Tίθεται σε ισχύ από σήμερα το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με στόχο την αυστηρότερη φύλαξη των συνόρων και την επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής μεταναστών, ακόμη και μέσω του διωγμού απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε τρίτες χώρες.

Από σήμερα, 12 Ιουνίου, τίθεται σε ισχύ το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σηματοδοτώντας μια ακόμη στροφή της ευρωπαϊκής πολιτικής προς την αποτροπή, την κράτηση και τις απελάσεις μεταναστών και προσφύγων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έχει ανακοινώσει πως οι στόχοι της είναι αυστηρότερη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων και η επιτάχυνση των διαδικασιών επιστροφής μεταναστών, ακόμη και μέσω του διωγμού απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε τρίτες χώρες, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από το ευρωπαϊκό έδαφος.

Στην εκπομπή 3ο ΘΕΜΑ συζητάμε με τον Μίνωα Μουζουράκη, δικηγόρο της Υποστήριξης Προσφύγων στο Αιγαίο (RSA) για το νέο σύμφωνο μετανάστευσης που ψηφίστηκε το 2025 και τώρα βρίσκεται σε διαβούλευση στη χώρα μας. Από την ΕΕ έρχονται κανονισμοί και οδηγίες για διαδικασίες συνόρων, δυνατότητα εφαρμογής αυστηρότερων πλαισίων στα κέντρα κράτησης, συμφωνίες με τρίτες χώρες για γρήγορες απελάσεις χωρίς ελέγχους ασύλου. Ενδεχομένως χώρες που οι πρόσφυγες και οι προσφύγισσες δεν έχουν καν επισκεφθεί.

«Οι κυβερνήσεις δεν πρέπει να κανονικοποιούν τον θάνατο, ούτε να βυθίζουν βάρκες» τονίζουν οι Γιατροί χωρίς Σύνορα, σε ανακοίνωση για τα τρία χρόνια από το ναυάγιο της Πύλου, με 600 νεκρούς πρόσφυγες. «Ανθρωποι εξακολουθούν να χάνουν τη ζωή τους στη θάλασσα εξαιτίας των πολιτικών αποτροπής και της συνεχιζόμενης αδράνειας απέναντι στη βία στα σύνορα» προσθέτουν και καταγγέλλουν ότι «το Σύμφωνο για την Μετανάστευση και το Άσυλο, που τίθεται από σήμερα, 12 Ιουνίου, σε πλήρη εφαρμογή σε όλα τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την υποκείμενη λογική της αποτροπής, δεν προβλέπει κάνενα μέτρο για την αντιμετώπιση της βίας στα ευρωπαϊκά σύνορα».

Οι αλλαγές

Κεντρικό στοιχείο του Συμφώνου είναι οι ταχείες συνοριακές διαδικασίες, μέσω των οποίων οι αιτήσεις ασύλου θα εξετάζονται σε κλειστές δομές, με τους ανθρώπους να παραμένουν ουσιαστικά υπό κράτηση μέχρι να κριθεί η τύχη τους. Παράλληλα, διευρύνονται οι δυνατότητες επιστροφής σε τρίτες χώρες, ακόμη και όταν δεν υπάρχει ουσιαστικός δεσμός του ατόμου με τη χώρα στην οποία πρόκειται να σταλεί.

Κατά την παρουσίαση του σχετικού νομοσχεδίου στη Βουλή, ο Θάνος Πλεύρης υποστήριξε ότι για πρώτη φορά θεσπίζεται υποχρέωση αλληλεγγύης από τις χώρες δεύτερης υποδοχής, ενώ παράλληλα ενισχύεται η ευθύνη των κρατών πρώτης γραμμής στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.  «Για πρώτη φορά θεσμοθετείται υποχρέωση αλληλεγγύης από τις χώρες δεύτερης υποδοχής, ενώ παράλληλα ενισχύεται η ευθύνη των χωρών πρώτης γραμμής στη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών», ανέφερε χρακτηριστικά.

