Οι χαρακτηριστικές «ρυτίδες» που καλύπτουν τον Ερμή, τον πλησιέστερο στον Ήλιο πλανήτη, υποδηλώνουν ότι κάποτε ήταν ένας μεγαλύτερος κόσμος που έχει συρρικνωθεί — και ίσως η συρρίκνωσή του να είναι μεγαλύτερη απ’ ό,τι εκτιμούσαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες. Ο μικρότερος πλανήτης του Ηλιακού μας Συστήματος βρίσκεται κατά μέσο όρο σε απόσταση περίπου 58 εκατομμυρίων χιλιομέτρων από τον Ήλιο και ολοκληρώνει μία πλήρη περιφορά γύρω από το άστρο μας κάθε 88 ημέρες, σύμφωνα με τη NASA.

Ο βραχώδης πλανήτης σχηματίστηκε πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια από νέφη αερίου και σκόνης. Τα πρώτα στάδια του Ηλιακού Συστήματος ήταν χαοτικά, καθώς χαρακτηρίζονταν από βίαιες συγκρούσεις μεταξύ των πολυάριθμων διαστημικών σωμάτων που περιφέρονταν γύρω από τον Ήλιο. Οι νεοσχηματισμένοι πλανήτες είναι ήδη πολύ θερμοί, με θερμοκρασίες που θυμίζουν ηφαιστειακή λάβα, ενώ η ενέργεια που απελευθερώνεται από τέτοιες συγκρούσεις αυξάνει ακόμη περισσότερο τη θερμότητα. Καθώς η θερμότητα διαφεύγει σταδιακά από το εσωτερικό τους, πλανήτες όπως ο Ερμής συρρικνώνονται.

Η γεμάτη ρωγμές επιφάνεια του Ερμή φέρει τα ίχνη αυτής της συρρίκνωσης. Οι επιστήμονες αποκαλούν αυτές τις κορυφογραμμές και τους γκρεμούς «δομές συρρίκνωσης». Ορισμένες από τις απόκρημνες πλαγιές φτάνουν σε ύψος έως και 1,6 χιλιόμετρα και εκτείνονται σε μήκος εκατοντάδων χιλιομέτρων. Η επιφάνεια του Ερμή έχει επίσης διαμορφωθεί από αμέτρητες συγκρούσεις με αστεροειδείς και κομήτες. Τα υπολείμματα από αυτές τις συγκρούσεις ενδέχεται να έχουν καλύψει το πραγματικό μέγεθος της συρρίκνωσης του Ερμή με την πάροδο του χρόνου, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα στο επιστημονικό περιοδικό «Geophysical Research Letters».

Η κατανόηση του ρυθμού συρρίκνωσης του Ερμή μπορεί να προσφέρει στοιχεία για την εξέλιξη του πλανήτη και να αποκαλύψει μυστικά για το μυστηριώδες εσωτερικό του. Η νέα μελέτη αναφέρει επίσης πόσα ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα για αυτόν τον μικροσκοπικό πλανήτη— ορισμένα από τα οποία ενδέχεται σύντομα να απαντηθούν από μια πρωτοποριακή αποστολή, η οποία θα θέσει δύο διαστημικά σκάφη σε τροχιά γύρω από τον Ερμή τον Νοέμβριο.

Ένας πλανήτης που συρρικνώνεται

Η εγγύτητα του Ερμή στον Ήλιο έχει καταστήσει τον πλανήτη δύσκολο αντικείμενο για μελέτη και εξερεύνηση. Μόνο δύο αποστολές είχαν επιχειρήσει να προσεγγίσουν αυτό το ακραίο περιβάλλον τις προηγούμενες δεκαετίες: το Mariner10 της NASA το 1974 και η αποστολή MESSENGER της ίδιας υπηρεσίας το 2011.

Το Mariner10 πραγματοποίησε διελεύσεις από τον πλανήτη, αποκαλύπτοντας τις ενδιαφέρουσες «ρυτίδες» του Ερμή, ενώ το MESSENGER προσέφερε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα των χαρακτηριστικών της επιφάνειάς του, δήλωσε ο Δρ. Χάνες Μπέρνχαρντ, επίκουρος ερευνητής στο Τμήμα Γεωλογικών, Περιβαλλοντικών και Πλανητικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Μέριλαντ, ο οποίος έχει μελετήσει το θέμα της συρρίκνωσης του Ερμή, αλλά δεν συμμετείχε στη μελέτη.

Ο επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Γκάκου Νισιγιάμα, πλανητολόγος στο Ινστιτούτο Διαστημικών Ερευνών του Γερμανικού Αεροδιαστημικού Κέντρου στο Βερολίνο και η ομάδα του, αξιοποίησαν δεδομένα από την αποστολή MESSENGER για να δημιουργήσουν έναν παγκόσμιο χάρτη της τραχύτητας της επιφάνειας του Ερμή. Διαπίστωσαν ότι στις πιο τραχιές περιοχές υπήρχαν λιγότερες «ρυτίδες» σε σύγκριση με τις πιο ομαλές περιοχές.

