Προβολή του πολυβραβευμένου ντοκιμαντέρ «Paragraph 175» και συζήτηση θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα, 21/9, στον κινηματογράφο «Τριανόν», στην εκδήλωση «Κουήρ, Ολοκαύτωμα, Γενοκτονία: Αγώνες για μνήμη και δικαιοσύνη». Το ντοκιμαντέρ εστιάζει στη δίωξη των ομοφυλόφιλων ανδρών από το ναζιστικό καθεστώς βάσει της ομώνυμης διάταξης. Η ταινία παρουσιάζει τις μαρτυρίες εναπομεινάντων επιζώντων και αναδεικνύει τις μόνιμες συνέπειες της διάταξης, η οποία παρέμεινε σε ισχύ και μετά τον πόλεμο. Η εκδήλωση διοργανώνεται από το Orlando LGBT+, στο πλαίσιο του προγράμματος Reclaiming Voices.
Tο κάλεσμα:
Οι ιστορίες για τα ΛΟΑΤΚΙ+ θύματα του Ολοκαυτώματος άργησαν να έρθουν στην επιφάνεια, αλλά ήρθαν -έστω κι αν είναι πολύ λιγότερες από όσες στα αλήθεια υπήρξαν, έστω και θραυσματικά ή με μεγάλη καθυστέρηση. Τα ροζ και τα μαύρα τρίγωνα, τα σύμβολα που χρησιμοποιήθηκαν για τα κουήρ αιχμάλωτα άτομα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, κουβαλούν ένα διαγενεακό κοινοτικό τραύμα. Για αυτές τις ιστορίες, για τις διώξεις, τη φυλάκιση, τον ακραίο βασανισμό, τη μαζική εξόντωση και τα ίχνη που άφησαν στις κουήρ κοινότητές μας μέχρι σήμερα, θα επιχειρήσουμε να μιλήσουμε στην εκδήλωση αυτή.
Δεν θα μιλήσουμε όμως μόνο για το τότε, της ναζιστικής Γερμανίας και του φασισμού. Θα προσπαθήσουμε να ενώσουμε την κλωστή με το μετά του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου αλλά και με το έγκλημα κατά της ανθρωπότητας του σήμερα, αυτό που βλέπουμε να ξεδιπλώνεται μπροστά στα μάτια μας και για το οποίο δεν υπάρχει πια η δικαιολογία του “δεν ήξερα”: για τη γενοκτονία του Παλαιστινιακού λαού. Για την ιστορία και τις ρίζες της, την ανοχή και διευκόλυνσή της από τη Δύση και τα ευρωπαϊκά κράτη -αλλά και πώς στεκόμαστε εμείς, τα κουήρ υποκείμενα, στον αγώνα για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης, και στην αντίσταση στην ακροδεξιά και τον νεοφασισμό που δυναμώνουν σε ΗΠΑ και ΕΕ.
Για το ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ του καιρού μας, ένα ΠΟΤΕ ΞΑΝΑ που θα ισχύει για κάθε λαό, για όλους, όλες και όλα μας.
Πρόγραμμα:
21:00-22:30 – Συζήτηση
– Carol Sansour, Ποιήτρια, Διευθύντρια του Athens Palestine Film Festival
– Θεοδόσης Γκελτής, Κοινωνικός Λειτουργός, ΜΔΕ Νεότερη και Σύγχρονη Ελληνική Ιστορία, ΕΚΠΑ
Σημειώνουμε: Η Carol Sansour θα μιλήσει στα αγγλικά. Για τα παρευρισκόμενα άτομα που το χρειάζονται θα υπάρξει δυνατότητα παράλληλης μετάφρασης με χρήση ακουστικών. Θα υπάρχει διερμηνεία στην ελληνική νοηματική γλώσσα.
Paragraph 175 (διάρκεια: 1 ώρα 21’)
Το πολυβραβευμένο ντοκιμαντέρ «Paragraph 175» (2000), σε σκηνοθεσία των Rob Epstein και Jeffrey Friedman, εστιάζει στη δίωξη των ομοφυλόφιλων ανδρών από το ναζιστικό καθεστώς βάσει της ομώνυμης διάταξης. Η ταινία παρουσιάζει τις μαρτυρίες εναπομεινάντων επιζώντων και αναδεικνύει τις μόνιμες συνέπειες της διάταξης, η οποία παρέμεινε σε ισχύ και μετά τον πόλεμο.
Υπότιτλοι: Αγγλικά
Η εκδήλωσή μας θα ξεκινήσει αυστηρά στις 21.00.
Το πρόγραμμα Reclaiming Voices, που στοχεύει στην ανάδειξη των διώξεων των ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων στο Ολοκαύτωμα, σας καλεί στην εκδήλωση αυτή για να συζητήσουμε γύρω από την συλλογική μνήμη. Πως συγκροτείται μια συλλογική αφήγηση για μια κτηνωδία; Ποιες σιωπές συναντάμε και γιατί; Και πως μια τραγωδία εργαλειοποιείται για να δικαιολογήσει μια γενοκτονία στο παρόν;
*Στις 21/09 κλείνουν 8 χρόνια από τη βάναυση δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου, ένα έγκλημα που μας έδειξε στην πράξη τι σημαίνει κοινοτοπία του κακού και καθημερινός εκφασισμός. Στηρίζουμε και συμμετέχουμε όπως κάθε χρόνο στην πορεία για τη μνήμη του για την οποία έχει ανακοινωθεί προσυγκέντρωση στις 18.30.
**Ο χώρος της εκδήλωσης είναι προσβάσιμος με αμαξίδιο. Δεν υπάρχει στον χώρο προσβάσιμη τουαλέτα.
Η εκδήλωση πραγματοποιείται στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Reclaiming Voices: Integrating LGBTQ+ Narratives into Holocaust Remembrance and Collective Memory (CERV-2025-CITIZENS-REM-GENCRIME)
Ο Πατρίσιο Γκουσμάν έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 85 ετών. Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους δημιουργούς ντοκιμαντέρ στην ιστορία του χιλιανού σινεμά, με διεθνή αναγνώριση για το έργο του γύρω από την ιστορική μνήμη.
Μετά από ανακοπή, άφησε την τελευταία του πνοή την Τρίτη (15/9) στο Παρίσι, έχοντας τιμηθεί με το Εθνικό Βραβείο Παραστατικών Τεχνών και Οπτικοακουστικών Μέσων το 2023 στη Χιλή, το οποίο του απονεμήθηκε κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του πρώην προέδρου Γκαμπριέλ Μπόριτς (2022-2026).
Πίστευε πως «μια χώρα χωρίς ντοκιμαντέρ είναι σαν μια οικογένεια χωρίς οικογενειακό άλμπουμ». Αυτή η φράση τον συνόδευε ως φιλοσοφία στην πορεία του ως δημιουργός.
Ο Πατρίσιο Γκουσμάν έχει δημιουργήσει εμβληματικά ντοκιμαντέρ, όπως η τριλογία «Η Μάχη της Χιλής» (La batalla de Chile), μια ματιά στο τέλος της κυβέρνησης του Σαλβαδόρ Αλιέντε και στο πραξικόπημα του 1973, καθώς και το «Η Οροσειρά των Ονείρων» (La cordillera de los sueños), μια αφήγηση για την ιστορία της νοτιοαμερικανικής χώρας μέσα από την οροσειρά των Άνδεων.
Τον θάνατό του επιβεβαίωσε το υπουργείο Πολιτισμού και Τεχνών, το οποίο εξέφρασε τη θλίψη του για την απώλειά του μέσω δημόσιας ανακοίνωσης, στην οποία τόνισε ότι «ο Γκουσμάν δημιούργησε μια κληρονομιά που ξεπέρασε τα σύνορά μας και θα συνεχίσει να συνομιλεί με τις νέες γενιές».
Μετά την επιβολή της δικτατορίας, ο σκηνοθέτης συνελήφθη και υπέστη προσομοιώσεις εκτελέσεων, πριν εξοριστεί. Έζησε σε Κούβα, Ισπανία και τελικά στη Γαλλία, σύμφωνα με την El Pais.
Δεν ξέχασε ποτέ τη Χιλή, με την κάμερά του να γίνεται όπλο αντίστασης και μνήμης για τα δεινά που σημάδεψαν τον λαό της. Και έτσι, δεν άφησε ούτε τον κόσμο να ξεχάσει την πολύπαθη χώρα του, ρίχνοντας με το έργο του συνεχώς φως στην ιστορία της.
Μίλησε για την εξορία, τη δικτατορία, την επανάσταση και έφτιαξε για δεκαετίες αριστουργήματα που μένουν αναλοίωτα στον χρόνο.
Μετά από μια μακρά πορεία πίσω από την κινηματογραφική κάμερα, ο Γκουσμάν επέστρεψε το 2022 για να αποκρυσταλλώσει τη Χιλή της εξέγερσης του 2019. Αυτό ήταν τελευταίο του μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ του, «Η φανταστική μου χώρα» (Mi país imaginario).
Η μνήμη και η μεταφορά της αξίας και της απεικόνισής της στη μεγάλη οθόνη, δεν θα ήταν ποτέ ίδια χωρίς την απαράμιλλη συμβολή του δημιουργού.
Το ντοκιμαντέρ από τους συν-σκηνοθέτες του “Καμιά Άλλη Γη”, που σύντομα κυκλοφορεί στις ελληνικές αίθουσες, έχει ήδη δημιουργήσει τεράστιες αντιδράσεις εντός του Ισραήλ. Η ταινία τιμήθηκε με το Ειδικό Βραβείο του φεστιβάλ Βενετίας.
“Naza” είναι ακρωνύμιο του εβραϊκού στρατιωτικού όρου nezek agavi, “παράπλευρες απώλειες” δηλαδή, και αναφέρεται στον αριθμό των αμάχων που υπολογίζεται εκ των προτέρων ότι ενδέχεται να σκοτωθούν σε μια στρατιωτική επιδρομή.
Γυναίκες, παιδιά, ηλικιωμένοι, όλοι και όλα ένας αριθμός, ιδανική μέθοδος απομάκρυνσης πράξεων από τις συνέπειές τους. Άλλο να πεις «σκότωσα τρία παιδιά» κι άλλο να πεις «η επιχείρηση είχε 3 naza». Όπως γράφει ο Μπίλγκε Εμπίρι στην κριτική του για την ταινία από το φεστιβάλ Βενετίας για το Vulture, «στη διάρκεια της ταινίας ακούμε για 15 NAZA, 20 NAZA, 200 NAZA».
Όταν ας πούμε διαβάζουμε για «μαζική κηδεία 112 ανθρώπων των οποίων τα απομεινάρια βρέθηκαν στα συντρίμμια ενός κτιριακού συμπλέγματος στη γειτονιά Σάμπρα της Γάζας, που διαλύθηκε από μια ισραηλινή επίθεση τον Νοέμβριο του 2023» (εντελώς τυχαίο παράδειγμα με ένα γρήγορο google search), είναι σημαντικό να ξέρουμε πως στον ισραηλινό στρατό το συμβάν θα είχε την πολύ πιο σύντομη περιγραφή: «είχαμε 112 naza».
Ακόμα χειρότερα: ο όρος δεν αναφέρεται καν στις αληθινές απώλειες, αλλά στις προβλεπόμενες. Όπως κι οι σκηνοθέτες του ντοκιμαντέρ τονίζουν ξανά και ξανά, εδώ δεν πρόκειται δηλαδή για κάτι που έχει να κάνει με τυχαιότητα – αλλά με συστημικότητα, με υπολογισμούς.
ΚΕΡΔΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΟΣΚΑΡ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΜΙΑ ΑΛΛΗ ΓΗ
Με διαφορά η πιο πολυσυζητημένη ταινία του φετινού φεστιβάλ Βενετίας, το ΝΑΖΑ, το νέο ντοκιμαντέρ των Γιούβαλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ, σε συμπαραγωγή Guardian, ανακοινώθηκε μάλιστα και πολύ αργότερα από το υπόλοιπο πρόγραμμα. Ενώ το φεστιβάλ απείχε μόλις λίγα 24ωρα από την πρεμιέρα του, το ΝΑΖΑ ανακοινώθηκε ως προσθήκη της (αδιανόητα) τελευταίας στιγμής.
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του φεστιβάλ, Αλμπέρτο Μπαρμπέρα, παραδέχθηκε πως η ταινία ανακοινώθηκε αργά και προγραμματίστηκε προς το τέλος του φεστιβάλ, λόγω θέματος: «Θα σοκάρει κάποιους ανθρώπους. Δεν ήθελα να παιχτεί νωρίς και η πολιτική να γίνει το μόνο θέμα συζήτησης στο φεστιβάλ, επισκιάζοντας τις άλλες ταινίες», ομολογεί.
Μετάφραση: Τα στούντιο μας στέλνουν τους σταρς τους και τα οσκαρικά τους έργα και πραγματικά δεν θέλαμε να τους τσαντίσουμε κι άλλο παίζοντας ένα ντοκιμαντέρ για την γενοκτονία στη Γάζα όσο τα μεγάλα ονόματα είναι ακόμα στο κόκκινο χαλί. ΟΚ, έστω – τουλάχιστον η Βενετία, για δεύτερη σερί χρονιά, έχει προγραμματίσει (και βραβεύσει) μια ταινία που αφορά ευθέως και συγκεκριμένα τη γενοκτονία. Θλιβερό να λέμε μπράβο για τα δεδομένα, αλλά εκεί είμαστε.
(Θυμίζουμε πως πέρσι η σημαντικότερη ταινία του Διαγωνιστικού ήταν η Φωνή της Χιντ Ρατζάμπ της Κάουτερ Μπεν Χανία, που κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής, ενώ η σκηνοθέτρια της ταινίας φέτος κλήθηκε ως μέλος της φετινής επιτροπής.)
Το ΝΑΖΑ είναι, και σύμφωνα με την αρχική περιγραφή του, ένα ντοκιμαντέρ «γυρισμένο στις σκεπές του Τελ Αβίβ, και αποκαλύπτει με λεπτομερή τρόπο τα συστήματα πίσω από τις υπολογισμένες μαζικές εκτελέσεις παλαιστινίων πολιτών στη Γάζα από το Ισραήλ».
Είναι το νέο ντοκιμαντέρ από δύο από τα μέλη της κολεκτίβας που λίγα χρόνια νωρίτερα σκηνοθέτησε το Καμία Άλλη Γη, κερδίζοντας Όσκαρ Ντοκιμαντέρ και έχοντας προηγουμένως ξεσκεπάσει αρκετές συμπεριφορές και αλήθειες στον κινηματογραφικό χώρο. Το Καμιά Άλλη Γη, ένα ντοκιμαντέρ γυρισμένο πριν φυσικά την 7η Οκτωβρίου, δείχνει την συστηματική καταστροφή μιας ιστορικής περιοχής της κατεχόμενης Δυτικής Όχθης, από ισραηλινά στρατεύματα και εποίκους.
Ένα απλό και σαφές ντοκουμέντο επικοιστικής και συστημικής βίας που φυσικά και δεν είχε τίποτα να κάνει με την 7η Οκτωβρίου, το Καμιά Άλλη Γη ενόχλησε πολύ κατά την αρχική του εμφάνιση. Η ταινία τιμήθηκε με το βραβείο ντοκιμαντέρ στο φεστιβάλ Βερολίνου όπου έκανε πρεμιέρα τον Φεβρουάριο του ‘24, κάνοντας πολύ κόσμο στη Γερμανία – για να το θέσουμε κομψά – να χάσει τελείως το μυαλό του.
Το επίσημο δημοτικό σάιτ του Βερολίνου περιέγραψε την βραβευμένη ταινία ως έχουσα «αντισημιτικές τάσεις»(!) το οποίο φυσικά και απαντήθηκε με νομικές απειλές ως όφειλε προτού αποσυρθεί κακήν κακώς, ενώ μετά την τελετή λήξης σύσσωμο το πολιτικό φάσμα της Γερμανίας και του Βερολίνου κατέκριναν το φεστιβάλ. Εκκλήσεις για απόσυρση χρηματοδότησης, καταδίκη του γεγονότος ότι ακούστηκε «μόνο η μία πλευρά»(!), ενώ ο δήμαρχος του Βερολίνου δήλωσε πως «αναμένω μέτρα από τη διοίκηση».
Η τότε Υπουργός Πολιτισμού Κλαούντια Ροτ (και στέλεχος των Πρασίνων!) φάνηκε να χειροκροτά όταν απονεμήθηκε το βραβείο κι ύστερα το γραφείο τύπου της δήλωσε το αμίμητο: ότι «χειροκροτούσε μόνο τον ισραηλινό συν-σκηνοθέτη, κι όχι τον παλαιστίνιο».
Μέσα σε αυτό το κλίμα που εμάς ως πολίτες μας ζητούν να δεχτούμε ως κανονικότητα, το Καμία Άλλη Γη συνέχισε την πορεία του φτάνοντας μέχρι το Όσκαρ. Όμως αυτό που ποτέ δεν άλλαξε, ήταν ο τρόπος που οι θεσμοί συνέχισαν να φαίνονται ανήμποροι να υποστηρίξουν και προστατέψουν θεσμικά, αυτό που τα μέλη τους (ή ανεξάρτητες επιτροπές, στην περίπτωση ενός φεστιβάλ) αναδείκνυαν.
Όταν ας πούμε η ταινία κέρδισε Όσκαρ, ο εκ των σκηνοθετών Χαμντάν Μπαλάλ έγινε στόχος της ισραηλινής μηχανής. Τον Μάρτιο του ‘25 δέχθηκε επίθεση από εποίκους και απήχθη από τον ισραηλινό στρατό, ενώ τον Φεβρουάριο του ‘26 καταγράφηκε νέα επίθεση εναντίον του κατά την οποία τραυματίστηκε ο αδερφός του.
Όταν ο Μπαλάλ απήχθη, η Ακαδημία έβγαλε μια θρασύδειλη και γενικόλογο δήλωση όπου δεν αναφερόταν ούτε ο Μπαλάλ, ούτε το (μόλις πριν 3 βδομάδες βραβευμένο με Όσκαρ) Καμία Άλλη Γη, παρά υπήρχε η φράση πως «η Ακαδημία εκπροσωπεί σχεδόν 11.000 μέλη σε όλο τον κόσμο, με πολλές διαφορετικές απόψεις». Σωστά, ποτέ δεν ξέρεις ποια μπορεί να είναι η άποψη κάποιων μελών για το ενδεχόμενο της ξυλοκόπησης και απαγωγής κάποιου οσκαρικά βραβευμένου συναδέλφου τους!
ΟΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΟΥ ΝΑΖΑ
Δύο από τα μέλη της κολεκτίβας του Καμία Άλλη Γη (τα δύο άτομα από το Ισραήλ, δηλαδή ο Γιούβαλ Άμπραχαμ κι η Ρέιτσελ Σορ) επιστρέφουν με νέο ντοκιμαντέρ φέτος, το οποίο πλέον ασχολείται ευθέως με την εξελισσόμενη γενοκτονία. Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ από τη Βενετία, όπου η ταινία προβλήθηκε προκαλώντας ένα κυριολεκτικά 25λεπτο standing ovation, το ΝΑΖΑ καταγράφει συνομιλίες-ομολογίες από ισραηλινούς στρατιώτες σε σκεπές του Τελ Αβίβ, καθώς μέλη του ισραηλινού στρατιωτικού μηχανισμού εξηγούν αναλυτικά τους τρόπους με τους οποίους συντελείται η μαζική εκκαθάριση στη Γάζα.
«Οι συνεντεύξεις πραγματοποιούνται τη νύχτα», περιγράφει το περιοδικό SCREEN. «Το σκηνικό αποτελείται από δύο αντικριστές καρέκλες ή, κάποιες φορές, απλώς από το χαμηλό στηθαίο γύρω από την επίπεδη ταράτσα ενός από τα κτίρια του κέντρου του Τελ Αβίβ. Μια λεζάντα μάς πληροφορεί ότι συνολικά 24 στελέχη του IDF έδωσαν συνεντεύξεις. Όλοι έχουν εμπλακεί “στην παρακολούθηση και τις δολοφονίες αμάχων στη Γάζα”. Μια αρχική λεζάντα μάς ενημερώνει ότι η εμφάνιση και οι φωνές όλων των συνεντευξιαζόμενων έχουν “υποστεί ψηφιακή επεξεργασία”, ώστε να αποκρυφθεί η ταυτότητά τους. Ανάμεσα σε αυτά τα αποσπάσματα, μας δίνονται στιγμιότυπα από τα μοντερνιστικά διαμερίσματα της πόλης, όπου οι κάτοικοι (τα πρόσωπά τους είναι πάντοτε κρυμμένα) συνεχίζουν την καθημερινότητά τους, ενώ ειδήσεις τρεμοπαίζουν στις οθόνες δεκάδων τηλεοράσεων».
Στο Film Verdict διαβάζουμε πως «ορισμένοι από τους άνδρες που προγραμματίζουν τις αεροπορικές επιθέσεις στη Γάζα και την καταστροφή κατοικιών μοιάζουν να μην αντιλαμβάνονται καν τη μαζική δολοφονία που προκαλούν. Ένας μάλιστα παρομοιάζει τον πόλεμο με drones με βιντεοπαιχνίδι και λέει ότι οι ελεύθεροι σκοπευτές τους διασκέδαζαν σκοτώνοντας Παλαιστινίους που έτρεχαν να διασχίσουν μια εκτεθειμένη κοιλάδα όταν έφταναν φορτία με τρόφιμα. Άλλοι, όμως, επιδίδονται περισσότερο σε έναν εσωτερικό απολογισμό. Όταν ερωτάται γιατί συμμετείχε σε μια γενοκτονία, ένας από αυτούς παραδέχεται: “επειδή το θέλαμε”».
Σε μια σοκαριστική καταγραφή στιγμιοτύπων και αναφορών στο Vulture, διαβάζουμε πώς: «Ένας αξιωματικός θυμάται ότι ανατίναξαν ένα κτίριο στο οποίο βρίσκονταν 500 άνθρωποι, προκειμένου να εξοντώσουν έναν και μόνο στόχο. Παραδέχονται ότι εξάλειφαν εν γνώσει τους ολόκληρες γειτονιές, έχοντας πλήρη επίγνωση του καταστροφικού ανθρώπινου κόστους. Δεν επρόκειτο για μεμονωμένες περιπτώσεις, ούτε για ατυχήματα, ούτε για απομονωμένα περιστατικά. Οι δολοφονίες αποτελούσαν, και πάλι, μέρος ενός συστήματος».
Το Vulture συνεχίζει αναλύοντας το ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης εντός του γενοκτονικού στρατιωτικού συστήματος: «Οι αξιωματικοί μιλούν για τη χρήση προγνωστικής τεχνητής νοημοσύνης προκειμένου να προσδιορίσουν ποιος μπορεί να είναι μέλος της Χαμάς, με βάση παρόμοια μοτίβα συμπεριφοράς, και στη συνέχεια για την επανειλημμένη δολοφονία αθώων ανθρώπων. “Δεν υπάρχουν πολλοί στρατιωτικοί στόχοι στη Γάζα, υπάρχουν όμως χιλιάδες σπίτια”, λέει ένας από τους συνεντευξιαζόμενους, επισημαίνοντας ότι ήταν πολύ ευκολότερο να βομβαρδίζουν τα σπίτια ανθρώπων, εξοντώνοντας συστηματικά ολόκληρες τις οικογένειές τους, αλλά αστοχώντας στους πραγματικούς στόχους».
