ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΕΛΕΒΕΚΟΥ

Τα εκσκαφικά μηχανήματα, που κατασχίζουν τον Βράχο της Μονεμβασιάς και πληγώνουν ένα μοναδικό μνημείο της φύσης με ιστορική σημασία και συνέχεια αιώνων, διαπράττουν έγκλημα στην καρδιά της Καστροπολιτείας. Οι αντιδράσεις της τοπικής κοινωνίας και της επιστημονικής κοινότητας πληθαίνουν, καθώς το τελευταίο διάστημα οι κάτοικοι γίνονται μάρτυρες της βιαιότητας απέναντι στη φύση και την Ιστορία. Βλέπουν έντρομοι τα βαριά μηχανήματα, τρυπάνια και μπουλντόζες, να εκτελούν εργασίες εκβραχισμού για την εγκατάσταση του τελεφερίκ που δρομολογεί το υπουργείο Πολιτισμού και η δημοτική αρχή. Οι εικόνες που αποτυπώνουν τον βίαιο χαρακτήρα των επεμβάσεων προκαλούν θλίψη και αγανάκτηση.

Εκτός από τη βιαιοπραγία και την ασέβεια στον αρχαιολογικό χώρο, ανακύπτει σειρά ζητημάτων που αφορούν την ασφάλεια, την εφικτότητα του χρονοδιαγράμματος για την ολοκλήρωση του έργου έως τον Σεπτέμβριο, αλλά και ζητήματα καθημερινότητας. Η πρόσβαση προς το Κάστρο είναι προβληματική και αναμένεται οι δυσκολίες να γίνουν εντονότερες την περίοδο του Πάσχα και τη θερινή σεζόν, αφού το ένα ρεύμα που οδηγεί στην είσοδο της καστροπολιτείας είναι κλειστό ενώ οι πεζοί κινούνται σε κιγκλιδώματα προς την πλευρά της θάλασσας. Ακόμα και ο επιχειρηματικός κόσμος εκφράζει ανησυχίες και προβληματισμούς. Οι παρεμβάσεις ξεκίνησαν μετά το «πράσινο φως» από το Συμβούλιο της Επικρατείας που απέρριψε προσφυγές κατά του έργου της εγκατάστασης του τελεφερίκ στη Μονεμβασιά, το οποίο έχει προκαλέσει μεγάλες αντιδράσεις στην επιστημονική κοινότητα, σε μέρος της τοπικής κοινωνίας και στην κοινωνία των πολιτών σε διεθνές επίπεδο για τις καταστροφικές συνέπειες που εγκυμονεί για το μνημείο.

Υπάρχει μελέτη γεωλογικής σταθερότητας;

Με την έναρξη των εργασιών ανέκυψε ζήτημα με τη μελέτη γεωλογικής σταθερότητας του Βράχου που ουδείς γνωρίζει αν έχει εκπονηθεί καθώς δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα, όπως οφείλεται, παρότι έχει κατ’ επανάληψη ζητηθεί. Μάλιστα, σε μελέτη που εκπόνησε το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο έχει επισημάνει «επισφαλή σημεία στη βραχομάζα του Βράχου», γεγονός που καθιστά επικίνδυνη την έναρξη τέτοιων εργασιών χωρίς τη λήψη μέτρων προστασίας του. «Ενα από τα πιο επικίνδυνα σημεία που έχει αναδείξει η ομάδα του ΕΜΠ βρίσκεται μόλις λίγα μέτρα από το σημείο που προτείνεται να κατασκευαστεί ο πυλώνας», γράφει ο Σύλλογος Φίλων Μονεμβάσιας στην επιστολή του προς όλους του εμπλεκόμενους φορείς (υπουργείο Πολιτισμού, Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, Περιφέρεια Πελοποννήσου, Δήμος Μονεμβασίας, Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας, Αναπτυξιακή Πάρνωνας Α.Ε., Κατασκευαστική εταιρεία Kontos Concreate ATE) και ζητά να σταματήσουν άμεσα οι εκβραχισμοί.

