Από τον Λευκό Οίκο δόθηκε η εντολή για τον περιορισμό του δορυφορικού συστήματος Starshield στην Ουκρανία, το οποίο χρησιμοποιείται για επικοινωνίες στο πεδίο της μάχης και επιχειρήσεις με drones, όπως μεταδίδει το πρακτορείο Reuters επικαλούμενο δύο Αμερικανούς αξιωματούχους καθώς και έναν ακόμη αξιωματούχο από δυτική χώρα.

Οι αξιωματούχοι ανέφεραν ότι η ηγεσία του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας έλαβε μήνυμα πως το Starshield της SpaceX, το οποίο χρησιμοποιεί ως ραχοκοκαλιά την υπηρεσία Starlink και παρέχεται στον ουκρανικό στρατό, έπρεπε να τεθεί υπό περιορισμούς (να μειωθεί δηλαδή η απόδοσή του).

Οι αξιωματούχοι, οι οποίοι μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, δεν διευκρίνισαν ποιος στον Λευκό Οίκο έλαβε την απόφαση ή ποιος ήταν υπεύθυνος για την υλοποίηση της εντολής. Το Πεντάγωνο αποτελεί τον μεγαλύτερο πελάτη του Starshield, το οποίο και αποτελεί την έκδοση στρατιωτικών προδιαγραφών της υπηρεσίας Starlink.

Ουκρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν αυτή την εβδομάδα ότι οι στρατιωτικών προδιαγραφών δέκτες της Starlink έπαψαν να λειτουργούν στην Ουκρανία όταν τοποθετούνταν σε αντικείμενα που κινούνταν με μεγάλη ταχύτητα. Αυτό επηρέασε αρνητικά την απόδοση των ουκρανικών drones, τα οποία βασίζονται σε αυτούς τους δέκτες για τα συστήματα καθοδήγησής τους κατά τη διάρκεια πτήσεων πάνω από το ουκρανικό έδαφος.

Στέλεχος του ουκρανικού υπουργείου Άμυνας δήλωσε την Πέμπτη ότι οι δέκτες λειτουργούν πλέον και κατά τη διάρκεια της κίνησης, αλλά μόνο με ταχύτητες έως 160 χιλιόμετρα την ώρα.

Πιέσεις από ΗΠΑ για τις επιθέσεις σε διυλιστήρια

Η απόφαση για τον προσωρινό περιορισμό του κρίσιμου συστήματος επικοινωνιών έρχεται σε μια στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ πιέζει το Κίεβο να σταματήσει τις επιθέσεις εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων. Ο ίδιος έχει αποδώσει σε αυτές τις επιθέσεις την εκτίναξη των τιμών ενέργειας, γεγονός που, όπως υποστηρίζει, πλήττει τις προοπτικές του ρεπουμπλικανικού κόμματος ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ.

Ωστόσο, ειδικοί επισημαίνουν ότι η αύξηση του κόστους ενέργειας οφείλεται κυρίως στη σύγκρουση των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν, η οποία έχει οδηγήσει σε ιρανικές επιθέσεις κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων και έχει οδηγήσει στο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.

Απαντώντας σε αίτημα για σχολιασμό σχετικά με την εντολή περιορισμού του Starshield, ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε: «Δεν υπήρξε ποτέ τέτοιο αίτημα από την πλευρά του προέδρου».

Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε σε ερωτήματα σχετικά με το αν το αίτημα ενδέχεται να προήλθε από άλλα στελέχη της κυβέρνησης.

Το Starshield αναπτύχθηκε από τη SpaceX του Ίλον Μασκ ειδικά για κυβερνητικούς πελάτες και φορείς εθνικής ασφάλειας, με κυριότερο το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ. Το Starshield χρησιμοποιεί τον αστερισμό δορυφόρων της Starlink ως βασική υποδομή. Ουκρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι οι περιορισμοί δυσχέραναν τις επιχειρήσεις πληγμάτων κατά ρωσικών δυνάμεων και υποδομών εφοδιασμού στα κατεχόμενα εδάφη, ενώ παράλληλα περιόρισαν τη λειτουργία των αναχαιτιστικών drones που χρησιμοποιούνται για την κατάρριψη των ρωσικών drones τύπου Shahed.

