ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΣΑΚΑΡΙΣΙΑΝΟΣ

«Τον τελευταίο χρόνο έχουν γίνει τρεις βαρβάτες δολοφονίες και πρέπει να έχουν γίνει ακόμη δύο μεταξύ αλλοδαπών από έθνη τα οποία θεωρούνται πιο “υποτιμημένα”. Κι έχουν γίνει ακόμη τέσσερα σκηνικά βαριά… Μια απόπειρα στο Μαλανδρίνο και μια απαγωγή υπαλλήλων από κρατούμενους».

Τα λόγια ανήκουν στον κρατούμενο Σ.Κ. που αποφάσισε να μιλήσει στο Documento για την εγκληματικότητα στις φυλακές επιδιώκοντας να αναδείξει την άκρως επικίνδυνη πραγματικότητά τους. Θέλοντας να διατηρήσει την ανωνυμία του φοβούμενος αντίποινα, περιγράφει τον βάρβαρο κόσμο στον οποίο πρέπει να επιβιώσουν τα «μαύρα πρόβατα» της ελληνικής κοινωνίας, με τις δολοφονίες, τις απόπειρες και τους ξυλοδαρμούς στα υπερφορτωμένα καταστήματα κράτησης να είναι καθημερινότητα.

Για τον ίδιο η βία που επικρατεί στις φυλακές «είναι αποτέλεσμα του οργανωμένου εγκλήματος το οποίο μπαίνει μες στις φυλακές και συνεχίζει με έναν τρόπο τη δράση του» βάζοντας όμως στην εξίσωση του χάους και της βίας τους παράγοντες του υπερπληθυσμού και της υποστελέχωσης των σωφρονιστικών υπαλλήλων. Ο ίδιος έχει «ακούσει» ποινή άνω των 15 ετών πρωτόδικα για ληστείες, με άρωμα «αναρχίας» όπως λέει, και περιμένει το εφετείο προσδοκώντας να πείσει την έδρα που θα κρίνει το μέλλον του ότι δεν είναι το «τέρας» που αξίζει να ζει κάτω από τις απάνθρωπες συνθήκες που επιβάλλουν οι ελληνικές φυλακές.

Εχει περάσει από διάφορα καταστήματα κράτησης και αυτό που έχει να πει είναι ότι και τα πιο απλά πράγματα μέσα στη φυλακή μπορεί να γίνουν αιτία για βίαιο επεισόδιο. «Ακόμη και το ροχαλητό μπορεί να είναι αιτία για να γίνει σοβαρή συμπλοκή… Κάτι τόσο απλό εδώ πέρα μπορεί να πάρει εκτάσεις θανάτου, γιατί υπάρχει ο εγωισμός, υπάρχει το ποιος έχει δίκιο και ποιος δεν έχει δίκιο» τονίζει.

Από την πλευρά της η Σοφία Βιδάλη, καθηγήτρια Εγκληματολογίας και Αντεγκληματικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, αναφερόμενη στο ζήτημα του υπερπληθυσμού και της καθημερινότητας που δημιουργείται λέει: «Ενα κατάστημα κράτησης, το οποίο έχει υπερπληθυσμό, με βάση ό,τι έχουμε δει μέχρι σήμερα, καταρχάς σημαίνει μια σχέση έντονης σύγκρουσης ανάμεσα σε διάφορες κατηγορίες κρατουμένων». Για την καθηγήτρια ο υπερσυνωστισμός είναι υπεύθυνος για τις «καθημερινές τριβές οι οποίες ανάγονται και σε συστήματα εξουσίας μέσα στη φυλακή». Και συμπληρώνει ότι πρακτικά «διαμορφώνονται υποσυστήματα εξουσίας, τα οποία ουσιαστικά φροντίζουν να κρατάνε τη φυλακή σε χαμηλούς τόνους. Αυτό το πράγμα γίνεται εξωθεσμικά. Δεν είναι το σωφρονιστικό προσωπικό που το κάνει, είναι οι λεγόμενοι ισχυροί των φυλακών».

Οι ξεχασμένοι από τον Θεό

Το ζήτημα του υπερπληθυσμού όμως δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα στις ελληνικές φυλακές. «Προφανώς ο υπερπληθυσμός φέρνει αύξηση της βίας, είναι δεδομένο αυτό» λέει ο Σ.Κ. και αναφερόμενος στην φυλακή που ο ίδιος είναι κρατούμενος συμπληρώνει: «Εδώ οι θάλαμοι πλέον έχουν γίνει όλοι οχτώ ατόμων, πολλοί είναι για εννιά αλλά και για δέκα. Στην πτέρυγα που είναι κυρίως Αραβες, Αφρικανοί, Ρομά τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα. Εκεί είναι ξεχασμένοι από τον Θεό». 

