ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ - Η ΜΕΤΑΠΛΑΣΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΕ ΜΥΘΟ + ΟΙ ΝΕΚΡΟΙ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ (ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΑ Δ. ΤΣΕΒΑ)
(1980)
Κλεάνθης Γρίβας
Μέσω μιας κατάλληλης μεθόδευσης και της συνακόλουθης μετάπλασης της Ιστορίας σε Μύθο, η μεταπολιτευτική μπορντελο-κομματικο-κλεπτοκρατία [2012], πέτυχε να μετουσιώσει ένα ιστορικό συμβάν που στρεφόταν ευθέως εναντίον της σε ουσιαστικό αντιστήριγμα της κυριαρχίας της στην ελληνική πολιτική σκηνή, ανανεώνοντας ένα απελπιστικά φθαρμένο διαχειριστικό πολιτικό προσωπικό με νέους υπαλλήλους.
Συνεπώς, δεν έχει νόημα σήμερα να επιδιώκουμε να αφουγκραστούμε τη φωνή των πραγματικών δημιουργών του Πολυτεχνείου και να διαπιστώσουμε για μια ακόμη φορά ότι «γίνεται καπηλεία στα γεγονότα και το νόημά τους διαστρεβλώνεται».
Όλες οι αυθεντικές κοινωνικές επαναστάσεις εμφανίζουν μερικά κοινά χαρακτηριστικά: Έχουν στοιχειακό χαρακτήρα, είναι απρόβλεπτες και ξεσπούν ξαφνικά σαν αυθόρμητα μαζικά κινήματα, ύστερα από μια μικρή ή μεγάλη περίοδο συγκεχυμένου αναβρασμού. Και όλες, στην πορεία της εξέλιξής τους, εφευρίσκουν τις δικές τους πρωτότυπες μορφές υποδιεύθυνσης: Λαϊκές Επιτροπές (Παρίσι, 1793). Κομμούνα (Παρίσι, 1871). Σοβιέτ (Ρωσία 1905 και Φεβρουάριος 1917). Εργατικά Συμβούλια (Ισπανία 1936). Εργατικές Επιτροπές (Ανατολική Γερμανία, 1953). Εργατικά Συμβούλια (Ουγγαρία 1956). Διαρκείς Συνελεύσεις και Επιτροπές Δράσης (Παρίσι, 1968).
Στην στρατοκρατούμενη Ελλάδα, ύστερα από μια σύντομη περίοδο αναβρασμού (Ιανουάριος-Νοέμβριος 1973), όλα τα ρυάκια που συγκροτούσαν το υπόγειο ρεύμα της εναντίωσης στο δικτατορικό καθεστώς (οι «νέοι που τους έλεγαν αλήτες») συνέκλιναν στο Πολυτεχνείο και, μέσα σε τρία 24ώρα συμπύκνωσαν την ιστορία του δημοκρατικού κινήματος κατά τον τελευταίο αιώνα.
Η αυθόρμητη δράση των εξεγερμένων κονιορτοποίησε όλες της ψευτοθεωρητικές «αναλύσεις» των γραφειοκρατών που («κομματικώ δικαίω») κατέχουν το μονοπώλιο της γνώσης των «αντικειμενικών νόμων της ιστορίας» και, ως εκ τούτου, και το «δικαίωμα» να διαχειρίζονται την εξουσία προς ίδιον όφελος
Οι εξεγερμένοι ανακάλυψαν τον εαυτό τους και τις δυνατότητές τους εφευρίσκοντας και λειτουργώντας ένα αποτελεσματικό σύστημα άμεσης δημοκρατίας, αυτο-οργάνωσης και αυτο-διεύθυνσης, που τίναξε στον αέρα την πάγια γραφειοκρατική διάσταση ανάμεσα στην «καθοδηγούσα» και την «πραγματοποιούσα» δύναμη της ανατροπής.
