ΒΑΡΒΑΡΑ ΜΑΝΤΑΙΟΥ

Μετά το victim blaming εν είδει συμβουλής στα κορίτσια, να “αποφεύγουν τις κακοτοπιές”, “να θυμούνται ότι οι άντρες έχουν μεγαλύτερο όγκο και δύναμη”, “να διακόπτουν τη σχέση, αν ο σύντροφός τους χρησιμοποιήσει βία, γιατί έστω και αν ζητήσει χίλια συγγνώμη, θα ξαναχρησιμοποιήσει βία”, φαίνεται πως το νέο βιβλίο Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής Γ’ Γυμνασίου κρύβει κι άλλα σεξιστικά διαμαντάκια για να διδαχθούν τα παιδιά.

Όπως αποκάλυψε στη σελίδα «Μη γεννήσεις κοριτσάκι» ο Βασίλης Νανούρης και διαπιστώσαμε κι εμείς, το βιβλίο περιλαμβάνει κι άλλα προβληματικά κομμάτια που αναπαράγουν έμφυλα στερεότυπα παρουσιάζοντας τα ως κανονικότητα.

“Η γυναίκα μαθαίνει ν’ ασχολείται με το νοικοκυριό”

Για παράδειγμα, το βιβλίο αναφέρει για τον ρόλο του/της συζύγου: “Στο πλαίσιο του καταμερισμού των εργασιών, συνήθως κάθε σύζυγος ασκεί κάποιες εργασίες. Έτσι π.χ. ο άνδρας μαθαίνει να ασχολείται με τις βαριές δουλειές, με τις τεχνικές εργασίες και τις εξωτερικές υποθέσεις. Η γυναίκα μαθαίνει να ασχολείται με την ανατροφή των παιδιών και γενικότερα το νοικοκυριό. Ασφαλώς η είσοδος της γυναίκας στην αγορά εργασίας και η αμφισβήτηση της κυριαρχίας των ανδρών επέφερε κάποια ισορροπία στην άσκηση των ρόλων. Παρ’ όλα αυτά, συνήθως οι γυναίκες επωμίζονται περισσότερα βάρη”.

Τι μας λέει λοιπόν η Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή; Αρχικά ότι σύζυγοι είναι μόνο άνδρες με γυναίκες. Οι υπόλοιπες μορφές οικογένειας όπως π.χ. των ομόφυλων ζευγαριών, δεν περιλαμβάνονται. Ωραία, συντηρητικά, αναχρονιστικά πράγματα, δηλαδή. Μη και διδαχθούν τα παιδιά ότι είναι οκ ο συμμαθητής του που έχει δύο μπαμπάδες ή δύο μαμάδες. Προς θεού.

Κατά δεύτερον ότι οι άνδρες ασχολούνται με τις βαριές και τις εξωτερικές δουλειές, ενώ οι γυναίκες μένουν… στην κουζίνα τους, να ασχολούνται με την ανατροφή των παιδιών και το νοικοκυριό. Ναι, αυτό μαθαίνουν τα παιδιά ότι είναι το σύνηθες άρα η κανονικότητα. Και φυσικά, ενώ για τα προσχήματα μπαίνει η φράση: “Ασφαλώς η είσοδος της γυναίκας στην αγορά εργασίας και η αμφισβήτηση της κυριαρχίας των ανδρών επέφερε κάποια ισορροπία στην άσκηση των ρόλων”, πιπέρι στο στόμα αν γίνει αναφορά σε φεμινιστικά κινήματα, αγώνες και διεκδικήσεις. Ισορροπία στην άσκηση των ρόλων. Επ’ ουδενί “βήμα προς την επίτευξη της ισότητας των φύλων” ή “κατάρριψης των έμφυλων στερεοτύπων”. Άλλωστε το βιβλίο, επιμένει ν’ αναφέρεται σε ρόλους κι όχι σε στερεότυπα ή κοινωνικές κατασκευές.

“Το αγόρι μαθαίνει να μαστορεύει και το κορίτσι να μαγειρεύει”

Πάμε όμως και λίγο παρακάτω, γιατί πες “εμείς έτσι τα βρήκαμε” (not. αλλά αυτό ας μην το πιάσουμε), τα παιδιά που έχουν όλη τη ζωή μπροστά τους (δεν ξέρω τι έπαθα και μιλάω λες και γράφω το βιβλίο) τι πρέπει να μάθουν για τους δικούς τους “ρόλους”; Μα φυσικά, να συμπεριφέρονται όπως αρμόζει στο φύλο τους.