Ο νέος Κανονισμός για τη Διαχείριση του Ασύλου και της Μετανάστευσης (AMMR) αντικαθιστά τον Κανονισμό Δουβλίνου ΙΙΙ, διατηρώντας ωστόσο τον κανόνα της πρώτης χώρας εισόδου και καθιστώντας τον ακόμη αυστηρότερο.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα, ως μία από τις βασικές πύλες εισόδου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, εξακολουθεί να φέρει την κύρια ευθύνη για τους πρόσφυγες και μετανάστες που φτάνουν στο έδαφός της. Η περίοδος ευθύνης επεκτείνεται πλέον στους 20 μήνες από τους 12 που ίσχυαν έως σήμερα, με εξαίρεση όσους διασώζονται στη θάλασσα, για τους οποίους η διάρκεια παραμένει στους 12 μήνες.

Οι αιτούντες άσυλο υποχρεώνονται να παραμένουν στη χώρα πρώτης εισόδου μέχρι να αποφασιστεί ποιο κράτος είναι αρμόδιο για την εξέταση της αίτησής τους ή μέχρι να εκδοθεί οριστική απόφαση από τις αρχές της χώρας όπου εισήλθαν αρχικά.

Παράλληλα, ακόμη και όσοι έχουν λάβει διεθνή προστασία μπορούν πλέον να υπαχθούν σε διαδικασία επιστροφής («take back») εάν μετακινηθούν χωρίς άδεια σε άλλο κράτος-μέλος, ενώ προβλέπεται και η δυνατότητα ανάκλησης του καθεστώτος προστασίας.

Ο νέος μηχανισμός… «αλληλεγγύης» προβλέπει θεωρητικά στήριξη των χωρών πρώτης υποδοχής από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη. Ωστόσο, η στήριξη αυτή δεν είναι απαραίτητο να λαμβάνει τη μορφή υποδοχής και από τη δεύτερη χώρα, μπορεί να παρέχεται απλά μέσω οικονομικής ενίσχυσης ή τεχνικής βοήθειας.

Ο μηχανισμός αφορά αποκλειστικά αιτούντες άσυλο και δικαιούχους διεθνούς προστασίας και δεν περιλαμβάνει όσους έχουν λάβει απορριπτική απόφαση και αναμένουν απέλαση. Επιπλέον, δίνεται η δυνατότητα σε άλλα κράτη να εξετάζουν αιτήσεις ασύλου χωρίς να απαιτείται η μεταφορά του αιτούντος στο έδαφός τους.

Fast-track διαδικασίες στα σύνορα

Όπως ανέφερε ο Θάνος Πλεύρης, «όσοι διαθέτουν αυξημένες πιθανότητες χορήγησης ασύλου ακολουθούν την κανονική διαδικασία εξέτασης και ένταξης, ενώ για όσους δεν διαθέτουν προσφυγικό προφίλ εφαρμόζεται η διαδικασία συνόρων»

Στις περιπτώσεις αυτές προβλέπεται υποχρεωτική κράτηση κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, εξέταση της αίτησης εντός 12 εβδομάδων και άμεση έκδοση απόφασης επιστροφής εφόσον το αίτημα απορριφθεί.

Σύμφωνα με τον υπουργό, το νέο σύστημα επιχειρεί να αντιμετωπίσει προβλήματα της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής και να περιορίσει φαινόμενα καταχρηστικής χρήσης των διαδικασιών ασύλου.

Η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση θεωρείται μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στο ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου.

Η νέα συνοριακή διαδικασία προβλέπει ταχεία εξέταση των αιτημάτων σε εγκαταστάσεις κοντά στα σύνορα, με μέγιστη διάρκεια 12 εβδομάδων, μία πρωτοβάθμια απόφαση και μία δυνατότητα προσφυγής.

Σε περίπτωση μεταφοράς του αιτούντος σε άλλο κράτος-μέλος, η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει έως και 16 εβδομάδες. Κατά το διάστημα αυτό, ο αιτών θεωρείται νομικά ότι δεν έχει εισέλθει στη χώρα, παρότι βρίσκεται φυσικά εντός αυτής.

