Η Σερβία συνεχίζει να πανηγυρίζει τον θρίαμβο της «Φοιτητικής Λίστας» στις βουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν χθες Κυριακή 25η Οκτωβρίου, με χιλιάδες πολίτες να κατακλύζουν κεντρικούς δρόμους και πλατείες πόλεων κρατώντας σερβικές σημαίες και φωνάζοντας «νίκη, νίκη» και «ελευθερία, ελευθερία».

Στο Βελιγράδι, δεκάδες χιλιάδες πολίτες παρέμεναν τη νύχτα στην πλατεία «Σλάβια», όπου τα προηγούμενα δύο χρόνια οι φοιτητές πραγματοποιούσαν τις συγκεντρώσεις τους.

Πολίτες εισήλθαν στο χώρο μπροστά από το προεδρικό μέγαρο όπου εδώ και 16 μήνες κατασκήνωναν οι αποκαλούμενοι έμπιστοι του Βούτσιτς. Αφού απέσυραν τα μεταλλικά κιγκλιδώματα, διέλυσαν τις σκηνές, ενώ πυρπόλησαν μία. Ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις που βρισκόταν στο χώρο δεν παρενέβησαν. Λίγο πριν από τα μεσάνυχτα αποχώρησαν από το κέντρο της πόλης, όπως μεταδίδει ο ανταποκριτής του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων.

Στο Νόβι Σαντ οι πανηγυρισμοί συνεχίστηκαν μετά τα μεσάνυχτα ενώ ακτιβιστές του φοιτητικού κινήματος αφαίρεσαν από κεντρικό κτίριο της πόλης ένα τεράστιο πανό με την φωτογραφία του εγκληματία πολέμου Βόισλαβ Σέσελι στο οποίο αναγράφονταν: «Πατρίδα μας η Σερβία-Μητέρα μας η Ρωσία».

Εκπρόσωποι της «Φοιτητικής Λίστας» κάλεσαν τους υποστηρικτές τους να γιορτάσουν αξιοπρεπώς και να μην αντιδρούν σε προβοκάτσιες.

«Σήμερα ο λαός νίκησε τον φόβο και κέρδισε την ελευθερία του. Οι πολίτες διεκδίκησαν και κέρδισαν το δικαίωμα να είναι όλοι ισότιμοι απέναντι στο νόμο» επισήμανε ο ακαδημαϊκός Ράντομιρ Σταϊτσιτς μιλώντας εκ μέρους των φοιτητών σε συνέντευξη τύπου στην έδρα του κινήματος.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε η εταιρεία IPSOS και αφορούν το 96% των ψηφοδελτίων, ο συνδυασμός «Φοιτητική Λίστα-Οι φοιτητές νικούν!» έλαβε το 52,9% των ψήφων και καταλαμβάνει τις 140 έδρες από τις 250 στο κοινοβούλιο. Ο συνασπισμός «Ενωμένη Σερβία- Αλεξάνταρ Βούτσιτς» έλαβε 38,8% και 104 έδρες. Τις υπόλοιπες έδρες μοιράζονται τα μειονοτικά κόμματα (3 έδρες οι Ούγγροι, 2 έδρες οι Μουσουλμάνοι, 2 έδρες οι Αλβανοί). Κανένα άλλο κόμμα δεν κατάφερε να ξεπεράσει το όριο του 3% που απαιτείται για την είσοδο στη βουλή. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα Σερβίας, που ίδρυσε ο Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, για πρώτη φορά στην ιστορία του δεν θα εκπροσωπηθεί στο κοινοβούλιο.

Τα πρώτα συγχαρητήρια από το εξωτερικό έφτασαν από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σε κοινή δήλωση, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συνεχάρησαν την «Φοιτητική Λίστα» για τη νίκη και επιβεβαίωσαν την ετοιμότητα των ευρωπαϊκών θεσμών να βοηθήσουν τη Σερβία να προχωρήσει στην πορεία της προς την ΕΕ.

«Είμαστε έτοιμοι να υποστηρίξουμε μεταρρυθμίσεις στους τομείς του κράτους δικαίου, της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης, της καταπολέμησης της διαφθοράς και των ισχυρών δημοκρατικών θεσμών, και να συνεργαστούμε για την επίτευξη του ευρωπαϊκού μέλλοντος της Σερβίας», πρόσθεσαν η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο Αντόνιο Κόστα μέσω Χ.

Η Ευρωπαία Επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος δήλωσε ότι το αποτέλεσμα των σερβικών εκλογών σηματοδοτεί νέα αρχή στις σχέσεις ανάμεσα στο Βελιγράδι και τις Βρυξέλλες.

«Μπορεί να ξεκινήσει ένα νέο κεφάλαιο για τη Σερβία. Η πόρτα της ΕΕ είναι ανοιχτή και είμαστε έτοιμοι να προχωρήσουμε μαζί», ανέφερε η Κος σε γραπτή δήλωση που κοινοποιήθηκε σε δημοσιογράφους από το γραφείο της.

Ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάντρ Βούτσιτς παραιτήθηκε χτες από το αξίωμά του.

Ο Βούτσιτς αποχώρησε από την προεδρία ώστε να μπορέσει να μεταπηδήσει στη θέση του πρωθυπουργού, εφόσον το κόμμα του καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση μετά τις βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου.

Ο Βούτσιτς σήμερα το βράδυ μίλησε σε μερικές χιλιάδες υποστηρικτές του που συγκεντρώθηκαν έξω από το προεδρικό μέγαρο στο Βελιγράδι. Στην ομιλία του ευχαρίστησε τους πολίτες που τον στήριξαν και υποσχέθηκε ότι και στο μέλλον θα συνεχίσει να υπερασπίζεται τα συμφέροντα της χώρας. Ανήγγειλε εντατική προεκλογική εκστρατεία και εξέφρασε τη βεβαιότητα ότι στις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές «θα νικήσει τους πολιτικούς αντιπάλους με μεγαλύτερη διαφορά απ’ ό,τι στο παρελθόν».