Ο Ίλον Μασκ ανέφερε την Τετάρτη στην πλατφόρμα X ότι, δεδομένου πως τα συστήματα Starshield ανήκουν στην κυβέρνηση των ΗΠΑ και ελέγχονται από αυτήν, τυχόν περιορισμοί στην ταχύτητα ή τη χρήση τους αποφασίζονται από τον αμερικανικό στρατό ή τον Πρόεδρο των ΗΠΑ. Η SpaceX δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα για σχολιασμό.

Το Πεντάγωνο, καθώς και η ουκρανική πρεσβεία στην Ουάσιγκτον, επίσης δεν απάντησαν σε σχετικά αιτήματα για σχολιασμό.

Επιδείνωση των σχέσεων Ουάσιγκτον – Κιέβου

Οι σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ουκρανίας έχουν επιδεινωθεί τις τελευταίες ημέρες, μετά από συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στο Μαϊάμι στις 9 Οκτωβρίου, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι από τις δύο χώρες, την Ευρώπη και την Παγκόσμια Τράπεζα.

Σύμφωνα με άλλη πηγή που γνωρίζει το θέμα, ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ, και ο Στιβ Γουίτκοφ – απεσταλμένοι της κυβέρνησης Τραμπ για τη Μέση Ανατολή – υιοθέτησαν αυστηρό ύφος απέναντι στην ουκρανική πλευρά κατά τη διάρκεια της συνάντησης. Ενημέρωσαν τους Ουκρανούς αξιωματούχους ότι οι ΗΠΑ είναι δυσαρεστημένες με τη συνέχιση των ουκρανικών πληγμάτων κατά ρωσικών διυλιστηρίων, παρά τα επανειλημμένα αιτήματα της Ουάσιγκτον για τον τερματισμό τους.

Η αμερικανική αντιπροσωπεία αναφέρθηκε επίσης στην απόφαση της Ουάσιγκτον να συνάψει συμφωνία για την προμήθεια ντίζελ από τη Ρωσία, εξηγώντας ότι ο Λευκός Οίκος ήλπιζε πως η κίνηση αυτή θα έκανε τη Μόσχα να υιοθετήσει μια ηπιότερη στάση σε ό,τι αφορά τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις.

Η εν λόγω συμφωνία, βάσει της οποίας η Ρωσία θα προμηθεύσει τις ΗΠΑ και τις παγκόσμιες αγορές με περισσότερα από 2,25 εκατομμύρια βαρέλια ντίζελ, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από ορισμένους Αμερικανούς νομοθέτες. Οι τελευταίοι υποστηρίζουν ότι η συμφωνία παρέχει στη Μόσχα ρευστότητα για τη συνέχιση του πολέμου, χωρίς να εξαναγκάζει τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν να προβεί σε παραχωρήσεις για τον τερματισμό της σύγκρουσης.

Παρασκηνιακές απειλές

Κατά τις ημέρες που ακολούθησαν, Ζελένσκι και Τραμπ άσκησαν κριτική ο ένας στον άλλον, με τον Ζελένσκι να χαρακτηρίζει «αδύναμη» την απόφαση των ΗΠΑ σχετικά με τη συμφωνία για το ρωσικό ντίζελ. Από την πλευρά του, ο Τραμπ ζήτησε τη διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία και την απομάκρυνση του Ζελένσκι από την εξουσία.

Σε παρασκηνιακό επίπεδο, Αμερικανοί αξιωματούχοι απείλησαν να διακόψουν την παροχή πληροφοριών στο Κίεβο σχετικά με τις εκτοξεύσεις ρωσικών πυραύλων – πληροφορίες τις οποίες η Ουκρανία αξιοποιεί για να αποτρέπει επιθέσεις – , όπως είχε μεταδώσει προηγουμένως το Reuters. Την Τρίτη, ο Τραμπ δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να μοιράζεται πληροφορίες με την Ουκρανία.

Μετά την απόφαση για τον περιορισμό της πρόσβασης της Ουκρανίας στο Starshield, οι Ουκρανοί επικοινώνησαν την Τρίτη και την Τετάρτη με ανώτερους αξιωματούχους στον Λευκό Οίκο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και το Πεντάγωνο, ζητώντας εξηγήσεις, δήλωσε υψηλόβαθμος Ουκρανός αξιωματούχος. Ο ίδιος πρόσθεσε ότι, σύμφωνα με την ενημέρωση που έλαβε το Κίεβο, η απόφαση ελήφθη από τον Λευκό Οίκο.

