Τα ονόματα θεωρούνται κάτι το απολύτως ανθρώπινο. Ή μήπως όχι; Για πολύ καιρό νομίζαμε ότι ήταν αποκλειστικότητα των ανθρώπων, αλλά πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι αυτό δεν ισχύει.

Για την ακρίβεια, μια ευρεία ποικιλία ζώων χρησιμοποιεί επίσης «ονόματα».

Τόσο τα δελφίνια (ρινοδέλφινα) όσο και οι μικροί πράσινοι παπαγάλοι (green-rumped parrotlets) χρησιμοποιούν «ήχους-υπογραφή» για να ταυτοποιηθούν. Πρόκειται για μοναδικούς ήχους που αναπτύσσουν τα δελφίνια όταν είναι ακόμα μωρά -φροντίζοντας να διαφέρουν από τους ήχους των άλλων της ομάδας- και που οι νεοσσοί των παπαγάλων μαθαίνουν από τους γονείς τους τις πρώτες εβδομάδες της ζωής τους.

Οι γονείς των παπαγάλων χρησιμοποιούν ξεχωριστές κραυγές για να μιλήσουν σε κάθε νεοσσό. Το μικρό μαθαίνει αυτή τη συγκεκριμένη κραυγή, η οποία στη συνέχεια (με λίγες παραλλαγές) γίνεται ο δικός του ήχος. Ξέρουμε ότι αυτό δεν είναι απλώς θέμα γονιδίων, καθώς ακόμα και τα υιοθετημένα μικρά μαθαίνουν τις κραυγές που τους δίνουν οι θετοί γονείς τους.

Αν και αυτοί οι ήχοι τείνουν να μένουν σταθεροί σε όλη τη ζωή του ζώου, υπάρχει μια ευελιξία. Για παράδειγμα, όταν ομάδες αρσενικών δελφινιών γίνονται στενοί «φίλοι», μερικές φορές αλλάζουν τους ήχους τους ώστε να μοιάζουν περισσότερο μεταξύ τους. Αυτό θεωρείται ότι δυναμώνει τους κοινωνικούς δεσμούς και βελτιώνει τον συντονισμό τους.

Ωστόσο, οι ειδικοί αυτοί ήχοι των δελφινιών και των παπαγάλων λειτουργούν λίγο διαφορετικά από τα ανθρώπινα ονόματα. Τα μέλη αυτών των ομάδων μιμούνται τον «ήχο-υπογραφή» του άλλου, ενώ τα δικά μας ονόματα δεν βασίζονται στη μίμηση, αλλά στην εκμάθηση ενός αυθαίρετου «ταμπελάκι», όπως γράφει το Discover Wildlife.

Η λειτουργία, πάντως, είναι παρόμοια: οι ήχοι αυτοί είναι μοναδικοί για κάθε άτομο και χρησιμοποιούνται ως τρόπος επικοινωνίας με συγκεκριμένους άλλους.

Και οι μαϊμούδες; Και ένα ζώο που χρησιμοποιεί ονόματα ακριβώς όπως εμείς!

Άλλα είδη που θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι διαθέτουν σύστημα ονοματοδοσίας είναι οι μαϊμούδες μαρμοζέτες και οι νυχτερίδες της Αιγύπτου. Οι κοινές μαρμοζέτες αλλάζουν τον ήχο των καλεσμάτων τους για να απευθυνθούν σε συγκεκριμένα άτομα -και το σημαντικό είναι ότι ο «παραλήπτης» καταλαβαίνει ότι το κάλεσμα προορίζεται για εκείνον. Παρόμοια, οι καρποφάγες νυχτερίδες της Αιγύπτου βγάζουν ήχους που περιέχουν πληροφορίες τόσο για το ποιος μιλάει όσο και για το σε ποιον απευθύνεται.

Τα παραπάνω είδη βγάζουν κραυγές που θυμίζουν κάπως τα ανθρώπινα ονόματα, αλλά υπάρχει ένα ζώο που μπορεί να χρησιμοποιεί ονόματα ακριβώς όπως εμείς: ο αφρικανικός ελέφαντας.

Οι ελέφαντες χρησιμοποιούν διαφορετικούς χαμηλούς «μουγκρητούς» (βαθείς ήχους με δονήσεις) για να επικοινωνήσουν με συγκεκριμένα άτομα. Αυτοί οι στοχευμένοι ήχοι είναι αυθαίρετοι και διακριτοί και δεν βασίζονται στη μίμηση, όπως συμβαίνει με τα δελφίνια και τους παπαγάλους. Και ο κάθε ελέφαντας ξέρει ποιο είναι το δικό του «όνομα»: ανταποκρίνεται με ενθουσιασμό όταν το ακούει, ενώ αντιδρά πολύ λιγότερο στα «ονόματα» των άλλων.

Τι κοινό έχουν όλα αυτά τα είδη; Μια περίπλοκη κοινωνική ζωή. Ζουν σε μεγάλες ομάδες όπου αλληλεπιδρούν με τα ίδια άτομα ξανά και ξανά -μερικές φορές, όπως στην περίπτωση των ελεφάντων, για μισό αιώνα ή και παραπάνω.

Έτσι, είναι πολύ πιθανό αυτά τα ζώα να ανέπτυξαν συστήματα ονοματοδοσίας για τον ίδιο ακριβώς λόγο που το κάναμε κι εμείς: για να μπορέσουν να κουμαντάρουν την πολυπλοκότητα του να είσαι ένα υπερ-κοινωνικό πλασμα.

Έχουμε ακόμα πάρα πολλά να μάθουμε για τους ήχους των ζώων και είναι πιθανό πολύ περισσότερα είδη να χρησιμοποιούν ονόματα. Στην πραγματικότητα, καθώς πρόκειται για έναν σχετικά νέο (και δύσκολο) τομέα έρευνας, το πιθανότερο είναι ότι έχουμε ξύσει μόνο την επιφάνεια.