«“Ήταν σαν βιντεοπαιχνίδι”, λέει ένας άλλος. “Όλα γίνονταν από απόσταση.” (Κατά την εκπαίδευσή τους, τους είχαν δείξει την ταινία Eye in the Sky, με τον Άαρον Πολ και την Έλεν Μίρεν.) Ένας από τους άνδρες, απίστευτα, λέει στον Άμπραχαμ ότι υπάρχουν όλων των ειδών άλλα πράγματα για τα οποία δεν μπορεί να μιλήσει. Με άλλα λόγια, οι φρικτές αποκαλύψεις της ταινίας είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου».
«Ένας άνδρας θυμάται να παρακολουθεί ελεύθερους σκοπευτές να σκοτώνουν Παλαιστινίους που περίμεναν στην ουρά για τρόφιμα, αφού το Ισραήλ είχε εμποδίσει την είσοδο προμηθειών στον Βορρά, ως μέσο για να ωθήσει τον πληθυσμό προς τον Νότο. Ένας από τους συνεντευξιαζόμενους λέει ότι βομβάρδιζε μικρά αγόρια και στη συνέχεια παρακολουθούσε σκυλιά να τρέφονται από τα σώματά τους. Ένας άλλος άνδρας μιλά για ένα ταξίδι στην Πολωνία όταν ήταν παιδί, όπου έμαθε για το Ολοκαύτωμα και κατανόησε ότι οι Ναζί ήταν η απόλυτη ενσάρκωση του κακού».
«”Εξακολουθώ να πιστεύω ότι οι Ναζί ήταν κακοί”, λέει. “Τι σημαίνει αυτό για μένα;”», καταλήγει το κείμενο.
Στο ανατριχιαστικό review του Τζέι Γουάισμπεργκ για το Variety, αναφέρεται πως: «Για όσους εξακολουθούν να μην είναι διατεθειμένοι να αποδεχτούν τη λέξη “γενοκτονία” στο πλαίσιο της Παλαιστίνης, το NAZA καθιστά σαφές ότι η ισραηλινή κυβέρνηση θεωρεί πως δεν υπάρχουν αθώοι στη Γάζα, γι’ αυτό και οι ελεύθεροι σκοπευτές μπορούν τόσο αδιάφορα να σκοτώνουν πεινασμένους ανθρώπους που περιμένουν στα σημεία διανομής τροφίμων».
«Όμως η γενοκτονία δεν αφορά μόνο την εξόντωση ανθρώπινων ζωών. Αφορά και τη σκόπιμη καταστροφή περιουσιών, ώστε να συγκαλυφθεί η εθνοκάθαρση και να διασφαλιστεί ότι κανείς από τον πληθυσμό που εξοντώθηκε δεν θα επιστρέψει. Παρά τις επίσημες ισραηλινές διαψεύσεις, και αυτό αποκαλύπτεται, καθώς άνθρωποι που βρίσκονταν στο πεδίο μιλούν για την προσχεδιασμένη ισοπέδωση κάθε κατασκευής που θα μπορούσε να φιλοξενήσει ανθρώπινη ζωή».
Τονίζοντας πως: «Ο Άμπραχαμ και η Σορ παρεμβάλλουν αυτές τις ανατριχιαστικές μαρτυρίες με πλάνα από τις ταράτσες, με θέα στον νυχτερινό ορίζοντα του Τελ Αβίβ. Χωρίς να βλέπουμε πρόσωπα, διακρίνουμε ανθρώπους στα διαμερίσματά τους να παρακολουθούν τηλεόραση, να ετοιμάζουν φαγητό, να πηγαίνουν για ύπνο. Το εύρημα προσφέρει στον θεατή μια στιγμιαία ανάσα πριν από την επόμενη οδυνηρή περιγραφή, αλλά ταυτόχρονα λειτουργεί ως σχόλιο πάνω στο μεγάλο ποσοστό των Ισραηλινών που επίσης “εμπιστεύονται το σύστημα”».
ΟΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΣΡΑΗΛ ΚΑΙ Η ΑΛΗΘΕΙΑ ΠΟΥ ΗΤΑΝ ΠΑΝΤΑ ΣΤΗ ΔΙΑΘΕΣΗ ΜΑΣ
Η προβολή της ταινίας στη Βενετία έχει ανοίξει μεγάλες συζητήσεις γύρω από τη θέση που της ταινίας και των δημιουργών της: Ένα φιλμ-αρχείο στο οποίο ισραηλινοί του IDF, με καλυμμένο το πρόσωπο και την ταυτότητά τους, παραδέχονται ένα απλά απειροελάχιστο ποσοστό των όσων στην πραγματικότητα δεν χρειάζονται απαραίτητα ομολογία: Τα έχουμε δει σε λάιβ μετάδοση από τα σόσιαλ μας εδώ και 3 χρόνια.
Ταυτόχρονα όμως, εντός του Ισραήλ δεν άργησε να γίνει χαλασμός από τις αντιδράσεις. Ο υπουργός πολιτισμού της χώρας απείλησε πως θα αναζητήσει τρόπο να αφαιρεθεί η υπηκοότητα από τους Άμπραχαμ και Σορ, επαναλαμβάνοντας μια φράση-κλειδί των γενικότερων αντιδράσεων, που λέει πολλά: «Προδοσία της χώρας». Το γενικό ρεφρέν είναι, «πώς τολμούν αυτοί οι δύο και βγάζουν στη φόρα για να δει όλος ο κόσμος».
Ο Νετανιάχου δηλώνει πως «πολεμάμε την παγκόσμια υποκίνηση του αντισημιτισμού και όταν έρχεται από το εσωτερικό είναι απαράδεκτο. Τώρα δύο ισραηλινοί σκηνοθέτες απεικονίζουν τον IDF σαν εγκληματίες πολέμου και κερδίζουν χειροκρότημα στο φεστιβάλ Βενετίας». Το αφεντικό του στρατού χαρακτήρισε την ταινία «επίθεση στο κράτος του Ισραήλ», ενώ ο “κεντρώος” αντίπαλος του Νετανιάχου ξεκίνησε μιλώντας για τον «δίκαιο πόλεμο» του IDF.
Είναι ωστόσο εμφανές πως αυτή η μάλλον σοκαρισμένη αντίδραση σύσσωμου του πολιτικού συστήματος του Ισραήλ κρύβει κι έναν πανικό: Αν το NAZA είναι απλώς η αρχή για τους αμέτρητους στρατιώτες που έχουν κάτι να ομολογήσουν – πιθανώς όσο ακόμα μπορούν να το κάνουν έχοντας την πολυτέλεια να κρύβουν το πρόσωπο και την ταυτότητά τους;
Στη Haaretz μέσα σε ένα “ψύχραιμο” ναι-μεν-αλλά κείμενο, ο δημοσιογράφος αναφέρει σε ένα σημείο ξεκάθαρα: «Γνωρίζω προσωπικά κάποιες από τις αφηγήσεις της ταινίας: αθώοι πολίτες της Γάζας που εκτελέστηκαν επειδή πέρασαν μια γραμμή που δε θα μπορούσαν να γνωρίζουν πως υπάρχει, πεινασμένοι πολίτες της Γάζας εκτελέστηκαν αφότου πήγαν στα θεσμοθετημένα από το Ισραήλ κέντρα σίτισης». Σε χθεσινή του τηλεοπτική συνέντευξη, ο Αμπραχάμ είπε ξεκάθαρα πως «πολλοί από αυτούς τους στρατιώτες περίμεναν έναν δημοσιογράφο να τους ζητήσει να μιλήσουν για τη Γάζα».
Στην τελετή λήξης του φεστιβάλ Βενετίας, το ΝΑΖΑ τιμήθηκε με το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής, πρόεδρος της οποίας ήταν η Μάγκι Τζίλενχαλ. Η Τζίλενχαλ, που είναι εβραϊκής καταγωγής, υπογράμμισε κι εκείνη το πώς η ταινία αυτή αφορά συστήματα σημειώνοντας πως της θύμισε και τη Ζώνη Ενδιαφέροντος του –executive producer του ΝΑΖΑ– Τζόναθαν Γκλέιζερ.
Κατά την απονομή του βραβείου, ο Αμπραχάμ ξεκαθάρισε:
«Αυτή η αλήθεια έχει καταγραφεί κι είναι γνωστή από την πρώτη στιγμή, χάρη σε παλαιστίνιους δημοσιογράφους. Περισσότεροι από 200 εξ αυτών σκοτώθηκαν, από το Ισραήλ, στη Γάζα. Οι φωνές τους αποσιωπήθηκαν». Στη συνέχεια εξέφρασε την πεποίθησή του πως οι πολίτες του Ισραήλ πρέπει να δουν αυτή την ταινία: «Είναι η χώρα μας που κάνει αυτά τα εγκλήματα». Αλλά και οι Ευρωπαίοι να την δούν – «ειδικά εδώ στην Ιταλία, γιατί η δική σας κυβέρνηση, κι η κυβέρνηση της Γερμανίας, μπλοκάρουν πίεση προς το Ισραήλ να σταματήσει, κι οι αμερικάνοι να το δουν, γιατί αυτή η χώρα χρηματοδοτεί πολλά από αυτά που συμβαίνουν».
Οι αντιδράσεις που ξεσηκώνει η ταινία σίγουρα πάντως δε θα σταματήσουν σύντομα, ενώ η κυκλοφορία της θα είναι άμεση – στην Ελλάδα κυκλοφορεί 1η Οκτωβρίου. Μέχρι τότε, είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως στη Γάζα τίποτα δεν έχει σταματήσει. «Από τη μέρα που ξεκίνησε το φεστιβάλ, το Ισραήλ έχει σκοτώσει τουλάχιστον 6 παιδιά στην Παλαιστίνη», είπε κι ο Αμπραχάμ κατά την ομιλία του στην τελετή λήξης.
«6 ΝΑΖΑ», όπως θα έλεγε κάποιος εκτελεστής, με κρυμμένο το πρόσωπό του από την κάμερα.
Η «NAZA» είναι μια αποκαλυπτική ταινία που μέσα σε 80 λεπτά εκθέτει, μεταξύ άλλων, τον τρόπο που το Ισραήλ χρησιμοποιεί συστήματα AI για να αποφασίσει ποιους στόχους θα εξοντώσει, αδιαφορώντας για το αν θα σκοτώσει αμάχους, παιδιά, οικογένειες ολόκληρες.
Σκηνοθετούν οι Ισραηλινοί κινηματογραφιστές Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ, οι οποίοι κέρδισαν Όσκαρ το 2025 για το No Other Land, ένα ντοκιμαντέρ σχετικά με τα πογκρόμ Ισραηλινών εποίκων στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη που συνδημιούργησαν με τους Παλαιστίνιους σκηνοθέτες Μπασέλ Άντρα και Χάμνταν Μπάλαλ.
Το ντοκιμαντέρ έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Βενετίας, περιλαμβάνοντας δημοσιογραφική έρευνα και συνεντέυξεις από 24 Ισραηλινούς αξιωματικούς και στρατιώτες των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών.
«Να μιλήσουν για όσα έκαναν»
Ο τίτλος της, «NAZA», είναι είναι ένας εβραϊκός ευφημισμός που χρησιμοποιείται στις υπηρεσίες πληροφοριών για να υποδηλώσει τον αριθμό των αμάχων που αναμένεται να σκοτωθούν σε μια συγκεκριμένη αεροπορική επιδρομή, σύμφωνα με το Al Jazeera.