Στο Πολυτεχνείο, για πρώτη φορά στην ιστορία των μαζικών κινημάτων της σύγχρονης Ελλάδας, η εξουσία της απόφασης βρισκόταν διαρκώς στα χέρια εκείνων που αναλάμβαναν το ρίσκο της εφαρμογής της: Μέσα από τις Διαρκείς Συνελεύσεις και την εκλογή Επιτροπών με 24ωρη θητεία, διασφαλιζόταν συνεχώς η πλήρης αντιστοιχία ανάμεσα στη σύνθεση των Επιτροπών και τη σύνθεση της βάσης των εξεγερμένων. Η άμεση δημοκρατία στην πράξη.
Καμιά πολιτική, κομματική ή αντιστασιακή δήθεν «πρωτοπορία» δεν ήταν προετοιμασμένη για τέτοιες εξελίξεις. Η γραφειοκρατική «σκέψη» και η δημιουργική φαντασία είναι έννοιες που αποκλείονται αμοιβαία. Και στο Πολυτεχνείο, ήταν η φαντασία που κατέλαβε, κατείχε και ασκούσε την εξουσία, υπερφαλαγγίζοντας όλους τους αυτοδιορισμένους γραφειοκράτες «καθοδηγητές» και τη βραδύνοιά τους.
Στο Πολυτεχνείο, οι εξεγερμένοι απέδειξαν στην πράξη ότι μπορούσαν να αυτο-οργανωθούν, να υπάρξουν και να αντισταθούν μέσα από τη λειτουργία των θεσμών που οι ίδιοι εφεύρισκαν εν θερμώ, χωρίς τους επαγγελματίες «καθοδηγητές» και εναντίον τους. Δηλαδή, απέδειξαν ότι μπορούσαν να κάνουν και να ζουν την Ιστορία οι ίδιοι και όχι να τη γράφουν για λογαριασμό άλλων. Κι αυτή η αυθεντική ιστορική Πράξη δημιουργούσε φόβο και ταραχή στα επιτελεία του δικτατορικού καθεστώτος αλλά και των κομμάτων και των γραφειοκρατών (που «για χάρη της επανάστασης» έχουν αντικαταστήσει το οδόφραγμα μ’ ένα… γραφείο).
Το Μεγάλο Φονικό
Παρασκευή 17 Νοεμβρίου 1973. Στο Πολυτεχνείο, που είχε μεταβληθεί σε εργαστήρι της Ιστορίας, ξαναζούν (τηρουμένων των αναλογιών) όλες οι κοινωνικές επαναστάσεις από το 1793 μέχρι το 1968: Μια περίοδος συγκεχυμένου αναβρασμού. Το αυθόρμητο μαζικό κίνημα. Η αυτοδιεύθυνση.
• Οι χρυσοστολισμένοι παλιάτσοι που υποδύονταν τους στρατιωτικούς «ηγήτορες» βασανιζόταν από το κρίσιμο ερώτημα: «που θα στραφούν τα όπλα εάν επιχειρηθεί μαζικό αιματοκύλισμα;».
• Οι κομματικές γραφειοκρατίες ταλαντεύονταν: να συμπαρασταθούν σ’ ένα κίνημα που στρέφεται αμέσως κατά της δικτατορίας και εμμέσως εναντίον τους; Το πρόβλημά τους ήταν καθαρά επιβιωτικό.
Μόνο δύο στοιχεία κρατούσαν σταθερά τις θέσεις τους:
• Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι και εκείνοι που τους συμπαραστέκονταν. Και
• Oι ανεγκέφαλοι επαγγελματίες φονιάδες, ένστολοι και μη, τα ανθρωποειδή της ΚΥΠ, του Β’ Γραφείου, της ΕΣΑ και της «Εθνικής» Ασφάλειας, συνεπικουρούμενοι από την οπλοφορούσα παρακρατική αλητεία που είθισται να διεκπεραιώνει όλες τις βρώμικες δουλειές της εξουσίας.
