Ζαχαρένια Πετράκη
ΝΙΚΟΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ
Ο ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ
Σκηνοθεσία: Νικορέστης Χανιωτάκης
Τραγούδησε για να σμίξει τον κόσμο…
ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ
ΕΩΣ ΚΥΡΙΑΚΗ 5 ΑΠΡΙΛΙΟΥ
Η μουσικοθεατρική παράσταση «Νίκος Ξυλούρης – Ο Αρχάγγελος της Κρήτης», που καταχειροκροτήθηκε από τους θεατές και παρουσιάζεται στο Θέατρο ΗΒΗ, σε σκηνοθεσία του Νικορέστη Χανιωτάκη, ολοκληρώνει τον φετινό κύκλο των παραστάσεών της την Κυριακή 5 Απριλίου 2026.
Είναι η πρώτη φορά που η ζωή και το έργο ενός μεγάλου Έλληνα, ενός καλλιτέχνη-σύμβολο, του Νίκου Ξυλούρη, παρουσιάζεται στο θέατρο σε μία υψηλών αξιώσεων παραγωγή σε κείμενο της φιλολόγου και συγγραφέως Ζαχαρένιας Πετράκη, βασισμένο σε πολυετή έρευνα και αρχειακό υλικό.
Ο «Αρχάγγελος της Κρήτης», όπως αποκαλείτο ο Ψαρονίκος, ζωντανεύει για πρώτη φορά θεατρικά, σε μία παράσταση που συνδυάζει ζωντανή μουσική, αδημοσίευτες φωτογραφίες, πολύτιμα ηχητικά ντοκουμέντα και αφήγηση. Μια βιωματική εμπειρία, που ενώνει τη μαρτυρία, την τέχνη και τη συγκίνηση.
Το έργο επιχειρεί να συστήσει τη μορφή του Ξυλούρη όχι μόνο ως φωνή-σύμβολο, αλλά ως εσωτερικό σύμπαν ενός ανθρώπου που τραγουδούσε με την ψυχή ενός λαού. Στο επίκεντρο της αφήγησης βρίσκονται η πορεία του από τα Ανώγεια και την Κρήτη της Κατοχής, μέχρι τις μπουάτ της Αθήνας και το αποκορύφωμα της δημόσιας παρουσίας του, που ταυτίστηκε με τον αγώνα, την αξιοπρέπεια και την ελπίδα μιας ολόκληρης εποχής.
Οι θεατές έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν τα εμβληματικά τραγούδια του Ξυλούρη, σε νέες ενορχηστρώσεις του Ανδρέα Κατσιγιάννη, ενώ το κρητικό πρόγραμμα της παράστασης επιμελείται μουσικά ο Ross Daly!
Η Ουρανία Ξυλούρη, σύντροφος ζωής του Νίκου και θεματοφύλακας της μνήμης του, έχει συνεισφέρει ουσιαστικά στην τελική διαμόρφωση του κειμένου.
Στη σκηνή του Θεάτρου ΗΒΗ αναβιώνουν προσωπικότητες-σταθμοί της καλλιτεχνικής και πολιτιστικής ζωής της χώρας, όπως η Τζένη Καρέζη, ο Κώστας Καζάκος, ο Χρήστος Λεοντής κ.α. Φυσικά ιδιαίτερη μνεία γίνεται στην σχέση του Νίκου με τον Σταύρο Ξαρχάκο που ξεκίνησε με τον σημαντικό δίσκο «Διόνυσε Καλοκαίρι μας» και εξελίχτηκε σε μια δυνατή φιλία.
Λίγα λόγια για το έργο
Η παράσταση ξεδιπλώνει τη ζωή και την πορεία του σπουδαίου Κρητικού τραγουδιστή και λυράρη Νίκου Ξυλούρη. Ακολουθούμε τα βήματα του «Αηδονιού της Κρήτης» από τα παιδικά του χρόνια στα Ανώγεια, στη σκιά της Κατοχής, έως τη θριαμβευτική του παρουσία στις αθηναϊκές μπουάτ της δεκαετίας του ’70 και την πρόωρη αναχώρησή του από τη ζωή, σε ηλικία μόλις 44 ετών.