Το είχε προαναγγείλει

Ο Βούτσιτς, ο οποίος κατέχει το αξίωμα του πρωθυπουργού ή του προέδρου της Σερβίας από το 2014, είχε προκηρύξει πρόωρες βουλευτικές εκλογές λέγοντας ότι «οι αναταραχές που συγκλόνισαν τη χώρα το προηγούμενο διάστημα και οι οποίες προκλήθηκαν με την εμπλοκή ξένων δυνάμεων επιτάσσουν την προσφυγή στις κάλπες για να υπάρξει πολιτική σταθερότητα και οικονομική ανάπτυξη».

Ο Αλεξάντρ Βούτσιτς είχε ανακοινώσει πρόσφατα (λίγες ημέρες μετά την προκήρυξη των εκλογών) ότι προτίθεται να παραιτηθεί από το αξίωμα του προέδρου της Δημοκρατίας και να τεθεί επικεφαλής ψηφοδελτίου με την ονομασία «Ενωμένη Σερβία».

Στο ψηφοδέλτιο αναμένεται να συμμετάσχουν το κυβερνών Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS), καθώς και άλλες πολιτικές δυνάμεις οι οποίες αυτοπροσδιορίζονται ως πατριωτικές.

Οι φοιτητές

Την προσφυγή σε πρόωρες βουλευτικές εκλογές ζητούσε από τον Μάιο του 2025 το φοιτητικό κίνημα, το οποίο πρωτοστάτησε στις αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις που συγκλόνισαν τη χώρα.

Οι κινητοποιήσεις των φοιτητών ξεκίνησαν μετά την τραγωδία στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, όπου την 1η Νοεμβρίου 2024 κατέρρευσε το στέγαστρο της εισόδου του ανακαινισμένου σταθμού, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι. Οι φοιτητές ζητούσαν να αποδοθούν πολιτικές και ποινικές ευθύνες για την τραγωδία, καθώς και να υπάρξει πλήρης διαφάνεια στην έρευνα για τα αίτια της κατάρρευσης.

Υπενθυμίζεται ότι οι φοιτητές κατέθεσαν το δικό τους ψηφοδέλτιο για τις εκλογές της 25ης Οκτωβρίου, που φέρει το όνομα «Φοιτητική Λίστα – Οι φοιτητές θα νικήσουν». Ανάμεσα στα ονόματα που βρίσκονται στο ψηφοδέλτιο ξεχωρίζει εκείνο του Ντέγιαν Μποντιρόγκα,  που είναι ένας από τους σπουδαιότερους Σέρβους μπασκετμπολίστες όλων των εποχών και ζωντανός θρύλος του Παναθηναϊκού.

Εκλογές – δημοψήφισμα για Βούτσιτς

Όλα δείχνουν ότι η εκλογική αναμέτρηση ης 25ης Οκτωβρίου θα λάβει χαρακτήρα δημοψηφίσματος υπέρ ή κατά του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.

Τα περισσότερα κόμματα που συμμετείχαν ως αντιπολίτευση στην προηγούμενη Βουλή αποφάσισαν να απέχουν των εκλογών προς όφελος των φοιτητών. Το Δημοκρατικό Κόμμα (DS) ηγέτης του οποίου ήταν ο δολοφονηθέντας πρωθυπουργός Ζόραν Τζίντζιτς, το «Πράσινο-Αριστερό Μέτωπο» (ZLF) και ο συνασπισμός κεντροδεξιών κομμάτων που έφερε την ονομασία «Λαϊκή Σερβία» απέσυραν τα ψηφοδέλτια τους καλώντας τους υποστηρικτές τους να δώσουν την ψήφο τους στους φοιτητές. Τα κόμματα αυτά κατείχαν συνολικά 37 από τις 250 έδρες στην προηγούμενη βουλή.

Από τα παραδοσιακά κόμματα στην εκλογική κούρσα παραμένουν ο συνασπισμός σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων που φέρει την ονομασία «Ευρωπαϊκή Σερβία» και η αποκαλούμενη «Αυθεντική Σερβία» που συνθέτουν ακροδεξιά και φιλομοναρχικά κόμματα τα οποία αντιτίθενται με την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Δεκάδες σκάφη σε μια μαρίνα στη βόρεια πόλη Νόβι Σαντ της Σερβίας απέμειναν να πλέουν στην πρασινωπή λάσπη  που απέμεινε μετά από μια μεγάλη υποχώρηση των υδάτων του Δούναβη, με τα μικρά φορτηγά πλοία να μένουν αγκυροβολημένα στα βαθύτερα τμήματα του ποταμού.

Η στάθμη του Δούναβη έπεσε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα αυτή την εβδομάδα στην Κροατία και τη Σερβία, εκθέτοντας εκατοντάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα αμμόλοφων, μετά τους παρατεταμένους καύσωνες και την ξηρασία του καλοκαιριού που έχουν επηρεάσει τις πλωτές οδούς σε όλη την Ευρώπη.

 

 

Οι εισαγωγές καυσίμων της Σερβίας μειώθηκαν στο 25% του μηνιαίου στόχου τους για τον Ιούλιο, καθώς η χαμηλή στάθμη του Δούναβη ανάγκασαν τις φορτηγίδες και τα δεξαμενόπλοια να λειτουργούν στο 30% έως 40% της χωρητικότητάς τους, δήλωσε την Τετάρτη η υπουργός Ενέργειας Ντούμπραβκα Τζέντοβιτς Χαντάνοβιτς.