Οι δημιουργοί άφησαν τους στρατιώτες και τους αξιωματικούς «να μιλήσουν για όσα έκαναν», όπως θα σημειώσει ο Άμπραχαμ στο AFP. Στόχος να αποκαλύψουν «πώς έμοιαζαν τα συστήματα δολοφονίας στη Γάζα και πώς λειτουργούσαν».
Οι συνεντευξιαζόμενοι περιγράφουν ένα σύστημα με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, γνωστό ως «Lavender», το οποίο αξιοποιούσε το δίκτυο τηλεπικοινωνιών της Γάζας που βρισκόταν υπό παρακολούθηση (τηλεφωνικές κλήσεις, μετακινήσεις και αλληλεπιδράσεις) προκειμένου να εντοπίζει στόχους για εξόντωση.
Μια μηχανή που σκοτώνει «σαν βιντεοπαιχνίδι»
Όσα ακούγονται στο ντοκιμαντέρ είναι ανατριχιαστικές παραδοχές μιας μηχανής που σκοτώνει. Ενδεικτικά, ένας από τους συνεντευξιαζόμενους παραδέχεται: «Γινόταν σε μαζική κλίμακα, σαν εργοστάσιο».
Ένας άλλος, ο οποίος συμμετείχε στον εντοπισμό στόχων, λέει ότι η διαδικασία είναι «σαν βιντεοπαιχνίδι, επειδή όλα γίνονται εξ αποστάσεως» και ότι είναι «απίστευτα διασκεδαστική».
Ορισμένοι από τους συνεντευξιαζόμενους μίλησαν για την καταστροφή κατοικιών αμάχων, την αδιαφορία για το ανθρωπιστικό δίκαιο και μια «γενικότερη ατμόσφαιρα» «μίσους» απέναντι στους Παλαιστινίους.
«Δεν μπορεί να υπάρξει άρνηση για το τι γνώριζαν τα στελέχη των υπηρεσιών πληροφοριών», αποκάλυψαν στρατιωτικές πηγές στην ταινία, προσθέτοντας ότι «είδαν με τα ίδια τους τα μάτια και άκουσαν με τα ίδια τους τα αυτιά ότι τα σπίτια που “ενοχοποιούσαν” ήταν γεμάτα οικογένειες».
25 λεπτά χειροκρότημα: Ένα νέο ρεκόρ
Το NAZA είναι το μοναδικό ντοκιμαντέρ που συμμετέχει στο διαγωνιστικό τμήμα του φετινού φεστιβάλ, το οποίο ολοκληρώνεται το Σάββατο.
Μετά την πρεμιέρα του, το κοινό στάθηκε όρθιο και χειροκροτούσε για 25 λεπτά, ένα νέο ρεκόρ καθώς πρόκειται για το μεγαλύτερο χειροκρότημα που έχει καταγραφεί.
Ο Θάνος Λαμπρόπουλος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 70 ετών. Ο παραγωγός που συνέδεσε το όνομά του με σημαντικές ταινίες τεκμηρίωσης και τη στήριξη του ελληνικού ντοκιμαντέρ, αφήνει πίσω του μια σημαντική διαδρομή στον ελληνικό κινηματογράφο.
Γεννημένος στην Αθήνα το 1956, σπούδασε στη Σχολή Κινηματογράφου και Τηλεόρασης Λυκούργου Σταυράκου και στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ απέκτησε μεταπτυχιακό δίπλωμα στην οπτικοακουστική παραγωγή.
Το 1988 ίδρυσε μαζί με τον σκηνοθέτη Στέλιο Χαραλαμπόπουλο και τον διευθυντή φωτογραφίας Γιάννη Βαρβαρίγο την εταιρεία παραγωγής «Περίπλους», η οποία δραστηριοποιήθηκε κυρίως στον χώρο του ντοκιμαντέρ, αλλά και στη μυθοπλασία, συμμετέχοντας σε ελληνικές παραγωγές και ευρωπαϊκές συμπαραγωγές.
Ενδεικτικά, ο Θάνος Λαμπρόπουλος υπήρξε παραγωγός των ταινιών «Αδης» (1996), «Σινασός, Τοπογραφία της Μνήμης», «Είδαν τα Μάτια μας Γιορτές» (2000), «Ημερολόγια Καταστρώματος: Γιώργος Σεφέρης» (2001), «Μαραθώνιος μιας Ημιτελούς Ανοιξης, Γρηγόρης Λαμπράκης» (2014), «Η Υπογραφή» (2013), «Την Νύχτα που ο Φερνάντο Πεσσόα Συνάντησε τον Κωνσταντίνο Καβάφη» (2013), αλλά και τηλεοπτικών δουλειών, σαν τη σειρά ντοκιμαντέρ της ΕΡΤ, «Η Ιστορία των Χρόνων μου» (2003 – 2005).
Παράλληλα, συμμετείχε ενεργά στα θεσμικά ζητήματα του κινηματογραφικού χώρου, έχοντας διατελέσει μέλος της Γενικής Συνέλευσης του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και του Συνδέσμου Ανεξάρτητων Παραγωγών Οπτικοακουστικών Έργων.
Η κηδεία του τελέστηκε σήμερα στις 10 το πρωί, στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών.
Εντονη ήταν η αντίδραση της Κάουτερ Μπεν Χανία, σκηνοθέτριας του ντοκιμαντέρ «Η Φωνή της Χιντ Ρατζάμπ», στην ανακοίνωση του ισραηλινού στρατού ότι θα διεξαχθεί έρευνα για τις συνθήκες θανάτου της 5χρονης Παλαιστίνιας. Η ίδια χαρακτήρισε την απόφαση «προπέτασμα καπνού», υποστηρίζοντας ότι τα στοιχεία για την υπόθεση ήταν διαθέσιμα εδώ και περισσότερο από δύο χρόνια.
O ισραηλινός στρατός αναγνώρισε ότι ισραηλινές δυνάμεις είχαν ανοίξει πυρ εναντίον του οχήματος στο οποίο επέβαινε η Χιντ Ρατζάμπ μαζί με έξι συγγενείς της, τον Ιανουάριο του 2024.
Η 5χρονη παρέμεινε εγκλωβισμένη στο αυτοκίνητο και επικοινώνησε τηλεφωνικά με την Παλαιστινιακή Ερυθρά Ημισέληνο, ζητώντας βοήθεια. Το ασθενοφόρο που στάλθηκε στην περιοχή για να τη διασώσει δέχθηκε πυρά, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους δύο διασώστες.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι IDF υποστήριζαν ότι οι στρατιώτες τους δεν βρίσκονταν στην περιοχή κατά τη διάρκεια του περιστατικού.
Ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε τελικά ότι έπειτα από αξιολόγηση των διαθέσιμων στοιχείων και λόγω πιθανών παραλείψεων στον συντονισμό της επιχείρησης διάσωσης, αποφασίστηκε η έναρξη ποινικής έρευνας.
Η σκηνοθέτρια σχολίασε την εξέλιξη μέσω Instagram και υποστήριξε ότι εδώ και περισσότερα από δύο χρόνια υπήρχαν διαθέσιμα ανεξάρτητα πορίσματα, δορυφορικά δεδομένα και βαλλιστικές αναλύσεις, ενώ ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στην ίδια την τηλεφωνική επικοινωνία της Χιντ, κατά την οποία περιέγραφε την παρουσία ισραηλινών αρμάτων γύρω από το όχημα.
Η Μπεν Χάνια υποστήριξε ακόμη ότι η συγκεκριμένη πρωτοβουλία δεν αποτελεί ουσιαστική απάντηση στην υπόθεση, αλλά περισσότερο μια κίνηση επικοινωνιακού χαρακτήρα. Όπως τόνισε, αυτό που απαιτείται «είναι μια ανεξάρτητη διαδικασία που θα μπορούσε να αποδώσει δικαιοσύνη για τον θάνατο της Χιντ Ρατζάμπ και για τα θύματα του πολέμου στη Γάζα».
Αναλυτικά η ανάρτηση
«Αυτή η ανακοίνωση είναι ένα προπέτασμα καπνού. Για περισσότερα από δύο χρόνια, τα στοιχεία ήταν εκεί: ανεξάρτητες έρευνες, δορυφορικές εικόνες, βαλλιστικές αναλύσεις. Και υπήρχε το πιο συντριπτικό στοιχείο από όλα: η ίδια η φωνή της Χιντ, να περιγράφει τα ισραηλινά τανκς που την είχαν περικυκλώσει. Τι άλλο χρειαζόμασταν;.
Έπρεπε πραγματικά να περιμένουμε τον κατηγορούμενο να αποφασίσει να ερευνήσει τον εαυτό του (ναι, τον εαυτό του!) για να ληφθούν τελικά στα σοβαρά αυτά τα γεγονότα;.
Εν τω μεταξύ, ο ισραηλινός στρατός συνεχίζει να σκοτώνει Παλαιστίνιους στη Γάζα, ενώ η κατοχή εντείνεται στη Δυτική Όχθη. Αυτό που χρειάζεται τώρα δεν είναι μια επιχείρηση δημοσίων σχέσεων. Αυτό που χρειάζεται είναι δικαιοσύνη (που θα αποδοθεί από μια ανεξάρτητη αρχή) για τη Χιντ και για όλα τα θύματα της γενοκτονίας στη Γάζα».
Ο Γουάιζμαν, που πέθανε 96 χρονών ενώ γύριζε ταινίες μέχρι και το ‘23, κατέγραψε θεσμούς και συστήματα της Αμερικής όπως ποτέ κανείς άλλος. Αυτό είναι το σινεμά του – κι αυτά είναι όσα μας είπε όταν είχαμε την τιμή να τον συναντήσουμε.
«Κανείς δεν παρακολουθούσε ανθρώπους όπως ο Φρέντερικ Γουάιζμαν», έγραψαν οι New York Times αποτιμώντας την τεράστια καριέρα ενός τιτάνα του αμερικάνικου σινεμά, ο οποίος πέθανε στα 96 του την Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου στο σπίτι του στη Μασαχουσέτη.
«Αν ανοίξεις τον Φρέντερικ Γουάιζμαν θα βρεις κτίρια», έγραψε το Flix στο υπέροχο δικό του κείμενο για τον κινηματογραφικό θρύλο.
Είναι όλα ολόσωστα – άνθρωποι, κτίρια – και θεσμοί, και κοινωνικές δομές. Όλοι οι τρόποι δηλαδή με τους οποίους στελεχώνονται, υπάρχουν και κινούνται όλα τα συστήματα στον κόσμο γύρω μας. Ο Φρέντερικ Γουάιζμαν έφυγε αφήνοντας πίσω κάτι περισσότερο από φιλμογραφία: Αφήνει μια παρακαταθήκη, ένα ντοκουμέντο για το πώς λειτουργεί ο κόσμος.
Αν θες να εξηγήσεις τις δομές και την κοινωνική ψυχοσύνθεση του σύγχρονου κόσμου – ψέματα, τι να εξηγήσεις δηλαδή; – αν θες κι εσύ να καταλάβεις πράγματα που δεν καταλάβαινες πως δεν καταλαβαίνεις, για τις λεπτομερείς διαδικασίες και λειτουργίες που απαρτίζουν τα πάντα γύρω μας; Ο Φρέντερικ Γουάιζμαν το έκανε πριν από σένα, για σένα.
***
«Ο Φρέντερικ Γουάιζμαν είναι ο ήρωάς μου», μου έλεγε πριν κάποια χρόνια ένας από τους αγαπημένους μου σύγχρονους ντοκιμαντερίστες, ο Ρόμπερτ Γκριν. «Το να βλέπεις ταινίες του είναι τόσο ζεστό […], είναι αυτή η αίσθηση σα να κάνει κρύο και να βάζεις κάλτσες. Έτσι νιώθω βλέποντας Γουάιζμαν».