Με οδηγό τις αφηγήσεις της συντρόφου του, Ουρανίας Ξυλούρη, και άξονα τα τραγούδια που σημάδεψαν μια ολόκληρη εποχή, η παράσταση δεν αποτυπώνει μόνο το μεγαλείο της φωνής του, αλλά αποκαλύπτει – κυρίως – το ηθικό και πνευματικό βάρος μιας προσωπικότητας που σφράγισε το νεότερο ελληνικό πολιτισμό.
Λίγα λόγια για τον Ψαρονίκο
Ο Νίκος Ξυλούρης δεν ήταν απλώς ένας τραγουδιστής· ήταν η φωνή ενός λαού που αναζητούσε δικαιοσύνη, φως και ελευθερία. Ένας λυράρης με ψυχή ανοιχτή σαν ορίζοντας, που μέσα από τις νότες του ξυπνούσε αισθήσεις, μνήμες και ελπίδες. Η μουσική του έμοιαζε με μυρωμένο λιβάδι· ένας τόπος όπου οι αισθήσεις στήνουν χορό κι η ψυχή ανασαίνει ελεύθερη.
Χωρίς σπουδές και πτυχία, αλλά με απλότητα, ακεραιότητα και σπάνιο ήθος, στάθηκε απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας που καταπίεζε τον άνθρωπο. Όπου κι αν τραγουδούσε, γεννιόταν μια άτυπη εξέγερση· γιατί η φωνή του δεν υπάκουε, αλλά υψωνόταν. Με πάθος, λεβεντιά και παρρησία.
Ήταν εκείνος που επανέφερε τη λησμονημένη λύρα στο Ηράκλειο, αναστήλωσε την παράδοση και έδωσε φωνή στα ριζίτικα τραγούδια που, μέσα από τη δική του ερμηνεία, απέκτησαν κύρος, καθολικότητα και μια νέα δυναμική. Ολόκληρη η Κρήτη τραγούδησε ξανά και μαζί της… όλη η Ελλάδα.
Σημαντικό ρόλο στην πορεία του Ξυλούρη έπαιξε η κυκλοφορία των «Ριζίτικων» το 1971, έτσι όπως τα διασκεύασε-ενορχήστρωσε ο Γιάννης Μαρκόπουλος. Το «Πότε θα κάνει ξαστεριά» έπαψε να είναι απλώς ένα παραδοσιακό τραγούδι κι έγινε ένα σύνθημα, ένα κάλεσμα, ένα σύμβολο. Ο σπουδαίος μας συνθέτης χρησιμοποίησε σημειολογικά την «Ξαστεριά» ως εναρκτήριο άσμα του δίσκου και ένωσε τις φωνές των φοιτητών στην ιστορική συναυλία του Συλλόγου Κρητών στο γήπεδο του Σπόρτινγκ.
Ο Ψαρονίκος, λιγομίλητος και περήφανος, χάρισε στον λαό του στιγμές που άγγιξαν τα όρια του μύθου. Ήταν η ζωντανή ενσάρκωση του κρητικού πνεύματος· γνήσιος, ευθύς, γενναίος. Πίστευε ακράδαντα πως, αν η Ελλάδα αποτινάξει τη μιζέρια και τη φθορά, θα αναδυθεί το φως των αληθινών της θησαυρών.
Αναδείχθηκε σε σύμβολο αντίστασης απέναντι στη χούντα και τον φασισμό. Ήταν μάλιστα στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, όπου τραγούδησε την «Ξαστεριά» μαζί με τους φοιτητές. Δεν χώρεσε ποτέ σε καλούπια. Πήρε το φως του νησιού και το πάντρεψε με την ποίηση, τις έντεχνες αναζητήσεις και τις παραδόσεις άλλων πολιτισμών, δημιουργώντας κάτι αυθεντικό, καινούργιο, βαθιά ελληνικό και παγκόσμιο μαζί.