Στη Σερβία, τα χαμηλά επίπεδα νερού στον Δούναβη και τους πλωτούς ποταμούς Τίσα και Σάβα εμπόδισαν επίσης την αλιεία και τον τουρισμό, ενώ οι ειδικοί προειδοποίησαν για μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην άγρια ​​ζωή.

«(Εξαιτίας) της έλλειψης βροχής και της αύξησης της θερμοκρασίας λόγω της κλιματικής αλλαγής, έχουμε περισσότερη εξάτμιση και… έχουμε εξαιρετικά χαμηλά, ανησυχητικά χαμηλά επίπεδα νερού», δήλωσε ο Βλαντιμίρ Στάκιτς, εκδότης του περιοδικού Angling, στεκόμενος πάνω σε ξερά βράχια που κανονικά θα ήταν βαθιά στον πυθμένα του ποταμού Σάβα στο Βελιγράδι.

Η υποχώρηση της στάθμης του Δούναβη στην Κροατία αποκάλυψαν ένα φορτηγό πλοίο που βυθίστηκε το 1937. Στην ανατολική Σερβία, σκουριασμένα κομμάτια ενός γερμανικού  στολίσκου που βυθίστηκε το 1944 ήρθαν στην επιφάνεια, παρεμποδίζοντας τη διέλευση των ποταμόπλοιων.

Στο Βελιγράδι, ένας ιδιοκτήτης εστιατορίου τοποθέτησε ένα τραπέζι σε ένα σωρό από πέτρες που αναδύθηκαν στη μέση του ποταμού.

Η υδρομετεωρολογική υπηρεσία της Σερβίας προέβλεψε ελάχιστη άνοδο της στάθμης του Δούναβη τις επόμενες ημέρες λόγω βροχοπτώσεων ανάντη.

Πηγή: Reuters

Οι μαζικές κινητοποιήσεις που εξελίσσονται τους τελευταίους μήνες στην Αλβανία και τη Σερβία μπορεί να έχουν διαφορετικές αφορμές, όμως, σύμφωνα με μία ανάλυση, τροφοδοτούνται από την ίδια βαθύτερη αιτία – τη στενή σύμπλευση πολιτικών ηγεσιών με μεγάλα διεθνή οικονομικά συμφέροντα, εις βάρος των τοπικών κοινωνιών και του περιβάλλοντος.

Αυτή είναι η βασική θέση του Σέρβου ερευνητή και πολιτικού αναλυτή Αλεξάνταρ Μάτκοβιτς, σε άρθρο γνώμης που δημοσιεύθηκε στο Jacobin, όπου επιχειρεί να συνδέσει τις πρόσφατες διαδηλώσεις στην Αλβανία με το πολύμηνο κύμα διαμαρτυριών που συγκλονίζει τη Σερβία.

Από το λίθιο της Σερβίας στα πολυτελή θέρετρα της Αλβανίας

Ο Μάτκοβιτς ξεκινά από τη δική του προσωπική εμπειρία. Όπως αναφέρει, το 2024 δέχθηκε επί τρεις μήνες απειλές κατά της ζωής του, μετά τη δημοσίευση επιστημονικής μελέτης που αμφισβητούσε τα οικονομικά στοιχεία ενός μεγάλου σχεδίου εξόρυξης λιθίου στη Σερβία, το οποίο υποστηριζόταν από τη Γερμανία.

Οι απειλές, σύμφωνα με τον ίδιο, προσέλαβαν διεθνείς διαστάσεις, καθώς αρκετές ήταν γραμμένες στα γερμανικά και ακολούθησαν επίσκεψη του τότε καγκελάριου Όλαφ Σολτς στη Σερβία. Η υπόθεση εξακολουθεί να ερευνάται από τα Ηνωμένα Έθνη, ενώ, όπως σημειώνει, έτυχε διεθνούς προβολής και από την Guardian.

Ο ίδιος είχε προηγουμένως συμβάλει στη δημιουργία ενός διεθνούς δικτύου κινημάτων κατά των εξορύξεων λιθίου, συνδέοντας οργανώσεις από τη Σερβία με αντίστοιχα κινήματα στην Πορτογαλία, τη Χιλή, την Ισπανία, τη Γερμανία και άλλες χώρες, μέσα από τη λεγόμενη «Διακήρυξη του Τζάνταρ».

«Οι πολίτες δεν συγκρούονται πλέον μεταξύ τους, αλλά με τα ίδια τους τα κράτη»

Με αφορμή τις πρόσφατες κινητοποιήσεις στην Αλβανία κατά του πολυτελούς τουριστικού συγκροτήματος που συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ, ο αρθρογράφος υποστηρίζει ότι στα Βαλκάνια διαμορφώνεται μια νέα πολιτική πραγματικότητα.

Παρά τις ιστορικές αντιπαλότητες ανάμεσα σε Σέρβους και Αλβανούς, θεωρεί πως οι δύο κοινωνίες αντιμετωπίζουν πλέον ένα κοινό πρόβλημα – κυβερνήσεις που, κατά την άποψή του, λειτουργούν περισσότερο ως διαμεσολαβητές ξένων επενδυτικών συμφερόντων παρά ως εκπρόσωποι των πολιτών τους.

Όπως υποστηρίζει, οι σημερινές συγκρούσεις δεν είναι πλέον μεταξύ διαφορετικών εθνών, αλλά μεταξύ κοινωνιών και κρατικών μηχανισμών που προωθούν μεγάλα επενδυτικά σχέδια, ακόμη και όταν αυτά προκαλούν έντονες κοινωνικές αντιδράσεις.

