ΜΥΡΤΩ ΜΠΟΥΤΣΗ

Τα προβλήματα των ελληνικών δικαστηρίων είναι δυστυχώς λίγο ως πολύ γνωστά. Υποθέσεις που παίρνουν ατέλειωτα χρόνια να εκδικαστούν, πόσο μάλλον να τελεσιδικήσουν ή να καταστούν και αμετάκλητες, δικαστικές αυθαιρεσίες και πλείστες καθημερινές πρακτικές που προβληματίζουν. Ολα αυτά πλήττουν τους πολίτες, ωστόσο ακόμη και το δικαστήριο που είχε δημιουργηθεί πριν από πολλές δεκαετίες, το 1929, ειδικά για να αντιμετωπίσει τις κακοδικίες –το Ειδικό Δικαστήριο Αγωγών Κακοδικίας–, παρότι υφίσταται ως θεσμός, μετρά ελάχιστες καταδικαστικές αποφάσεις. Ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών (ΔΣΑ), για να συνδράμει στην αντιμετώπιση του μείζονος αυτού ζητήματος, θέσπισε ένα Παρατηρητήριο Καθυστερήσεων και Κακοδικίας, όπου οι δικηγόροι-μέλη του θα μπορούν να καταγράφουν, ανώνυμα ή επώνυμα, τα προβλήματα ώστε να αποτελέσει μια βάση δεδομένων ανοιχτή στους πολίτες (αφού ανωνυμοποιηθούν τα προσωπικά στοιχεία των καταγγελλομένων). Και, το κυριότερο, όπου διαπιστώνονται προβλήματα να μπορεί ο ΔΣΑ να κάνει παρεμβάσεις προς τις διοικήσεις των αρμόδιων δικαστηρίων ώστε να επιλύονται.

Ωστόσο, η αντίδραση από την πλευρά της Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων (ΕνΔΕ) υπήρξε έντονη. Με μία πύρινη ανακοίνωση το μεγαλύτερο συνδικαλιστικό όργανο των λειτουργών της Θέμιδος έκανε λόγο για «απαράδεκτη κίνηση» που προσπαθεί «να υποκαταστήσει τις νόμιμες διαδικασίες και τα αρμόδια όργανα που είναι θεσμικά επιφορτισμένα με αυτόν τον ρόλο» αλλά και να δημιουργήσει έναν «ιδιότυπο δικαστικό Τειρεσία». Η αντιπαράθεση μεταξύ ΕνΔΕ και ΔΣΑ έχει φουντώσει εδώ και αρκετό καιρό, με πολλά ΜΜΕ να μιλούν για «πόλεμο», αλλά και με τις διαφωνίες να μοιάζουν να λαμβάνουν ενίοτε συντεχνιακά χαρακτηριστικά.

Επειδή το ζήτημα έχει τεράστια σημασία για τους πολίτες, το Documento απευθύνθηκε και στις δύο πλευρές, επιδιώκοντας να αξιολογήσει αν η πρωτοβουλία του ΔΣΑ είναι προς το δημόσιο συμφέρον και προάγει τη διαφάνεια στις δικαιοδοτικές πρακτικές.

Η άποψη της ΕνΔΕ 

Ο πρόεδρος της ΕνΔΕ Χριστόφορος Σεβαστίδης, ερωτηθείς από το Documento σχετικά με την πρωτοβουλία του ΔΣΑ, δήλωσε ότι, συμπληρωματικά με την ανακοίνωση που έχει ήδη εκδώσει η Ενωση, θεωρεί ότι το Παρατηρητήριο Καθυστερήσεων και Κακοδικίας «παρακάμπτει τη θεσμοθετημένη λειτουργία των πειθαρχικών συμβουλίων του Αρειου Πάγου». Σημείωσε ότι «στατιστικά στοιχεία τηρούν και το υπουργείο Δικαιοσύνης και ο Αρειος Πάγος και συνεπώς δεν υπάρχει ειδικός λόγος δημιουργίας πλατφόρμας από τους δικηγορικούς συλλόγους», ενώ υπογράμμισε ότι κατά τον ίδιο «η διατήρηση και η επεξεργασία αρχείου με προσωπικά δεδομένα δικαστών παραβιάζουν την κείμενη νομοθεσία ακόμη κι αν δεν δημοσιοποιούνται τα ονόματα». Ο Χρ. Σεβαστίδης θεωρεί «ανεπίτρεπτο» ο ΔΣΑ «να λαμβάνει υπόψη ανώνυμες καταγγελίες, τα κίνητρα των οποίων είναι αδιαφανή και τα αποτελέσματα επισφαλή». Τέλος, αναρωτήθηκε: «Ποια θα ήταν η θέση των δικηγορικών συλλόγων εάν οποιοσδήποτε φορέας δημιουργούσε ανάλογη βάση δεδομένων για ανώνυμες καταγγελίες πολιτών κατά δικηγόρων;».