Ο Ξυλούρης δεν τραγουδούσε για να εντυπωσιάσει. Δημιουργούσε ιερές στιγμές, μια βαθιά επικοινωνία με το κοινό του. Μετέτρεπε τον ήχο σε μνήμη και την ερμηνεία σε προσευχή. Ήταν εκείνος που μετουσίωνε τον πόνο σε δύναμη, τη σιωπή σε πάθος, τη ζωή σε τέχνη.
Ήταν ο άνθρωπος που, παρά την αναγνώριση, ποθούσε πάντα την επιστροφή στις κορφές του Ψηλορείτη· ένας καλλιτέχνης που απέστρεφε το βλέμμα από τον θόρυβο και τη ματαιότητα του κόσμου. Όπως έλεγε κι ο ίδιος:
«Δακρύζω με παράπονο, με πόνο συλλογούμαι,
γιατί 'ναι όλα μάταια στον ψεύτη κόσμο απού 'μαι...»
Σήμερα, σε έναν κόσμο που διψά για ουσία και αλήθεια, το έργο του Νίκου Ξυλούρη στέκει σαν φάρος. Είναι μια όαση υψηλής αισθητικής, μια πηγή έμπνευσης, μια γέφυρα ανάμεσα στο χθες και στο αύριο. Η κληρονομιά του αποτελεί θεμέλιο πολιτισμού και μέσο επικοινωνίας ανάμεσα σε λαούς και γενιές.
Γιατί, όπως τραγούδησε κι ο ίδιος:
«Εμείς δεν τραγουδάμε
για να ξεχωρίσουμε, αδελφέ μου, απ’ τον κόσμο.
Εμείς τραγουδάμε
για να σμίξουμε τον κόσμο».
Συντελεστές :
Κείμενο : Ζαχαρένια Πετράκη
Σκηνοθεσία- επιμέλεια κειμένου: Νικορέστης Χανιωτάκης
Σύμβουλος Δραματουργίας : Ουρανία Ξυλούρη
Ενορχηστρώσεις/Μουσική διεύθυνση : Ανδρέας Κατσιγιάννης
Μουσική επιμέλεια κρητικού προγράμματος : Ross Daly
Σκηνικά : Μανόλης Παντελιδάκης
Κοστούμια : Ιωάννα Καλαβρού
Χορογραφίες/Επιμέλεια κίνησης : Έλενα Γεροδήμου
Φωνητική διδασκαλία : Γιάννης Μαθές
Φωτισμοί : Κατερίνα Μαραγκουδάκη
Επιμέλεια ήχου : Ζαχαρίας Σταμούλος
Α’ Βοηθός σκηνοθέτη : Θεοδώρα Κοκκινίδη
Β’ Βοηθός Σκηνοθέτη : Ελισάβετ Κανέλλη
Video Artist /Στατικά-Γραφικά Παράστασης : Βικτώρια Βελλοπούλου
Φωτογραφίες: Γιώργος Καλφαμανώλης
Αφήγηση και τραγούδι : Άλκηστις Πρωτοψάλτη
Στον ρόλο του Νίκου Ξυλούρη : Αιμιλιανός Σταματάκης
Στον ρόλο του Ψαρογιώργη : Μιχάλης Αεράκης
Στον ρόλο του Τάκη Λαμπρόπουλου : Μέμος Μπεγνής
Τραγουδάει ο Γιάννης Μαθές
Κρητική μουσική και τραγούδι: Μαθιός & Ραφαήλ Δαμουλάκης
Μουσικοί επί σκηνής
Σαντούρι : Ανδρέας Κατσιγιάννης, Σταυρούλα Σπανού
Πλήκτρα : Γιάννης Τσέρτος
Κρουστά : Εύη Κανέλλου
