H αστυνομία στην Ελλάδα στρατολογεί μετανάστες για να απωθήσουν βίαια άλλους μετανάστες πίσω στα χερσαία σύνορά της με την Τουρκία, όπως αποκαλύπτει σε ρεπορτάζ του το BBC.

Ειδικότερα, το βρετανικό δίκτυο εξέτασε εσωτερικά αστυνομικά έγγραφα, στα οποία περιγράφεται πώς η στρατολόγηση των εν λόγω μισθοφόρων διατάχθηκε και επιβλεπόταν από ανώτερους αξιωματικούς.

Το ρεπορτάζ υπογράφουν η Τζέσικα Πάρκερ και ο Κώστας Καλλέργης, δύο αξιόπιστοι δημοσιογράφοι του βρετανικού δικτύου, οι οποίοι επανειλημμένως έχουν δημοσιεύσει έρευνες για το μεταναστευτικό.

Η Πάρκερ είναι μάλιστα η δημοσιογράφος που είχε προσπαθήσει να εκμαιεύσει απάντηση για το περιεχόμενο του ρεπορτάζ από τον Έλληνα πρωθυπουργό μετά την προηγούμενη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες.  Το αποτέλεσμα ήταν η έντονη αντίδραση του κ. Μητσοτάκη που απάντησε ότι δεν γνωρίζει τις καταγγελίες, αλλά «δε θα απολογηθεί που η Ελλάδα φυλάει τα ευρωπαϊκά σύνορα».

Τα ευρήματα της έρευνας του BBC φέρνουν μάλιστα στο φως ισχυρισμούς για βάναυση μεταχείριση, με μάρτυρες να αναφέρουν ότι μετανάστες έχουν απογυμνωθεί και ξυλοκοπηθεί, ενώ έχουν πέσει θύματα ληστειών ή ακόμη και σεξουαλικών επιθέσεων. Υπάρχουν μάλιστα πληροφορίες ότι οι εν λόγω μισθοφόροι απασχολούνται ανεπίσημα στα σύνορα τουλάχιστον από το 2020.

Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε δηλώσει στο BBC ότι «δεν γνώριζε τίποτα» για τους ισχυρισμούς περί χρήσης μεταναστών για επαναπροωθήσεις άλλων μεταναστών, ενώ οι ελληνικές αρχές δεν έχουν απαντήσει στα αιτήματα του βρετανικού μέσου για κάποιο σχόλιο.

Υπενθυμίζεται ότι οι επαναπροωθήσεις (ή pushbacks) είναι η αναγκαστική επιστροφή μεταναστών και αιτούντων άσυλο χωρίς να  τηρηθεί η δέουσα διαδικασία και πρόκειται για πρακτικές που θεωρούνται γενικώς παράνομες βάσει του διεθνούς δικαίου.

Οι πρώτες αναφορές για pushbacks στην Ελλάδα από αλλοδαπούς μασκοφόρους άνδρες έγιναν το 2022 από τον ολλανδικό ειδησεογραφικό οργανισμό Lighthouse Reports. Το θέμα είχε καλύψει τότε ο δημοσιογράφος της «Εφ.Συν.», Δημήτρης Αγγελίδης.

Διαβάστε αναλυτικά το ρεπορτάζ εδώ: (βλ.: «Έβρος: Συγκλονιστικές αποκαλύψεις για δίκτυο δουλεμπορίας προσφύγων-σκλάβων στην ΕΛ.ΑΣ».).

Αναφορές για βάναυση μεταχείριση μεταναστών

Η έρευνα του BBC  - που διεξήχθη σε συνεργασία με την Consolidated Rescue Group (CRG) - ξεκίνησε το περασμένο φθινόπωρο, όταν εστάλη στο βρετανικό δίκτυο ένα ανησυχητικό βίντεο που φέρεται να έδειχνε μετανάστες να πέφτουν θύματα κακομεταχείρισης από μισθοφόρους.

Όπως αναφέρεται στο δημοσίευμα, το βίντεο κοινοποίησε στο βρετανικό δίκτυο ένας λαθρέμπορος, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι ήταν δυσαρεστημένος με τους συνεργάτες του. Το BBC δεν μπόρεσε να επαληθεύσει το περιεχόμενο, αλλά αντικατοπτρίζει τις μαρτυρίες που έχει συγκεντρώσει από άλλες ανεξάρτητες πηγές.

Έκτοτε, έχει συγκεντρώσει πληροφορίες από μετανάστες, πρώην μισθοφόρους, αστυνομικές πηγές, επίσημα έγγραφα και απομαγνητοφωνήσεις που διέρρευσαν.

