Η Ιστορία, που συχνά λησμονεί αλλά ουδέποτε παραγράφει, χτύπησε την πόρτα ενός εκ των τελευταίων ζώντων θρύλων της ευρωπαϊκής διπλωματίας. Στο εδώλιο του δικαστηρίου των Βρυξελλών δεν κάθεται μόνο ένας 93χρονος πρώην Επίτροπος και γόνος ευγενών· κάθεται η ίδια η αποικιοκρατική συνείδηση μιας ηπείρου που οικοδόμησε την ευημερία της πάνω στις στάχτες των δικών της εγκλημάτων. Η παραπομπή του Ετιέν Νταβινιόν για τη δολοφονία του Πατρίς Λουμούμπα το 1961, αποτελεί μια ρωγμή στο πέπλο της λήθης, μια απόπειρα να διαλυθεί το σκοτάδι που καλύπτει μια εκτέλεση που στάθηκε σταθμός για τη μοίρα της Αφρικής.

Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας θυσίας

Ο Πατρίς Λουμούμπα δεν υπήρξε απλώς ο πρώτος εκλεγμένος πρωθυπουργός του Κονγκό. Ήταν η ενσάρκωση μιας ηπείρου που τολμούσε να κοιτάξει τη Δύση στα μάτια, διεκδικώντας τον ορυκτό πλούτο της, δηλαδή το κοβάλτιο, τον χρυσό και το ουράνιο, για τον λαό της. Αυτό το «θράσος», στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου, μετατράπηκε τελικά σε μια θανατική καταδίκη. Η κυβέρνησή του άντεξε μόλις τρεις μήνες πριν ανατραπεί από βελγοκίνητους αυτονομιστές. Η εξόντωση του Λουμούμπα υπήρξε το προοίμιο μιας ατέρμονης νύχτας δικτατοριών και εμφυλίων για την πολύπαθη χώρα.

Το 2002, το βελγικό κοινοβούλιο παραδέχθηκε την ηθική ευθύνη του κράτους του. Όμως, οι λέξεις παραμένουν κενό γράμμα όταν δεν υποβάλλονται στη βάσανο της πραγματικής δικαιοσύνης. Σήμερα, ο Νταβινιόν (τότε νεαρός, φιλόδοξος διπλωμάτης) κατηγορείται για συμμετοχή στην παράνομη κράτηση και μεταφορά του Λουμούμπα, καθώς και για την υποβολή του σε εξευτελιστική μεταχείριση. Είναι ο τελευταίος των δέκα υπόπτων που παραμένει στη ζωή, το μοναδικό νήμα που συνδέει το σήμερα με εκείνη τη νύχτα της 17ης Ιανουαρίου 1961.

Damnatio memoriae ή το βασίλειο της φρίκης

Υπάρχουν λεπτομέρειες που η ανθρώπινη λογική αδυνατεί να αφομοιώσει. Η ομολογία του αστυνομικού Τζέραρντ Σούτε, δεκαετίες αργότερα, περιέγραψε μια κτηνωδία που υπερβαίνει τα όρια της φαντασίας. Το σώμα του Λουμούμπα διαμελίστηκε με σιδεροπρίονο και τα υπολείμματα βυθίστηκαν σε οξύ για να εξαφανιστεί κάθε ίχνος του, πρακτική που θυμίζει το φρικώδες damnatio memoriae των Ρωμαίων, δηλαδή την πλήρη εξάλειψη της ύπαρξης του ατόμου από την ιστορία. «Έπρεπε να μεθύσουμε για να πάρουμε θάρρος», είχε παραδεχθεί κυνικά ο Σουτέ. Από τον άνθρωπο που οραματίστηκε μια ελεύθερη Αφρική, απέμειναν μόνο μερικά δόντια, ένα μακάβριο «τρόπαιο» που επεστράφη στην Κινσάσα μόλις το 2022, κλεισμένο σε ένα φέρετρο που συμβόλιζε τη δειλή μεταμέλεια των Βρυξελλών για το αποικιοκρατικό παρελθόν της.

Η δίκη του Νταβινιόν επεκτείνεται και στις δολοφονίες των στενών συνεργατών του Λουμούμπα, Μορίς Μπολό και Ζοζέφ Οκιτό, αναδεικνύοντας ένα ευρύτερο σχέδιο πολιτικής κάθαρσης. Για την εγγονή του Λουμούμπα, Γιέμα, αυτή η εξέλιξη είναι «ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση» όπως δήλωσε στο Reuters. Είναι η στιγμή που η αλήθεια παύει να αποτελεί αντικείμενο ιστορικής έρευνας και μετατρέπεται σε κατηγορητήριο.