Μέχρι τη στιγμή που η στρατιωτική δικτατορία διέταξε την άλωσή του Πολυτεχνείου, τίποτε δεν είχε κριθεί. Κανένας συσχετισμός δυνάμεων δεν είχε παγιωθεί. Όλα ήταν ρευστά, σε μια κατάσταση διαρκούς δυναμικής ισορροπίας που καθιστούσε κάθε εξέλιξη πιθανή. Μετά τη διαταγή της αιματηρής καταστολής, όλα κρίθηκαν από τη δεδομένη αποφασιστικότητα των εξεγερμένων και τη στάση της κοινωνίας και του στρατού που αντέδρασαν με βάση τα φοβικά αντανακλαστικά που τους καλλιεργεί η εξουσία.
Όλα παίζονταν και κερδίζονταν ή χάνονταν στο νεκρό δευτερόλεπτο που βάραινε σαν αιώνας ανάμεσα στη διατύπωση και την εφαρμογή της διαταγής: Πώς θα αντιδράσει ο στρατός, πού θα στραφούν τα όπλα, τί θα κάνει η κοινωνία;
Σ’ αυτό το κρίσιμο δευτερόλεπτο κρίθηκαν τα πάντα. Το μεγάλο φονικό συντελέστηκε. Οι επαγγελματίες φονιάδες έκαναν το καθήκον τους. Ο ραδιοφωνικός σταθμός των «ελεύθερων αγωνιζόμενων φοιτητών, των ελεύθερων αγωνιζόμενων Ελλήνων» βουβάθηκε. Το Πολυτεχνείο μεταβλήθηκε σε μια χαίνουσα πληγή στο σώμα ενός ολόκληρου λαού. Μπετόβεν, τρίτη συμφωνία, μέρος δεύτερο, «Πένθιμο Εμβατήριο».

Η παλιά πύλη του Πολυτεχνείου και το μνημείο στον χώρο του ΕΜΠ, 26 Αυγούστου 2021 — GreatBernard / Wikimedia Commons, CC0 1.0.
Οι ύαινες
Μετά το Μεγάλο Φονικό, βγήκαν οι Νεκροθάφτες και οι Τυμβωρύχοι για να αποτελειώσουν το έργο των φονιάδων: Οι γραφειοκρατίες που βρίσκονταν εντεύθεν και εκείθεν της εξουσίας εκστράτευσαν για να βιάσουν την ιστορία, να την κατακρεουργήσουν και να την μεταπλάσουν σε Μύθο.
● Οι εν εξουσία διαχειριστές περιμάζεψαν αίμα, πτώματα, ερείπια, διαψευσμένες ελπίδες και όνειρα, τα ανέμειξαν με τη χολή που ξερνάει η «ύπαρξή» τους και κατασκεύασαν ένα αποτρόπαιο χαρμάνι για να στηρίξουν την παραπαίουσα εξουσία τους. Ήταν οι αιμάσουσες μετοχές τους στο χρηματιστήριο του Τώρα.
● Οι εν αναμονή της εξουσίας ομότεχνοί τους περιμάζεψαν τα γεγονότα, τα «καθάρισαν» από κάθε επικίνδυνο φορτίο, τα ξανάπλασαν κατά το δοκούν, μετέτρεψαν την Ιστορία σε Μύθο και παρήγαγαν ένα αηδιαστικό γραφειοκρατικό αμάλγαμα για να στηρίξουν την εξουσία τους αύριο. Ήταν οι μετοχές τους στο χρηματιστήριο της Μεταπολίτευσης.