Ένας συνοριοφύλακας δήλωσε σε πειθαρχική ακρόαση ότι είχε πληροφορίες που μετέφερε στους ανωτέρους του και, σύμφωνα με τις οποίες, μισθοφόροι βίαζαν γυναίκες μετανάστριες.

Δύο μετανάστες και ένας πρώην μισθοφόρος δήλωσαν ότι είδαν περιστατικά ακραίας βίας τόσο από μισθοφόρους όσο και από Έλληνες αστυνομικούς, συμπεριλαμβανομένου ξυλοδαρμού ανθρώπων μέχρι λιποθυμίας. Μια μετανάστρια είπε μάλιστα ότι ένας μασκοφόρος άνδρας έβγαλε την πάνα της κόρης της ψάχνοντας για τιμαλφή.

Η Ελλάδα έχει δει πάνω από ένα εκατομμύριο αφίξεις μεταναστών από το 2015 - κυρίως μέσω θαλάσσιων διαβάσεων αλλά και μέσω των χερσαίων συνόρων της με την Τουρκία.

Πρόσφυγες ή παράνομοι μετανάστες που διασχίζουν τον Έβρο προς την Ελλάδα εισέρχονται σε μια έντονα στρατιωτικοποιημένη ζώνη, διάσπαρτη με παρατηρητήρια.

Μια αστυνομική πηγή είπε στο BBC ότι μισθοφόροι έχουν χρησιμοποιηθεί για να απωθήσουν έως και εκατοντάδες ανθρώπους την εβδομάδα.

«Δεν υπάρχει στρατιώτης, αστυνομικός ή αξιωματικός της Frontex [τη συνοριακή υπηρεσία της Ε.Ε.] που να υπηρετεί εδώ στον Έβρο και να μην γνωρίζει ότι λαμβάνουν χώρα επαναπροωθήσεις», πρόσθεσαν.

Το BBC αναφέρει μάλιστα ότι διαπίστωσε πως οι μισθοφόροι είναι και οι ίδιοι μετανάστες, που στρατολογούνται από χώρες όπως το Πακιστάν, η Συρία και το Αφγανιστάν, και μπορούν να ανταμειφθούν με μετρητά και κινητά τηλέφωνα που έχουν αφαιρεθεί από άλλους μετανάστες, καθώς και έγγραφα που, στην πραγματικότητα, επιτρέπουν τη διέλευση από την Ελλάδα.

Το BBC έχει δείξει πλάνα από τις 22 Ιουνίου 2023, στα οποία μια ομάδα μεταναστών, που μόλις είχαν περάσει στον Έβρο και ήθελαν να ζητήσουν άσυλο, έπεσε σε ενέδρα από μασκοφόρους άνδρες.

Μια έκθεση για το εν λόγω περιστατικό από το Γραφείο Θεμελιωδών Δικαιωμάτων - μια ανεξάρτητη υπηρεσία ερευνών εντός της Frontex - διαπίστωσε ότι, βάσει των διαθέσιμων στοιχείων, περίπου 10 με 20 «υπήκοοι τρίτων χωρών» ενεργούσαν υπό τις οδηγίες Ελλήνων αξιωματικών.

Ανέφερε ότι υπέβαλαν τους μετανάστες σε σωματική και λεκτική κακοποίηση, συμπεριλαμβανομένων «απειλών θανάτου και βιασμού, ανάρμοστων και σεξουαλικής φύσεως σωματικών ερευνών», καθώς και ξυλοδαρμών, μαχαιρωμάτων, ακινητοποιήσεων και κλοπών προσωπικής περιουσίας.

Η έκθεση ανέφερε ότι οι μετανάστες μεταφέρονταν στη συνέχεια με τη βία πίσω στην Τουρκία, κατά παράβαση του δικαίου των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της Ε.Ε.

Οι ελληνικές αρχές, από την πλευρά τους, αρνήθηκαν ότι βρέθηκαν μετανάστες από αυτήν την ομάδα στην περιοχή εκείνη την ημέρα.

Αυτή είναι μόνο μία από τις πολλές αναφορές του Γραφείου Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, το οποίο διερευνά ισχυρισμούς για επαναπροωθήσεις που σχετίζονται με μασκοφόρους αλλοδαπούς άνδρες τα τελευταία χρόνια.

Τα ευρήματά μας θα μπορούσαν να συνιστούν «εξαιρετικά σημαντική» παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, λέει στο BBC η Μαρία Γκαβουνέλη, πρόεδρος της ελληνικής επιτροπής ανθρωπίνων δικαιωμάτων (ΕΕΔΑ).

