ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

Την ώρα που γράφω αυτές τις γραμμές ακούω από το μπαλκόνι μου τη βοή της διαδήλωσης.

Τύχη καλή για μένα έφερε να βρίσκομαι στα Τίρανα για διαλέξεις αυτές τις μέρες των διαδηλώσεων που έχουν συγκεντρώσει παγκόσμιο διαγενεακό ενδιαφέρον. Εδώ καταθέτω τις σκέψεις μου γι’αυτό που παρακολουθώ ότι συμβαίνει εδώ.

Με αφορμή την υπόθεση του επενδυτικού σχεδίου Κουσνέρ στη λιμνοθάλασσα του Σβερνέτς και τη νήσο Σάσωνα, ξεκίνησε ένα γαϊτανάκι αντιδράσεων που ονομάστηκε «κίνημα των φλαμίνγκο». Στον υδροβιότοπο αυτόν που ουσιαστικά αποτελεί το δέλτα της εκβολής του ποταμού Αωού, κατοικεί ένα αριθμός της τάξης του 6% του συνόλου του ευρωπαϊκού πληθυσμού του πουλιού αυτού.

 

Ilir Tsouko

 

Πολύ γρήγορα το κίνημα ξέφυγε από την αρχική αμιγώς περιβαλλοντολογική του στόχευση. Και όταν λέω «πολύ γρήγορα» εννοώ μάλλον κυριολεκτικά αμέσως. Από την αρχή των διαδηλώσεων, η αυστηρά οικολογική διεκδίκηση έχει περιοριστεί στη γαλαρία των διαδηλωτών. Ως κυρίαρχο προτάχθηκε καθολικά το αίτημα εναντίον της εκποίησης της δημόσιας περιουσίας και του φυσικού πλούτου της χώρας. Αυτό, αμέσως πάλι, οδήγησε σε μια ανεξέλεγκτη ανάφλεξη συνολικής αποστροφής προς το σύστημα διακυβέρνησης της Αλβανίας. Και επειδή το σύστημα αυτό έχει έναν αδιανόητα προσωποπαγή χαρακτήρα συγκροτημένο γύρω από τον χαρισματικό πρωθυπουργό Έντι Ράμα, αυτός είναι που βρίσκεται στοχοποιημένος από τους διαδηλωτές.

Τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές διάγουμε ήδη την 12η μέρα των διαδηλώσεων και τα πρώτα συμπεράσματα που μπορούν να συναχθούν είναι τα ακόλουθα:

1ον. Είναι η πρώτη φορά που το καθεστώς Ράμα αντιμετωπίζει στα δεκατρία χρόνια κυριαρχίας του ένα τέτοιο ρήγμα νομιμοποίησης στις συνειδήσεις των Αλβανών πολιτών. Η τελευταία φορά που μπορούμε να κάνουμε λόγο για κίνημα εναντίον της αλβανικής κυβέρνησης ήταν το αυτόνομο φοιτητικό κίνημα που έλαβε χώρα από το τέλος του 2018 ως το Φλεβάρη του 2019 ενάντια στα υψηλά δίδακτρα και τις συνθήκες στα πανεπιστήμια, πετυχαίνοντας την ακύρωση των μέτρων.

Με την εξαίρεση αυτής της περιόδου, ο Ράμα απολαμβάνει τη δημοφιλία του τόσο εντός όσο εκτός Αλβανίας με τρόπο που όσο περνάει ο καιρός γίνεται ολοένα και πιο εκκεντρικός: δυσανάλογα εκκεντρικός, θα έλεγα, για μια χώρα του αλβανικού μεγέθους. Και αυτό διότι στο τελευταίο μισό της διάρκειας της πρωθυπουργίας του (σχηματικά από το 2019 και ύστερα) δεν έχει απέναντί του κάποιο θεσμικό αντίβαρο ή αντίπαλο πολιτικό δέος να τον συγκρατήσει.

 

Ilir Tsouko

 

2ο. Όταν όμως δεν έχεις κάποιον ή κάτι να σε κρατά, γίνεσαι δέσμιος της ναρκισσιστικής ορμής σου. Οι αρετές γίνονται πάθη. Αυτό έπαθε ο Ράμα εδώ και κάμποσο καιρό. Κινεί μόνος του τα νήματα της αλβανικής πολιτικής σκηνής χωρίς κανένα εμπόδιο που θα μπορούσε να τον βάλει να αναστοχαστεί τα κεκτημένα του, τις προκλήσεις και τις ματαιώσεις που έχει επιφέρει. Με τον τρόπο αυτό, ένας ομολογουμένως ευφυέστατος και χαρισματικός ηγέτης δεν δείχνει να μπορεί να καταλάβει εν έτει 2026 ότι ένας λαός δυσκολεύεται να ακολουθήσει αυτή τη ρητορική περί ανάπτυξης χωρίς αντιρρήσεις.

Εδώ βέβαια ο ίδιος ο Ράμα θα αντέτεινε ότι «μια χαρά ακολουθεί ο λαός ως σήμερα» και θα είχε απολύτως – μα απολύτως δίκιο. Οι Αλβανοί έχουν εθιστεί στη μέθη της ανάπτυξης, συναινώντας αλόγιστα στην οικολογική καταστροφή της ακτογραμμής της χώρας τους (και όχι μόνο). Όμως, έρχεται κάποια στιγμή που φτάνει ο κόμπος στο χτένι. Αυτό έγινε στην περίπτωσή μας.