Είναι εύκολο να κάνουμε πολλές φορές το έργο του Γουάιζμαν να ακούγεται σαν κάποιο βαρετό μάθημα στο σχολείο, αλλά η αλήθεια είναι εντελώς αντίθετη. Μέσα από το στυλ του τη θεματολογία του καταφέρνει να εμβυθίσει τόσο πολύ τον θεατή στον εκάστοτε κόσμο, περνώντας 15 ή 20 λεπτά τη φορά σε μια σκηνή, στις εσωτερικές της εντάσεις, συγκρούσεις και διαδικασίες, που στο τέλος καθηλώνεσαι από τη μαγεία του πεζού.
Στο σινεμά του Γουάιζμαν δεν υπάρχουν κατασκευασμένες δραματουργικές κορυφώσεις, δεν θα βρεις κλιμάκωση προς τη λύση κάποιου δράματος μέχρι το τέλος της κάθε ταινίας. Πρόκειται για αγνή παρατήρηση και η ένταση προκύπτει πάντα από αυτό. Σκέψου την λιγότερο αξιοσημείωτη μέρα της ζωής σου, που στο τέλος της μπορεί να μην έχεις τίποτα ιδιαίτερο να αναφέρεις. Αλλά που στη διάρκειά της έκανες πράγματα στη δουλειά σου, ασχολήθηκες με διάφορες υποχρεώσεις, πέρασες ένα μισάωρο να λύνεις ένα συγκεκριμένο πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί.
Ακόμα και σε μια ουδέτερη κατάσταση, η καθημερινότητα αποτελείται από διαρκείς μικρο-“πλοκές”, από διαρκείς εντάσεις γεννούν και λύνουν το σασπένς του – και που όλες μαζί συνθέτουν την εμπειρία του να (απλώς) υπάρχεις. Πόσο σπάνιο είναι για το σινεμά το να καταγράφει την “(απλώς) ύπαρξη”;
Ο Γουάιζμαν ξεκίνησε να σκηνοθετεί με το Titicut Follies το 1967, στα 37 του, διεισδύοντας στα άδυτα ενός διαβόητου νοσοκομειακού ιδρύματος για ψυχικά ασθενείς εγκληματίες. Έκτοτε γύρισε πάνω από 40, κοντά στα 50, ντοκιμαντέρ, συχνά πολύωρα (3, 4, 4μιση ώρες), με έναν αδιάκοπο ρυθμό ταινία-ανά-διετία μέχρι και πολύ πρόσφατα, το 2023. Όταν, στα 93 του, ανακοίνωσε και την απόσυρσή του από τη σκηνοθεσία. Τελευταία του ταινία ήταν το Menus-Plaisirs – Les Troisgros, για την καθημερινότητα ενός οικογενειακού εστιατορίου στην κεντρική Γαλλία.
Στο ενδιάμεσο ασχολήθηκε μέσα από το έργο του με πόλεις και τοπικές κοινότητες (Belfast, Maine), με το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας (Welfare), με το σύστημα υγείας (Hospital), με την εκπαίδευση (High School), δημόσιες δομές όπως δανειστικές βιβλιοθήκες (Ex Libris: The New York Public Library), τα πανεπιστήμια (At Berkeley), την οργανωμένη θρησκεία (Essene), το αστυνομικό και δικαστικό σύστημα (Law and Order), την τοπική αυτοδιοίκηση (City Hall).
Η καταγραφή του είναι λεπτομερής στο βαθμό που αγγίζει επίπεδα που ξεπερνάνε το υλικό – παρόλο που ποτέ δεν το δηλώνει ρητά. Ακολουθώντας τη λειτουργία μιας μονάδας εντατικής θεραπείας ιατρικής περίθαλψης στο συνταρακτικό Near Death, συνδέει τις συστηματικές διαδικασίες με κάτι το υπαρξιακό. Στο Monrovia, Indiana καταγράφει με μεστό και πολυεπίπεδο τρόπο την καθημερινότητα και τα rituals μιας κοινότητας λίγο μετά την εκλογή του Τραμπ, σε ένα σχεδόν ποιητικό προφίλ.
Το In Jackson Heights, για πολλούς η κορυφαία δουλειά του στον 21ο αιώνα, πιάνει τους ρυθμούς μιας νεοϋορκέζικης κοινότητας ζωντανής, πολύχρωμης, πολυ-πολιτισμικής, ακτιβιστικής: Το πορτρέτο μιας κοινότητας σε καθεστώς μετάβασης, υπό το φάσμα του gentrification και των καθημερινών τριβών με τους θεσμούς.
Όπως παντού στο σινεμά του, έτσι κι εδώ η αφήγησή του είναι καθαρά εμπειρική και ποτέ θεωρητική. Το στυλ του Γουάιζμαν συνδέεται απόλυτα με τη μέθοδό του, κατά την οποία ασχολείται με το εκάστοτε θέμα του για κάποιες εβδομάδες γυρισμάτων, συγκεντρώνοντας ακόμα και πάνω από 100 ώρες υλικού – πάντα σε λογική παρατήρησης και ποτέ επέμβασης.
Ο Γουάιζμαν ποτέ δεν ήθελε να μπαίνει σε ένα θέμα γνωρίζοντας από πριν τι θέλει να πει για αυτό. Έφτανε ως σχεδόν λευκή σελίδα ο ίδιος. Δεν βλέπουμε ποτέ συνεντεύξεις πρώτου προσώπου με αντικείμενά του. Δεν έχουμε καρτέλες που εξηγούν καταστάσεις ή πρόσωπα. Δεν υπάρχουν ποτέ αφηγήσεις. Τα πάντα είναι ό,τι βλέπεις.
Παρόλαυτά ο ίδιος πάντα απέρριπτε τον χαρακτηριστικό του σινεμά-ντιρέκτ γιατί υπονοούσε μια μη κριτική σχέση αμεσότητας με το αντικείμενό του. Αντιθέτως, ο Γουάιζμαν πάντα μιλούσε πολύ ανοιχτά για την οπτική του ως σκηνοθέτης: Το να μοντάρει κανείς εκατοντάδες ώρες υλικού σε ένα 2ωρο ή 3ωρο αφηγηματικό ‘παράθυρο’ συνιστά μια εκ των πραγμάτων επέμβαση στον όποιον ‘ρεαλισμό’ και παρουσιάζει μια πραγματικότητα όπως εκείνος (ως αφηγητής) την αντιλαμβάνεται.
«Το cinéma vérité είναι απλώς ένας πομπώδης γαλλικός όρος που δεν έχει απολύτως κανένα νόημα όσο με αφορά», είχε πει σε μια συνέντευξή του 2014.
Άρα πώς περιγράφει κανείς αυτή τη γουαϊζμανική αμεσότητα; Εδώ έχουμε πορτρέτα θεσμών, διαδικασιών και κοινοτήτων όπου το exposition είναι οι ίδιες οι πράξεις, οι ίδιες οι διαδικασίες. Η πολιτική τους διάσταση είναι αδιαπραγμάτευτη αλλά ποτέ στρατευμένη και ποτέ δίνοντας την αίσθηση ενός εμπειρογνώμονα που σου εξηγεί πράγματα: Προκύπτει με αμεσότητα και φυσικότητα από το σύνολο διαδικασιών, αποφάσεων, παρατηρήσεων. Το χέρι του δημιουργού δεν φαίνεται ποτέ – αυτό δεν είναι ένα φιλμικό στυλ που έχει επίγωνση του εαυτού του. Είναι σαν μια σειρά από αναλυτικά, λεπτομερή snapshots που το ένα μετά το άλλο δημιουργούν κάτι μεγαλύτερο. Κάτι απόλυτο.
Ίσως να μην υπάρχει, να μην χρειάζεται να υπάρξει, κάποιος περαιτέρω χαρακτηρισμός. Ίσως ο ίδιος ο Γουάιζμαν να το απέρριπτε.
Και ίσως όλα αυτά να εξηγούν και γιατί ποτέ δεν υπήρξε μια συγκεκριμένη ταινία ή στιγμή όπου έγινε το μεγάλο breakthrough για τον μεγάλο δημιουργό. Δεν υπήρξε Εκείνη Η Μία Ταινία που πέρασε στο mainstream, που έγινε φαινόμενο, που συγκέντρωσε αναγνώριση και βραβεία. Ακόμα κι οι βραβεύσεις του (όπως ένας τιμητικός Χρυσός Λέοντας στη Βενετία το ‘14 ή ένα τιμητικό Όσκαρ το ‘16) ήρθαν ως μια ευρύτερη αναγνώριση του συνόλου του έργου του.
Είναι συνεπές, τελικά. Το έργο του Γουάιζμαν είναι κιβωτός.
City Hall: Η τελευταία του αμιγώς πολιτική ταινία
Το City Hall, ένα ντοκιμαντέρ για την τοπική αυτοδιοίκηση της Βοστώνης, βρέθηκε στη #1 θέση της ετήσιας λίστας των Cahiers du Cinema με τις ταινίες του 2020, ενώ ήταν και στο δικό μου τοπ-10 εκείνης της χρονιάς. Μέσα από το τότε κείμενο για την ταινία, υπογραμμίζονται και κάποια διαχρονικά στοιχεία του στυλ και του έργου του Γουάιζμαν. Αυτά έγραφα τότε:
Ο Γουάιζμαν, στα 90 του πλέον χρόνια, έχει αφιερώσει την καριέρα και τη ζωή του στην αποτύπωση των διαδικασιών της κοινωνικής και πολιτικής λειτουργίας πόλεων και κοινοτήτων. Ένα από τα διάσημα πρόσφατα έργα του ήταν ας πούμε το Ex Libris, ένα 4ωρο ντοκιμαντέρ για τη δημόσια βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης. Το City Hall ακολουθεί καθημερινές διαδικασίες και συμβάντα από το δημαρχείο της Βοστώνης.
Ο Γουάιζμαν επιλέγει μια αφηγηματικά αφιλτράριστη προσέγγιση στο υλικό του, χωρίς συνεντεύξεις, χωρίς voice over, χωρίς συμβατική δραματουργία. Για 4μιση ώρες παρακολουθούμε την ομάδα του δημάρχου στην καθημερινή της λειτουργία και το πώς προσεγγίζει κάθε παραμικρή πτυχή της τοπικής διακυβέρνησης.
Από μια σκηνή 20 λεπτών που αναλύει το μπατζετάρισμα του δημαρχείου μέχρι ένα 15λεπτο ευχαριστήριο λόγο ενός βετεράνου του Ιράκ στη διάρκεια ενός event, ο Γουάιζμαν καταγράφει με αυθεντική περιέργεια αλλά και αγάπη για αυτού τους είδους το process, κάθε κομμάτι του τι σημαίνει να βρίσκεσαι στο επίκεντρο της λειτουργίας μιας πόλης.
Μέσα από αυτή την παρατήρηση γεννιούνται συναρπαστικές παρατηρήσεις για τις μεγάλες κοινωνικές αλλαγές: Η σιγουριά του λόγου όταν μιλάμε για γνώριμες διαδικασίες είναι απαράμιλλη, όμως καθώς η συζήτηση έρχεται σε ζητήματα διακρίσεων ή diversity τα πάντα μοιάζουν να γίνονται πιο ρευστά και αβέβαια, δείγμα του πώς το άγνωστο και η αλλαγή εισέρχονται μέσα σε σφιχτές και καλολαδωμένες μηχανές.