Brain drain, περιβάλλον και αδύναμη αντιπολίτευση

Στην ανάλυσή του επισημαίνει ότι τόσο η Σερβία όσο και η Αλβανία έχουν βιώσει μαζική μετανάστευση μετά την πτώση των κομμουνιστικών κυβερνήσεων.

Ειδικά για την Αλβανία, επικαλείται στοιχεία του ΟΗΕ σύμφωνα με τα οποία περισσότερο από το 43% του πληθυσμού ζει πλέον στο εξωτερικό.

Παράλληλα, υποστηρίζει ότι και στις δύο χώρες πληθαίνουν οι συγκρούσεις περιβαλλοντικού χαρακτήρα, ενώ οι αντιπολιτευτικές δυνάμεις εμφανίζονται αδύναμες ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, ευθυγραμμισμένες με μεγάλα επενδυτικά συμφέροντα.

Αντίστοιχα, τα εργατικά συνδικάτα χαρακτηρίζονται περιορισμένης επιρροής.

Η αυξανόμενη παρουσία των ΗΠΑ στα Βαλκάνια

Ο Μάτκοβιτς εντάσσει τις εξελίξεις σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο, υποστηρίζοντας ότι η αμερικανική οικονομική παρουσία στα Βαλκάνια ενισχύεται με ταχύ ρυθμό.

Υπενθυμίζει ότι πριν ακόμη από το σχέδιο του Κούσνερ στην Αλβανία, ο γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ είχε εμπλακεί και σε επενδυτικό σχέδιο στο Βελιγράδι, το οποίο προέβλεπε την αξιοποίηση του ιστορικού συγκροτήματος του Γενικού Επιτελείου Στρατού, που είχε βομβαρδιστεί από το ΝΑΤΟ το 1999.

Το σχέδιο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη Σερβία και τελικά αποσύρθηκε.

Κατά τον ίδιο, η παρουσία του Κούσνερ αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που ορισμένοι αναλυτές αποκαλούν ήδη «Βαλκανικό Δόγμα Τραμπ», μέσω του οποίου οι Ηνωμένες Πολιτείες ενισχύουν την οικονομική και ενεργειακή επιρροή τους στην περιοχή.

Ενέργεια, LNG και γεωπολιτικός ανταγωνισμός

Σύμφωνα με το άρθρο, οι ΗΠΑ εξελίχθηκαν το 2024 στον τρίτο μεγαλύτερο ξένο επενδυτή στη Σερβία, ενώ υπέγραψαν και συμφωνία ενεργειακής συνεργασίας με το Βελιγράδι.

Παράλληλα, προωθείται το υδροηλεκτρικό έργο Đerdap 3, ύψους περίπου 2,6 δισ. ευρώ, ενώ στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη προωθείται επένδυση περίπου 1,5 δισ. ευρώ για αγωγό υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), ο οποίος θα συνδέει τη χώρα με την Κροατία.

Στην Αλβανία, οι αμερικανικές επενδύσεις αυξήθηκαν από περίπου 100 εκατ. δολάρια το 2020 σε περισσότερα από 300 εκατ. δολάρια το 2023, ενώ σχεδιάζεται ενεργειακό έργο ύψους 6 δισ. δολαρίων, σε συνεργασία με την Ελλάδα, με στόχο τη μετατροπή της χώρας σε κόμβο LNG.

Ο νόμος των ΗΠΑ και ο ανταγωνισμός με Ρωσία και Κίνα

Ο αρθρογράφος συνδέει τις εξελίξεις με τον αμερικανικό νόμο Western Balkans Democracy and Prosperity Act, που εγκρίθηκε από το Κογκρέσο το 2025.

Κατά την εκτίμησή του, η νομοθεσία αυτή εντάσσεται στη στρατηγική περιορισμού της επιρροής της Ρωσίας και της Κίνας στα Βαλκάνια.

Ως παράδειγμα αναφέρει τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν στον ρωσικών συμφερόντων πετρελαϊκό τομέα της Σερβίας, υποστηρίζοντας ότι εντάσσονται σε μια ευρύτερη αμερικανική πολιτική αναδιάταξης των ενεργειακών ισορροπιών.

Το σχέδιο Κούσνερ στην Αλβανία

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο Μάτκοβιτς τοποθετεί και το επενδυτικό σχέδιο του Τζάρεντ Κούσνερ στην Αλβανία, ύψους 1,4 δισ. δολαρίων, υποστηρίζοντας ότι δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση.

Παραπέμπει επίσης στις δημόσιες τοποθετήσεις του επιχειρηματία Πίτερ Τιλ, ο οποίος έχει εκφράσει την ιδέα δημιουργίας μιας νέας μεσογειακής πόλης υψηλής τεχνολογίας, όπου, όπως σημειώνει ο αρθρογράφος, το κεφάλαιο θα υπερισχύει της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Ο Σέρβος αναλυτής εκτιμά ότι η περιοχή εισέρχεται σε μια νέα περίοδο γεωπολιτικού ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων, γεγονός που ενδέχεται να προκαλέσει νέες εντάσεις και αποσταθεροποίηση στην Ευρώπη.

• Διαβάστε: Αλβανία / Η μαζικότερη διαδήλωση ενάντια στα τουριστικά σχέδια Ράμα – Κούσνερ

Υποστηρίζει ότι οι περιβαλλοντικές συγκρούσεις, οι εξορύξεις και τα μεγάλα ενεργειακά έργα υπερβαίνουν πλέον τα εθνικά σύνορα και δημιουργούν κοινά συμφέροντα μεταξύ των κοινωνιών της Σερβίας, της Αλβανίας και της Βοσνίας.

