Σε ηλικία 76 ετών έφυγε από τη ζωή στο Παρίσι η Ελένη Βαρίκα, καθηγήτρια πολιτικής θεωρίας και μία από τις σημαντικότερες θεωρητικούς του φεμινισμού στην Ελλάδα και διεθνώς. Η απώλειά της προκαλεί βαθιά θλίψη στον ακαδημαϊκό και πνευματικό κόσμο, καθώς η σκέψη και το έργο της άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στη μελέτη του φύλου, της πολιτικής θεωρίας και της ιστορίας των κοινωνικών ανισοτήτων.

Η συγκινητική ανάρτηση του Αντώνη Λιάκου

Τη δυσάρεστη είδηση έκανε γνωστή ο Αντώνης Λιάκος, μέσα από μια ιδιαίτερα φορτισμένη συναισθηματικά ανάρτηση. Ο γνωστός ιστορικός μίλησε για τη φωνή, το γέλιο και τον «εφηβικό τρόπο» με τον οποίο η Ελένη Βαρίκα προσέγγιζε την ιστορία, τον φεμινισμό και την πολιτική θεωρία, επαναφέροντας στο παρόν ιδέες και αξίες που διαμόρφωσαν γενιές.

«Δεν μπορώ να το πιστέψω ότι η Ελένη Βαρίκα πέταξε μακριά μας. Σαν να ακούμε τη φωνή και το γέλιο της, τον εφηβικό τρόπο που μιλούσε για την ιστορία και τον φεμινισμό, την πολιτική θεωρία και τη θέση του παρία, ξαναφέρνοντας όλες εκείνες τις ιδέες και τις αξίες που μεγαλώσαμε στην επικαιρότητα, σε πείσμα των καιρών. Η Ελένη. Πώς είναι δυνατόν;».

Η ακαδημαϊκή της διαδρομή

Η Ελένη Βαρίκα γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Συνέχισε τις σπουδές της στη Γαλλία, στην École des Hautes Études en Sciences Sociales και στο Πανεπιστήμιο Paris 7, όπου διαμόρφωσε το θεωρητικό της υπόβαθρο. Από το 1991 δίδαξε στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Παρίσι VIII, εστιάζοντας στη διανοητική και πολιτική ιστορία και στην πολιτική θεωρία, ενώ παράλληλα υπήρξε ερευνήτρια στο Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS).

Η ακαδημαϊκή της παρουσία ήταν έντονα διεθνής. Δίδαξε στο Université Libre των Βρυξελλών, στο Πανεπιστήμιο της Λοζάνης, ενώ υπήρξε επισκέπτρια καθηγήτρια σε κορυφαία ιδρύματα όπως το European University Institute, το Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Πανεπιστήμιο Κρήτης, καθώς και σε πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών και της Βραζιλίας.

Το έργο και η πνευματική της παρακαταθήκη

Το επιστημονικό έργο της Ελένης Βαρίκα επικεντρώθηκε στην ιστορία του φεμινισμού, στο φύλο ως κατηγορία πολιτικής ανάλυσης και στη γενεαλογία των κοινωνικών ιεραρχιών στη νεωτερικότητα. Άρθρα και βιβλία της μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες και χρησιμοποιούνται διεθνώς ως βασικά θεωρητικά εργαλεία. Σημαντική ήταν και η μεταφραστική της δραστηριότητα, καθώς είχε μεταφράσει έργα σημαντικών διανοητών όπως ο Σάμουελ Μπέκετ και ο Ζορζ Μπατάιγ.

Στα ελληνικά κυκλοφορούν τα βιβλία της «Με διαφορετικό πρόσωπο: φύλο, διαφορά και οικουμενικότητα», «Για μια πολιτική γραμματική του φύλου» και «Η εξέγερση των κυριών. Η γένεση μιας φεμινιστικής συνείδησης στην Ελλάδα, 1833–1907», έργο που βασίστηκε στη διδακτορική της διατριβή και θεωρείται σταθμός για τη μελέτη του ελληνικού φεμινισμού.

Η προσωπική της ζωή

Η Ελένη Βαρίκα ήταν σύζυγος του Γαλλοβραζιλιάνου κοινωνιολόγου και φιλοσόφου Μικαέλ Λεβί, με τον οποίο μοιράστηκε μια κοινή διαδρομή σκέψης, πολιτικής ευαισθησίας και πνευματικού διαλόγου.

Η απώλειά της αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό, ωστόσο το έργο και η σκέψη της παραμένουν ζωντανά, συνεχίζοντας να εμπνέουν τον διάλογο γύρω από το φύλο, τη δημοκρατία και την πολιτική χειραφέτηση.