Ο «κόμης» και το βάρος της κληρονομιάς

Ο Ετιέν Νταβινιόν δεν είναι μια τυχαία προσωπικότητα. Γόνος ευγενών, γιος διπλωμάτη που υπηρέτησε στο Βερολίνο του Γ’ Ράιχ, έχτισε μια καριέρα που τον έφερε στις υψηλότερες βαθμίδες της Ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας και στα διοικητικά συμβούλια επιχειρηματικών κολοσσών. Ένας άνθρωπος που συνομιλούσε με τον Κίσινγκερ και τον Ντελόρ, τιμημένος με τον τίτλο του κόμη το 2018.

Ωστόσο, ένα τηλεγράφημα του Σεπτεμβρίου 1960 που ήρθε στη δημοσιότητα κατά τη κοινοβουλευτική διερεύνηση του  ζητήματος εξέθεσε τον Νταβινιόν. «Πρωταρχικό πρόβλημα φαίνεται η απομάκρυνση του Λουμούμπα», έγραφε τότε ως νεαρός. Η δική του εκδοχή περί απλού «παρατηρητή» συγκρούεται πλέον με τα στοιχεία της εισαγγελίας. Η ανάγκη του να έχει «τον έλεγχο της ζωής του», ως απάντηση στην «αδικία» που ένιωσε ότι υπέστη ο πατέρας του μετά τον πόλεμο, φαίνεται πως τον κατέστησε αρχιτέκτονα, αν όχι απλώς συμμέτοχο, σε μια ιστορική αδικία βγαλμένη από τις σκοτεινές σελίδες της αποικιοκρατίας.

Το φάντασμα του Λουμούμπα

Η δίκη στις Βρυξέλλες αποτελεί μια υπενθύμιση ότι η αποικιοκρατία δεν είναι μια κλειστή σελίδα στην ανθρώπινη ιστορία, αλλά μια πληγή που εξακολουθεί να αιμορραγεί και στο παρόν. Όταν το Βέλγιο δικάζει έναν από τους επιφανέστερους πολίτες του για γεγονότα που συνέβησαν πριν από 65 χρόνια, δεν δικάζει μόνο έναν άνθρωπο. Δικάζει, έστω και καθυστερημένα, το σύστημα εκείνο που θεωρούσε τις ανθρώπινες ζωές ως αναλώσιμα πιόνια στη σκακιέρα των μεγάλων συμφερόντων.

Το αν ο 93χρονος κόμης θα καταδικαστεί έχει τη δική του σημασία, όμως η ουσιαστική νίκη έχει ήδη καταγραφεί. Το φάντασμα του Πατρίς Λουμούμπα δεν «στοιχειώνει» πλέον μόνο τα δάση του Κονγκό, αλλά και τους διαδρόμους της ευρωπαϊκής δικαιοσύνης, απαιτώντας τη φανέρωση της αλήθειας και την απόδοση της δικαιοσύνης.

Ο πρόεδρος της Γερμανίας Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάγερ εξέφρασε την ντροπή του για τις ωμότητες που είχαν διαπράξει οι γερμανικές αποικιακές δυνάμεις στην Τανζανία στις αρχές του 20ού αιώνα.

Προχώρησε όμως και πέρα από αυτό: «Θα ήθελα να ζητήσω συγχώρεση για όσα έκαναν οι Γερμανοί στους προγόνους σας εδώ», είπε σε ομιλία του στην αφρικανική χώρα.

«Ό,τι συνέβη εδώ ήταν η κοινή μας ιστορία, η ιστορία των προγόνων σας και η ιστορία των προγόνων μας στη Γερμανία», πρόσθεσε.

Οι γερμανικές δυνάμεις σκότωσαν περίπου 300.000 ανθρώπους κατά την εξέγερση των Μάτζι Μάτζι to 1905-1907. Ήταν μία από τις πλέον αιματηρές αντιαποικιακές εξεγέρσεις.

Αφορμή για την εξέγερση ήταν η απαίτηση των Γερμανών να ασχοληθούν οι ντόπιοι με το μάζεμα του βαμβακιού που προορίζονταν για εξαγωγή.