Κόντραμπάσο : Γιάννης Πλαγιαννάκος
Έγχορδα : Δημήτρης Ρέππας
Παίζουν (αλφαβητικά) :
-
Γιάννης Ασκάρογλου
-
Ξανθή Γεωργίου
-
Νίκος Γκέλια
-
Γιάννης Καλαντζόπουλος
-
Γιάννης Μαθές
-
Λίζυ Ξανθοπούλου
-
Ελευθερία Πάλλα
-
Αναστασία Τσιλιμπίου
• Γιώργος Φλωράτος
Διεύθυνση καλλιτεχνικού προγραμματισμού
και επικοινωνίας : Ελίνα Λαζαρίδου,
Δημόσιες Σχέσεις : Μαργαρίτα Μαρμαρά
Τμήμα Επικοινωνίας : Όλγα Κομνηνού , Ιωάννα Ζωζέφα Πέγκου
Παραγωγή : STAGES NETWORK ΑΕ
Θέατρο ΗΒΗ
Διεύθυνση: Σαρρή 27, Αθήνα 105 54
Τηλέφωνο: 211 1000 365
Ημέρες & Ώρες παραστάσεων :
Τετάρτη 19.00
Πέμπτη 20.00
Παρασκευή 21.00
Σάββατο 17.00 & 21.00 (διπλή παράσταση)
Κυριακή 18:00
Τιμές εισιτηρίων:
VIP1: €55, VIP2 : €50 , Α' Ζώνη : €45, Β' Ζώνη : €40, Γ' Ζώνη : €35, Δ' Ζώνη : €30 , Ε Ζώνη: €25 ΣΤ'Ζώνη : €20
Φοιτητικό, Ανέργων , Παιδικό (έως 12 ετών), ΑμεΑ(χωρίς αμαξίδιο) : €33 (στην Γ' Ζώνη), €28 (στην Δ' Ζώνη), 23€ (στην Ε Ζώνη) €18 (ΣΤ Ζώνη)
Άτομα σε αναπηρικό αμαξίδιο εισέρχονται δωρεάν, κατόπιν επικοινωνίας με το ταμείο του θεάτρου, λόγω περιορισμένων θέσεων.
Εισιτήρια :
Για Ομαδικές Κρατήσεις :
Κώστας Μπάλτας–Γιώτα Καραίσκου: 211-1026277 & 210-2117240,
Δευτ-Παρ : 10:00 -19:00
Ε-mail Τμήματος Ομαδικών Κρατήσεων: reservations@a-th.gr
Πληροφορίες : www.a-th.gr
! Σημαντική σημείωση !
15 λεπτά πριν από την έναρξη κάθε παράστασης προβάλλεται η ταινία μικρού μήκους «Τα παιδικά χρόνια του Ψαρονίκου στα Ανώγεια».
Ημέρες & Ώρες προβολών της ταινίας :
Τετάρτη 18:45
Πέμπτη 19:45
Παρασκευή 20:45
Σάββατο 16:45 & 20:45
Κυριακή 17:45
Παρακολουθήστε στο Youtube την ταινία μικρού μήκους πατώντας στον παρακάτω σύνδεσμο:
https://youtu.be/B3ZPkMnlJkw?si=yMzn_Gsb7zamp3lV
Ρόλοι και Ερμηνευτές της ταινίας:
Ελευθερία Ξυλούρη - Πέγκυ Τρικαλιώτη
Ψαρογιώργης – Μιχάλης Αεράκης
Νταγιαντάς – Άρης Λεμπεσόπουλος
Μενέλαος Δραμουντάνης – Θανάσης Κουρλαμπάς
Σκουλάς – Νίκος Καραγεώργης
Παιδιά:
Ψαρονίκος – Σεραφείμ Γκούβρας
Γιωργαντός – Ιάσωνας Ρούσσος
Μάγκας – Μάξιμος Γρηγοράτος
Πολομανώλης – Άλκης Μιχαηλίδης
Μικρή Αγγλία – Μαρία Κασάρχου