Οι θέσεις του ΔΣΑ

Ο πρόεδρος του ΔΣΑ Ανδρέας Κουτσόλαμπρος, ερωτηθείς για την έντονη αντίδραση της ΕνΔΕ, σημειώνει: «Εκτιμώ ότι υπήρξε μια βιαστική και αμυντική ανάγνωση της πρωτοβουλίας μας, ίσως και υπό το βάρος μιας γενικότερης έντασης που όλοι αναγνωρίζουμε ότι υπάρχει στον χώρο της Δικαιοσύνης». Δεν πρόκειται για «στοχοποίηση» προσώπων, καθώς «δεν θα δημοσιοποιούνται δεδομένα δικαστικών λειτουργών». Σε τακτική δε βάση και ιδίως στο τέλος κάθε έτους, σημειώνει, ο ΔΣΑ θα συντάσσει δημόσια ετήσια έκθεση με συγκεντρωτικά στατιστικά στοιχεία και δείκτες λειτουργίας. Οπου προκύπτουν συστημικά προβλήματα –για παράδειγμα καθυστερήσεις σε συγκεκριμένο τμήμα ή δικαστήριο– ο σύλλογος «θα προβαίνει σε θεσμικές παρεμβάσεις, σε συνεργασία με τις διοικήσεις των δικαστηρίων και το υπουργείο Δικαιοσύνης». Και καταλήγει: «Ο ΔΣΑ δεν ανέχεται ούτε συγκαλύπτει παραβατικές συμπεριφορές. Υπάρχουν πειθαρχικά όργανα και διαδικασίες και λειτουργούν. Οπως όμως δεν μπορεί να γενικεύεται η συμπεριφορά μεμονωμένων δικηγόρων για ολόκληρο το δικηγορικό σώμα, έτσι δεν μπορεί να γενικεύεται και η κριτική προς τη Δικαιοσύνη».

Και το Ειδικό Δικαστήριο;

Το Documento απηύθυνε τέλος ερώτημα και σε σχέση με την αποτελεσματικότητα του Ειδικού Δικαστηρίου Αγωγών Κακοδικίας. Στο δικαστήριο μπορούν να υποβληθούν αγωγές κακοδικίας κατά όλων των δικαστών και εισαγγελέων, ωστόσο μέχρι πριν από λίγα χρόνια οι καταδικαστικές αποφάσεις του δικαστηρίου, που λειτουργεί από το 1929, μετριούνταν στα δάχτυλα του ενός χεριού. Σύμφωνα με τον δικηγόρο και μέλος του ΔΣ του ΔΣΑ Κώστα Παπαδάκη, «ελάχιστες είναι οι καταδίκες πράγματι διότι είναι τόσο αυστηρές οι προϋποθέσεις και οι υποχρεώσεις που θέτει η νομοθεσία για τις αγωγές κακοδικίας, που είναι πάρα πολύ δύσκολο και μικρή η προθεσμία για την κατάθεση στοιχείων. Γενικώς είναι ένας θεσμός ο οποίος δεν έχει αποδώσει, παρότι υπάρχει πολλές δεκαετίες στο ελληνικό δικαστικό σύστημα».

Ανδρέας Κουτσόλαμπρος – Πρόεδρος ΔΣΑ

«Δεν πρόκειται για δικαστικό Τειρεσία»