Η Μεγάλη Καπηλεία
Σε συνέντευξη τύπου, το μεσημέρι της 16ης/11/1973, 27 από τα 28 μέλη της Συντονιστικής Επιτροπής του Πολυτεχνείου και ο υπεύθυνος του ραδιοφωνικού του σταθμού, που έκαναν και έζησαν την Ιστορία, δήλωσαν κατηγορηματικά και απερίφραστα:
«Τα γεγονοτα ξεκινησαν αυθορμητα… Οι φοιτητες δεν βολευονται. Βουλονται… Αιτημα μας ειναι η αποκατασταση της δημοκρατιας και η κατοχυρωση της εθνικης ανεξαρτησιας… Το κινημα μας δεν ειναι κομματικο. Ειναι πολιτικο, αλλα ακομματιστο. Αναμεσα μας υπαρχουν πολλες τασεις, αλλα καμια απ’ αυτες δεν ταυτιζεται με κανενα κομμα».
Και οι τοίχοι του ιδρύματος τους συμπλήρωναν: «Ελευθερία ή θάνατος», «Κάτω η Χούντα», «Γενική Απεργία».
Αλλά περί άλλων βούλονται οι πολιτικές ηγεσίες των αυτοδιορισμένων «πρωτοποριών» που ετοιμάζονταν να βολευτούν με το «δημοκρατικό άνοιγμα» της δικτατορίας που «θα» πραγματοποιούσαν οι πραξικοπηματίες. Γιατί το Πολυτεχνείο ήταν μια επικίνδυνη ιστορική παρακαταθήκη και έπρεπε να αποδυναμωθεί με το έντεχνο στένεμα του περιεχομένου και το μεθοδικό υποβιβασμό της σημασίας του.
● Για τον Ανδρέα Παπανδρέου (ΠΑΚ), που «βίωσε» την ιστορία εξ’ ακουσμάτων:
«Η εξεγερση δεν ηταν αυθορμητη, ουτε ασχετη απο τις αντιστασιακες οργανωσεις, γιατι η αναλογια αναμεσα στους οργανωμενους και τους ανοργανωτους διαδηλωτες στις 16-11-1973 ηταν 1 προς 500» [μ’ αλλα λογια, 2 στους 1000 η 100 στους 50.000 η 200 στους 100.000 – υψηλο δειγμα γραφειοκρατικης λογιστικης]. Και βεβαιως «ο αγωνας του Νοεμβρη δεν αποβλεπει στην αποκατασταση της δημοκρατιας, δεν ειναι αντιχουντικος. Ειναι αγωνας λαϊκος, εθνικο-απελευθερωτικος».
● Για το ΚΚΕ, η αυθόρμητη εξέγερση του Πολυτεχνείου είναι συνέπεια της «δράσης των προβοκατόρων» και συνεπώς:
«Πρεπει να καταπολεμηθει καθε αυθορμητισμος η κατευθυνομενη απο τη χουντα ταση για αμεση αποχη απο τα μαθηματα» και «να αρθει ο στρατιωτικος νομος και η λογοκρισια, να καταργηθουν τα στρατοδικεια και να ικανοποιηθουν τα αιτηματα των φοιτητων και των εργαζομενων».
● Για το ΚΚΕ-Εσωτερικού, «η εξέλιξη στον τόπο μας έχει περιέλθει σε λεπτό σημείο»:
«Ενω το δημοκρατικο κινημα αξιωνει την εισοδο στη δημοκρατικη ομαλοτητα, σκοτεινες δυναμεις εργαζονται για να φραξουν το δρομο προς την κατευθυνση αυτη και οργανωνουν προκλησεις για να δικαιολογησουν την επιβολη στρατοκρατικων μετρων… οι φοιτητες ζητησαν δημοκρατικες λυσεις στα σπουδαστικα τους αιτηματα και ειναι επιτακτικη αναγκη να ικανοποιηθουν τα φοιτητικα αιτηματα» (κατα τις πρωτοφανεις δηλωσεις του γραμματεα του ΚΚΕ-Εσωτ. Μπαμπη Δρακοπουλου στις 16/11/1973, που γινονται οχι σε εποχη αμυνας της αστικης δημοκρατιας αλλα στη φαση της αναδιπλωσης μιας στρατιωτικης δικτατοριας που εχει ηδη ζωη εξι ετων).
