ΝΙΚΟΣ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΣ

Aγιες χρηματοδοτήσεις εκατομμυρίων πάλι στο Βατοπέδι! Την ώρα που δημόσια νοσοκομεία λειτουργούν με τεράστιες ελλείψεις προσωπικού, σχολικές μονάδες αναζητούν ακόμα και χορηγίες για να καλύψουν βασικές ανάγκες και οι πολίτες βλέπουν καθημερινά τις κοινωνικές δαπάνες να πιέζονται, ακόμα μία γενναία χρηματοδότηση εκατομμυρίων ευρώ κατευθύνεται προς τη Μονή Βατοπεδίου του Αγίου Ορους.

Αυτή τη φορά, μέσω του ΕΣΠΑ της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, εγκρίθηκε κονδύλι ύψους 4,8 εκατομμυρίων ευρώ για τη «Στερέωση, αποκατάσταση και επανάχρηση της Αθωνιάδας Ακαδημίας της Ι.Μ. Βατοπεδίου – Φάση 1». Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα έργα που χρηματοδοτούνται σήμερα στην Αθωνική Πολιτεία, με τη Μονή Βατοπεδίου να συνεχίζει να απορροφά σημαντικούς δημόσιους και ευρωπαϊκούς πόρους, παρά το βαρύ πολιτικό αποτύπωμα που εξακολουθεί να συνοδεύει το όνομά της από την υπόθεση της Βιστωνίδας.

Η Αθωνιάδα Ακαδημία

Το έργο αφορά την αποκατάσταση της ιστορικής Αθωνιάδας Ακαδημίας, της περίφημης σχολής που ιδρύθηκε τον 18ο αιώνα από τη Μονή Βατοπεδίου και αποτέλεσε σημαντικό κέντρο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Από τις αίθουσές της πέρασαν προσωπικότητες όπως ο Ευγένιος Βούλγαρης, ο Ρήγας Φεραίος και ο Αγιος Κοσμάς ο Αιτωλός.

Ωστόσο, πίσω από τον ιστορικό και πνευματικό χαρακτήρα του εγχειρήματος, παραμένει ένα επίμονο πολιτικό και κοινωνικό ερώτημα. Πόσα χρήματα έχουν τελικά διοχετευθεί όλα αυτά τα χρόνια στη Μονή Βατοπεδίου μέσω ΕΣΠΑ, κρατικών προγραμμάτων και ευρωπαϊκών κονδυλίων; Σύμφωνα με όσα ανακοινώθηκαν, η νέα χρηματοδότηση των 4,8 εκατ. ευρώ περιλαμβάνει εργασίες στερέωσης, αποκατάστασης καταρρεύσεων, συντήρησης και αναστήλωσης του μνημειακού συγκροτήματος, αλλά και τη δημιουργία νέων τεχνικών υποδομών. Οπως έγινε γνωστό επισήμως, προβλέπεται ακόμα και η κατασκευή νέου υπόσκαφου κτιρίου που θα στεγάσει λέβητες, δεξαμενές πετρελαίου, ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις και λοιπές λειτουργικές ανάγκες του συγκροτήματος. Παράλληλα, το αποκατεστημένο τμήμα της Ακαδημίας θα χρησιμοποιηθεί ως χώρος εργασίας και φιλοξενίας επιστημόνων, τεχνικών συνεργατών της Μονής και μοναχών. Με άλλα λόγια, δεν πρόκειται απλώς για μία περιορισμένη παρέμβαση διάσωσης ενός ιστορικού μνημείου, αλλά για μία συνολική αναβάθμιση εγκαταστάσεων και λειτουργιών της Μονής, χρηματοδοτούμενη από ευρωπαϊκούς πόρους.

Κι αυτή δεν είναι η πρώτη φορά. Εδώ και χρόνια, η Μονή Βατοπεδίου έχει επανειλημμένα βρεθεί δικαιούχος μεγάλων χρηματοδοτήσεων μέσω ΕΣΠΑ και Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων. Το 2022 είχε εγκριθεί ακόμα ένα έργο περίπου 4,2 εκατ. ευρώ για παρεμβάσεις αποκατάστασης και αναβάθμισης κτιρίων αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής αξίας της μονής. Ακολούθησε νέα χρηματοδότηση άνω του 1 εκατ. ευρώ για αποκατάσταση κελιού της Μονής Βατοπεδίου.