Το Παρατηρητήριο Καθυστερήσεων και Κακοδικίας είναι μια μόνιμη θεσμική δομή του ΔΣΑ, που δημιουργήθηκε για να καλύψει ένα υπαρκτό και διαχρονικό κενό: την απουσία συστηματικής, τεκμηριωμένης και αξιόπιστης καταγραφής των προβλημάτων που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι δικηγόροι στα δικαστήρια της Αθήνας. Δεν επιδιώκουμε να δημιουργήσουμε αντιπαλότητες, δεν υπάρχει πόλεμος μεταξύ δικηγόρων και δικαστών. Στόχος μας δεν είναι η σύγκρουση, αλλά η βελτίωση της απονομής της Δικαιοσύνης και των συνθηκών άσκησης του δικηγορικού λειτουργήματος. Η ανακοίνωση της ΕνΔΕ δεν ανταποκρίνεται ούτε στο περιεχόμενο ούτε στον σκοπό του παρατηρητηρίου. Θέλω να είμαι απολύτως σαφής: το παρατηρητήριο δεν υποκαθιστά καμία νόμιμη διαδικασία, κανένα πειθαρχικό όργανο και καμία δικαστική ή διοικητική αρμοδιότητα. Αυτό προβλέπεται ρητά στην απόφαση του διοικητικού συμβουλίου του ΔΣΑ. Δεν πρόκειται για «δικαστικό Τειρεσία» ούτε για μηχανισμό ελέγχου ή στοχοποίησης δικαστικών λειτουργών. Δεν δημοσιοποιούνται ανώνυμες καταγγελίες, δεν καταγράφονται ονόματα και δεν αποδίδονται ευθύνες. Πρόκειται αποκλειστικά για εργαλείο συγκέντρωσης και ανάλυσης ανωνυμοποιημένων, συγκεντρωτικών στοιχείων. Ολοι μιλάμε εδώ και χρόνια για καθυστερήσεις στη Δικαιοσύνη. Αυτό που δεν είχαμε μέχρι σήμερα ήταν ένα αξιόπιστο σύστημα δεδομένων που να μας επιτρέπει να δούμε πού ακριβώς εντοπίζονται τα προβλήματα. Το παρατηρητήριο θα καταγράφει επίσης προφανείς περιπτώσεις κακοδικίας ή πρόδηλων σφαλμάτων, όπως αυτές ανακύπτουν από την καθημερινή δικηγορική πρακτική. Για παράδειγμα, πληροφορηθήκαμε ότι σε ποινικό δικαστήριο της Αθήνας είχε τεθεί χρονικό όριο στις αγορεύσεις των συνηγόρων, κάτι που δεν προβλέπεται από τον νόμο. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο ΔΣΑ οφείλει να παρεμβαίνει θεσμικά, ώστε να διασφαλίζονται η εύρυθμη λειτουργία της δίκης και το δικαίωμα υπεράσπισης.

Γιάγκος Λαμπίρης – Δικηγόρος

«Εχει καλλιεργηθεί ένας έντονος συντεχνιακός λόγος»

Η σύσταση του Παρατηρητηρίου Καθυστερήσεων και Κακοδικίας από τον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών δεν συνιστά «παρέμβαση» στη Δικαιοσύνη ούτε υποκαθιστά θεσμικές διαδικασίες, όπως ατυχώς υποστηρίζει η Ενωση Δικαστών και Εισαγγελέων. Αντίθετα, πρόκειται για μια απολύτως θεσμική πρωτοβουλία που επιχειρεί να καταγράψει και να αναδείξει με τεκμηριωμένο τρόπο προβλήματα τα οποία βιώνουν καθημερινά οι δικηγόροι, οι διάδικοι και τελικά οι ίδιοι οι πολίτες: τις καθυστερήσεις, τις οργανωτικές δυσλειτουργίες και τα εμπόδια στην αποτελεσματική απονομή της δικαιοσύνης. Η έντονη αντίδραση της Ενωσης περισσότερο επιβεβαιώνει παρά διαψεύδει την ανάγκη ύπαρξης ενός τέτοιου μηχανισμού διαφάνειας. Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια έχει καλλιεργηθεί ένας έντονος συντεχνιακός λόγος που αντιμετωπίζει κάθε κριτική ή θεσμική πρωτοβουλία ως δήθεν επίθεση κατά του δικαστικού σώματος. Την ίδια στιγμή είναι κοινό μυστικό ότι οι μηχανισμοί εσωτερικού ελέγχου της Δικαιοσύνης, όπως η Επιθεώρηση των Δικαστηρίων, συχνά αδυνατούν να λειτουργήσουν αποτελεσματικά, ενώ δεν λείπουν και περιπτώσεις όπου συνδικαλιστικές παρεμβάσεις λειτουργούν ανασταλτικά σε κάθε προσπάθεια ουσιαστικής αξιολόγησης. Η Δικαιοσύνη όμως δεν μπορεί να λειτουργεί ως κλειστό σύστημα αυτοπροστασίας. Η διαφάνεια, η λογοδοσία και η θεσμική καταγραφή των προβλημάτων δεν αποδυναμώνουν τη Δικαιοσύνη· αντιθέτως αποτελούν βασική προϋπόθεση για την ενίσχυση της αξιοπιστίας και του κύρους της. Και ακριβώς αυτό υπηρετεί η πρωτοβουλία του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών.