“Ρόλος παιδιού: Τα παιδιά από νωρίς χρειάζεται να μαθαίνουν να προσανατολίζονται ανάλογα με τους ρόλους του φύλου τους. Ανάλογα με τη δομή της κοινωνίας και της οικογένειας (π.χ. παραδοσιακή ή σύγχρονη) κατευθύνονται σε ορισμένους ρόλους. Παράδειγμα: το αγόρι μαθαίνει “να μαστορεύει” και το κορίτσι μαθαίνει “να μαγειρεύει”, μαθαίνουν να έχουν σχέσεις ισοτιμίας ή σχέσεις κυριαρχίας και υποταγής”.

(Εντάξει κι εμείς έχουμε τραγουδήσει πιτσιρίκια: “Γιατί το ξέρεις καλά, δεν βρίσκεις εύκολα σωστά παιδιά, και πρέπει όταν τα βρεις να κάνεις άσκηση υποταγής” μαζί με τον Σάκη τον Ρούβα, αλλά τουλάχιστον δεν το παίρναμε τοις μετρητοίς και σίγουρα δεν το μαθαίναμε για το σχολείο)

Κι εδώ ο σεξισμός πλασάρεται ως κανονικότητα. Είσαι αγόρι; θα μάθεις να μαστορεύεις. Είσαι κορίτσι; θα μάθεις να μαγειρεύεις. Τόσο απλά. Η αδερφή μου για παράδειγμα που τις προάλλες της ζήτησα αν έχει τηλέφωνο υδραυλικού για το πλυντήριο μου και μου απάντησε: “αφού τα υδραυλικά στο σπίτι μου τα φτιάχνω εγώ”, μάλλον θα χε κοπεί στην Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή. Γιατί οι ρόλοι είναι αυτοί νέοι και νέες μου. Ή τουλάχιστον έτσι λέει το βιβλίο.

“Η μόδα που επιβάλλει το Unisex”

Στο περιθώριο του βιβλίου, δίπλα από τους ρόλους των παιδιών υπάρχει και το εξής παράθεμα: “Ένα ερώτημα για τις σχέσεις των δύο φύλων: όταν η μόδα ή κάποιες ιδέες επιβάλλουν το «Unisex» ή ένα «ανδρόγυνο», πώς το ένα φύλο να επιθυμήσει το άλλο, αφού και τα δύο μοιάζουν; Πώς να επιθυμήσει το άλλο, όταν η επιθυμία στηρίζεται στη διαφορετικότητα;”

Η “μόδα”, “κάποιες ιδέες” που “επιβάλλουν” το “unisex”, “επιθυμία που στηρίζεται στη διαφορετικότητα”. Δεν περιγράφω άλλο.

Στα σοβαρά όμως. Είναι δυνατόν, ένα τέτοιο βιβλίο να διδάσκεται στα σχολεία; Είναι δυνατόν να διαιωνίζονται και να αναπαράγονται μέσω τις εκπαίδευσης, όλα αυτά που αποτελούν τροχοπέδη για μία κοινωνία συμπερίληψης και ισότητας; Αυτό ονειρεύονται στο Υπουργείο Παιδείας; Ένα σχολείο στο οποίο παιδιά οικογενειών με δύο μαμάδες ή δύο μπαμπάδες θα νιώθουν παρέκκλιση; Παιδιά με ρευστή ταυτότητα φύλου θα δυσφορούν; Παιδιά από οικογένειες ετερόφυλων ζευγαριών θα θεωρούν οτιδήποτε άλλο μη κανονικό; Αγόρια που θα μαστορεύουν και κορίτσια που θα μαγειρεύουν θέλει να φτιάξει το σχολείο του 2027;

Το σχολείο που αξίζει στα παιδιά μιας κατά τ’ άλλα ευρωπαϊκής χώρας δεν μπορεί να είναι αυτό. Είναι ένα σχολείο που θα διδάσκει αξίες και συμπεριφορές που αποδομούν μέχρι να καταρρίψουν τα έμφυλα στερεότυπα, τον σεξισμό, τον ρατσισμό, την ξενοφοβία. Ένα σχολείο δημοκρατικό και σύγχρονο που θα παράγει σκεπτόμενους πολίτες και όχι κακέκτυπα εικόνων από το (αγαπημένο στην εποχή του) Αλφαβητάρι. Ένα σχολείο του αύριο και όχι του χρονοντούλαπου της ιστορίας του συντηρητισμού.