Μέσα από όλη αυτή τη συλλογή περιστατικών, σχηματίζεται τελικά η εικόνα και της ίδιας της πόλης, ακριβώς επειδή την παρατηρούμε από την πλευρά της τοπικής της διακυβέρνησης: Γινόμαστε μάρτυρες των προβλημάτων, των αναγκών, της κουλτούρας. Και στη μεγάλη εικόνα του όλου του εγχειρήματος, ο Γουάιζμαν καταθέτει τελικά ένα παθιασμένο επιχείρημα υπέρ της ζωτικής σημασίας ισχυρής παρουσίας θεσμών και κρατικής οργάνωσης σε τοπικό επίπεδο. Η αμεσότητά του αναδεικνύει ανθρώπους, καθήκον και κοινότητες ως την αρχή και το τέλος.
Φρέντερικ Γουάιζμαν: «Στα ντοκιμαντέρ δεν ξεκινώ ποτέ με άποψη για το υλικό»
Ο Φρέντερικ Γουάιζμαν στο φεστιβάλ Βενετίας το 2017 για την πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ Ex Libris. AP Photo/Domenico Stinellis
Είχα την τιμή να συναντήσω από κοντά τον Φρέντερικ Γουάιζμαν στη Βενετία το 2022, στο πλαίσιο της πρεμιέρας της ταινίας του Un Couple – προτελευταία ταινία της καριέρας του, και μόλις 2η μυθοπλασία που γύρισε ποτέ. Βασισμένος σε επιστολές και ημερολόγια της Σοφία, συζύγου του Λέο Τολστόι, ο Γουάιζμαν σκηνοθέτησε έναν δραματοποιημένο μονόλογο παιγμένο σε one-woman show από την συν-σεναριογράφο, Ναταλί Μπουτεφό.
Ακολουθούν κάποια επιλεγμένα αποσπάσματα από εκείνη τη συζήτηση, που εστιάζουν κυρίως στην προσέγγιση του Γουάιζμαν στο ντοκιμαντέρ και γύρω από την ευρύτερη κοσμοθεωρία του σινεμά του. Ξεκινώντας από το σημείο που, μιλώντας για την απόφαση να ασχοληθεί με τον Τολστόι, ξεκαθάρισε πως: «Για μένα, τίποτα στην επιλογή του θέματος δεν είχε να κάνει με ιδεολογία. Απλώς σκέφτηκα ότι θα ήταν μια ενδιαφέρουσα σχέση.»
Ισχύει αυτό γενικά για τις ταινίες σας; Δηλαδή αυτό που λέτε τώρα, ότι δεν είχε να κάνει με ιδεολογία;
Λοιπόν, μισώ τις ιδεολογικές εξηγήσεις, γιατί πάντα μου φαίνονται απλοϊκές. Απλοϊκές και επικίνδυνες. Οπότε, ε… η προσπάθεια στις ταινίες μου –είτε πετυχαίνει είτε όχι– και η προσπάθεια και σε αυτή την ταινία, ήταν να παρουσιάσω σύνθετες καταστάσεις με τρόπο που να αντανακλά τη συνθετότητά τους. Και, συχνά, την αμφισημία τους. Και δεν αντέχω την προπαγάνδα, που θεωρώ ότι προπαγάνδα είναι κι οι ιδεολογικές εξηγήσεις.
Αυτό που λέτε είναι πολύ ενδιαφέρον. Και ο τρόπος που η κάμερα στις ταινίες σας παρατηρεί υπομονετικά, είναι σαν να μην έχετε ένα τελικό συμπέρασμα πριν ξεκινήσετε.
Στα ντοκιμαντέρ δεν ξεκινώ ποτέ με άποψη για το υλικό. Τις περισσότερες φορές δεν ξέρω τίποτα γι’ αυτό. Και η τελική ταινία αντιπροσωπεύει αυτό που έμαθα.
Δεν είχα περάσει ποτέ χρόνο σε ένα δημαρχείο. Δεν είχα περάσει ποτέ χρόνο σε ένα μουσείο τέχνης, εκτός αν είχα πάει ως επισκέπτης. Δεν είχα πάει ποτέ στη Δημόσια Βιβλιοθήκη της Νέας Υόρκης. Και μέρος της χαράς του να κάνεις αυτά τα ντοκιμαντέρ είναι ότι μαθαίνεις κάτι – ή νομίζεις ότι μαθαίνεις κάτι, ή εξαπατάς τον εαυτό σου ότι έμαθες κάτι.
Και αυτό που έμαθες είναι αυτό που βλέπεις στην τελική ταινία. Αλλά αυτή η άποψη προκύπτει ως αποτέλεσμα δέκα μηνών ή ενός χρόνου δουλειάς. Δεν ξεκινώ με μια άποψη που θέλω να πουλήσω ή να επιβάλω στο υλικό. Η άποψη προκύπτει από τη μελέτη του υλικού.
Όσον αφορά την προσέγγιση… έχετε μάθει τόσα πολλά ως κινηματογραφιστής κάνοντας ντοκιμαντέρ επί δεκαετίες. Πώς εφαρμόζονται όλα αυτά σε κάτι τελείως διαφορετικό;
Δε νομίζω ότι εγώ ή οποιοσδήποτε άλλος θα έπρεπε να μπαίνει σε κουτάκια. Προσπαθώ να κάνω ταινίες και, από τη δική μου σκοπιά, προσπαθώ να κάνω ταινίες που με ενδιαφέρουν, όποια κι αν είναι η μορφή τους. Αυτό το θέμα με ενδιέφερε. Και μέρος της χαράς του να κάνεις ταινίες είναι να βρίσκεις τη μορφή που ταιριάζει στο υλικό που σε ενδιαφέρει. Η δουλειά μου ως σκηνοθέτη και μοντέρ ήταν να βρω μια μορφή για το υλικό που υπήρχε στο σενάριο.
Η δομή καθορίστηκε από το σενάριο. Μετά, στα γυρίσματα, πειραματίζεσαι, προσπαθείς να καταλάβεις πώς μετατρέπεις τις λέξεις σε κάτι που να σου φαίνεται οπτικά ενδιαφέρον. Και στο μοντάζ, πώς παίρνεις τον τρόπο που έχει γυριστεί και τον κάνεις να λειτουργήσει –ό,τι κι αν σημαίνει αυτό– ως ταινία. Αυτό κάνεις στο μοντάζ.
Ανακαλύψατε κάτι καινούργιο γυρίζοντας αυτή την ταινία; Ακόμη και τεχνικά;
Είναι δύσκολη ερώτηση. Ανακάλυψα ότι μπορούσα να το κάνω. Αυτό είναι καινούργιο. Δηλαδή, μπορούσα να προσπαθήσω να το κάνω. Πάντα φοβάμαι λίγο πριν ξεκινήσω ένα ντοκιμαντέρ, γιατί ποτέ δεν ξέρεις τι θα συμβεί. Και σίγουρα φοβόμουν όταν ξεκινήσαμε αυτή την ταινία. Πάντα αναρωτιέσαι αν ξέρεις τι κάνεις. Και συχνά δεν ξέρεις, αλλά πρέπει να προσποιηθείς ότι ξέρεις.
Πάντα αγχώνομαι. Θα πάρω τις σωστές αποφάσεις; Θα υπάρξει καλό υλικό; Στο ντοκιμαντέρ ποτέ δεν ξέρεις τι θα βρεις. Μερικές φορές βρίσκεις κάτι παράξενο και συναρπαστικό, μερικές φορές όχι.
Ήσασταν λιγότερο αγχωμένος εδώ, επειδή εσείς ελέγχατε τα πάντα;
Όχι, ήμουν περισσότερο αγχωμένος. Στο ντοκιμαντέρ, αν κάτι δεν πάει καλά, υπάρχει πάντα η επόμενη μέρα. Εδώ έχεις σενάριο και πρέπει να σκεφτείς πώς θα το γυρίσεις και πώς θα λειτουργήσει στο μοντάζ. Για παράδειγμα, ήξερα ότι ήθελα πολλά πλάνα της Νάταλι να περπατά στον κήπο, χωρίς να ξέρω πώς ακριβώς θα τα χρησιμοποιήσω. Αλλά ήξερα ενστικτωδώς ότι τα χρειάζομαι. Και τελικά τα χρησιμοποίησα πολύ.
Έχετε την αίσθηση ότι σήμερα, περισσότερο από ποτέ, οι ταινίες ντοκιμαντέρ γίνονται όλο και πιο σημαντικές στα φεστιβάλ;
Ναι, αυτό συμβαίνει. Υπάρχει ακόμη δρόμος, αλλά συμβαίνει. Για παράδειγμα, όταν ξεκίνησα να κάνω ταινίες τη δεκαετία του ’60, δεν υπήρχε καμία πιθανότητα να προβληθεί μια ταινία μου στη Βενετία ή… και οι Κάννες ακόμη δεν είναι ιδιαίτερα δεκτικές. Η Βενετία όμως, εδώ και αρκετά χρόνια, είναι πιο ανοιχτή σε διαφορετικά είδη κινηματογράφησης, και αυτό είναι υπέροχο.
Χαίρομαι που συμβαίνει. Τώρα, ποιος είναι ο λόγος; Δεν έχω ιδέα.
Είναι ενδιαφέρον ότι λέτε, μέσα στην καριέρα σας, ότι «προσπαθείτε» ακόμη να κάνετε ταινίες. Έχετε γυρίσει πάνω από 40 ταινίες!
Για μένα, το αν λειτουργεί ή όχι… προσπαθώ να κάνω ό,τι καλύτερο μπορώ. Και ήταν μεγάλη χαρά για εμάς να δούμε την ταινία εδώ, σε μεγάλη οθόνη, με κοινό. Ήταν ουσιαστικά η πρώτη φορά. Την είχαμε δει σε μεγάλη οθόνη στο μιξάζ και στο color grading, αλλά είναι διαφορετικό να τη βλέπεις σε μια αίθουσα με τετρακόσια ή πεντακόσια άτομα και ακόμη μεγαλύτερη οθόνη. Και φυσικά μας αρέσει όταν ο κόσμος ανταποκρίνεται στην ταινία.
Στην δημοσιογραφικη προβολή όταν εμφανίστηκε το όνομά σας στη μεγάλη οθόνη, όλοι χειροκροτούσαν.
Χαίρομαι που μου το λέτε.
Πριν και μετά.
Πριν και μετά. [χαμογελάει]
Πώς νιώθετε με αυτόν τον σεβασμό και τον θαυμασμό;
Μου αρέσει προφανώς όταν αρέσουν οι ταινίες μου. Αλλά αυτό που μας συγκίνησε περισσότερο ήταν η εμπειρία της προβολής εδώ. Μετά από όλη τη δουλειά, ήταν μια πολύ συγκινητική εμπειρία σε προσωπικό επίπεδο. Να περπατάς προς την αίθουσα και να συνειδητοποιείς ότι δύο χρόνια μετά την έναρξη της δουλειάς πάνω σε μια ταινία, βρίσκεται τώρα στη Βενετία. Πάντα με την ελπίδα – ότι ο κόσμος θα ανταποκριθεί.
Ο Φρέντερικ Γουάιζμαν ίδρυσε το 1970 τη Zipporah Films, ονομασμένη προς τιμήν της συζύγου του, δικηγόρου και καθηγήτριας νομικής Ζιπόρα Μπάτσο, με την οποία ήταν παντρεμένος από το 1955 ως το 2021, όταν και πέθανε. Όλες οι ταινίες του έλαβαν χρηματοδότηση και προβλήθηκαν από το PBS, το μη κερδοσκοπικό δίκτυο δημόσιας τηλεόρασης στις ΗΠΑ. Στο σάιτ της Zipporah Films (όπου είναι και διαθέσιμες όλες οι ταινίες του), η ανακοίνωση του θανάτου του Φρέντερικ Γουάιζμαν κλείνει με τη φράση:
«Αντί για λουλούδια, η οικογένεια και η Zipporah Films παρακαλούν θερμά, στη μνήμη του Φρέντερικ Γουάιζμαν, να στηρίξετε τον τοπικό σας σταθμό PBS ή ένα ανεξάρτητο βιβλιοπωλείο».