Οι εικόνες που αποκαλύπτουν ρηγματώσεις σε σημεία του Βράχου τα οποία έχουν δεθεί με συρματόσχοινα εγείρουν ανησυχίες και αποκαλύπτουν προχειρότητα για την εκτέλεση του έργου αλλά και αθέτηση των όρων της γνωμοδότησης του ΚΑΣ και της Υπουργικής Απόφασης που ακολούθησε. Εχει γραφτεί στα πρακτικά της συνεδρίασης (ακριβώς πριν από έναν ένα χρόνο, τον Απρίλιο του 2025) ότι «η παρέμβαση δεν περιλαμβάνει εκβραχισμούς». Το θυμίζει στην επιστολή του ο Σύλλογος Φίλων Μονεμβασιάς. «[...] σε απάντηση στον καθηγητή Αρχαιολογίας και αντιπρόεδρο του συλλόγου μας Αντώνη Κοτσώνα “η παρέμβαση είναι μεγάλη και περιλαμβάνει εκβραχισμούς”, το μέλος Αικατερίνη Γρηγορίου που προήδρευε εκείνη τη στιγμή του ΚΑΣ, έμπειρη νομικός και Αντιπρόεδρος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, διαβεβαίωσε πως “η παρέμβαση δεν περιλαμβάνει εκβραχισμούς” (σελ. 31). Αυτό που είδαμε όλοι τη διαψεύδει οικτρά και καθιστά νομικά ελέγξιμη μια απόφαση που βασίστηκε σε κατάφωρη αναλήθεια. Η αναχρονιστική και βάρβαρη πρακτική των εκβραχισμών σε αρχαιολογικούς χώρους έχει εγκαταλειφθεί εδώ και χρόνια διότι προφανώς απάδει κάθε σεβασμού αλλά και διότι οι σύγχρονες τεχνολογικές εξελίξεις προσφέρουν πολύ ηπιότερες λύσεις. Αντί λοιπόν να θωρακίζεται ο Βράχος της Μονεμβασιάς, βλέπουμε μπουλντόζες και κομπρεσέρ να αλλοιώνουν χωρίς αιδώ ένα μνημείο πολιτιστικής και φυσικής ομορφιάς αιώνων».

Επιπλέον δεν έχει εκδοθεί οικοδομική άδεια για την ανέγερση του σταθμού των 130 τ.μ. και των συνοδών υποδομών. Η αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης Μονεμβασιάς αρνήθηκε να προχωρήσει στην έκδοση οικοδομικής άδειας, με την πρόφαση ότι δεν εμπίπτει στις αρμοδιότητές της, καθώς το έργο εκτελείται εντός αρχαιολογικού χώρου. Αυτό, ωστόσο, αποτελεί εσφαλμένη ανάγνωση του αρχαιολογικού νόμου 4858/2021 που λέει σαφώς ότι αυτή η περίπτωση ισχύει ρητά εφόσον τα έργα εκτελούνται από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Γεγονός που δεν υφίσταται, καθώς εδώ υπάρχει εργολάβος, το έργο δρομολογείται από τον Δήμο Μονεμβασιάς και δεν εμπλέκεται στην εκτέλεση των εργασιών η Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας. Ελπίζουμε ωστόσο να παρίστανται αρχαιολόγοι για την εποπτεία των εργασιών.

Αν δεν είναι αρμόδια η Πολεοδομία, τότε ποιος είναι; Βρισκόμαστε, λοιπόν, ενώπιον του πρωτοφανούς γεγονότος να εκτελείται δημόσιο έργο τέτοιας κλίμακας χωρίς άδεια; Σύμφωνα με πληροφορίες μας, έχει γίνει αναφορά στην Αστυνομική Διεύθυνσης της Τρίπολης αλλά και στον εισαγγελέα ότι το έργο εκτελείται χωρίς άδεια. Αυτομάτως εγείρονται ζητήματα ασφάλειας, πρωτίστως για τους ανθρώπους και ακολούθως για το μνημείο. «Αν δεν έχει εκδοθεί η παραπάνω άδεια, βάσει ποιου ακριβώς νόμου έχει επιτραπεί η εγκατάσταση εργοταξίου, η εκκίνηση εργασιών και η εκταμίευση δημοσίου χρήματος (από το Ταμείο Ανάκαμψης) για ένα έργο που υλοποιείται σε δημόσιο χώρο (χαρακτηρισμένο μάλιστα ως εθνική οδό) και πολεοδομικά είναι αυτή τη στιγμή “στον αέρα”, όπως επισημαίνουν και οι κάτοικοι σε πρόσφατη ανακοίνωσή τους;» ρωτά ο Σύλλογος Φίλων Μονεμβασιάς. Θυμίζουμε ότι ο Δήμος προχώρησε στην αγορά μέρους του εξοπλισμού, ανάμεσά τους και οι δύο καμπίνες του τελεφερίκ πριν ξεκινήσει το έργο. Επιπλέον το κτίσμα γίνεται επάνω σε εθνικό οδό.