Την ίδια στιγμή όμως έχουμε φτάσει –αισίως– στο 2026 «και δεν έχουμε ψυγεία, δεν έχουμε ψύξη. Δεν υπάρχει χώρος να μαγειρέψεις. Αυτό που λένε επίπεδο ζωής, εδώ πέρα δεν υπάρχει καθόλου. Μόνο κάποια “μάτια” (σ.σ.: εστίες μαγειρέματος) παράνομα… Αυτό είναι γιγαντιαίο ζήτημα, δεν βγαίνει αλλιώς η φυλακή, ίσως ακούγεται υπερβολικό, αλλά άμα δεν μπορείς να φας ό,τι θέλεις, πόσο μάλλον όταν το φαγητό είναι χάλια, η καθημερινότητα είναι ακόμα δυσκολότερη». 

«Είναι πολιτική βούληση η φυλακή να είναι ένας χώρος αποπολιτισμού. Εγώ έχω πειστεί πλέον γι’ αυτό. Και δεν αφορά μόνο την Ελλάδα» τονίζει η Σ. Βιδάλη, δίνοντας το πλαίσιο στο οποίο κινούνται οι πολιτικές που έχουν να κάνουν με τα καταστήματα κράτησης.

Συμβόλαια εκτέλεσης μέσα στη φυλακή

Το τελευταίο δίμηνο σημειώθηκε μέσα στις ελληνικές φυλακές δύο εκτελέσεις κρατουμένων και μία σοβαρή απόπειρα. Το απόγευμα της Δευτέρας 19 Ιανουαρίου δολοφονήθηκε άγρια ο Αλβανός κατάδικος Αλία Γιάνι στις φυλακές Κορυδαλλού. Ηθικός αυτουργός της επίθεσης, σύμφωνα με πληροφορίες της ΕΛΑΣ, είναι ο επονομαζόμενος αρχηγός της «μαφίας των φυλακών».

Ενα δεκαήμερο μετά, στις 29 Ιανουαρίου, μεταφέρεται στις φυλακές του Μαλανδρίνου ο «Δήμος», ποινικός με βαρύ βιογραφικό στο οργανωμένο έγκλημα. Την πρώτη μέρα στο κατάστημα κράτησης πηγαίνει στο ιατρείο των φυλακών και δέχεται επίθεση με μαχαίρι από έτερο κρατούμενο. Η υπόθεση παίρνει περίεργη τροπή, καθώς για την απόπειρα σε βάρος του αυτήν τη στιγμή κατηγορούνται δύο πρόσωπα ως ηθικοί αυτουργοί. Ο ένας είναι ξακουστό όνομα της επονομαζόμενης Greek mafia, ο οποίος βρίσκεται στην τελική ευθεία της απόλυσής του ύστερα από 20 και πλέον χρόνια κράτησης, ενώ ο άλλος είναι πάλι ο φερόμενος ως αρχηγός της «μαφίας των φυλακών», ενδεχόμενο που συμφωνεί και με την κατάθεση του φυσικού αυτουργού. Στις 15 Φεβρουαρίου, μόλις δύο βδομάδες μετά την απόπειρα σε βάρος του «Δήμου», στις φυλακές Δομοκού εκτυλίχθηκε ένα θρίλερ με την εν ψυχρώ δολοφονία ενός ισχυρού κρατούμενου, με όπλο σε τυφλό σημείο και τον αρχιφύλακα της φυλακής παρόντα.

Για την εγκληματολόγο Σ. Βιδάλη το φαινόμενο σχετίζεται με «παιχνίδια εξουσίας ομάδων, οι οποίες δραστηριοποιούνται πολύ δυναμικά έξω από τις φυλακές και πηγαίνουν και μέσα στις φυλακές και ξεκαθαρίζουν τα θέματά τους». Για την ίδια όμως «το θέμα είναι ότι δεν μας έχει δοθεί επίσημα απάντηση. Παίρνουμε ως αυτονόητο ότι αυτός ο κάποιος, που διοικεί μία επιχείρηση που βρίσκεται έξω από τη φυλακή και είναι παράνομη ή ξέρω εγώ, εντέλει “υπογράφει” συμβόλαια θανάτου. Το περιγράφουν οι αρμόδιοι λες και είναι σχολιαστές μιας πραγματικότητας για την οποία είναι υπεύθυνοι. Είναι αδιανόητο κρατούμενος να έχει όπλο μέσα στη φυλακή. Βάζουμε τους κρατούμενους στη φυλακή για να μειώσουμε την εγκληματικότητα, αλλά υπάρχει σοβαρή εγκληματικότητα και μέσα στη φυλακή!».