Με αθηναϊκές πρεμιέρες, τρεις διεθνείς προσκεκλημένους και μαθητικές προβολές, το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου και η Ελληνοαμερικανική Ένωση
σας προσκαλούν σε ένα συναρπαστικό τριήμερο προβολών από τις 25 έως τις 27 Φεβρουαρίου, στην καρδιά της Αθήνας, στο Θέατρο της Ελληνοαμερικανικής
Ένωσης (Μασσαλίας 22).
Η είσοδος στις προβολές είναι ελεύθερη, με σειρά προσέλευσης
Προβολές για το Κοινό: Ιστορίες που Αξίζει να Ακουστούν
Στο απογευματινό και βραδινό μας πρόγραμμα, θα έχετε την ευκαιρία να ανακαλύψετε 10 κορυφαία ντοκιμαντέρ (εννέα εξ αυτών είναι αθηναϊκές πρεμιέρες) που έχουν διακριθεί και βραβευτεί τόσο διεθνώς, όσο και στις διοργανώσεις του Φεστιβάλ.
Με κεντρικούς άξονες την Ισότητα, την Αλληλεγγύη και το Περιβάλλον, οι ταινίες αυτές φέρνουν στο προσκήνιο καίρια παγκόσμια ζητήματα, μεταφέροντας το πνεύμα και την ιδιαίτερη αισθητική του Φεστιβάλ στην πρωτεύουσα.
Τρεις διεθνείς, καταξιωμένοι δημιουργοί θα πλαισιώσουν με την παρουσία τους τις προβολές, και θα μοιραστούν μαζί μας το όραμα και τις εμπειρίες τους.
Η Eylem Kaftan αποτελεί μια από τις πιο δυναμικές φωνές του σύγχρονου τουρκικού κινηματογράφου. Ευρύτερα γνωστή για το Vendetta Song (2005), και το A Day, 365 Hours (2023), η Kaftan ισορροπεί ανάμεσα στην κοινωνική έρευνα και την προσωπική αφήγηση.
Ο σκηνοθέτης Abdullah Harun Ilhan εστιάζει στην καταγραφή της ανθρώπινης κατάστασης μέσα από τη γεωπολιτική ένταση.
Με το έργο του Free Words: A Poet from Gaza, αναδεικνύει την τέχνη ως το απόλυτο μέσο αντίστασης και επιβίωσης, καταγράφοντας τη συγκλονιστική ιστορία του
Παλαιστίνιου ποιητή Mosab Abu Toha.
Μετά από 15 χρόνια εμπειρίας ως σεναριογράφος και σκηνοθέτης στην τηλεόραση, ο Βέλγος Ruud De Keyser ξεκίνησε να δημιουργεί δικές του ταινίες.
Το ντοκιμαντέρ Sheep, τον καθιέρωσε ως υποσχόμενο δημιουργό του ευρωπαϊκού ντοκιμαντέρ, χάρη στην πρωτότυπη και ιδιαίτερα διεισδυτική κινηματογραφική ματιά του.
Από το θρανίο…στην οθόνη: Η Εκπαίδευση στο «DNA» του Φεστιβάλ
Για το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Πελοποννήσου, το ντοκιμαντέρ δεν είναι μόνο θέαμα, αλλά και απόλυτο εργαλείο γνώσης και ενσυναίσθησης, εξ ου και το τριήμερο περιλαμβάνει μια ειδικά σχεδιασμένη Εκπαιδευτική Ζώνη για τη μαθητική κοινότητα.
Μέσα από 11 ειδικά επιλεγμένες ταινίες για σχολεία, καλλιεργούμε μια νέα γενιά σκεπτόμενων θεατών, μετατρέποντας την κινηματογραφική αίθουσα σε έναν ζωντανό χώρο διαλόγου, κριτικής σκέψης και καλλιτεχνικής ανακάλυψης για τις μαθήτριες και τους μαθητές της Αθήνας.
Παράλληλα, μέσα από το καινοτόμο εκπαιδευτικό πρόγραμμα του φεστιβάλ «Μουσική Επένδυση Ταινιών», το βραβευμένο ντοκιμαντέρ Daniel του Παύλου Βησσαρίου «ντύνεται» με μια πρωτότυπη μουσική σύνθεση που γεννήθηκε στην Τρίπολη.
Σε μια μοναδική καλλιτεχνική σύμπραξη, οι μαθητές του Μουσικού Σχολείου Τρίπολης υπό την καθοδήγηση του συνθέτη-καθηγητή Γιώργου Παναγιωτόπουλου, δίνουν νέα πνοή στο έργο.
Σε μια σύμπραξη κινηματογράφου και ζωντανής μουσικής δημιουργίας θα απολαύσουμε επί σκηνής 10 μουσικούς εκ των οποίων οι 9 είναι μαθητές.
Πρόγραμμα Προβολών
ΤΕΤΑΡΤΗ 25 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ
16:30 Off the Mark / Εκτός Στόχου (114’)
(Γερμανία-Νορβηγία, 2024) Σκηνοθεσία: Wera Uschakowa
Εύφημη Μνεία για το Βραβείο Περιβάλλοντος, 11ο ΔΦΝΠ
Αυτό που για τη νορβηγική κυβέρνηση αποτελεί ενεργειακή στρατηγική, για τους ιθαγενείς Σάμι μεταφράζεται σε βίαιη εξόρυξη πόρων και καταπάτηση των προγονικών τους εδαφών. Η ταινία αποκαλύπτει τη σκοτεινή πλευρά της λεγόμενης «Πράσινης Μετάβασης», καταγράφοντας τον αγώνα των ακτιβιστών ενάντια στην πλαστική ρύπανση, κυρίως όμως εστιάζοντας στην απεγνωσμένη μάχη των Σάμι.
18:30 The Lost Season / Η Χαμένη Εποχή (63′)
(Ιράν, 2024) Σκηνοθεσία: Mehdi Ghanavati
Βραβείο Ισότητας στο 11ο ΔΦΝΠ.
Εποχιακή σκόνη έχει καλύψει το χωριό όπου ζει η έφηβη Κοσάρ. Η λίμνη Χαμούν έχει στερέψει και η περιοχή του Σιστάν, κοντά στα σύνορα του Αφγανιστάν, γίνεται όλο και πιο ξηρή κάθε χρόνο, ενώ η ζωή φαίνεται να εξαφανίζεται από εκεί. Όπως όλες οι έφηβες της περιοχής, η Κοσάρ πρέπει να παντρευτεί σύμφωνα με μια φυλετική παράδοση, εκείνη όμως έχει ένα όνειρο: να πάει στο πανεπιστήμιο. Τα όνειρά της απομακρύνονται σταδιακά μέσα στην ξηρασία και την εξάπλωση της
λεπτής σκόνης στο νοτιοανατολικό Ιράν.
19:45 A Day, 365 Hours / Μια Μέρα, 365 Ωρες (79’)
(Τουρκία-Κροατία, 2023) Σκηνοθεσία: Eylem Kaftan
Παρουσία Σκηνοθέτιδας – Θα ακολουθήσει Q&A
Πρώτο Βραβείο στο 9ο Turkish World Documentary Film Festival, Βραβείο Κοινού στο 10ο ΔΦΝΠ, και Βραβεία Work-in-Progress και Διανομής στο Antalya Film Forum 2023.
Τρεις νεαρές γυναίκες ενώνονται από τη κοινή τους εμπειρία κακοποίησης. Η απροσδόκητη συνάντησή τους δημιουργεί έναν ισχυρό δεσμό που τους δίνει τη δύναμη να αντιμετωπίσουν τους κακοποιητές τους στο δικαστήριο και να βοηθήσουν άλλες νεαρές γυναίκες να διεκδικήσουν δικαιοσύνη.
ΠΕΜΠΤΗ 26 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ
16:30 Lagunaria (85′)
(Ιταλία, 2022) Σκηνοθεσία: Giovanni Pellegrini
Βραβείο Αφιερώματος «Πόλεις του Κόσμου» στο 10ο ΔΦΝΠ.
Πώς είναι να ζεις σε μια πόλη που αργοπεθαίνει; Το βιωματικό ντοκιμαντέρ του Pellegrini είναι μια κραυγή αγωνίας για τη Βενετία, δοσμένη μέσα από μια πρωτότυπη αφηγηματική φόρμα. Χρησιμοποιώντας μια “φωνή από το μέλλον” που αναπολεί το παρελθόν, καταγράφει την καθημερινή ζωή στη λιμνοθάλασσα, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Από τις καταστροφικές πλημμύρες μέχρι την επέλαση των κρουαζιερόπλοιων, ο σκηνοθέτης παρουσιάζει μια πόλη που αλλοιώνεται βίαια, καλώντας τον θεατή να αναλογιστεί τις ευθύνες του απέναντι στην ιστορία και το περιβάλλον.
18:15 Sheep / Πρόβατα (40′)
(Βέλγιο 2024) Σκηνοθεσία: Ruud De Keyser
Παρουσία Σκηνοθέτη – Θα ακολουθήσει Q&A
Βραβείο Περιβάλλοντος στο 11ο ΔΦΝΠ.
Για χρόνια το Βέλγιο ήταν ασφαλές, αλλά η επιστροφή του λύκου αλλάζει τα πάντα. Αυτό το καθηλωτικό ντοκιμαντέρ κάνει κάτι μοναδικό: υιοθετεί την οπτική γωνία του θηράματος. Μέσα από τα μάτια των προβάτων, βιώνουμε την εύθραυστη καθημερινότητα και τον αόρατο τρόμο που καραδοκεί στο σκοτάδι. Μια ατμοσφαιρική ματιά στην πανάρχαια μάχη του άγριου με το εξημερωμένο, όπου τρεις βοσκοί παλεύουν να προστατέψουν το κοπάδι τους σε μια νέα, επικίνδυνη πραγματικότητα.
19:30 Belle de Nuit – Grisélidis Réal, Autoportraits / Η Ωραία της Νύχτας – Γκριζελιντίς Ρεάλ, Αυτοπορτρέτα (73’)
(Βέλγιο, 2016). Σκηνοθεσία: Marie-Eve de Grave
Βραβείο Ισότητας στο 5ο ΔΦΝΠ.
Grisélidis Réal, μια γυναίκα-φαινόμενο: συγγραφέας, ζωγράφος και σεξεργάτρια, μετέτρεψε την ίδια της τη ζωή σε μανιφέστο ελευθερίας. Η ταινία ακολουθεί την ασυμβίβαστη διαδρομή της, από τις φυλακές του Μονάχου στα 60s όπου άρχισε να γράφει και να ζωγραφίζει, μέχρι τον έντονο ακτιβισμό της στο Παρίσι και τη Γενεύη για τα δικαιώματα των ιερόδουλων. Μέσα από σπάνιο αρχειακό υλικό, συνεντεύξεις και τα δικά της ποιητικά κείμενα, η Réal συνδύασε την τέχνη με την
περιθωριοποίηση και την αξιοπρέπεια με την πρόκληση. Ο όρος «Belle de Nuit», αποτελεί άμεση αναφορά / λογοπαίγνιο στην ταινία του Μπουνιουέλ «Η Ωραία της Ημέρας» (Belle de Jour), αλλά και γαλλικός ευφημισμός για την ιερόδουλη.