Και αυτά είναι μόνο όσα μπορούν να εντοπιστούν εύκολα σε δημόσιες αποφάσεις. Στην πραγματικότητα, ήδη από τη δεκαετία του 1990 η Μονή Βατοπεδίου έχει ενταχθεί επανειλημμένα σε προγράμματα του Β΄ και Γ΄ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης, αλλά και μεταγενέστερων ΕΣΠΑ, για συντήρηση κειμηλίων, αποκατάσταση πτερύγων, έργα πολιτιστικής κληρονομιάς, ψηφιοποιήσεις αρχείων, ενεργειακές παρεμβάσεις και τεχνικές υποδομές, απορροφώντας εκατομμύρια!

Ακόμα πιο εντυπωσιακό είναι πως δεν υπάρχει μέχρι σήμερα συγκεντρωμένος δημόσιος απολογισμός που να αποτυπώνει με σαφήνεια ακριβώς πόσα χρήματα έχουν καταλήξει συνολικά στη Μονή Βατοπεδίου από το ελληνικό κράτος και την Ευρωπαϊκή Ενωση τα τελευταία τριάντα χρόνια… Κάθε χρηματοδότηση εμφανίζεται μεμονωμένα, ως ξεχωριστό έργο πολιτιστικής προστασίας ή αποκατάστασης μνημείου. Ομως αθροιστικά πρόκειται για ένα σταθερό και διαρκές ρεύμα ευρωπαϊκού και δημόσιου χρήματος προς μία από τις πλέον ισχυρές και εύπορες μονές του Αγίου Ορους.

Οι ανταλλαγές της Βιστωνίδας

Ολα αυτά ενώ το όνομα της μονής εξακολουθεί να είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με το μεγαλύτερο εκκλησιαστικό και πολιτικό σκάνδαλο της Μεταπολίτευσης, την υπόθεση των ανταλλαγών της Βιστωνίδας. Μπορεί οι εμπλεκόμενοι να αθωώθηκαν ποινικά, όμως η πολιτική σκιά εκείνης της υπόθεσης δεν έφυγε ποτέ πραγματικά. Ούτε φυσικά ξεχάστηκε το γεγονός ότι το ελληνικό Δημόσιο είχε εμπλακεί σε ανταλλαγές ακινήτων τεράστιας αξίας με τη μονή, προκαλώντας σφοδρή πολιτική κρίση και κοινωνική κατακραυγή.

Σήμερα, σχεδόν δύο δεκαετίες μετά, η εικόνα που εκπέμπεται είναι πως το Βατοπέδι όχι μόνο δεν απομακρύνθηκε από τα κέντρα κρατικής στήριξης, αλλά εξακολουθεί να απολαμβάνει μία σχεδόν προνομιακή σχέση με την εξουσία και την κρατική χρηματοδότηση. Η ίδια η περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας, Αθηνά Αηδονά, μιλά για «αδιαλείπτως και με συνέπεια» στήριξη της Αθωνικής Πολιτείας μέσω ΕΣΠΑ. Και πράγματι, η ροή κονδυλίων προς το Αγιο Ορος μοιάζει σταθερή και αδιάκοπη.

Το ερώτημα, όμως, παραμένει πολιτικό και βαθιά κοινωνικό. Σε μία περίοδο όπου κάθε ευρώ δημόσιας δαπάνης υποτίθεται ότι αξιολογείται με αυστηρά κριτήρια κοινωνικής ανάγκης, πώς εξηγείται ότι εκατομμύρια ευρώ συνεχίζουν να κατευθύνονται με τέτοια ευκολία προς τη Μονή Βατοπεδίου; Και κυρίως, ποιος ακριβώς είναι ο συνολικός λογαριασμός που έχουν πληρώσει μέχρι σήμερα οι Ελληνες και οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι για το Βατοπέδι;

Πηγή: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