Οι αποικιακές αρχές έφτασαν μάλιστα στο σημείο να εκθέσουν τα κομμένα κεφάλια ηγετών της εξέγερσης σε μουσεία στη Γερμανία. Συγγενείς του ζητούν τώρα να τους επιστραφούν τα κρανία, αφού ταυτοποιηθούν με DNA, ζήτημα το οποίο δεν απέκλεισε ο Γερμανός πρόεδρος.

Η Γερμανία κατείχε τα εδάφη της Τανζανίας, της Ρουάντα, του Μπουρούντι και μέρους της Μοζαμβίκης, τα οποία συνιστούσαν τη Γερμανική Ανατολική Αφρική.

Καθώς το Μάλι βρίσκεται σε διαδικασία αποαποικιοποίησης, οι αρχές της χώρας ανακοίνωσαν ότι ανακαλύφθηκε ομαδικός τάφος κοντά σε πρώην γαλλική βάση. Οι καταγγελίες του αφρικανικού έθνους αντιμετωπιζούν τα δύο μέτρα και σταθμά της αυτοαποκαλούμενης διεθνούς κοινότητας.

• του Παναγιώτη Παπαδομανωλάκη

Σύμφωνα με δήλωση του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων του Μάλι, «λείψανα σε κατάσταση προχωρημένης σήψης ανακαλύφθηκαν σε έναν ομαδικό τάφο, όχι μακριά από το στρατόπεδο που κατείχε παλαιότερα η γαλλική δύναμη Μπάρχαν». Η επιχείρηση Μπάρχαν υποτίθεται ότι αποτελούσε μια αντιτρομοκρατική στρατιωτική επιχείρηση υπό την ηγεσία της Γαλλίας και την ομάδα των πέντε πρώην γαλλικών αποικιών που εκτείνονται στην περιοχή του Σαχέλ: Μπουρκίνα Φάσο, Τσαντ, Μάλι, Μαυριτανία και Νίγηρας. Η ίδια ύπαρξη του «G5-Sahel» αμφισβητείται, καθώς οι υπουργοί Άμυνας του μπλοκ δεν έχουν συναντηθεί από τον Νοέμβριο του 2021 και η ετήσια σύνοδος των αρχηγών κρατών, που συνήθως διεξάγεται τον Φεβρουάριο, δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί, αφού μια σειρά πραξικοπημάτων έχουν εκδηλωθεί στην αφρικανική ήπειρο. Το Μάλι επρόκειτο να λάβει την εκ περιτροπής προεδρία, κάτι που δεν πραγματοποιήθηκε, αφού ένα στρατιωτικό κίνημα έλαβε την εξουσία, ανακοινώνοντας -εν μέσω λαϊκών πανηγυρισμών– την αποχώρηση των γαλλικών στρατευμάτων από την χώρα. Οι υποτελείς κυβερνήσεις της συμμαχίας στον Νίγηρα, το Τσαντ και τη Μαυριτανία, εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση με τους ιμπεριαλιστές της Γαλλίας και του Καναδά, ότι οι «αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις» στο Μάλι δεν μπορούν να συνεχίσουν, ενώ το κοινοβούλιο του Νίγηρα υπερψήφισε την παρουσία ξένων δυνάμεων στη χώρα, δίνοντας το πράσινο φως στα στρατεύματα της επιχείρησης Μπάρχαν.

Ο αρχηγός του γενικού επιτελείου του γαλλικού στρατού ομολόγησε ότι «Συνηθίζουμε να είμαστε οι Αμερικανοί σε αυτόν τον συνασπισμό», σε μια ατυχή δήλωση τη στιγμή που η ταπεινωτική αποχώρηση των στρατευμάτων από το Μάλι θυμίζει αυτή του αμερικανικού στρατού από το Αφγανιστάν. Η κυβέρνηση της χώρας ανακοίνωσε την ακύρωση κάθε αμυντικής συμφωνίας με την Γαλλία, κάνοντας λόγο για «κατάφωρες παραβιάσεις της εθνικής κυριαρχίας του Μάλι», καθώς και για την μονομερή απόφαση της να τερματίσει τις κοινές «αντιτρομοκρατικές επιχειρήσεις».