Η ίδια η οργάνωση έχει καταγράψει περισσότερα από 100 περιστατικά φερόμενων αναγκαστικών επιστροφών στον Έβρο, που χρονολογούνται από το 2020.

Και ενώ αναφέρει ότι τα κρούσματα έχουν μειωθεί, δεκάδες από αυτά τα φερόμενα περιστατικά αφορούσαν μη Έλληνες υπηκόους τρίτων χωρών - πιο πρόσφατα τον Οκτώβριο του 2025.

Σε μια σύντομη συνομιλία με το BBC τον Μάρτιο, ο Έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, δήλωσε ότι δεν γνώριζε τους ισχυρισμούς για τη χρήση μισθοφόρων.

Είπε, ωστόσο,  ότι η Ελλάδα προστατεύει τα σύνορά της και πρόσθεσε ότι οι Ευρωπαίοι ηγέτες ήταν ξεκάθαροι στο ότι δεν θα επαναλάμβαναν τα «λάθη» του παρελθόντος επιτρέποντας μια «μαζική εισροή» μεταναστών και προσφύγων.

Η Frontex απέρριψε κάθε υπόνοια ότι αγνοεί τις παραβιάσεις δικαιωμάτων, λέγοντας ότι βοηθά στη διασφάλιση της νόμιμης διαχείρισης των συνόρων, ενώ παράλληλα υποστηρίζει χώρες που βρίσκονται υπό πίεση.

«Δεν μπορούσαμε να αναπνεύσουμε»

Στο πλαίσιο αυτό, το BBC μίλησε με δύο Σύρους μετανάστες που ισχυρίζονται ότι αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Τουρκία, στην απέναντι πλευρά του Έβρου.

Η Αμάλ [δεν είναι το πραγματικό της όνομα] έδειξε στο βρετανικό δίκτυο βίντεο και έγγραφα της οικογένειάς της στην Ελλάδα, όπου είχαν υποβάλει αίτηση για άσυλο.

Η οικογένειά της, όπως είπε, συνελήφθη απρόσμενα από την αστυνομία το 2025 ενώ περπατούσε στην πόλη Ορεστιάδα, στον βόρειο Έβρο.

Παραδόθηκαν σε δύο μασκοφόρους άνδρες που απαίτησαν να τους παραδώσουν τα τηλέφωνά τους και τις ταυτότητές τους πριν τους οδηγήσουν στα σύνορα με ένα λευκό βαν χωρίς παράθυρα.

Μια περαιτέρω αναζήτηση στην περιοχή του Έβρου ήταν πολύ χειρότερη, λέει η ίδια. «Η κόρη μου φορούσε μια πάνα, της την έβγαλαν», λέει η Αμάλ. «Ούρλιαζε από φόβο».

Στη συνέχεια, όπως είπε, οι μασκοφόροι άνδρες, που ήταν περίπου επτά στον αριθμό, τους οδήγησαν μαζί με περίπου άλλους 20 σε ένα μονοπάτι, χρησιμοποιώντας ξύλα για να τους κρατήσουν στη σειρά.

«Καθώς περπατούσαμε, υπήρχε ένας νεαρός άνδρας... τον χτύπησαν τόσο πολύ που λιποθύμησε».

Αναφέρει μάλιστα ότι οι κόρες της, που έγιναν μάρτυρες αυτού του περιστατικού, «ήταν σε κατάσταση σοκ, τρομοκρατημένες, έκλαιγαν».

Όταν το BBC συναντήθηκε μαζί τους στην Τουρκία, η μικρότερη κόρη της Αμάλ είναι εμφανώς τραυματισμένη ψυχικά.

Ένας άλλος Σύρος μετανάστης, ο Άχμαντ, μας είπε ότι ξυλοκοπήθηκε από την ελληνική αστυνομία μέχρι που έχασε τις αισθήσεις του, αφού τον συνέλαβαν στον Έβρο.

Λέει επίσης ότι την επόμενη μέρα βρέθηκε ανάμεσα σε δεκάδες μετανάστες που φορτώθηκαν σε ένα φορτηγό: «Λόγω του συνωστισμού και της μυρωδιάς, οι άνθρωποι ασφυκτιούσαν. Δεν μπορούσαμε να αναπνεύσουμε».

Ο Άχμαντ λέει ότι η αστυνομία μετέφερε τους μετανάστες στον Έβρο και τους έβαλε σε ομάδες. Στη συνέχεια, τους παρέδωσε σε πέντε ή έξι μισθοφόρους που έγδυσαν τους άνδρες και τους έψαξαν πριν χρησιμοποιήσουν ξύλα για να χτυπήσουν όποιον προσπαθούσε να κρύψει χρήματα.