«Αυτό μας έκανε να σκεφτούμε ότι υπάρχει κάποια διαδικασία που αποκρύπτει τις δομές αυτές», δήλωσε ο Νισιγιάμα, όπως για παράδειγμα τα υπολείμματα που καλύπτουν τα ίχνη της συρρίκνωσης στην επιφάνεια.

Η ομάδα υπολόγισε πόσες «ρυτίδες» θα μπορούσαν να υπάρχουν στην επιφάνεια του Ερμή εάν δεν είχαν καλυφθεί από τα υπολείμματα. Οι υπολογισμοί έδειξαν ότι ο πλανήτης ενδέχεται να έχει συρρικνωθεί 10% έως 30% περισσότερο απ’ ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα, δηλαδή η ακτίνα του μπορεί να έχει μειωθεί κατά περίπου 11,6 χιλιόμετρα. Προηγούμενες μελέτες είχαν εκτιμήσει τη μεταβολή της ακτίνας από 1 έως 2 χιλιόμετρα και έως 7 χιλιόμετρα.

Ο Δρ. Πολ Μπερν, αναπληρωτής καθηγητής Γεωεπιστημών, Περιβαλλοντικών και Πλανητικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον στο Σεντ Λούις, δήλωσε ότι είναι πιθανό προηγούμενες μελέτες για τη συρρίκνωση του Ερμή, συμπεριλαμβανομένης μίας δικής του, να μην είχαν εντοπίσει ορισμένες γεωλογικές ρωγμές. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι ήταν δύσκολο να διακριθούν στις πιο τραχιές περιοχές ή ότι δεν είχαν σχηματιστεί εξαρχής λόγω του εξαιρετικά ανώμαλου φλοιού του πλανήτη.

«Εάν, όμως, μπορέσουμε να μετρήσουμε με ακρίβεια πόσο έχει συρρικνωθεί ο Ερμής, θα μπορούμε να εκτιμήσουμε καλύτερα τη στρωματογραφία του εσωτερικού του, το μέγεθος και τη σύσταση του πυρήνα του, την τεκτονική και ηφαιστειακή του ιστορία, τον τρόπο δημιουργίας του μαγνητικού του πεδίου και πολλά ακόμη», έγραψε ο Μπερν, ο οποίος είναι επίσης διευθυντής του Κόμβου Γεωεπιστημών του Σύστηματος Πλανητικών Δεδομένων της NASA.

Ο Ερμής είναι ο δεύτερος πυκνότερος πλανήτης του Ηλιακού μας Συστήματος, μετά τη Γη, κυρίως λόγω του μεγάλου μεταλλικού πυρήνα του. Ο υπολογισμός του βαθμού στον οποίο έχει συρρικνωθεί ο πλανήτης θα μπορούσε να προσφέρει ένα «παράθυρο» στο εσωτερικό του και να αποκαλύψει τι συνέβη στο εσωτερικό του καθώς ψυχόταν.

«Μεγαλύτερη συρρίκνωση σημαίνει ότι ο Ερμής θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερο μεταλλικό πυρήνα, μικρότερη ποσότητα ελαφρών στοιχείων, όπως το πυρίτιο, αναμεμειγμένων στον μεταλλικό πυρήνα ή υψηλότερη αρχική θερμοκρασία», δήλωσε ο Νισιγιάμα.

Μια πρωτοφανής ματιά στον Ερμή

Η αποστολή BepiColombo, η οποία ξεκίνησε πρόσφατα τη φάση άφιξής της στον Ερμή έπειτα από σχεδόν οκτώ χρόνια ταξιδιού, θα θέσει δύο διαστημικά σκάφη σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη στο τέλος του έτους. Τα δεδομένα τοπογραφίας που θα συλλέξει η αποστολή θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους επιστήμονες να υπολογίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια πόσο έχει συρρικνωθεί ο Ερμής με την πάροδο του χρόνου και να αποτυπώσουν τις απόκρημνες πλαγιές, τους κρατήρες και τις ράχες του πλανήτη με πρωτοφανή λεπτομέρεια, δήλωσε ο Νισιγιάμα, ο οποίος είναι μέλος της επιστημονικής ομάδας της BepiColombo.

Η BepiColombo θα πραγματοποιήσει τις πρώτες ολοκληρωμένες παγκόσμιες μετρήσεις των τοπογραφικών χαρακτηριστικών του Ερμή, κάτι που δεν μπόρεσε να κάνει το MESSENGER, δήλωσε ο Μπερν.

«Αυτά τα νέα δεδομένα θα είναι καθοριστικά για να διαπιστωθεί εάν αυτή και άλλες μελέτες σχετικά με τη συνολική συρρίκνωση του πλανήτη είναι σωστές», είπε. «Υποψιάζομαι, όμως, ότι θα διαπιστώσουμε πως είναι και ότι έχουμε ακόμη πάρα πολλά να μάθουμε για τον μικροσκοπικό πλανήτη που βρίσκεται πιο κοντά στον Ήλιο».