Καταδίκες για τις συνθήκες κράτησης

Μόνο για το 2023 η χώρα για την παραβίαση σχετικών διατάξεων της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου πλήρωσε 2.866.520 ευρώ. Η ίδια σχεδόν κατάσταση συνεχίστηκε και την επόμενη χρονιά, καθώς τον Νοέμβριο του 2024 είχαν μπει στο μικροσκόπιο 1.287 εκκρεμείς προσφυγές στο ΕΔΔΑ από κρατούμενους στις ελληνικές φυλακές. Τον Γενάρη του 2025 η Ελλάδα καταδικάστηκε για τις συνθήκες κράτησης στις φυλακές Διαβατών. Στην επίμαχη προσφυγή τους στο ΕΔΔΑ οι κρατούμενοι προέβαιναν σε καταγγελίες για υπερπληθυσμό στη φυλακή Διαβατών (διέθεταν λιγότερα από 3 τ.μ. προσωπικού χώρου), για τον προαύλιο χώρο της φυλακής που δεν ήταν στεγασμένος με αποτέλεσμα να μην μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε περίπτωση ακραίων καιρικών συνθηκών, για απουσία κοινόχρηστου χώρου, αναγκάζοντάς τους να τρώνε στα κρεβάτια τους, για κακή ποιότητα και ποσότητα φαγητού, για απουσία κατάλληλης θέρμανσης και κλιματισμού, για το ότι ήταν εκτεθειμένοι στο παθητικό κάπνισμα, για απουσία εκπαιδευτικών ή ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων και για το ότι φοβούνταν αντίποινα από τις αρχές εάν διαμαρτύρονταν για τις συνθήκες κράτησής τους.

Συγκεκριμένα «στις 10 Αυγούστου 2016, οι προσφεύγοντες κατέθεσαν καταγγελία ενώπιον του εποπτεύοντος εισαγγελέα των φυλακών Διαβατών σύμφωνα με το άρθρο 572 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, διαμαρτυρόμενοι για τις συνθήκες κράτησής τους. Στις 31 Αυγούστου 2016, ο εισαγγελέας απάντησε λεπτομερώς στην καταγγελία. Συγκεκριμένα παραδέχθηκε ότι δεν μπορούσε να προσφέρει επανόρθωση στους προσφεύγοντες, καθώς οι καταγγελίες τους αφορούσαν διαρθρωτικά προβλήματα των ελληνικών σωφρονιστικών καταστημάτων, πρωτίστως υπερπληθυσμό». Εντέλει το ΕΔΔΑ, κόντρα στον εισαγγελέα των φυλακών, έπειτα από αρκετά χρόνια εκδίκασε αποζημιώσεις χιλιάδων ευρώ στους προσφεύγοντες.

«Η υποκρισία δεν έχει όρια»

Σε συνέντευξή του ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης στις 18/2/2026 ανέφερε μεταξύ άλλων ότι το σωφρονιστικό σύστημα αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις, καθώς σε συνδυασμό με τις παλιές και ανεπαρκείς υποδομές έχει αυστηροποιηθεί και ο Ποινικός Κώδικας, με αποτέλεσμα να οδηγούνται στη φυλακή όλο και περισσότεροι κατηγορούμενοι και για περισσότερο χρονικό διάστημα, δείχνοντας με τον τρόπο του τον νέο Ποινικό Κώδικα Φλωρίδη ως βασικό παράγοντα για τον υπερπληθυσμό στα καταστήματα κράτησης. Ως μέτρα αντιμετώπισης εξήγγειλε ότι θα φτιαχτούν οκτώ νέα καταστήματα κράτησης πανελλαδικά και επιπλέον έχει δρομολογηθεί η χρήση «βραχιολιού» για κατ’ οίκον κράτηση κρατουμένων.

