τον Φιντέλ ως πατέρα, αδελφό, σύντροφο ή δάσκαλο. Άνθρωποι που ασκούν κριτική στη σημερινή κυβέρνηση, λίγα λεπτά αργότερα μιλούν γι’ αυτόν με υπερηφάνεια, συγκίνηση και τρυφερότητα.

Ο Φιντέλ Κάστρο μοιάζει να ζει μέσα από την αγάπη και τις συνειδήσεις τους: στα χειροκροτήματα, στα δάκρυα, στις ιστορίες που περνούν από στόμα σε στόμα.

Οι Κουβανοί μιλούν δυνατά, πιο πολύ από τους Έλληνες. Είναι εγκάρδιοι, ευγενείς, αξιοπρεπείς, σε κοιτάνε στα μάτια. Θαυμάζω το γλυκό τους χαμόγελο μέσα στην περιρρέουσα δυσκολία. Γνωρίζω ανθρώπους που θέλουν να επικοινωνήσουν μαζί μου όμως η γλώσσα είναι εμπόδιο. Μετανιώνω που δεν μιλάω ισπανικά. Μεγάλο λάθος να έρθεις σε αυτό το νησί και να μην μιλάς τη γλώσσα τους.

Οι επετειακές εκδηλώσεις στην Αβάνα γεμίζουν με χορωδίες, ορχήστρες, αρχειακές εικόνες από το αντάρτικο στη Σιέρα Μαέστρα και ανθρώπους (ντόπιους και επισκέπτες) να χειροκροτούν με δάκρυα στα μάτια.

Η εκατονταετηρίδα της γέννησης του Φιντέλ Κάστρο αποτέλεσε κεντρικό γεγονός για τη χώρα μέσα σε μια περίοδο βαθιάς οικονομικής κρίσης.

Στις 12 Αυγούστου, στο Teatro Nacional de Cuba, παρακολουθούμε τον διακεκριμένο Κουβανό πιανίστα και συνθέτη Φρανκ Φερνάντες μαζί με την Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα, ενώ στο φόντο προβάλλονται αρχειακά πλάνα από την Κουβανική Επανάσταση.

Κάπου εδώ προκύπτει αναπόφευκτα το εξής ερώτημα: πώς θα είχε εξελιχθεί η Κούβα εάν την 1η Ιανουαρίου του 1959 δεν είχε ανατραπεί το καθεστώς Μπατίστα; Πώς θα ήταν σήμερα η χώρα και οι άνθρωποί της αν δεν είχε επικρατήσει η Κουβανική Επανάσταση; Δεν υπάρχει ασφαλής απάντηση σε ένα υποθετικό ιστορικό σενάριο. Υπάρχουν, όμως, τεκμηριωμένα δεδομένα πίσω από την (πολιτική) μνήμη. Η εκστρατεία αλφαβητισμού του 1961 αποτέλεσε ορόσημο για την εκπαίδευση του νησιού και άνοιξε τον δρόμο για καθολική και δωρεάν πρόσβαση στις διαφορετικές βαθμίδες της εκπαίδευσης.

Ο Αλμπέρτο, ταξιτζής στην Αβάνα, μιλάει μια χαρά αγγλικά και θυμάται με καμάρι ότι ο Φιντέλ είχε παρευρεθεί στην ορκωμοσία του. Μου δείχνει με το χέρι τη μικρή απόσταση που τους χώριζε: «Εγώ ήμουν εδώ κι εκεί ο Φιντέλ». Συνδέει τις σπουδές του με τις ευκαιρίες που του προσέφερε το εκπαιδευτικό σύστημα μετά την επανάσταση. Όταν μιλά για τον Κάστρο, λάμπουν τα μάτια του, φωτίζεται όλο του το πρόσωπο.

«Ηθικό αλεξίσφαιρο»

Ο Κώστας, Έλληνας που ζει τα τελευταία χρόνια μόνιμα στην Αβάνα, μου μιλά για τον Φιντέλ Κάστρο και μέσα από τις αφηγήσεις του σχηματίζεται η εικόνα ενός σπάνιου ηγέτη, ο οποίος κατέβαινε στον δρόμο, άκουγε τον κόσμο και συνομιλούσε απευθείας μαζί του. Μου μεταφέρει τη μαρτυρία ενός γνωστού του, ο οποίος, παρότι δεν κατοικούσε σε μια συγκεκριμένη περιοχή της Αβάνας, είχε συναντήσει εκεί τρεις διαφορετικές φορές τον Φιντέλ να συνομιλεί με κατοίκους. Τέτοιες ιστορίες εξακολουθούν να μεταφέρονται από στόμα σε στόμα στην Κούβα, πλάι σε άλλα περιστατικά της ζωής του Κάστρο που έχουν καταγραφεί ιστορικά. Όλες μαζί συνθέτουν μια εικόνα του που παραμένει εξαιρετικά ζωντανή στην κουβανική μνήμη.