Το Μάλι δήλωσε ότι η Γαλλία δεν έχει πλέον «νομική βάση» για τη διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων στη χώρα μετά την αποχώρηση της Μπαμάκο από βασικές αμυντικές συμφωνίες. Καθώς οι καταγγελίες για ομαδικούς τάφους διαδέχονται την απόσυρση των γαλλικών στρατευμάτων, το Μάλι κατηγόρησε τον γαλλικό στρατό για «κατασκοπεία» και «ανατροπή», όταν drone του Παρισιού παραβίασε τον εναέριο χώρο του αφρικανικού έθνους, σε μια προσπάθεια να στοιχειοθετήσει πως οι κατηγορίες είναι κατασκευασμένες από τη ντόπια κυβέρνηση σε συνεργασία με φερόμενους «Ρώσους μισθοφόρους» της Βάγκερ -ομάδα, η ίδια η ύπαρξη της οποίας έχει αμφισβητηθεί από το αμερικανικό Foreign Policy. Για τον στρατό του Μάλι, η προχωρημένη σήψη των πτωμάτων αποτελεί απόδειξη πως δεν πρόκειται για προβοκάτσια, αλλά για έγκλημα των γαλλικών δυνάμεων. «Τα γαλλικά στρατιωτικά ψέματα κατασκευάζουν γεγονότα» δήλωσε στο Σπούτνικ o Αμπουμπακάρ Σινίκι Φόμπα, αξιωματούχος του Εθνικού Μεταβατικού Συμβουλίου του Μάλι.

Η Ρωσία υποστηρίζει το Μάλι στην πρόθεσή του να ερευνήσει ύποπτους ομαδικούς τάφους που βρέθηκαν κοντά σε μια πρώην γαλλική βάση του στρατού, αναφέρει το ρωσικό υπουργείο Άμυνας. Αντίθετα, η λαλίστατη «διεθνής κοινότητα», η οποία επέβαλλε εξοντωτικές κυρώσεις στην περίπτωση των φερόμενων ομαδικών τάφων στην ουκρανική πόλη Μπούτσα, τα οποία συλλήβδην αποδόθηκαν σε υποτιθέμενα εγκλήματα κατά αμάχων εκ μέρους τους ρωσικού στρατού, παραμένει σιωπηλή. Η Γαλλία χρησιμοποιεί ως πρόφαση τον πραξικοπηματικό τρόπο που η στρατιωτική κυβέρνηση του Μάλι ήρθε στην εξουσία, για να μειώσει τις καταγγελίες της στη διεθνή κοινή γνώμη. Ωστόσο, οι σημερινή ηγεσία της χώρας χαίρει μεγαλύτερης λαϊκής αποδοχής από οποιαδήποτε κυβέρνηση έχουν υποστηρίξει οι Δυτικοί, πολλές από τις οποίες μάλιστα ανήλθαν στην εξουσία επίσης με στρατιωτικά μέσα. Πολλές από τις στρατιωτικές ηγεσίες της ηπείρου έχουν χρηματοδοτηθεί και εκπαιδευτεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Γαλλία, αλλά το «πρόβλημα» φαίνεται πως ξεκινάει μόνο για όσες διεκδικούν ένα εθνικό πολιτικόι σχέδιο, μακρυά από τις καταστροφικές συνταγές του ΔΝΤ και τους αρμούς της νεοαποικιοκρατίας. Το Παρίσι προσπαθεί να επιβάλει ένα γαλλικό «δόγμα Μονρόε» στην αφρικανική ήπειρο και έχει την υποστήριξη της Ουάσινγκτον σε ότι αφορά την απομάκρυνση της ρωσικής «επιρροής» και του προγράμματος «Ζώνη και Δρόμος» της Κίνας . Οι ευρωατλαντικοί σύμμαχοι χρησιμοποιούν το αφήγημα της «ρωσικής παραπληροφόρησης και μυστικών στρατιωτικών επιχειρήσεων», για να νομιμοποιήσουν την παρουσία τους στην ήπειρο, όπου η δυσφορία, που προκαλούν τα προγράμματα λιτότητας του ΔΝΤ, την υποαναπτυξη και την κλοπή των πόρων της ηπείρου, καθώς και την εγκληματική στρατιωτική παρουσία τους, με ποιο τραγική τη καταστοφή της Λιβύης, έχει προκαλέσει αντιιμπεριαλιστικό ξεσηκωμό. Η Γαλλία έχει παραδεχθεί την υποστήριξη αυτονομιστικού Εθνικού Κινήματος για την Απελευθέρωση του Αζαγουάντ, ενώ έχει πραγματοποιήσει εκτεταμένες σφαγές κατά αμάχων υπό το πρόσχημα της τρομοκρατίας.