Με άλλα λόγια, ένας άνθρωπος μπορεί να παραμένει σε δομή φιλοξενίας ή κράτησης στην Ελλάδα, χωρίς να αναγνωρίζεται νομικά η είσοδός του στη χώρα.

Η διαδικασία αυτή εφαρμόζεται σε αιτούντες που προέρχονται από χώρες με ποσοστό αναγνώρισης ασύλου στην ΕΕ μικρότερο του 20%, από χώρες που περιλαμβάνονται στον ευρωπαϊκό κατάλογο ασφαλών χωρών καταγωγής, σε άτομα που έχουν παραπλανήσει ή δεν συνεργάστηκαν με τις αρχές, καθώς και σε περιπτώσεις όπου θεωρούνται απειλή για την εθνική ασφάλεια.

Παρότι η κράτηση προβλέπεται τυπικά ως έσχατο μέτρο και έπειτα από ατομική αξιολόγηση, στην πράξη τα κράτη πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα, διατηρούν κλειστές δομές στα σύνορα όπου οι αιτούντες παραμένουν μέχρι την ολοκλήρωση των διαδικασιών.

Συμφωνία για κέντρα επιστροφής σε τρίτες χώρες

Ο Θάνος Πλεύρης υποστήριξε ότι το νέο πλαίσιο διευρύνει τις δυνατότητες επιστροφής απορριφθέντων αιτούντων άσυλο και ενισχύει τα εργαλεία εφαρμογής των σχετικών αποφάσεων.

Στο πλαίσιο αυτό προβλέπονται τρεις βασικές επιλογές επιστροφής.

Η πρώτη αφορά την επιστροφή του ατόμου στη χώρα καταγωγής του, αν και στην πράξη μόνο περίπου το 20% των περιπτώσεων γίνονται δεκτές από τα κράτη προέλευσης.

Η δεύτερη επιλογή προβλέπει την επιστροφή σε ασφαλή τρίτη χώρα από την οποία το άτομο πέρασε κατά τη διαδρομή του, χωρίς να εξεταστεί η αίτηση ασύλου. Ως παράδειγμα αναφέρεται η επιστροφή υπηκόων χωρών όπως το Αφγανιστάν, το Μπαγκλαντές ή το Πακιστάν προς την Τουρκία.

Μέχρι σήμερα απαιτούνταν να υπάρχει αποδεδειγμένος δεσμός μεταξύ του ατόμου και της χώρας επιστροφής, όπως οικογενειακές ή κοινωνικές σχέσεις. Η προϋπόθεση αυτή καταργείται, επιτρέποντας πλέον επιστροφές ακόμη και σε χώρες με τις οποίες το άτομο δεν έχει ουσιαστική σύνδεση.

Η τρίτη επιλογή αφορά τα λεγόμενα «κέντρα επιστροφής» (Return Hubs), τα οποία αποτελούν δομές κράτησης σε χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εκεί θα μπορούν να μεταφέρονται απορριφθέντες αιτούντες άσυλο έως ότου ολοκληρωθεί η διαδικασία απέλασής τους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαμόρφωσε το σχετικό νομικό πλαίσιο έπειτα από αίτημα κρατών-μελών, επιλέγοντας τη μορφή Κανονισμού ώστε να εφαρμόζεται άμεσα σε όλα τα κράτη της ΕΕ χωρίς να απαιτείται προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας.

Την ίδια στιγμή, πέντε χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις με αφρικανικά κράτη όπως η Κένυα, η Αγκόλα και το Μπενίν για τη δημιουργία τέτοιων δομών. Σύμφωνα με τον Θάνο Πλεύρη, οι συζητήσεις βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο.

Όπως ανέφερε, η Ελλάδα έχει καταλήξει σε συμφωνίες με τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Δανία και την Ολλανδία, ενώ συνεχίζονται οι επαφές με στόχο την ολοκλήρωση νέων συμφωνιών έως το 2026 και την έναρξη λειτουργίας των κέντρων επιστροφής το 2027.

Πηγή: thepressproject.gr