«Από τη Σπάρτη έως την Πύλη του Κάστρου ο δρόμος είναι δευτερεύουσα εθνική οδός. Σύμφωνα με αυτό, δεν μπορεί να χτιστεί οτιδήποτε σε περασιά με τον δρόμο, όπως δρομολογείται στο έργο. Ο σταθμός αναχώρησης τοποθετείται σε στενό σημείο και τίθεται θέμα ασφάλειας να κινούνται οι άνθρωποι επί της εθνική οδού και ειδικά οι συμπολίτες μας με αναπηρία, για τους οποίους υποτίθεται υλοποιείται το έργο», σχολίασε στην «Εφ.Συν.» μέλος του συλλόγου.

Οι μεγάλες βροχοπτώσεις που έπληξαν τις προηγούμενες ημέρες την περιοχή διέκοψαν προσωρινά τις εργασίες. Διαπιστώνονται, ωστόσο, φόβοι ότι «με τους κραδασμούς του μηχανήματος μπορούν να επηρεαστούν άλλοι βράχοι».

Ο σύλλογος ζητά να μη συνεχιστούν οι εργασίες «χωρίς τη λήψη όλων των απαραίτητων μέτρων για την ακεραιότητα του Βράχου και την προστασία της ανθρώπινης ζωής και της ασφάλειας» και να δημοσιευτούν όλες οι άδειες και οι μελέτες «για χάρη διαφάνειας και δεοντολογίας».

«Οσοι τόσο ευφάνταστα εμπνεύστηκαν το έργο αυτό στο όνομα της προσβασιμότητας, αυτοί που ασμένως δέσμευσαν υψηλότατα κονδύλια που θα μπορούσαν να είναι πολύ πιο χρήσιμα για την άρση σημαντικών επικινδυνοτήτων στην Κάτω Πόλη (πυροπροστασία, διάνοιξη φραγμένων μονοπατιών για διαφυγή ασφαλή άνοδο στην Ανω Πόλη κ.ά.), γιατί δεν έχουν εξασφαλίσει μία στοιχειώδη προσβασιμότητα στην Κάτω Πόλη;»

Επί τους παρόντος ουδείς απάντησε την επιστολή του Συλλόγου Φίλων Μονεμβασιάς. Το θέμα έρχεται στη Βουλή έπειτα από πρωτοβουλία της Σίας Αναγνωστοπούλου και ομάδας βουλευτών της Νέας Αριστεράς να καταθέσουν ερώτηση προς την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη. Ζητούν «να καταθέσει στο Σώμα, εντός της προθεσμίας που ορίζει ο Κανονισμός της Βουλής: την υπάρχουσα οριστική οικοδομική άδεια από την αρμόδια Υπηρεσία Δόμησης (ΥΔΟΜ/Πολεοδομία) για την ανέγερση του σταθμού των 130 τ.μ. και των συνοδών υποδομών, τη μελέτη γεωλογικής σταθερότητας του Βράχου και όλες τις σχετικές άδειες βάση των οποίων ξεκίνησαν αυτής της έκτασης και φύσης εργασίες στο Βράχο».

Ερώτηση αναμένεται να καταθέσει, όπως μας είπαν, και ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. Χάρης Μαμουλάκης.

Το έργο της εγκατάστασης του τελεφερίκ δρομολογείται από το υπουργείο Πολιτισμού, τον Δήμο Μονεμβασίας και την Περιφέρεια Πελοποννήσου με προϋπολογισμό 6.800.360 ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Ο χρονικός του ορίζοντας 1/1/23-31/12/25 έχει παρέλθει. Τελευταία προθεσμία παράδοσης για τα έργα που χρηματοδοτήθηκαν από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης είναι ο Σεπτέμβριος του 2026. Είναι δυνατόν ένα τέτοιο έργο να έχει ολοκληρωθεί με ασφάλεια τους επόμενους πέντε μήνες; Και αν δεν προλάβει να ολοκληρωθεί, ποιος θα αναλάβει να καλύψει τον προϋπολογισμό του;

Πηγή: efsyn.gr