ΠΕΤΡΟΣ ΚΑΤΣΑΚΟΣ

Η φωτιά έχει έναν παράξενο τρόπο να αποκαλύπτει τον άνθρωπο. Μέσα σε λίγες ώρες ξεγυμνώνει αδυναμίες, λάθη, παραλείψεις, ευθύνες και επιλογές που είχαν γίνει πολύ πριν εμφανιστεί η πρώτη φλόγα στον ορίζοντα.

Ανάμεσα στα αποκαΐδια, εκεί όπου η στάχτη σκεπάζει κάθε ίχνος ζωής, υπάρχουν ιστορίες που σπάνια φτάνουν στα πρωτοσέλιδα. Ιστορίες που δεν καταγράφονται σε επίσημες ανακοινώσεις, ούτε μετρώνται στους απολογισμούς των καταστροφών.

Είναι οι ιστορίες των ζώων που περίμεναν. Που άκουσαν τον αέρα να αλλάζει, που μύρισαν τον καπνό πριν ακόμη τον δουν οι άνθρωποι, που ένιωσαν τον κίνδυνο να πλησιάζει και προσπάθησαν να φύγουν. Μόνο που στο τέλος της διαδρομής υπήρχε μια αλυσίδα. Μερικά μέτρα αλυσίδας που γίνονται το όριο ανάμεσα στην ελπίδα και στον θάνατο.

Κάθε καλοκαίρι η ίδια εικόνα επιστρέφει. Ένας σκύλος δεμένος σε μια αυλή. Ένα άλογο δεμένο σε έναν ελαιώνα. Ζώα που έμειναν πίσω σε κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις ή σε χωράφια, εγκλωβισμένα τη στιγμή που η φύση ούρλιαζε πως είχε έρθει η ώρα της φυγής. Εκείνα είχαν ήδη καταλάβει. Η φύση τα έχει προικίσει με ένστικτα που προειδοποιούν πολύ πριν η καταστροφή γίνει ορατή. Η ανθρώπινη επιλογή, όμως, αποδείχθηκε ισχυρότερη από το ένστικτό τους.

Η αλυσίδα νίκησε

Κάθε φορά που βλέπουμε μια τέτοια εικόνα, το πρώτο συναίσθημα είναι η οργή. Ακολουθεί η θλίψη. Ύστερα, για λίγες ημέρες, ακούγονται υποσχέσεις, αναζητούνται ευθύνες και γίνονται δηλώσεις. Με τον πρώτο φθινοπωρινό αέρα, όμως, όλα μοιάζουν να ξεχνιούνται. Μέχρι το επόμενο καλοκαίρι. Μέχρι την επόμενη πυρκαγιά. Μέχρι το επόμενο ζώο που θα καεί αλυσοδεμένο. Μόνο που αυτή η επανάληψη μιας τραγωδίας παύει να είναι ατύχημα και από ένα σημέιο και μετά μετατρέπεται σε αποτυχία μιας ολόκληρης κοινωνίας.

Η νομοθεσία υπάρχει. Ορίζει με σαφήνεια ότι κανένα ζώο δεν επιτρέπεται να διατηρείται σε συνθήκες που θέτουν σε κίνδυνο την υγεία ή τη ζωή του. Προβλέπει διοικητικές και ποινικές κυρώσεις. Προσφέρει στα αρμόδια όργανα τα εργαλεία για να παρέμβουν εγκαίρως. Εκείνο που λείπει είναι η σταθερή εφαρμογή της. Οι έλεγχοι χρειάζονται πριν από την καταστροφή μιας και η πρόληψη είναι αυτή που σώζει ζωές και η εφαρμογή του νόμου αποκτά αξία μόνο όταν φτάνει μέχρι το τελευταίο χωράφι και την πιο απομακρυσμένη αυλή.

Κάθε αλυσοδεμένο ζώο αποτελεί μια προειδοποίηση. Όχι μόνο για τη δική του μοίρα, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τη ζωή όταν θεωρούμε ότι βρίσκεται χαμηλότερα από τη δική μας. Η σχέση του ανθρώπου με τα ζώα αποτελεί διαχρονικά μέτρο πολιτισμού. Όχι επειδή τα ζώα έχουν τη δύναμη να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους, αλλά ακριβώς επειδή εξαρτώνται από τις δικές μας αποφάσεις.

Ένας σκύλος που περιμένει τον άνθρωπό του μέχρι το τέλος, ακόμη κι όταν οι φλόγες πλησιάζουν, προσφέρει ίσως το πιο σκληρό μάθημα πίστης. Εκείνος εμπιστεύεται μέχρι την τελευταία του ανάσα. Η εμπιστοσύνη αυτή αποτελεί ευθύνη. Κι όταν προδίδεται, η πληγή ξεπερνά την τύχη ενός μόνο ζώου. Αγγίζει την ίδια την έννοια της ανθρωπιάς.

Η αντιπυρική περίοδος εξελίσσεται κάθε χρόνο σε μια δοκιμασία για όλους. Για τους ανθρώπους που υπερασπίζονται τα σπίτια τους. Για τους πυροσβέστες που δίνουν μάχη με τις φλόγες. Για τους εθελοντές που τρέχουν να σώσουν ό,τι μπορεί ακόμη να σωθεί. Μαζί τους, αθόρυβα, δοκιμάζονται και χιλιάδες ζώα που εξαρτώνται ολοκληρωτικά από τη δική μας πρόνοια.

Ίσως, τελικά, το πιο βαρύ αποτύπωμα μιας αλυσίδας να μην είναι πάνω στον λαιμό ενός ζώου. Ίσως να βρίσκεται στη συνείδηση μιας κοινωνίας που εξακολουθεί να συμβιβάζεται με εικόνες οι οποίες θα έπρεπε να προκαλούν καθολική κινητοποίηση. Η φωτιά αφήνει πίσω της στάχτες. Η αδιαφορία αφήνει κάτι βαθύτερο. Αφήνει μια κοινωνία φτωχότερη σε αξίες, λιγότερο ανθρώπινη και περισσότερο συνηθισμένη στον πόνο των πιο αδύναμων.

Κάθε ζώο που χάνεται αβοήθητο μέσα στις φλόγες είναι μια ιστορία που τελειώνει χωρίς να ακουστεί ποτέ. Και γι’ αυτό ακριβώς αξίζει να την αφηγούμαστε. Μέχρι να πάψουν οι αλυσίδες να γράφουν το τελευταίο κεφάλαιο στις Ιστορίες χωρίς Φωνή.