Πηγή: rosa.gr

ΛΟΥΙ ΜΟΝΤΟ

Ο όρος "γυάλινος γκρεμός" χρησιμοποιείται όταν μια γυναίκα διορίζεται επικεφαλής μιας εταιρείας που διανύει περίοδο κρίσης, με πολύ υψηλό κίνδυνο αποτυχίας. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που, όπως επισημαίνει η Κορίν Χιρς- ειδική σε θέματα ισότητας των φύλων- αναδεικνύει τις επίμονες ανισότητες στην επαγγελματική ανέλιξη, λειτουργώντας ως προέκταση της "γυάλινης οροφής" που εξακολουθεί να περιορίζει την πρόσβαση των γυναικών στις ανώτερες θέσεις.

Υπάρχουν όλο και περισσότερες γυναίκες σε διευθυντικές θέσεις, αλλά τα στερεότυπα είναι ανθεκτικά. Εάν περισσότερες γυναίκες συμμετέχουν στις διοικητικές επιτροπές των μεγάλων εταιρειών, όπως απαιτεί ο νόμος Rixain στη Γαλλία, ενδέχεται να υποστούν αυτό που είναι γνωστό ως "γυάλινος γκρεμός". Μια χρυσή ευκαιρία να διοικήσουν μια εταιρεία... αλλά υπό συνθήκες που τις εκθέτουν σε ιδιαίτερα υψηλό κίνδυνο αποτυχίας. "Οι συνθήκες της αποτυχίας τους είναι περισσότερο δομικές παρά συνδέονται με την ιδιαίτερη κατάσταση της ανάληψης της ευθύνης μιας εταιρείας σε κρίση", εξηγεί η Κορίν Χιρς, διευθύντρια της Aequiso και συνιδρύτρια του Εργαστηρίου Ισότητας (Laboratoire de l'égalité).

Franceinfo: Μύθος ή πραγματικότητα ο "γυάλινος γκρεμός" στη Γαλλία;

Κορίν Χιρς: Διαπιστώσαμε ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι γυναίκες τοποθετούνταν σε εταιρείες που βρίσκονταν σε κρίση ή αναλάμβαναν έργα ιδιαίτερα δύσκολα στη διαχείριση, δηλαδή σε συνθήκες όπου ο κίνδυνος αποτυχίας ήταν αυξημένος. Υπήρχε λοιπόν ένα είδος προειδοποίησης, που έλεγε να είστε προσεκτικές, μήπως αυτό είναι παγίδα; Νομίζω ότι είναι ένα ψευδές πρόβλημα. Μήπως τελικά πρόκειται για τη συνηθισμένη τάση να δίνουμε μεγαλύτερη έμφαση στις αποτυχίες παρά στις επιτυχίες; Όταν εξετάζω τα χαρακτηριστικά παραδείγματα που αναφέρονται, θα μπορούσε κανείς, από την άλλη πλευρά, να επισημάνει και αρκετές περιπτώσεις ιδιαίτερα επιτυχημένων προφίλ, όπως εκείνο της Κριστίν Λαγκάρντ.

Ποια είναι λοιπόν τα θύματα που διορίζονται υπό αυτές τις συνθήκες;

Θα αποκαλούσα αυτό το φαινόμενο "γυαλόχαρτο". Νομίζω ότι αυτές οι γυναίκες, όπως και πολλές άλλες, είναι θύματα απονομιμοποίησης στον κόσμο στον οποίο εργάζονται, επειδή γενικά είναι οι μόνες γυναίκες. Φτάνουν σε έναν κόσμο που χτίστηκε και διατηρείται από άνδρες και για άνδρες. Ιστορικά, αυτός είναι ο τρόπος που έχει υπάρξει. Μπαίνουν στον εργασιακό χώρο και συχνά καλούνται να προσαρμοστούν στα πρότυπα που έχουν διαμορφωθεί γύρω από την ανδρική ηγεσία, υιοθετώντας –και ενίοτε ενισχύοντας– τα χαρακτηριστικά που θεωρούνται αναμενόμενα από έναν ηγέτη. Συχνά ακούμε ότι είναι χειρότερες από τους άνδρες, ακόμη πιο αυταρχικές... Κατά τη γνώμη μου, οι συνθήκες της αποτυχίας τους είναι περισσότερο δομικές παρά συνδέονται με τη συγκεκριμένη κατάσταση της ανάθεσης της διοίκησης μιας εταιρείας σε κρίση. Από την άλλη πλευρά, η γυναίκα που ανέλαβε τη La Redoute, η Μπεατρίτς Ερικούρ, για παράδειγμα, δεν τυγχάνει ιδιαίτερης προβολής.