Κώστας Παπαδάκης – Μέλος ΔΣ του ΔΣΑ

«Συνδικαλιστικός τυχοδιωκτισμός»

Για μένα δεν υπάρχει πόλεμος δικαστών – δικηγόρων και οι εντάσεις που δημιουργούνται τελευταία με ευθύνη του προέδρου της ΕνΔΕ δεν αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα. Αντίθετα, αποπροσανατολίζουν τη συζήτηση αντί να τη στρέφουν στον κύριο εχθρό που είναι η κυβέρνηση, η οποία με την πολιτική της υποβαθμίζει τη δικαστική λειτουργία και τη δικηγορία, συρρικνώνει τις υποδομές έννομης προστασίας και αυξάνει τον ποινικό λαϊκισμό, τον αυταρχισμό και τους περιορισμούς δικαιωμάτων και ελευθεριών. Πρέπει να υπάρξει ένας χώρος αποδοχής και των εμπειριών από την καθημερινή αυθαιρεσία και την κακή λειτουργία των δικαστηρίων και ένας χώρος αντιμετώπισης αυτών των πραγμάτων. Και δυστυχώς έχουμε πάρα πολλές στην καθημερινότητα των δικαστηρίων. Επιτείνονται και από την έλλειψη υποδομών που συμβάλλει σε καθυστερήσεις. Ποιος φορέας είναι αυτός, αν δεν είναι ο ΔΣΑ; Παραπονείται αντιστοίχως ο πρόεδρος της ΕνΔΕ για δικηγόρους που ασχημονούν μέσα σε δικαστικές αίθουσες. Σε αυτούς έχει το δικαίωμα η σύνθεση του δικαστηρίου να επιβάλλει πειθαρχικές ποινές. Γιατί δεν το κάνουν, παρά κατηγορούν τον ΔΣΑ ότι δεν επιλαμβάνεται, ακόμα και όταν δεν καταγγέλλονται αυτές με αναφορές των δικαστών; Η αντίδραση της ΕνΔΕ για το Παρατηρητήριο Καθυστερήσεων και Κακοδικίας του ΔΣΑ είναι τόσο έντονη διότι έχει εκλογές τον μήνα Μάιο και ο πρόεδρός της έχοντας «καεί στον χυλό» «φυσάει και το γιαούρτι». Προφανώς θέλει να πάει στις εκλογές έχοντας στο πλευρό του το σύνολο των συναδέλφων του. Και νομίζω ότι έχει μια πολύ κακή τακτική να τους συσπειρώνει ενάντια στους δικηγόρους. Αυτή είναι η πραγματικότητα, ένας συνδικαλιστικός τυχοδιωκτισμός που ενισχύει τον δικαστικό αυταρχισμό, αποπροσανατολίζει και δημιουργεί τεχνητές αντιθέσεις.

Θεόδωρος Μαντάς – Μέλος του ΔΣ του ΔΣΑ

«Η διαφάνεια δεν απειλεί τη Δικαιοσύνη»

Η έντονη αντίδραση της Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων απέναντι στην πρόταση του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών για τη δημιουργία «Παρατηρητηρίου Καθυστερήσεων και Κακοδικίας» προκαλεί εύλογο προβληματισμό. Σε μια περίοδο όπου η καθυστέρηση στην απονομή της δικαιοσύνης αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του δικαστικού συστήματος, κάθε θεσμική πρωτοβουλία που αποσκοπεί στην ανάδειξη και καταγραφή των δυσλειτουργιών θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται με διάθεση διαλόγου και όχι με αντανακλαστική απόρριψη. Η δημιουργία ενός τέτοιου παρατηρητηρίου δεν αποσκοπεί στην υποκατάσταση των θεσμικών οργάνων ούτε στη στοχοποίηση δικαστικών λειτουργών. Αντίθετα, μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο καταγραφής πραγματικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι πολίτες και οι δικηγόροι μέσα στα δικαστήρια. Η απονομή της δικαιοσύνης δεν αφορά μόνο τους λειτουργούς της, αλλά πρωτίστως την κοινωνία που την αναζητά. Οι δικηγόροι βρίσκονται καθημερινά μέσα στις δικαστικές αίθουσες, βιώνουν από πρώτο χέρι τις καθυστερήσεις, τις οργανωτικές δυσλειτουργίες και τα προβλήματα που επηρεάζουν άμεσα τους πολίτες. Η συστηματική καταγραφή καθυστερήσεων ή προβληματικών πρακτικών μπορεί να συμβάλει στη διαφάνεια, στην αυτοβελτίωση των θεσμών και τελικά στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τη Δικαιοσύνη. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες αντίστοιχοι μηχανισμοί αξιολόγησης και παρακολούθησης της λειτουργίας της Δικαιοσύνης θεωρούνται αυτονόητο στοιχείο μιας σύγχρονης και λογοδοτούσας δημοκρατίας. Η συζήτηση επομένως δεν θα έπρεπε να περιστρέφεται γύρω από το αν πρέπει να υπάρχουν έλεγχος και καταγραφή των δυσλειτουργιών, αλλά γύρω από το πώς αυτό θα γίνει με τον πιο αξιόπιστο, θεσμικά κατοχυρωμένο και αντικειμενικό τρόπο. Η διαφάνεια δεν είναι απειλή για τη Δικαιοσύνη· είναι προϋπόθεση για την ενίσχυσή της.

Πηγή: documentonews.gr