Για τον λόγο αυτό θεωρεί ότι απαιτείται στενότερη διαβαλκανική συνεργασία των κοινωνικών κινημάτων απέναντι σε αυτό που χαρακτηρίζει ως διακρατικές μορφές οικονομικής και πολιτικής ισχύος.

Η ιδέα μιας νέας βαλκανικής αλληλεγγύης

Στο τελευταίο μέρος του άρθρου επισημαίνει ότι ήδη έχουν αρχίσει να διαμορφώνονται δίκτυα συνεργασίας μεταξύ περιβαλλοντικών οργανώσεων της περιοχής.

Αναφέρει ως παράδειγμα τη Περιφερειακή Συμμαχία για την Προστασία της Φύσης των Βαλκανίων, στην οποία συμμετέχουν περισσότερες από τριάντα οργανώσεις, καθώς και κοινές πρωτοβουλίες μεταξύ κινημάτων της Σερβίας και της Βοσνίας κατά των σχεδίων εξόρυξης λιθίου.

Ωστόσο, εκτιμά ότι οι πολιτικές αντιπολιτεύσεις στις περισσότερες βαλκανικές χώρες παραμένουν αδύναμες να εκφράσουν αυτή τη δυναμική.

Καταλήγοντας, ο Μάτκοβιτς υποστηρίζει ότι τα Βαλκάνια βρίσκονται μπροστά σε μια ιστορική επιλογή: είτε θα εξελιχθούν σε μια νέα «αποικία φυσικών πόρων» για διεθνή οικονομικά συμφέροντα είτε θα αναζητήσουν ένα διαφορετικό μοντέλο συνεργασίας, βασισμένο στην περιφερειακή αλληλεγγύη και την κοινή υπεράσπιση των τοπικών κοινωνιών απέναντι στα μεγάλα επενδυτικά σχέδια.

Χιλιάδες πολίτες, με αιχμή τους φοιτητές πανεπιστημίων, διαδήλωσαν στη Νόβι Σαντ της Σερβίας, συνεχίζοντας τις μαζικές κινητοποιήσεις κατά της ενδημικής διαφθοράς και της διακυβέρνησης του προέδρου Βούτσιτς. 

 

Οι διαδηλωτές, φωνάζοντας συνθήματα όπως «κλέφτες», κατηγόρησαν την κυβέρνηση για συστηματική διαφθορά και υπονόμευση του κράτους δικαίου. Οι φοιτητές ανακοίνωσαν ότι έχουν εκπονήσει συγκεκριμένο σχέδιο για μια «μετα-Βούτσιτς» Σερβία, το οποίο περιλαμβάνει τον αποκλεισμό διεφθαρμένων αξιωματούχων από την πολιτική ζωή και τον έλεγχο της προέλευσης του πλούτου τους.

Η κινητοποίηση πραγματοποιήθηκε υπό το σύνθημα «Τι θα σημαίνει η νίκη», ενώ οι διοργανωτές υπενθύμισαν ότι τον προηγούμενο μήνα συγκέντρωσαν περίπου 400.000 υπογραφές στήριξης της πολιτικής τους πρωτοβουλίας. Η επόμενη μεγάλη διαδήλωση έχει προγραμματιστεί για τις 27 Ιανουαρίου στο Βελιγράδι.

Το φοιτητικό κίνημα ενισχύθηκε μετά την κατάρρευση της οροφής του σιδηροδρομικού σταθμού της Νόβι Σαντ τον Νοέμβριο του 2024, τραγωδία που στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους και εξελίχθηκε σε σύμβολο της κρατικής διαφθοράς. Αν και 13 άτομα, μεταξύ τους και ο πρώην υπουργός Κατασκευών Γκόραν Βέσιτς, κατηγορήθηκαν αρχικά, οι κατηγορίες εις βάρος του αποσύρθηκαν λόγω έλλειψης αποδεικτικών στοιχείων. Παράλληλα, συνεχίζονται έρευνες για πιθανή κατάχρηση κονδυλίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι διαδηλώσεις οδήγησαν στην παραίτηση του πρωθυπουργού και στην πτώση της κυβέρνησης, χωρίς ωστόσο να επηρεαστεί η θέση του προέδρου. Ο Βούτσιτς απορρίπτει τις κατηγορίες, χαρακτηρίζοντας τους διαδηλωτές «πραξικοπηματίες με ξένη χρηματοδότηση», ενώ έχει αρνηθεί τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών, παρά τα αιτήματα των φοιτητών.

Την ίδια ώρα, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν συλλήψεις, απολύσεις και πιέσεις σε βάρος πολιτών που αντιτίθενται στην κυβέρνηση. Παρά τις κατηγορίες, το φοιτητικό κίνημα φαίνεται να απολαμβάνει ευρεία κοινωνική στήριξη, εκφράζοντας τη βαθιά απογοήτευση μεγάλου μέρους της σερβικής κοινωνίας από το πολιτικό κατεστημένο.

Βαρύ πλήγμα για το Βελιγράδι: η Σερβία ανακοίνωσε την Τρίτη (02.12.2025) την παύση λειτουργίας του διυλιστηρίου στο Πάντσεβο, μετά την άρνηση των ΗΠΑ να εγκρίνουν ειδική άδεια που θα επέτρεπε στη NIS να συνεχίσει τις εισαγωγές πρώτης ύλης.

Η εταιρία βρίσκεται από τον Οκτώβριο υπό κυρώσεις από τις ΗΠΑ λόγω της μετοχικής της σύνθεσης: το 51,16% ανήκει στη Gazprom Neft, θυγατρική της Gazprom στη Ρωσία, η οποία κατηγορείται ότι χρηματοδοτεί την πολεμική επιχείρηση στην Ουκρανία.