Εξαρτάται επίσης από την αναλογία ανδρών και γυναικών στην εταιρεία;

Όταν μια γυναίκα αποτυγχάνει σε έναν χώρο όπου παραμένει μειοψηφία, η αποτυχία της συχνά εκλαμβάνεται ως προσωπική ή ατομική αποτυχία, χωρίς να αναγνωρίζονται οι ευρύτερες συνθήκες. Παράλληλα, όπως έχουν δείξει κοινωνιολογικές έρευνες, όταν ένα ποσοστό βρίσκεται κάτω από το 30%, αντιμετωπίζεται ως μειονοτική ομάδα και, ως εκ τούτου, είναι πιο πιθανό να υποστεί διακρίσεις από την κυρίαρχη πλειοψηφία. Η μειονοτική ομάδα αντιλαμβάνεται επίσης τον εαυτό της ως τέτοια, βιώνοντας αισθήματα απάτης και την ανάγκη να «ξεπεράσει τις προσδοκίες», καθώς και τον κίνδυνο κόπωσης και επαγγελματικής εξουθένωσης. Αυτό είναι ακόμη πιο ξεκάθαρο σε μια μικρή ομάδα περίπου δέκα έως δώδεκα ατόμων.

"Όταν είσαι η πρώτη γυναίκα που φτάνει ψηλά, ο κόσμος σε βλέπει ως γυναίκα, ως τη μειονότητα που εκπροσωπείς. Από εκεί προέρχονται τα σεξιστικά αστεία και τα καψόνια", εξηγεί η Χιρς.

Όταν μπαίνει στην ομάδα και μια δεύτερη γυναίκα, συχνά διατηρείται αυτή η λογική της έκθεσης, συνοδευόμενη μάλιστα από ένα στοιχείο ανταγωνισμού, όπως "ποια είναι η ομορφότερη σήμερα;", "ποια θα φτιάξει τον καλύτερο καφέ;". Αλλά όταν μπάινει και μια τρίτη, αυτό σταματάει, επειδή έχουμε φτάσει σε μια ισορροπία, δεν μπορούμε πλέον να αποδίδουμε χαρακτηριστικά της μειονότητας στο άτομο που προέρχεται από τη μειονότητα για να εξηγήσουμε τις αποτυχίες του ή για να το κοροϊδέψουμε.

Ισχύει ακόμη το λεγόμενο "γυάλινο ταβάνι";

Λέγεται συχνά ότι στις επιχειρήσεις οι γυναίκες μοιάζουν με το οξυγόνο: όσο πιο ψηλά ανεβαίνεις, τόσο λιγότερες υπάρχουν. Γνωρίζουμε καλά τους δομικούς μηχανισμούς: τις στερεοτυπικές επιλογές καριέρας που, ήδη από το σχολείο, κατευθύνουν τα κορίτσια προς πεδία και επαγγέλματα λιγότερο συνδεδεμένα με τις επιχειρήσεις, όπως θέσεις εξουσίας που θα τους επέτρεπαν να φτάσουν στα ανώτερα επίπεδα διοίκησης. Στις αξιολογήσεις διαπιστώνουμε επίσης την ύπαρξη νοητικών φραγμών: δεν φανταζόμαστε εύκολα ότι μια γυναίκα μπορεί να αναλάβει εξουσία, να διαχειριστεί τον χρόνο και τις απαιτήσεις, να ηγηθεί ομάδων και να επιδείξει δημιουργικότητα. Έτσι, όταν βρισκόμαστε σε θέση ευθύνης, τείνουμε να τις υποτιμούμε.

Επιμένουν αυτά τα εμπόδια στις μεγάλες εταιρείες;

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του νόμου Rixain, βρισκόμαστε στη διαδικασία επίτευξης του 30% των γυναικών στις διοικητικές επιτροπές των μεγάλων εταιρειών. Αλλά προς το παρόν, έχουμε μόνο τα στοιχεία για τις 120 κορυφαίες γαλλικές εταιρείες. Αργότερα, θα έχουμε τα συνολικά στοιχεία για τις διοικητικές επιτροπές τους, αλλά όχι τα στοιχεία για τις διοικητικές επιτροπές των θυγατρικών τους, οι οποίες γνωρίζουμε ότι δεν είναι όλα ισότιμα. Μπορεί να υπάρχει 30% στην ηγεσία της μητρικής εταιρείας και πολύ λιγότερο στις θυγατρικές.

Πηγή: franceinfo.fr