Πρωτεΐνες, διατροφή και αυτοάνοσα: Πόσο επηρεάζουν τη φλεγμονή και την ποιότητα ζωής;

 

Τα αυτοάνοσα νοσήματα αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης ιατρικής. Παθήσεις όπως η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα, ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος, η Ψωριασική Αρθρίτιδα και το Σκληρόδερμα εμφανίζουν ολοένα αυξανόμενη συχνότητα παγκοσμίως.

«Παρότι η γενετική προδιάθεση παίζει σημαντικό ρόλο, είναι πλέον σαφές ότι ο τρόπος ζωής και κυρίως η διατροφή επηρεάζουν σημαντικά τη φλεγμονή, την πορεία και τις εξάρσεις των αυτοάνοσων νοσημάτων», επισημαίνει η κ. Ελένη Κομνηνού, Ρευματολόγος, Διευθύντρια Κλινικής Αυτοάνοσων Ρευματικών Νοσημάτων Μetropolitan General.

 

Ο ρόλος της πρωτεΐνης στον οργανισμό

«Ανάμεσα στα σημαντικότερα διατροφικά στοιχεία βρίσκονται οι πρωτεΐνες. Δεν αποτελούν απλώς «δομικά υλικά» του οργανισμού, αλλά συμμετέχουν στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, στην αποκατάσταση των ιστών, στη μυϊκή υγεία και στη ρύθμιση της φλεγμονής.

Για τους ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα, η σωστή πρόσληψη πρωτεΐνης είναι σημαντική και ουσιαστική.

Οι πρωτεΐνες αποτελούνται από αμινοξέα, τα οποία είναι απαραίτητα για τη δημιουργία αντισωμάτων, ενζύμων και κυττάρων του ανοσοποιητικού. Όταν ο οργανισμός βρίσκεται σε χρόνια φλεγμονώδη κατάσταση, όπως συμβαίνει στα αυτοάνοσα νοσήματα, οι ανάγκες του σώματος αυξάνονται», εξηγεί.

Πώς επηρεάζει η χρόνια φλεγμονή το σώμα

Η χρόνια φλεγμονή μπορεί να οδηγήσει σε:

• Απώλεια μυϊκής μάζας

• Εύκολη κόπωση

• Μειωμένη φυσική αντοχή

• Καθυστερημένη αποκατάσταση ιστών

• Αυξημένο κίνδυνο σαρκοπενίας, ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες

Σε αυτό το σημείο, η ποιοτική πρωτεΐνη παίζει καθοριστικό ρόλο. Η επαρκής πρόσληψη βοηθά στη διατήρηση της μυϊκής μάζας, στην καλύτερη λειτουργία του μεταβολισμού και στη συνολική άμυνα του οργανισμού.

Ποιες πρωτεΐνες θεωρούνται καλύτερες

«Δεν έχουν όλες οι πρωτεΐνες την ίδια βιολογική αξία. Η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή, που επί δεκαετίες αποτελούσε πρότυπο υγείας, βασιζόταν στην ισορροπία και στην ποιότητα των τροφών και όχι στις υπερβολές.

Οι καλύτερες πηγές πρωτεΐνης περιλαμβάνουν:

• Ψάρια

• Αυγά

• Όσπρια

• Γιαούρτι και παραδοσιακά γαλακτοκομικά

• Άπαχο κρέας

• Ξηρούς καρπούς

• Θαλασσινά

Ιδιαίτερα τα λιπαρά ψάρια, όπως οι σαρδέλες και ο σολομός, προσφέρουν παράλληλα και ωφέλιμα ω-3 λιπαρά οξέα, τα οποία έχουν αντιφλεγμονώδη δράση.

Αντίθετα, η υπερκατανάλωση επεξεργασμένων τροφών, αλλαντικών και fast food φαίνεται ότι συνδέεται με αυξημένη φλεγμονή και επιδείνωση μεταβολικών διαταραχών που συχνά συνοδεύουν τα αυτοάνοσα νοσήματα», αναφέρει η ειδικός.

Το έντερο και η σύνδεσή του με το ανοσοποιητικό

«Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα στρέφει ολοένα περισσότερο την προσοχή της στο μικροβίωμα του εντέρου. Το έντερο δεν είναι απλώς ένα όργανο πέψης, αλλά βασικό “κέντρο εκπαίδευσης” του ανοσοποιητικού συστήματος.

Η κακή διατροφή, η υπερβολική ζάχαρη, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα και η έλλειψη φυτικών ινών μπορούν να διαταράξουν τη φυσιολογική χλωρίδα του εντέρου, συμβάλλοντας ενδεχομένως σε αυξημένη φλεγμονή και ανοσολογική απορρύθμιση.