Οι μετανάστες φορτώθηκαν σε φουσκωτές βάρκες, λέει ο Άχμαντ, και κωπηλάτησαν μέχρι τη μέση του ποταμού. Λέει ότι οι μισθοφόροι δεν τόλμησαν να προχωρήσουν παραπέρα λόγω φόβων ότι οι Τούρκοι συνοριοφύλακες θα πυροβολούσαν.

Αν οι μετανάστες δεν πηδούσαν από τη βάρκα, ισχυρίζεται ο ίδιος, τους πετούσαν έξω: «Το νερό μπορούσε να παρασύρει τους ανθρώπους. Δεν τους ένοιαζε καθόλου».

Τόσο η Αμάλ όσο και ο Αχμάντ έκαναν ένα επικίνδυνο και παράνομο ταξίδι για να φτάσουν στην Ελλάδα, αλλά ο Αχμάντ υποστηρίζει ότι ο ίδιος, όπως και άλλοι, δεν μπορούσε να κάνει αλλιώς.

«Πέθαινα αργά στη Συρία», λέει. «Οι άνθρωποι δεν έφυγαν από τα σπίτια τους χωρίς λόγο - έζησαν τα χειρότερα βασανιστήρια, καταπίεση και αδικία».

«Παράνομοι βαρκάρηδες»

Ισχυρισμοί ότι η ελληνική αστυνομία χρησιμοποίησε μισθοφόρους υπήρξαν και σε πειθαρχική ακρόαση του 2024, αποσπάσματα της οποίας εξέτασε το BBC.

Πέντε συνοριοφύλακες θα περάσουν από δίκη για κατηγορίες διαφθοράς, τις οποίες αρνούνται. Στα αποσπάσματα που έχει δει το βρετανικό δίκτυο, ορισμένοι παραδέχτηκαν ανοιχτά τη χρήση μισθοφόρων, ή όπως τους αποκαλούσαν, «βαρκάρηδες».

Ένας φρουρός είπε κατά την ακρόαση ότι το 2020 του ζητήθηκε να βρει βαρκάρηδες για να πραγματοποιούν pushbacks, επειδή η πανδημία της Covid και οι εντάσεις με τις τουρκικές αρχές καθιστούσαν πιο επικίνδυνο για την αστυνομία να κάνει η ίδια αυτή τη δουλειά.

Ο φρουρός, από τον βόρειο Έβρο, λέει ότι ο προϊστάμενός του ανέφερε πως αυτό το σύστημα χρησιμοποιούνταν ήδη στο νότιο τμήμα της περιοχής.

Οι φρουροί επικοινωνούσαν μέσω Viber, χρησιμοποιώντας την εξής κωδικοποιημένη φράση για να αναφερθούν σε σχέδια για επαναπροωθήσεις: «Χ άτομα στην επιχείρηση από την Ειδική Ομάδα», σύμφωνα με τις μαρτυρίες.

Είπαν επίσης ότι υπήρχαν πληροφορίες ότι αυτοί οι «παράνομοι μετανάστες - βαρκάρηδες» «πήγαιναν [άλλους] μετανάστες στο δάσος, βίαζαν τις γυναίκες και έπαιρναν τα χρήματά τους» - ένα ζήτημα που ισχυρίζονται ότι έχουν θέσει σε ανώτερους αξιωματικούς.

Ξεχωριστά, το BBC συνάντησε μια δικηγόρο η οποία λέει ότι έχει καταθέσει αγωγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, εκ μέρους μιας Αφγανής γυναίκας που ισχυρίζεται ότι βιάστηκε από έναν μασκοφόρο άνδρα που μιλούσε Φαρσί, λίγο πριν από ένα pushback το 2023.

«Αναγκασμένος»

Υπάρχουν διάφοροι ισχυρισμοί σχετικά με το αν οι μισθοφόροι στον Έβρο στρατολογούνται οικειοθελώς ή υπό πίεση.

Ο Μαρουάν [δεν είναι το πραγματικό του όνομα], ένας Μαροκινός με τον οποίο μιλήσαμε στο Παρίσι, επιμένει ότι δεν του δόθηκε καμία πραγματική επιλογή από το να δεχτεί το 2020 και λέει ότι ένιωθε σαν αιχμάλωτος.

Αφού τον απομάκρυναν από ένα κελί φυλακής γεμάτο με άλλους μετανάστες που πιάστηκαν να εισέρχονται στον Έβρο, θυμάται ότι ένας Έλληνας αξιωματικός τον ρώτησε: «Φαίνεσαι καλό παιδί και μιλάς λίγα αγγλικά. Θέλεις να συνεργαστείς μαζί μου;»

Ο Μαρουάν λέει ότι «ένιωσε αναγκασμένος να πει ναι» επειδή φοβόταν ότι διαφορετικά θα τον ξυλοκοπούσαν.