Από την πλευρά τους δύο έγκριτοι νομικοί, οι Γιώργος Κακαρνιάς και Αλέξανδρος Κανελλόπουλος, με κοινή δήλωση τους στο Documento σχολιάζουν το ζήτημα, αναδεικνύοντας τον φαύλο κύκλο του υπερσυνωστισμού και του χάους που αυτός συνεπάγεται στις φυλακές πανελλαδικά: «Οι 13.629 κρατούμενοι (στις 16/2/2026) αποτελούν αριθμό ρεκόρ στη σύγχρονη ιστορία του ελληνικού κράτους. Οι αριθμοί από μόνοι τους αποκαλύπτουν ότι οι συνθήκες κράτησης στο σύνολο των ελληνικών φυλακών δεν είναι απλώς κακές, αλλά είναι συνθήκες κολαστηρίου. Η πληρότητα σε ορισμένες φυλακές ξεπερνά το 200%, όπως στα κατ’ ευφημισμό πλέον αποκαλούμενα σωφρονιστικά καταστήματα νέων σε Αυλώνα και Βόλο.

Η ραγδαία αύξηση του γενικού πληθυσμού των φυλακών, των κρατουμένων για πλημμελήματα, των ανήλικων και των νεαρών ενηλίκων, αλλά και των γυναικών κρατουμένων είναι αποτέλεσμα του ακραίου ποινικού λαϊκισμού και των διαδοχικών τροποποιήσεων του Ποινικού Κώδικα από το 2019 μέχρι σήμερα. Η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει από τον Ιούνιο του 2025 ένα πρόγραμμα κατασκευής οκτώ νέων φυλακών σε όλη την Ελλάδα με στόχο την αύξηση της συνολικής χωρητικότητας κρατουμένων από 10.760 σε 14.700 μέχρι το 2030. Αντιλαμβάνεται κανείς ότι με τους ρυθμούς φυλάκισης των τελευταίων έξι ετών, μέχρι να κατασκευαστούν αυτές οι φυλακές, οι 14.700 θέσεις δεν θα επαρκούν.

Η κατακόρυφη αύξηση του αριθμού των κρατουμένων δεν είναι –όπως εύκολα ισχυρίζονται πολλοί– απλώς το αποτέλεσμα της αυξανόμενης εγκληματικότητας. Πρόκειται για κεντρική πολιτική επιλογή που συνδυάζει την αύξηση της καταστολής, την υπέρμετρη αυστηροποίηση του ποινικού δικαίου και την υπερπροβολή του αστυνομικού ρεπορτάζ, ώστε η κοινή γνώμη να εκπαιδευτεί κατάλληλα για να απαιτεί περισσότερες φυλακές, πιο αυστηρές ποινές, λιγότερες αποφυλακίσεις. Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί έχει ξεπεράσει τα όρια αντοχής και γι’ αυτό το τελευταίο διάστημα επανήλθε στο προσκήνιο το θέμα των νέων φυλακών αλλά και της λήψης άλλων μέτρων για την μείωση των κρατουμένων. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι η ίδια κυβέρνηση που επί σειρά ετών κατήγγειλε συστηματικά και για πολιτικούς λόγους τον ν. 4322/2015 που οδήγησε σε αποσυμφόρηση των φυλακών (γνωστός και ως νόμος Παρασκευόπουλου), τώρα προωθεί μία δική της αποσυμφορητική διάταξη. Η υποκρισία δεν έχει όρια.

Εξάλλου παρόμοιες αποσυμφορητικές ρυθμίσεις έχουν γίνει και παλαιότερα (2005, 2008, 2009 δύο φορές, 2010, 2012), καθώς οι συνθήκες κράτησης στις ελληνικές φυλακές ουδέποτε μπορούσαν να χαρακτηριστούν ανθρώπινες, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να καταδικάζεται συστηματικά στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Ακόμη και αν εφαρμοστεί για πολλοστή φορά μία αποσυμφορητική ρύθμιση, η εικόνα δεν θα αλλάξει ουσιαστικά. Ο Ποινικός Κώδικας, όπως ισχύει σήμερα έπειτα από αμέτρητες τροποποιήσεις των τελευταίων ετών, θα συνεχίσει να στέλνει μαζικά ανθρώπους στις φυλακές και η λύση θα είναι η κατασκευή νέων σωφρονιστικών καταστημάτων σε έναν φαύλο κύκλο όπου οι κρατούμενοι διαρκώς θα αυξάνονται και οι θέσεις δεν θα επαρκούν».

Πηγή: documentonews.gr