Σημειώνεται ότι το Πεντάγωνο έχει δαπανήσει δισεκατομμύρια δολάρια για τις υπηρεσίες Starlink και Starshield. Όπως μετέδωσε το Reuters το 2024, έχει επίσης προμηθευτεί ειδικούς δορυφόρους Starshield, συμπεριλαμβανομένων δορυφόρων επικοινωνίας για αποστολές προειδοποίησης πυραυλικών επιθέσεων, καθώς και έναν αστερισμό δορυφόρων κατασκοπείας για λογαριασμό του Εθνικού Γραφείου Αναγνώρισης.

Εργαλεία ικανά να εντοπίζουν χρήστες της δορυφορικής υπηρεσίας διαδικτύου Starlink του Έλον Μασκ έχουν αναπτύξει δύο ισραηλινές εταιρείες, σύμφωνα με αποκαλυπτικό ρεπορτάζ της εφημερίδας Haaretz.

Οι δυνατότητες αυτών των συστημάτων εγείρουν σοβαρές ανησυχίες για την ιδιωτικότητα, καθώς φέρεται να μπορούν να προσδιορίζουν τόσο τη γεωγραφική θέση όσο και την ταυτότητα των χρηστών.

Σύμφωνα με την έρευνα της Haaretz, η εταιρεία TargeTeam, με έδρα την Κύπρο, έχει αναπτύξει το σύστημα Stargetz, το οποίο — βάσει εσωτερικών εγγράφων — μπορεί να παρακολουθεί έως και ένα εκατομμύριο συσκευές Starlink σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το Starlink αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα δορυφορικά δίκτυα παροχής internet διεθνώς και παρέχει πρόσβαση στο διαδίκτυο ανεξάρτητα από τις επίγειες υποδομές τηλεπικοινωνιών. Μέσω περισσότερων από 8.000 δορυφόρων χαμηλής τροχιάς της SpaceX, επιτρέπει σύνδεση ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές χωρίς κάλυψη κινητής τηλεφωνίας.

Τι καταγράφουν τα επίμαχα συστήματα

Τα συγκεκριμένα συστήματα, τα οποία σύμφωνα με τα έγγραφα προωθούνται ακόμη και σε κυβερνήσεις, φέρεται να μπορούν να χαρτογραφούν τις τοποθεσίες των τερματικών Starlink παγκοσμίως, αποκαλύπτοντας τη θέση των χρηστών που συνδέονται μέσω αυτών των συσκευών.

Παράλληλα, η εταιρεία Rayzone αναπτύσσει αντίστοιχες δυνατότητες, αξιοποιώντας ανάλυση μεγάλων δεδομένων και τεχνικές «απο-ανωνυμοποίησης», σε αυτό που η Haaretz περιγράφει ως την πρώτη αποκάλυψη εμπορικών εργαλείων σχεδιασμένων ειδικά για την παρακολούθηση χρηστών Starlink.

Το σύστημα Stargetz, όπως αναφέρεται, μπορεί να εντοπίζει τη γεωγραφική θέση των συσκευών, να καταγράφει τον αριθμό των ενεργών συνδέσεων και να επιχειρεί ταυτοποίηση χρηστών μέσω τηλεφωνικών αριθμών ή συνδεδεμένων ψηφιακών λογαριασμών.

H θέση των εταιρειών και οι αντιδράσεις

Οι εταιρείες από την πλευρά τους υποστηρίζουν ότι δεν παραβιάζουν το ίδιο το δίκτυο Starlink ούτε υποκλέπτουν κρυπτογραφημένες επικοινωνίες, αλλά βασίζονται σε τεχνικές AdInt («διαφημιστικής πληροφορίας»), αξιοποιώντας δεδομένα από εμπορικές βάσεις που προέρχονται από εφαρμογές και πλατφόρμες ψηφιακής διαφήμισης.

Η Haaretz επισημαίνει ότι πρόκειται για μια νέα γενιά τεχνολογιών επιτήρησης που συνδυάζουν big data και τεχνητή νοημοσύνη για μαζική ανάλυση πληροφοριών, χωρίς τις παραδοσιακές μεθόδους υποκλοπής.

Ειδικοί σε θέματα ψηφιακών δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι η αξιοποίηση δεδομένων που συλλέγονται για εμπορικούς σκοπούς σε πρακτικές παρακολούθησης ενδέχεται να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους, ιδιαίτερα για δημοσιογράφους, ακτιβιστές και απλούς χρήστες σε ζώνες συγκρούσεων ή σε χώρες με περιορισμένες ελευθερίες.