Σε έκτακτη συνέντευξη Τύπου, ο Σέρβος πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς εξέφρασε την «απογοήτευσή» του, τονίζοντας ότι το Βελιγράδι «προσδοκούσε μια θετική απόφαση».

Ο σέρβος πρόεδρος επιβεβαίωσε ότι η κυβέρνηση έδωσε το πράσινο φως για την άμεση διακοπή λειτουργίας του διυλιστηρίου. Διαβεβαίωσε επίσης ότι τα αποθέματα καυσίμων «όλων των ειδών» επαρκούν για την κάλυψη της ζήτησης έως τα τέλη Ιανουαρίου 2026. Ωστόσο, οι οδηγοί θα χρειαστεί να προμηθεύονται καύσιμα από πρατήρια άλλων εταιριών, καθώς η NIS ελέγχει το 47% της λιανικής αγοράς.

Ο Βούτσιτς υπογράμμισε και την ανάγκη να πληρωθούν άμεσα οι εργαζόμενοι και οι προμηθευτές, πριν οι σερβικές τράπεζες διακόψουν επίσης τη συνεργασία τους με την εταιρία – οι ξένες τράπεζες που δραστηριοποιούνται στη Σερβία έχουν ήδη αποχωρήσει από τις αρχές Οκτωβρίου, όταν τέθηκαν σε ισχύ οι αμερικανικές κυρώσεις.

Η απόφαση αναζωπυρώνει και τις αντιδράσεις της αντιπολίτευσης, η οποία κατηγορεί την κυβέρνηση ότι θυσιάζει την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας για να συντηρεί τις σχέσεις της με τη Μόσχα. Πολλά κόμματα, από τη μετριοπαθή δεξιά έως την ευρωπαϊκή κεντροαριστερά, ζητούν αναγκαστική κρατικοποίηση της NIS – πρόταση που ο Βούτσιτς απορρίπτει προς το παρόν, κάνοντας λόγο για «κομμουνιστικές πρακτικές».

Η Σερβία παραμένει η μόνη υπό ένταξη χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση που εξακολουθεί να μην έχει επιβάλει κυρώσεις κατά της Ρωσίας μετά την εισβολή στην Ουκρανία.

«Πρέπει να μάθω ποιος σκότωσε το παιδί μου, ποιος σκότωσε 16 ανθρώπους. Κάποιος πρέπει να λογοδοτήσει γι' αυτό», είπε

Από το μεσημέρι της Κυριακής μπροστά από στη Βουλή των Σέρβων στο Βελιγράδι η Ντίανα Χρκα, μητέρα ενός εκ των θυμάτων της πολύνεκρης κατάρρευσης τσιμεντένιας στέγης σε σιδηροδρομικό σταθμό της πόλης Νόβι Σαντ, ξεκίνησε απεργία πείνας ζητώντας να αποδοθούν ευθύνες για τον θάνατο του 27χρονου γιου της Στέφαν και των υπολοίπων 15 θυμάτων. 

Την απόφασή της ανακοίνωσε το Σάββατο, κατά τη μεγαλειώδη συγκέντρωση που πραγματοποιήθηκε ανήμερα της θλιβερής επετείου. «Πρέπει να μάθω ποιος σκότωσε το παιδί μου, ποιος σκότωσε 16 ανθρώπους. Κάποιος πρέπει να λογοδοτήσει γι' αυτό», είπε η Ντίανα Χρκα ανακοινώνοντας την έναρξη απεργίας πείνας.

«Αν θέλετε να με σκοτώσετε, σκοτώστε με, αλλά δεν θα μετακινηθώ από εδώ. Αν μου συμβεί κάτι, ξέρετε τι θα συμβεί», είπε η μητέρα στους αστυνομικούς, οι οποίοι θέλησαν να την απομακρύνουν από το σημείο και προκάλεσαν την οργή του πλήθους. Στην Σερβία δεν υπάρχει κάποια ειδική νομοθεσία που να της απαγορεύει την πραγματοποίηση τέτοιας διαμαρτυρίας σε αυτό το σημείο του Βελιγραδίου.

Οι υποστηρικτές του προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς συγκρούστηκαν, ένα χρόνο μετά την φονική κατάρρευση, με αντικυβερνητικούς διαδηλωτές οι οποίοι είχαν συγκεντρωθεί το βράδυ της Κυριακής μπροστά από το κτίριο του κοινοβουλίου απαιτώντας την παραίτηση του Βούτσιτς. Ένταση προκλήθηκε όταν υποστηρικτές του Βούτσιτς εκτόξευσαν αντικείμενα και φωτοβολίδες προς το σημείο όπου είχαν συγκεντρωθεί φοιτητές και πολίτες για να συμπαρασταθούν στη Χρκα μπροστά στο κοινοβούλιο. Ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις αναπτύχθηκαν, χωρίς να παρεμβαίνουν.

Ένας χρόνος πέρασε από το σιδηροδρομικό δυστύχημα του Νόβι Σαντ, στο οποίο έχασαν τη ζωή τους 16 άνθρωποι. Έναν χρόνο συνεχόμενα βρίσκεται και ο λαός της Σερβίας στους δρόμους, καταγγέλλοντας πως το δυστύχημα ήρθε μετά από πολυετή κακοδιαχείριση και διαφθορά. 

Με αφορμή τη μαύρη επέτειο, οι φοιτητές που σήκωσαν στις πλάτες τους τον αγώνα και το κύμα αγανάκτησης, θα πραγματοποιήσουν συγκέντρωση στο Νόβι Σαντ για τα τιμήσουν τη μνήμη των θυμάτων. Έχουν σκοπό να πραγματοποιήσουν τη μεγαλύτερη συγκέντρωση μνήμης που έχει γίνει ποτέ, και οι εκτιμήσεις λένε πως θα τα καταφέρουν. 