Οι πρωτεΐνες καλό είναι να συνδυάζονται με:

• Λαχανικά

• Φρούτα

• Φυτικές ίνες

• Ελαιόλαδο

• Τρόφιμα φυσικής ζύμωσης

Ο συνδυασμός αυτός βοηθά στη διατήρηση ενός πιο υγιούς μικροβιώματος και πιθανώς σε καλύτερο έλεγχο της φλεγμονής» προσθέτει.

Η υπερβολική πρόσληψη πρωτεΐνης δεν είναι πάντα λύση

«Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία τάση υπερκατανάλωσης πρωτεΐνης μέσω συμπληρωμάτων και ακραίων διατροφικών μοντέλων. Ωστόσο, η υπερβολή δεν ισοδυναμεί πάντα με υγεία.

Σε ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα απαιτείται εξατομίκευση. Για παράδειγμα, σε περιπτώσεις νεφρικής συμμετοχής, όπως μπορεί να συμβεί στον λύκο, η ανεξέλεγκτη πρόσληψη πρωτεΐνης μπορεί να επιβαρύνει τη νεφρική λειτουργία.

Η σωστή προσέγγιση δεν είναι οι ακρότητες αλλά η ισορροπία. Αυτό ήταν πάντοτε το ισχυρό σημείο της παραδοσιακής μεσογειακής διατροφής: απλές τροφές, φυσικά υλικά και μέτρο», τονίζει.

Διατροφή και συνολική υγεία

«Η διατροφή από μόνη της δεν θεραπεύει τα αυτοάνοσα νοσήματα. Μπορεί όμως να αποτελέσει ισχυρό σύμμαχο δίπλα στη σωστή ιατρική παρακολούθηση, τη φυσική δραστηριότητα, τον επαρκή ύπνο και τη διαχείριση του στρες.

Η καθημερινή επιλογή ποιοτικής τροφής δεν είναι μία προσωρινή δίαιτα αλλά μακροχρόνια επένδυση στην υγεία. Οι ασθενείς με αυτοάνοσα νοσήματα χρειάζονται ένα σώμα πιο ανθεκτικό, πιο λειτουργικό και καλύτερα θρεμμένο για να αντιμετωπίσουν τη χρόνια φλεγμονή.

Τελικά, η σχέση ανάμεσα στις πρωτεΐνες, τη διατροφή και τα αυτοάνοσα νοσήματα δεν είναι θέμα μόδας ή διατροφικών τάσεων. Είναι θέμα βιολογίας, ισορροπίας και καθημερινών επιλογών που μπορούν πραγματικά να επηρεάσουν την ποιότητα ζωής», καταλήγει η κ. Κομνηνού.

Η 10^η Μαΐου είναι καθιερωμένη ως Παγκόσμια Ημέρα Λύκου, της πολύ σοβαρής ασθένειας που πλήττει τους ανθρώπους σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης.

Ο Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) είναι μια πρότυπη συστηματική, φλεγμονώδης πάθηση του ανοσοποιητικού συστήματος που μπορεί να αποβεί ακόμη και θανατηφόρα. Προσβάλλει γυναίκες και άντρες σε αναλογία 9:1.

«Εμφανίζει ποικιλία στις κλινικές εκδηλώσεις, μακροχρόνια πορεία και πρόγνωση. Έχει πολυπαραγοντική αιτιολογία (ορμονικοί, ψυχονευροενδοκρινικοί, ιογενείς, υπεριώδης ακτινοβολία, φάρμακα) και φαίνεται να είναι πιο συχνή σε παιδιά που έχουν καταγωγή αφρικανοαμερικανική, ισπανική, ασιατική και ιθαγενών της Αμερικής.

Περισσότεροι από 500.000 Ευρωπαίοι νοσούν από λύκο. Το 90% των ασθενών είναι γυναίκες και το 80% των διαγνώσεων γίνεται μεταξύ των ηλικιών 15-45 ετών.

Η πορεία της πάθησης είναι απρόβλεπτη, και όπως αναφέρθηκε, ο λύκος είναι περισσότερο συχνός στις γυναίκες και μπορεί να συμβεί σε οποιαδήποτε ηλικία», επισημαίνει η κ. Ελένη Κομνηνού, Ρευματολόγος, Διευθύντρια Κλινικής Αυτοάνοσων Ρευματικών Παθήσεων Μetropolitan General, η οποία εξηγεί τα συνήθη συμπτώματα της νόσου και τις βλάβες που επιφέρει.

Βασικός Ανοσολογικός Μηχανισμός:

• Διαταραχή της ανοσορρύθμισης.