Ενώ το MESSENGER συνέλεξε δεδομένα υψηλής ανάλυσης για το βόρειο ημισφαίριο του Ερμή, το MercuryPlanetaryOrbiter της BepiColombo θα μετρήσει επίσης την τοπογραφία και την τραχύτητα της επιφάνειας στο νότιο ημισφαίριο, δήλωσε η Δρ. Κέλσι Κρέιν, γεωλόγος στην εταιρεία Seres Engineering and Services στο Τσάρλεστον της Νότιας Καρολίνας. Η Κρέιν δεν συμμετείχε στη νέα μελέτη, αλλά είχε προηγουμένως αναλύσει τα χαρακτηριστικά της επιφάνειας του Ερμή χρησιμοποιώντας δεδομένα του MESSENGER.

«Τα όργανα που βρίσκονται πάνω στο σκάφος θα ανιχνεύσουν ανωμαλίες στο βαρυτικό πεδίο, θα βελτιώσουν τις εκτιμήσεις για το πάχος του φλοιού και την εσωτερική δομή και θα καταγράψουν τη στοιχειακή και ορυκτολογική σύσταση της επιφάνειας», δήλωσε η Κρέιν. «Όλοι αυτοί οι τύποι δεδομένων συμπληρώνουν ο ένας τον άλλον, βοηθώντας τους επιστήμονες να διαμορφώσουν μια πληρέστερη εικόνα για την εξέλιξη του πλανήτη και να θέσουν νέα ερωτήματα που θα κληθούν να απαντήσουν μελλοντικές αποστολές».

Ο Ερμής πιθανότατα έχει συρρικνωθεί περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο πλανήτη, επειδή ο πυρήνας του είναι πολύ μεγαλύτερος σε σχέση με το συνολικό μέγεθος του πλανήτη σε σύγκριση με τους άλλους βραχώδεις κόσμους του Ηλιακού μας Συστήματος, δήλωσε ο Μπέρνχαρντ. Αν και θεωρεί ότι η μεθοδολογία και τα αποτελέσματα της μελέτης είναι πειστικά και επιστημονικά τεκμηριωμένα, εκτιμά ότι μια τόσο δραματική συρρίκνωση του Ερμή θα έπρεπε να έχει προκαλέσει εμφανείς, μεγάλης κλίμακας παραμορφώσεις σε ολόκληρη την επιφάνεια του πλανήτη. Ο Μπέρνχαρντ και η ομάδα του διεξάγουν δική τους έρευνα για να προσδιορίσουν πόσο έχει συρρικνωθεί ο πλανήτης, αλλά επισημαίνουν ότι τα δεδομένα από την τροχιά ενδέχεται να μην αρκούν για να δώσουν οριστική απάντηση.

Πηγή: CNN

Άγαλμα από λευκό μάρμαρο, το οποίο αποδίδει γυμνή ανδρική μορφή στον τύπο του Ερμή Ludovisi, εντοπίστηκε σε μικρή απόσταση από το Ηρώδειο.

Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει σε σχετική ανακοίνωση το υπουργείο Πολιτισμού, στο πλαίσιο επίβλεψης έργου τοποθέτησης δικτύου φυσικού αερίου, στη συμβολή των οδών Ερεχθείου και Ν. Καλλισπέρη, εντοπίστηκε εντός σκάμματος πλάτους ενός μόλις μέτρου, άγαλμα από λευκό μάρμαρο, το οποίο αποδίδει γυμνή ανδρική μορφή στον τύπο του Ερμή Ludovisi.

Το έργο ήταν τοποθετημένο εντός κατασκευής κτισμένης από ορθογώνιες πλίνθους και βρέθηκε σε αρκετά καλή κατάσταση.

Στην περιοχή αυτή, στα νότια της Ακρόπολης, κατά τους αυτοκρατορικούς χρόνους (1ος-5ος αιώνας μ.Χ.) είχαν οικοδομηθεί μερικές από τις πλέον περίλαμπες αστικές επαύλεις της Αθήνας. Αυτά τα οικοδομήματα, τεκμήρια μίας πόλης που αποτελούσε αντικείμενο θαυμασμού και προσέλκυσης ευκατάστατων καλλιεργημένων αστών, ήταν πλούσια διακοσμημένα με δάπεδα που έφεραν ψηφιδωτή διακόσμηση και γλυπτά, έργα των περίφημων νεοαττικών εργαστηρίων.

Το προσωπικό της Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Αθηνών, αφού ολοκλήρωσε την τεκμηρίωση του ευρήματος, μεριμνά για την ασφαλή μεταφορά του στα εργαστήρια συντήρησης, προκειμένου το έργο να λάβει την απαραίτητη φροντίδα.