Η Αλβανία δεν είναι Ελλάδα. Και η Ελλάδα έχει καταστρέψει, αλλά η ζημιά στην Αλβανία είναι ασύγκριτη. Διότι ασύγκριτα είναι τα μεγέθη: η ακτογραμμή της Αλβανίας είναι 475 χιλιόμετρα ενώ της Ελλάδας σχεδόν 14 χιλιάδες. Τα νησιά και οι βραχονησίδες της Ελλάδας είναι έξι χιλιάδες, της Αλβανίας 13, εκ των οποίων μόνο η Σάσωνα πληροί τις προϋποθέσεις αυτού που ορίζεται ως νησί. Ε λοιπόν όταν έχεις μόνο ένα νησί ως κράτος, δεν το πουλάς! Έστω και ακατοίκητο. Αυτό δεν έπρεπε να είναι συζητήσιμο.

3ο. Η κρισιμότερη ωστόσο διάσταση που έχει λάβει το κύμα των διαδηλώσεων στα Τίρανα που δεν εμφανίζεται ακόμη διατεθειμένο να ξεφουσκώσει, δεν είναι ούτε το οικολογικό, ούτε πλέον η άρνηση στην εκποίηση των κοινών. Αυτά υπήρξαν οι θρυαλλίδες. Αυτό που έβγαλε και κρατάει τον κόσμο στο δρόμο, είναι η συνολική και εφ’όλης της ύλης εναντίωση στον ίδιο τον Αλβανό πρωθυπουργό και τον τρόπο με τον οποίο ασκεί την εξουσία του. Δεν κάνω λόγο για «αλβανική κυβέρνηση» διότι ο κόσμος δεν στρέφεται εναντίον της κυβέρνησης γενικά, αλλά εναντίον του ισχυρότερου πολιτικού κεφαλαίου που ανέδειξε η μεταψυχροπολεμική Αλβανία που ακούει στο όνομα Έντι Ράμα.

 

Ilir Tsouko

 

Όταν όμως λέμε ο «κόσμος» που διαδηλώνει θα πρέπει να είναι σαφές ότι μιλάμε για ένα απολύτως ανομοιογενές πολιτικό και ιδεολογικό σύνολο στο οποίο ανήκουν αλβανοί εθνικιστές που στρέφονται εναντίον του «ξεπουλήματος της πατρίδας» (όπως θα το έκανε οποιοδήποτε λαϊκιστικό ακροδεξιό κόμμα), συντηρητικοί, προοδευτικοί, οικολόγοι, διανοούμενοι, εργαζόμενοι αλλά και μια σημαντική μάζα νέων απολιτίκ της γενιάς z. Αυτό είναι το μόνο ακροατήριο ενώπιον του οποίου ο μάστορας της επικοινωνίας Ράμα αδυνατεί να διεισδύσει και να κατανοήσει. Οι νέοι αυτοί είναι μάλιστα εκείνοι που δίνουν τον τόνο όταν τελειώνει η διαδήλωση κάθε βράδυ στον κεντρικό δρόμο των Τιράνων μπροστά στο πρωθυπουργικό μέγαρο. Τότε, είναι που πραγματικά φαίνεται η πρωτοφανής για τα αλβανικά δεδομένα δυναμική των διαδηλωτών. Οι νέοι αυτοί φτιάχνουν ομάδες οι οποίες ειρηνικά και μαζικά γυρνάνε στους δρόμους του ιστορικού κέντρου της αλβανικής πρωτεύουσας προσκαλώντας τον κόσμο να σηκωθεί από τα καφενεία. Και το καταφέρνουν. Για πρώτη φορά βλέπουμε ένα πραγματικό grassroots κίνημα στην χώρα αυτή. Ένα βήμα μπροστά για την Αλβανία, είτε συμφωνεί κανείς, είτε διαφωνεί μαζί του.

4ο. Αυτή η ασυμμάζευτη ετερογένεια των διαδηλωτών είναι δίκοπη. Είναι η ισχύς της μαζικότητας, είναι όμως και η αδυναμία αντοχής. Στο τελευταίο προφανώς ποντάρει εν όψει της καλοκαιρινής ζέστης και ο Ράμα, όπως θα έκανε καθένας στη θέση του, προσπαθώντας να κερδίσει χρόνο. Ο Αλβανός πρωθυπουργός ωστόσο – ακουσίως ή εκουσίως ενίοτε – δυναμιτίζει το κλίμα προσπαθώντας να απαξιώσει το κίνημα, σαρκαζόμενος και ειρωνευόμενός το με ανοίκειο για αρχηγό κράτους τρόπο. Αυτό πεισμώνει τους διαδηλωτές που βλέπουν για πρώτη φορά έναν παντοδύναμο ηγέτη να χάνει τον έλεγχο και την ψυχραιμία του, βάζοντάς τα με όλα και με όλους. Ως και η δημοσιογράφος του CNN την πλήρωσε… Αυτά είναι συμπτώματα ορατής αστάθειας.

Στο κείμενο αυτό προσπάθησα να αποδώσω αυτά που κατάλαβα την τελευταία βδομάδα στα Τίρανα. Δεν είμαι σε θέση να προβλέψω την έκβαση των πραγμάτων σε μικρή διάρκεια. Κανείς νομίζω δεν είναι. Το επίπεδο μη προβλεψιμότητας εδώ είναι στα ιστορικά υψηλά του.

Σε κάθε όμως περίπτωση, στη μέση ή μακρά διάρκεια το μέλλον στην Αλβανία δεν θα είναι πλέον το ίδιο εύκολο για τον πρωθυπουργό της. Μέχρι σήμερα, ο Ράμα αρέσκονταν να πιστώνεται όλα τα θετικά: τον μετασχηματισμό της χώρας του στα χρόνια του και κυρίως την αλλαγή της εικόνας της προς το καλύτερο. Ως έναν βαθμό, εύλογα. Τώρα όμως φαίνεται πως έρχεται η στιγμή που θα χρεωθεί και τις αμαρτίες του.

Πηγή: news247.gr