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ
16:30 What Color is This World / Τι Χρώμα Έχει Αυτός ο Κόσμος (60′)
(Βουλγαρία, 2019) Σκηνοθεσία: Ralitza Dimitrova
Βραβείο Ισότητας στο 6ο ΔΦΝΠ
Ένα τρυφερό και ποιητικό πορτρέτο της ταλαντούχας Βουλγάρας ποιήτριας Danila Stoyanova, η οποία έφυγε από τη ζωή σε ηλικία μόλις 23 ετών. Παρότι δεν έγινε ευρέως γνωστή όσο ζούσε, η ποίησή της ταξίδεψε μέχρι τις ΗΠΑ και στίχοι της κοσμούν ακόμη και τοίχους στο Λέιντεν της Ολλανδίας, δίπλα σε έργα παγκόσμιων ποιητών. Τριάντα πέντε χρόνια μετά τον θάνατό της, οι φίλοι της ανασύρουν μνήμες και συνομιλούν νοερά μαζί της, καθώς αναστοχάζονται πάνω στο
νόημα της δικής τους ζωής, τονίζοντας πώς η απουσία του ενός, μπορεί να έχει μεγαλύτερο ειδικό βάρος και από την παρουσία των πολλών.
Τη δεκαετία του ’50, ο Βαλεντίνο και ο φίλος του Αντριάνο έγραψαν Ιστορία ως οι πρώτοι Ιταλοί που έκαναν τον γύρο του κόσμου με ποδήλατο. Δύο χρόνια μετά τον θάνατο του Βαλεντίνο, ο γιος του ανακαλύπτει στο πατρικό σπίτι, σκονισμένα ημερολόγια και σπάνιες φωτογραφίες, που ζωντανεύουν ξανά μια επική περιπέτεια γεμάτη χιούμορ, φιλία και την ακαταμάχητη γοητεία του «αργού» ταξιδιού. Ένα συγκινητικό ταξίδι μνήμης που ξεκινά και τελειώνει στο βροχερό Τορίνο.
19:00 Free Words: A Poet from Gaza/ Ελεύθερες Λέξεις: Ένας Ποιητής από τη Γάζα (30′)
(Αίγυπτος-Τουρκία, 2024) Σκηνοθεσία: Abdullah Harun Ilhan
Παρουσία Σκηνοθέτη – Θα ακολουθήσει Q&A
Βραβείο Ταινίας Μικρού Μήκους στο Stockholm Film Festival, Βραβείο Διεθνούς Ντοκιμαντέρ
Μικρού Μήκους και Βραβείο Κοινού στο 11ο ΔΦΝΠ, Βραβείο Κοινού στο Paphos International Film Festival 2025, Βραβείο Ταινίας Μικρού Μήκους Χωρίς Σενάριο στο
Hobnobben Film Festival 2025.
Ένα ντοκιμαντέρ για τον Παλαιστίνιο ποιητή Μοσάμπ Αμπού Τόχα και τη ζωή του στη Γάζα. Η ταινία καταγράφει το ταξίδι του, την τέχνη του ως μορφή αντίστασης και ελπίδας, καθώς και τις εμπειρίες του από την καταπίεση, συμπεριλαμβανομένης της προσωρινής κράτησής του και της επακόλουθης απελευθέρωσής του και εν συνεχεία εξορίας του από τη Γάζα.
20:15 Daniel του Παύλου Βησσαρίου – Συναυλία Μουσικού Σχολείου Τρίπολης
Το πολυβραβευμένο ντοκιμαντέρ μικρού μήκους “Daniel” του Παύλου Βησσαρίου, εστιάζει στη συγκλονιστική εμπειρία της καταστροφής που προκάλεσε στην τοπική κοινότητα Μεταμόρφωσης του Δήμου Παλαμά, το ακραίο μετεωρολογικό φαινόμενο “Daniel” σε ένα σημείο όπου συγκλίνουν πέντε ποταμοί. Το Μουσικό Σχολείο Τρίπολης, με την καθοδήγηση του καθηγητή και συνθέτη Γιώργου Παναγιωτόπουλου, χρησιμοποίησε αυτό το υλικό ως καμβά για τη δημιουργία και εκτέλεση πρωτότυπης μουσικής σύνθεσης.
“Δίνεται προτεραιότητα από πλευράς πολιτείας σε ένα σαξές στόρι που δεν υπάρχει και όχι στην αντιμετώπιση της πραγματικότητας.
Παρουσιάζεται μια στρεβλή και ψευδής εικόνα μικρού αριθμού εργατικών ατυχημάτων και μεγάλου αριθμού ελέγχων. Εμείς γνωρίζουμε και από την ανεξάρτητη έρευνα που διενεργούμε ότι τα εργατικά δυστυχήματα κλιμακώνονται και ο αριθμός των ελέγχων μπορεί να αυξάνεται, αφορά όμως σε επιχειρήσεις χαμηλής επικινδυνότητας, γραφεία, εμπορικά καταστήματα και λιγότερο σε κλάδους οι οποίοι είναι πολύ επικίνδυνοι”.
“Στην Ελλάδα δεν καταμετρούνται οι επαγγελματικές ασθένειες και οι θάνατοι από επαγγελματικές ασθένειες. Έρευνα η οποία εξελίσσεται διαρκώς από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας μεσοσταθμίζει σε 2,5 χιλιάδες ανθρώπους να χάνονται από επαγγελματικές ασθένειες κάθε χρόνο στη χώρα μας”, λέει στο ντοκιμαντέρ ο Ανδρέας Στοϊμενίδης.
“Γνωρίζω ότι έχουν επικοινωνήσει αρμόδιοι παράγοντες με την Υπουργό Εργασίας και της έχουν ζητήσει να αλλάξει ο τρόπος καταγραφής των εργατικών ατυχημάτων και να γίνεται επιτέλους καταγραφή των επαγγελματικών ασθενειών και των θανάτων από επαγγελματικές νόσους στη χώρα. Φαίνεται όμως ότι όλο αυτό θα εξελιχθεί σε μια διαδικασία η οποία στο τέλος θα έχει νομικά μέτρα από την πλευρά της Κομισιόν” εξηγεί.
Από την πλευρά του, ο Μιχάλης Καλκάνης, επί δεκαετίες ειδικός επιθεωρητής εργασίας, περιγράφει: “Η Επιθεώρηση Εργασίας μέχρι και σήμερα δεν υπήρξε ποτέ ανεξάρτητη. Σήμερα φτάνει να λειτουργεί μόνο με 233 επιθεωρητές, εκ των οποίων ένα σημαντικό ποσοστό είναι σε υποστηρικτικές υπηρεσίες, δεν ασκεί δηλαδή άμεσα ελεγκτικό έργο. Ο χώρος των Δωδεκανήσων, πολλών νησιών της Ελλάδας, του μεγαλύτερου τμήματος της Κρήτης πλην Ηρακλείου και Χανίων, αλλά και άλλων της Λακωνίας αλλά και άλλων περιοχών, είναι περίπου ακάλυπτες. Στα αστικά κέντρα επίσης υπάρχει μία ανομοιομορφία όσον αφορά την ελεγκτική διαδικασία, λόγω της έλλειψης υπηρεσιακών αυτοκινήτων. Είναι δεδομένο και το γνωρίζουν πολύ καλά οι επιχειρήσεις αυτό, ότι ουσιαστικά διενεργούνται έλεγχοι γύρω από τους σταθμούς των μετρό, των λεωφορείων, όπου είναι συχνά δρομολόγια”.
Στο ντοκιμαντέρ του NEWS 24/7 μίλησαν θύματα εργατικών ατυχημάτων, συγγενείς ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στη δουλειά αλλά και άνθρωποι που γνωρίζουν πολύ καλά τι συμβαίνει καθημερινά στην αγορά εργασίας.
Το International Documentary Festival Amsterdam (IDFA), ο σημαντικότερος θεσμός ντοκιμαντέρ διεθνώς, ανακοίνωσε ότι στηρίζει την καμπάνια του κινήματος BDS και εντάσσεται επίσημα στο ολλανδικό–βελγικό πολιτιστικό μποϊκοτάζ κατά του Ισραήλ.
Πρόκειται για μια μεγάλη νίκη του κινήματος BDS, αποτέλεσμα ετών πίεσης από καλλιτέχνες, εργαζόμενους στον πολιτισμό, ακτιβιστές και παλαιστινιακές οργανώσεις.
Υπενθυμίζεται ότι το 2023 και 2024 δόθηκαν σκληρές μάχες μέσα στο ίδιο το IDFA, εν μέσω της κλιμάκωσης της γενοκτονίας στη Γάζα.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του φεστιβάλ «το IDFA εντάχθηκε στον ολλανδικό και βελγικό πολιτιστικό μποϊκοτάζ κατά του Ισραήλ. Το μποϊκοτάζ αφορά όλα τα ιδρύματα που χρηματοδοτούνται από το ισραηλινό κράτος. Δεν αφορά τα άτομα, τους σκηνοθέτες ή τους επαγγελματίες του σινεμά, παρά μόνο τη θεσμική συνεργασία με τον μηχανισμό της κατοχής και του απαρτχάιντ.»
Το IDFA:
απέρριψε επίσημα διαπιστεύσεις από τον DocAviv, το CoPro και το ισραηλινό κρατικό κανάλι Kan,
απέκλεισε έργα και συμμετοχές που έχουν χρηματοδότηση από το ισραηλινό κράτος,
ευθυγραμμίστηκε με 713 ιδρύματα και περισσότερους από 2.000 καλλιτέχνες της Ολλανδίας και του Βελγίου που υπέγραψαν το πολιτιστικό μποϊκοτάζ.
Αυτή είναι η πρώτη φορά που ένας τόσο μεγάλος διεθνής θεσμός εφαρμόζει δημόσια τις αρχές της καμπάνιας του ακαδημαϊκού και πολιτιστικού μποϊκοτάζ κατά του Ισραήλ.
Η ολλανδική–βελγική διακήρυξη τονίζει:
ότι το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία,
ότι οι πολιτιστικοί θεσμοί του Ισραήλ λειτουργούν ως εργαλεία «κανονικοποίησης» της κατοχής και του απαρτχάιντ,
ότι δεν μπορεί να συνεχιστεί η «κανονική συνεργασία» με ένα καθεστώς που καταστρέφει συστηματικά την παλαιστινιακή πολιτιστική κληρονομιά — από βιβλιοθήκες και αρχεία μέχρι πανεπιστήμια, μουσεία, θέατρα και χώρους τέχνης.
Σημειώνεται ότι ο αποκλεισμός δεν στοχεύει άτομα αλλά θεσμούς που είναι συνένοχοι στα εγκλήματα πολέμου και στις παραβιάσεις διεθνούς δικαίου.
Σε ανακοίνωσή του το BDS Greece επισημαίνει ότι η απόφαση του IDFA ενισχύει σημαντικά:
το διεθνές πολιτιστικό μποϊκοτάζ,
τις εκστρατείες καλλιτεχνών που αρνούνται να συνεργαστούν με ισραηλινά κρατικά όργανα,
τη διεθνή απομόνωση του Ισραήλ ως κράτους-απαρτχάιντ.
Εντάσσεται σε ένα κύμα διεθνών δράσεων:
τη μη συμμετοχή κρατών στη Eurovision αν παραμείνει το Ισραήλ,
τις χιλιάδες υπογραφές καλλιτεχνών στο παγκόσμιο κάλεσμα του PACBI και τις συνεχείς κινητοποιήσεις που δίνουν δύναμη στο BDS.
Το BDS Greece τονίζει ότι η απόφαση του IDFA αποτελεί σαφή επιβεβαίωση ότι η πίεση πιάνει τόπο, το πολιτιστικό μποϊκοτάζ είναι αποτελεσματικό και ότι η διεθνής κοινότητα δεν αποδέχεται πλέον το ξέπλυμα της γενοκτονίας.
Παράλληλα καλεί όλα τα ελληνικά σωματεία κινηματογράφου και τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού να ακολουθήσουν το παράδειγμα του IDFA, ενώ προτρέπει όλους τους θεσμούς και τα φεστιβάλ να μην συνεργάζονται με ιδρύματα που εκπροσωπούν το ισραηλινό καθεστώς απαρτχάιντ.