Το 1960, όταν ο Κάστρο βρέθηκε στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, εγκατέλειψε έπειτα από αντιπαράθεση το ξενοδοχείο όπου διέμενε στο Μανχάταν και μετακινήθηκε στο Hotel Theresa του Χάρλεμ, ένα ιστορικό σημείο αναφοράς της αφροαμερικανικής κοινότητας. Εκεί συναντήθηκε, μεταξύ άλλων, με τον Malcolm X και τον Νικίτα Χρουστσόφ.

Δεκαεννέα χρόνια αργότερα, το 1979, σε άλλη επίσκεψή του στη Νέα Υόρκη για τον ΟΗΕ, δημοσιογράφος τον ρωτά αν φορά πάντα αλεξίσφαιρο. Ο Κάστρο, με το πούρο στο χέρι και ένα χαμόγελο όλο νόημα, ξεκουμπώνει το σκουρόχρωμο πουκάμισό του για να δείξει ότι δεν φορά τίποτα από μέσα. «Θα προσγειωθώ στη Νέα Υόρκη με αυτό», λέει, αναφερόμενος σε ένα διαφορετικό είδος προστασίας: «Έχω ένα ηθικό αλεξίσφαιρο. Αυτό με προστάτευε πάντα». Μια μικρή σκηνή που συμπυκνώνει τη δημόσια εικόνα που συνόδευε τον Κάστρο επί δεκαετίες: εκείνη του ηγέτη που επέλεγε να εμφανίζεται εκτεθειμένος στον κίνδυνο, απροστάτευτος και ατρόμητος απέναντι στον κόσμο.

Venceremos’ και «προσωπικές» κυρώσεις

Οι Κουβανοί λένε ακόμη ‘Venceremos’ — που σημαίνει «θα νικήσουμε».

Δεν είμαι βέβαιη αν το εννοούν κάθε φορά που το λένε ή αν, ορισμένες φορές, έχουν ανάγκη να το πιστέψουν πρώτα οι ίδιοι — και ίσως να κάνουν κι εμάς να το πιστέψουμε. Αυτά θα σας τα πουν άλλοι καλύτερα. Δεν φημίζομαι, ούτως ή άλλως, για την πολιτική ή την υπαρξιακή μου αισιοδοξία.

Ίσως, όμως, αυτό το «Venceremos» να μην είναι μόνο σύνθημα, πρόβλεψη ή αυτοεκπληρούμενη προφητεία, αλλά μηχανισμός επιβίωσης. Ένας τρόπος να συνεχίζεις να παλεύεις και να γίνεσαι ανθεκτικός σαν το ατσάλι μπροστά στις δυσκολίες: όταν κόβεται το ρεύμα, όταν το φάρμακο για το παιδί σου δεν υπάρχει σε κανένα ράφι κανενός φαρμακείου, όταν το λεωφορείο που περιμένεις μέσα στον καύσωνα δεν έρχεται, όταν ένα κοντέινερ που κουβαλά βοήθεια —που κανονικά δεν θα έπρεπε καν να χρειάζεσαι— περιμένει δεμένο σε κάποιο λιμάνι της Καραϊβικής εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά.

Και ίσως γι’ αυτό, χωρίς να ξέρω ακριβώς τι σημαίνει σήμερα το «θα νικήσουμε», η καρδιά μου είναι μόνο με τους Κουβανούς.

Μόλις λίγες εβδομάδες πριν από το ταξίδι μας, το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών του Μάρκο Ρούμπιο δημοσίευσε έκθεση περίπου 100 σελίδων με τίτλο ‘Cuba: The Capital of 21st Century Communism’. Σε αυτήν κατηγορεί την Αβάνα για πολυετή «εκστρατεία υπονόμευσης» στις ΗΠΑ και στρέφει το βλέμμα του προς την ίδια την αμερικανική Αριστερά, κατονομάζοντας ακτιβιστές, δημοσιογράφους και οργανώσεις —από τους Democratic Socialists of America έως τον Ζόραν Μαμντάνι και την Έιμι Γκούντμαν— ως μέρος ενός ευρύτερου δικτύου κουβανικής ιδεολογικής επιρροής.

Η πίεση, στο μεταξύ, συνεχίζει να κλιμακώνεται. Στις 20 Αυγούστου, οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις σε βάρος του προέδρου του Κουβανικού Ινστιτούτου Φιλίας των Λαών (ICAP), Fernando González Llort, και δύο ακόμη ανώτατων στελεχών του. Ο Ρούμπιο κατηγορεί το ICAP ότι χρησιμοποιεί πολιτιστικές και εκπαιδευτικές ανταλλαγές ως όχημα για την ανάπτυξη ενός «υπονομευτικού δικτύου» στις ΗΠΑ, αναφερόμενος, μάλιστα, σε «μια νέα μπριγάδα διεθνών υποστηρικτών» που είχε μεταβεί λίγες μόλις ημέρες νωρίτερα στην Αβάνα. Η ανακοίνωση δεν κατονομάζει συγκεκριμένη μπριγάδα.

Πηγή: thepressproject.gr