● Για τους αστούς πολιτικούς (αρκετοί απ’ τους οποίους κράτησαν μια αξιοπρεπή στάση κατά τα γεγονότα) το Πολυτεχνείο ήταν «μια ηρωική εξέγερση χιλιάδων νέων με υψηλό εθνικό και δημοκρατικό φρόνημα».
Το Χρηματιστήριο της Αντίστασης
Μετά την ανατροπή της δικτατορίας, οι συνθήκες άλλαξαν ριζικά. Η ασφάλεια που πρόσφερε η συμμετοχή στη νομή της εξουσίας, η εξ’ αυτής δυνατότητα για συμβολή στην παραγωγή της κυρίαρχης πολιτικής μυθολογίας, τα ενοχικά σύνδρομα που διακατέχουν τα συντεταγμένα αλαλάζοντα στίφη των Οπαδών και η στρεβλή λειτουργία των θεσμών της αστικής δημοκρατίας, επέτρεψαν να στηθεί η διαστρεβλωτική επιχείρηση της Μεγάλης Καπηλείας.
Η ιστορική στιγμή μεταμορφώθηκε σε αβανταδόρικο πολιτικό-κοσμικό θέαμα και εμπόρευμα που «ανανεώνεται» διαρκώς και προσφέρεται σε κάθε επέτειο όλο και πιο φανταχτερό στο περιτύλιγμα και όλο και πιο φτωχό στο περιεχόμενό του. Το Πολυτεχνείο έγινε κοσμική γιορτή, συλλογές φωτογραφιών, βιβλία, φυλλάδια, κασέτες, πόστερ, μπρελόκ, μπλουζάκια, τσίκνες από σάντουιτς με λουκάνικο, κι ότι άλλο μπορεί να βάλει ο νους του ανθρώπου. Καθένας το πουλάει και τ’ αγοράζει κατά το δοκούν.
Πολλοί από τους πραγματικούς ή καθ’ υπόθεση συμμέτοχους στην ιστορική δημιουργία βιάζονται να εξαργυρώσουν τις μετοχές της συμμετοχής τους, πριν πέσει η τιμή τους στο Χρηματιστήριο της Αντίστασης, πλαισιωμένοι από εκείνους που, ξαναπαίρνοντας το σχήμα και τη συμπεριφορά της ανθρωπόμαζας, επευφημούν τους οργανωτές της εμπορευματοποίησης της ιστορικής στιγμής, χειροκροτούν τις κακοστημένες παραστάσεις τους, καταναλώνουν φετίχ-εμπορεύματά τους και δεν τρελαίνονται.
«Εκεινος που δεν ξερει και δεν μιλαει, ειναι απλως αδαης. Εκεινος που ξερει και σωπαινει ειναι εγκληματιας», ελεγε ο Μπερτολτ Μπρεχτ. Και τι ειναι αραγε εκεινος που απαταται, συναινωντας στην απατη;
Και οι Άλλοι, οι πραγματικοί μπροστάρηδες της Ανάτασης, αναγκάζονται να ξαναζούν κάθε χρόνο το θάνατό τους παρακολουθώντας από μακριά την εξουσιαστική τελετή της «εν εορτή» κηδείας τους. Ας αφουγκραστούμε την κραυγή της οργής και της διαμαρτυρίας τους: «Γίνεται καπηλεία στα γεγονότα και το νόημά τους διαστρεβλώνεται».
«Εξόριστε ποιητή στον αιώνα σου λέγε τι βλέπεις; Βλέπω τη διαρκή επανάσταση φυτών και λουλουδιών» σε μια φρενιτιώδη Ιεροτελεστία της Άνοιξης γύρω από ένα κομμάτι ζωής που αρνιέται να μεταμορφωθεί σε εμπόρευμα.
Κλεάνθης Γρίβας