Στη συνέχεια, βρέθηκε σε ένα παλιό κελί φυλακής μαζί με άλλους μισθοφόρους, με επικεφαλής έναν Αφγανό, ο οποίος, όπως λέει, έτρεφε κακία εναντίον των Σύρων και του άρεσε να τους χτυπάει.

Ο Μαρουάν λέει ότι πέρασε περίπου 10 εβδομάδες εργαζόμενος στα σύνορα. Τα καθήκοντά του περιλάμβαναν τη μεταφορά ανθρώπων πίσω στην Τουρκία, τον έλεγχο σκαφών για τρυπήματα και την καύση τυχόν περισσευούμενων αντικειμένων μεταναστών, προκειμένου να «καταστρέψει» αποδεικτικά στοιχεία.

Ο αξιωματικός που τον στρατολόγησε περνούσε τακτικά για να παραλάβει τηλέφωνα ή λεφτά, λέει. Στους μισθοφόρους επιτρεπόταν να κρατούν αραβικά ή τουρκικά νομίσματα.

Ο ίδιος αξιωματικός προσφέρθηκε ακόμη και να πάει τους μισθοφόρους σε εκδιδόμενες γυναίκες, ισχυρίζεται ο Μαρουάν.

Πιστεύει ότι είχε τη βάση του γύρω από το Σουφλί: «Άκουσα τους Αφγανούς να λένε Σουφλί πολλές φορές».

Ο Μαρουάν λέει ότι ο τρόπος με τον οποίο μεταχειρίστηκαν τους μετανάστες τον άφησε «απολύτως συντετριμμένο». Λέει ότι πολλοί από αυτούς διψούσαν, λιμοκτονούσαν ή ότι είχαν σαπίσει τα πόδια τους μετά το ταξίδι τους στον Έβρο.

Ο Μαροκινός υποστηρίζει έντονα ότι ο ίδιος δεν χτύπησε ποτέ κανέναν, αλλά λέει ότι υπήρξε συχνά μάρτυρας περιστατικών βίας τόσο από Έλληνες αξιωματικούς όσο και από μισθοφόρους - τα χειρότερα από αυτά ήταν κοντά στον Έβρο.

Όταν τον αμφισβητούμε για τη συνενοχή του στην φερόμενη επιχείρηση, ο Μαρουάν λέει: «Λυπάμαι βαθιά... Ήμουν υπό απειλή».

Όταν το BBC του επισημαίνει τη συμμετοχή του στις φερόμενες επιχειρήσεις, ο Μαρουάν λέει: «Λυπάμαι βαθιά, δεχόμουν απειλές».

Περαιτέρω στοιχεία που αποδεικνύουν ότι μετανάστες μισθοφόροι δρουν στην περιοχή του Έβρου παρέχονται από μια φωτογραφία που είδε το BBC και στην οποία απεικονίζεται μια ομάδα μασκοφόρων ανδρών με πολιτικά μέσα σε ένα βαν.

Η φωτογραφία κοινοποιήθηκε από τον λαθρέμπορο, ο οποίος έστειλε και το βίντεο με τους μετανάστες που πέφτουν θύματα κακομεταχείρισης.

Δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι όλοι οι άνδρες που απεικονίζονται στην εν λόγω φωτογραφία είναι μισθοφόροι, αλλά ο τρόπος που είναι ντυμένοι είναι χαρακτηριστικός και η τεχνολογία αναγνώρισης προσώπου αναφέρει μια μέση αντιστοιχία 90% μεταξύ του ατόμου στα δεξιά και τεσσάρων εικόνων ενός Σύρου άνδρα γνωστού ως «Μάικ».

Σύμφωνα με διάφορες πηγές, είναι πρώην επικεφαλής μισθοφόρος. Πέντε άτομα έχουν επιβεβαιώσει την ταυτότητα του Μάικ στο BBC, ενώ αναφέρεται και σε εσωτερικά αστυνομικά έγγραφα.

Όταν το BBC επικοινώνησε με τον Μάικ μέσω ενός λογαριασμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δεν απάντησε προσωπικά, αλλά έλαβε μια επιστολή από τον δικηγόρο του που τον προειδοποιούσε να μην δημοσιευτεί η εικόνα του ούτε και ισχυρισμοί «που δεν έχουν επιβεβαιωθεί».

Πηγή: efsyn.gr