Χιλιάδες άνθρωποι σκόπευαν να ταξιδέψουν με τρένο από το Βελιγράδι στο Νόβι Σαντ για να συμμετάσχουν στη συγκέντρωση. Την Παρασκευή, ωστόσο, η σιδηροδρομική εταιρεία ανακοίνωσε ότι όλες οι αμαξοστοιχίες μεταξύ των δύο πόλεων διακόπτονται επ’ αόριστον, επικαλούμενη υποτιθέμενη απειλή για βόμβα -μια τακτική που έχει χρησιμοποιηθεί ξανά πριν από άλλες μαζικές διαδηλώσεις τους τελευταίους μήνες.

Παρά τα εμπόδια, η συγκέντρωση του Σαββάτου αναμένεται να προσελκύσει τεράστιο πλήθος και θα μπορούσε να εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις που έχουν γίνει ποτέ στη Σερβία, μια χώρα με μακρά ιστορία αντικυβερνητικών διαδηλώσεων.

Εμετικός Βούτσιτς: «Τι συμβαίνει στο Νόβι Σαντ; Έχει ματς;»

Εξάλλου, ο Βούτσιτς έχει ήδη «παραδοθεί» για το πόσο τρέμει την κινητοποίηση αυτή, καθώς απείλησε με μαζικές συλλήψεις και προειδοποίησε πως οι δικοί του υποστηρικτές θα κάνουν μέσα στον Νοέμβριο μια μεγαλύτερη συγκέντρωση.

Ο Βούτσις επιχείρησε επίσης να υποβαθμίσει τη σημασία και το αναμενόμενο μέγεθος της εκδήλωσης μνήμης. 

Μάλιστα, όταν δημοσιογράφος τον ρώτησε για τη συγκέντρωση του Σαββάτου, με ύφος γεμάτο ειρωνεία απάντησε: «Τι συμβαίνει στο Νόβι Σαντ; Παίζεται κάποιο ποδοσφαιρικό ματς;».

Πρόσθεσε ακόμη ότι «πολλοί θα απογοητευτούν από τις υπερβολικές προσδοκίες για τη συγκέντρωση», τονίζοντας ότι «δεν θα υπάρξει αλλαγή κυβέρνησης».

Ο Βούτσις -σκόπιμα- αγνοεί πως οι περισσότερες φοιτητικές διαδηλώσεις μέχρι σήμερα ήταν ειρηνικές και πως τα περιστασιακά επεισόδια που σημειώθηκαν κατά καιρούς προκλήθηκαν από υποστηρικτές του. 

Βράζει η οργή

Οι διαδηλωτές αναμένεται σήμερα να συγκεντρωθούν σε πολλά σημεία του Νόβι Σαντ ταυτόχρονα, μια τακτική που, όπως αναφέρει το Euronews, πιστεύεται πως αποσκοπεί στο να δυσκολέψει την αστυνομία να προχωρήσει σε καταστολή και συλλήψεις. 

Η αιτία που πυροδότησε τις πολύμηνες διαδηλώσεις ήταν η φονική κατάρρευση του στέγαστρου του σιδηροδρομικού σταθμού την 1η Νοεμβρίου του περασμένου έτους, η οποία προκάλεσε 16 θανάτους.

Το περιστατικό αποδόθηκε ευρέως σε κρατική αμέλεια, γενικευμένη διαφθορά και αδιαφανείς συμφωνίες με κινεζικές κατασκευαστικές εταιρείες, που συμμετείχαν στις εργασίες ανακαίνισης του σταθμού.

Οι πρώτες κινητοποιήσεις ξεκίνησαν ως σποραδικές διαδηλώσεις με αίτημα λογοδοσία για την τραγωδία στο Νόβι Σαντ. Ωστόσο, εξελίχθηκαν γρήγορα σε πανεθνικό κίνημα, το οποίο έθεσε ευρύτερα αιτήματα, όπως πρόωρες εκλογές, δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις και τερματισμό της αστυνομικής βίας, κερδίζοντας ευρεία λαϊκή υποστήριξη.

Αρχικά, ο Βούτσιτς προσπάθησε να εκτονώσει την πίεση θυσιάζοντας τον πρωθυπουργό Μίλος Βούτσεβιτς, ο οποίος παραιτήθηκε τον Ιανουάριο μαζί με την κυβέρνησή του. Αν και ορισμένοι αξιωματούχοι κατηγορήθηκαν για το δυστύχημα, κανείς δεν έχει δικαστεί ή καταδικαστεί μέχρι σήμερα.

Έκτοτε, ο Βούτσιτς έχει περιγράψει τις διαδηλώσεις ως δυτικό σχέδιο ανατροπής του, ενώ έχει στραφεί για στήριξη προς τη Ρωσία του Βλαντίμιρ Πούτιν και την Κίνα, τη στιγμή που συνεχίζει τις πιέσεις εναντίον φιλελεύθερων οργανώσεων στο εσωτερικό.

Συνεχίζονται οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις  σε αρκετές πόλεις της Σερβίας.

Η αφορμή των διαδηλώσεων είναι η κατάρρευση γείσου οροφής σιδηροδρομικού σταθμού, η οποία στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους, την 1η Νοεμβρίου 2024 στο Νόβι Σαντ, συμβάν που αποδόθηκε κατά κύριο λόγο στην ενδημική διαφθορά.