Για αυτό, τα αφρικανικά έθνη απορρίπτουν τη θέση της Ουάσιγκτον για την κρίση στην Ουκρανία, καθώς οι μισές από τις χώρες που απήχαν από το ψήφισμα καταδίκης της Ρωσίας στα Ηνωμένα Έθνη είναι μέλη της Αφρικανικής Ένωσης, ενώ η Ερυθραία ηταν από τις χώρες που καταψήφισε. «Η Νότια Αφρική περίμενε ότι το ψήφισμα των Ηνωμένων Εθνών θα χαιρέτιζε πρωτίστως την έναρξη του διαλόγου μεταξύ των μερών και θα επιδίωκε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για να επιτύχουν αυτές οι συνομιλίες. Αντίθετα, η έκκληση για ειρηνική επίλυση μέσω πολιτικού διαλόγου υποβιβάζεται σε μία μόνο πρόταση κοντά στο τέλος του τελικού κειμένου. Αυτό δεν παρέχει την ενθάρρυνση και τη διεθνή υποστήριξη που χρειάζονται τα μέρη για να συνεχίσουν τις προσπάθειές τους», δήλωσε ο πρόεδρος της Νότιας Αφρικής Σίριλ Ραμαφόζα, η κυβέρνηση του οποίου απήχε από την ψηφοφορία, ενώ τα αφρικανικά μέσα ενημέρωσης καταγγέλουν το ρατσισμό κατά των μαύρων στην Ουκρανία και την Πολωνία, καθώς προσπαθούν να διαφύγουν της σύγκρουσης. Η Αλγερία, η δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη της Αφρικής και μεγάλη παραγωγός φυσικού αερίου αρνήθηκε να εξάγει επιπλέον αέριο στην Ευρώπη για να αντικαταστήσει το ρωσικό φυσικό αέριο, ενώ ανακοίνωσε στρατιωτικές ασκήσεις με τη Μόσχα, πρροκαλώντας την οργή της Δύσης.

Η Deutche Welle παραδέχεται ότι η σοβιετική κληρονομιά της υποστήριξης των αφρικανικών εθνικών κινημάτων, ευννοεί τη σχέση των Αφρικής-Ρωσίας. Το ίδιο και η οικονομική άνοδος της Κίνας, που προβάλει ως εναλλακτική απέναντι στον ιμπεριαλισμό της Δύσης. Για τους φτωχούς λαούς της Αφρικής και τη πλειοψηφία των αναπτυσσόμενων χωρών είναι ξεκάθαρο, πως Μόσχα και Πεκίνο προορίζονται από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να έχουν το μέλλον του Ιρακ και της Λιβύης. Οι ζωές των Αφρικανών μετράνε, όπως εξέφρασε με τον καλύτερο τρόπο ο πρώην πρωθυπουργός του Μπενίν, Λιονέλ Ζινσού, του οποίο το βιογραφικό ως απόφοιτος της Γαλλικής Ανώτατης Σχολής Πολιτικών Επιστημών και υπαλλήλου του Ιδρύματος Ροθτσιλντ, δεν θα προμήνυε τις παρακάτω δηλώσεις: 

«Το μόνο που ακούμε τώρα είναι αυτή η κρίση, οι αντιρωσικές κυρώσεις, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο… Καταλαβαίνετε τι σημαίνει αυτή η κρίση, για παράδειγμα, για την Αφρική; Η Ρωσία μας προμηθεύει με σιτηρά και καλαμπόκι. Όλα τα logistics περνούν από τη Μαύρη Θάλασσα. Και ο αφρικανικός κόσμος πάγωσε από τον τρόμο βλέποντας ακριβώς τι συνέβαινε. Τρομοκρατημένος από τις ενέργειες των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι Αφρικανοί δεν θα αγοράσουν τις ιστορίες σας για τη δημοκρατία. Αυτά είναι απλά τα παραμύθια σας για εσωτερική κατανάλωση. Η πλειοψηφία της αφρικανικής ελίτ εκπαιδεύτηκε στη Σοβιετική Ένωση – γιατροί, μηχανικοί, πιλότοι, δάσκαλοι, επιστήμονες. Οι Ρώσοι είναι οι μόνοι Ευρωπαίοι που έχουν αποαποικιοποιήσει την Αφρική. Και η Αφρική το θυμάται. Όπως η Αφρική θυμάται τις ευρωπαϊκές φρικαλεότητες»!

• Πηγή :thepressproject.gr