Στο Βάλιεβο, όπου το βράδυ του Σαββάτου συγκεντρώθηκαν χιλιάδες αντικυβερνητικοί διαδηλωτές, κουκουλοφόροι πυρπόλησαν γραφεία του κυβερνώντος Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) και επιτέθηκαν στην αστυνομία, η οποία χρησιμοποίησε βομβίδες κρότου-λάμψης και δακρυγόνα για να διαλύσει το πλήθος.

Συγκρούσεις ξέσπασαν επίσης στο Βελιγράδι, όπου η αστυνομία εμπόδισε διαδηλωτές να κατευθυνθούν προς τα κεντρικά γραφεία του SNS, καθώς και στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Σερβίας, το Νόβι Σαντ.

Εδώ και μήνες, διαδηλωτές ζητούν την προκήρυξη πρόωρων εκλογών, τις οποίες ο πρόεδρος Βούτσιτς αρνείται καταγγέλλοντας συνωμοσία ξένων δυνάμεων για την ανατροπή της κυβέρνησης.

Μεγάλες αντικυβερνητικές κινητοποιήσεις δημιουργούν πρόβλημα στην κυβέρνηση Βούτσιτς στη Σερβία, με τους διαδηλωτές να ζητούν την παραίτηση της κυβέρνησης και τη διεξαγωγή εκλογών.

Χιλιάδες άνθρωποι απέκλεισαν δρόμους την Κυριακή (30/06), σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις εκτεταμένες συλλήψεις συμφοιτητών τους από την αστυνομία, κατά τη διάρκεια της μεγαλειώδους διαδήλωσης μία ημέρα νωρίτερα. Τα μπλοκα διαλύθηκαν νωρίς το πρωί της Δευτέρας από την αστυνομία η οποία χρησιμοποίησε σκληρή καταστολή.

Στο Βελιγράδι χιλιάδες φοιτητές και πολίτες απέκλεισαν 26 οδικούς κόμβους καθιστώντας αδύνατη την κυκλοφορία των οχημάτων.

Συλλήψεις για “συνωμοσία με σκοπό την ανατροπή της κυβέρνησης”

Οι αποκλεισμοί ξεκίνησαν χθες το απόγευμα, όταν ανακοινώθηκε από τη γενική εισαγγελία ότι συνελήφθησαν οκτώ φοιτητές του πολυτεχνείου ως ύποπτοι για αντισυνταγματική δράση.

Οι διαδηλωτές ζήτησαν από τις αρχές την άμεση απελευθέρωση δεκάδων φοιτητών πανεπιστημίου και άλλων πολιτών, οι οποίοι φυλακίστηκαν με κατηγορίες για επίθεση κατά της αστυνομίας ή για υποτιθέμενη συνωμοσία με σκοπό την ανατροπή της κυβέρνησης. Η σύλληψη των φοιτητών βασίστηκε σε πληροφορίες της Υπηρεσίας Ασφάλειας και Πληροφοριών (BIA) που κάνει λόγο για συναντήσεις στις σχολές τους την 20ή και 21η Ιουνίου στις οποίες «σχεδίαζαν επιθέσεις σε κρατικές υπηρεσίες και αποκλεισμό υποδομών».

Οι συλληφθέντες κρίθηκαν προφυλακιστέοι και θα αντιμετωπίσουν την κατηγορία «της προετοιμασίας ενεργειών κατά της συνταγματικής τάξης και της ασφάλειας της Σερβίας».

Οι συλλήψεις ακολούθησαν την μεγαλειώδη συγκέντρωση που διοργάνωσαν οι φοιτητές στο Βελιγράδι και τα επεισόδια που ακολούθησαν. Μετά την είδηση των συλλήψεων των συμφοιτητών τους την Κυριακή, οι διαδηλωτές τοποθέτησαν μεταλλικά φράγματα και κάδους απορριμμάτων σε διάφορα σημεία της πόλης του Βελιγραδίου, μπλοκάροντας, μεταξύ άλλων, κρίσιμη γέφυρα στον ποταμό Σάβα.

AP PHOTO

 

Σε άλλα σημεία της χώρας, όπως στο Νόβι Σαντ, διαδηλωτές πέταξαν αυγά στα γραφεία του κυβερνώντος κόμματος SNS (Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα).

Τοπικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι παρόμοιοι αποκλεισμοί πραγματοποιήθηκαν και σε άλλες μικρότερες πόλεις της Σερβίας.

Βούτσιτς: Υποκινούμενες από το εξωτερικό οι κινητοποιήσεις

Ο πρόεδρος της χώρας Αλεξάνταρ Βούτσιτς υποστήριξε, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου χθες, ότι οι φοιτητικές κινητοποιήσεις, που διαρκούν περίπου οκτώ μήνες, είναι υποκινούμενες από το εξωτερικό με στόχο να ανατραπεί η νόμιμη εξουσία.

Χαρακτήρισε «αντισερβική» την συμπεριφορά των φοιτητών και «ναζιστικές» τις μεθόδους δράσης τους.

«Η Σερβία νίκησε. Δεν μπορείς να καταστρέψεις τη Σερβία χρησιμοποιώντας βία, όπως ήθελαν κάποιοι» δήλωσε ο Βούτσιτς ανακηρύσσοντας την νίκη της «έντιμης» -όπως είπε- Σερβίας.

Παράλληλα, εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά «τρομοκρατών και όσων επιχείρησαν να ρίξουν το κράτος», κατονομάζοντας μάλιστα τον πρύτανη του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου, Βλάνταν Τζόκιτς, ο οποίος βρέθηκε ανάμεσα στους διαδηλωτές. «Θα υπάρξουν και άλλες συλλήψεις,» δήλωσε ο Βούτσιτς σύμφωνα με το Euronews. «Η ταυτοποίηση όλων των εμπλεκομένων βρίσκεται σε εξέλιξη».