• Υπερπαραγωγή αυτοαντισωμάτων, τα οποία ο οργανισμός αδυνατεί να καταστείλει.

• Αντιγόνα στρέφονται κατά οργάνων στόχων ή κατά των αντιγόνων των μεμβρανών των κυττάρων.

• Δημιουργία ανοσοσυμπλεγμάτων που εναποτίθενται στα μικρά αγγεία αρθρώσεων, νεφρικών σπειραμάτων ή αγγεία άλλων οργάνων προκαλώντας φλεγμονώδεις αντιδράσεις και νεκρώσεις.

Το οικογενειακό ιστορικό (η κληρονομικότητα) και τα γονίδια, παίζουν κυρίαρχο ρόλο καθώς συνήθως νοσούν από αυτό αρκετά μέλη μιας οικογένειας, ωστόσο άλλες μελέτες έχουν δείξει πως ο λύκος μπορεί να προκληθεί από κάποιον ιό που προσβάλει κάποιο άτομο που έχει την προδιάθεση εμφάνισης της πάθησης.

Συμπτώματα και προσβολή οργάνων στον ΣΕΛ

• Μάτια: Ραγοειδίτιδα, επισκληρίτιδα, οπτική νευρίτιδα.

• Δέρμα: Εξάνθημα πεταλούδας, δισκοειδές εξάνθημα, υποξύς δερματικός λύκος, φωτοευαισθησία.

• Καρδιά-πνεύμονες: Πλευρίτιδα, πνευμονίτιδα, πνευμονική υπέρταση, περικαρδίτιδα, μυοκαρδίτιδα, ενδοκαρδίτιδα.

• Γαστρεντερικό: Ηπατομεγαλία, σπληνομεγαλία, χολική κίρρωση.

• Νεφρά: Σπειραματονεφρίτιδα.

• Μυοσκελετικό: Αρθραλγίες, αρθρίτιδα, μυαλγίες, μυοσίτιδα.

• ΚΝΣ: Επιληψία, ψύχωση, πολυνευροπάθεια, μυελίτιδα, εγκεφαλοπάθεια.

• Γενικά: Πυρετό, απώλεια βάρους, κόπωση, λεμφαδενοπάθεια.

Εγκυμοσύνη και ΣΕΛ

H κύηση με ΣΕΛ παρουσιάζει μια μοναδική κλινική πρόκληση. Πρέπει να γνωστοποιηθεί στην ασθενή ότι η σύλληψη πρέπει να γίνει ύστερα από τουλάχιστον 6 μήνες από την ύφεση της νόσου, καθόσον μόνον έτσι ελαχιστοποιείται ο κίνδυνος για τη μητέρα και την πορεία του εμβρύου.

«Η εγκυμοσύνη μπορεί να σημαίνει ειδικά προβλήματα για τις γυναίκες με λύκο. Η γονιμότητα ή η ικανότητα σύλληψης μπορεί να ελαττωθεί κατά την διάρκεια εξάρσεων της νόσου.

Είναι σημαντικό να συνεργαστεί ο γυναικολόγος της γυναίκας με τον ειδικό ρευματολόγο που ασχολείται με τον συνδυασμό αυτοάνοσων νοσημάτων και κύησης, με σκοπό να προγραμματιστεί σωστά η εγκυμοσύνη και βεβαίως να παρακολουθείται σε όλη τη διάρκεια της λοχείας και του θηλασμού», τονίζει η ιατρός.

Φάρμακα που μπορεί να επηρεάσουν το έμβρυο, όπως κυκλοφωσφαμίδη, μεθοτρεξάτη, ACE αναστολείς, ανταγωνιστές των υποδοχέων αγγειοτενσίνης-ΙΙ και micophenolate mofetil, πρέπει να διακόπτονται, εάν είναι εφικτό.

Η χρήση της υδροξυχλωροκίνης (Plaquenil) θεωρείται ασφαλής στην εγκυμοσύνη και δεν πρέπει να διακόπτεται, καθώς ο κίνδυνος για έξαρση του λύκου, σε αυτήν την περίπτωση, αυξάνεται ουσιαστικά.

Επίσης θα πρέπει να γίνονται τακτικά εξετάσεις αίματος για τον εντοπισμό των παθολογικών αντισωμάτων και των άλλων ενδείξεων δραστηριότητας του λύκου.

Με αυτές τις προφυλάξεις, πολλές γυναίκες με λύκο μπορούν να έχουν φυσιολογικές εγκυμοσύνες.

Νεογνικός Λύκος

Είναι σπάνια μορφή Λύκου που προσβάλλει νεογέννητα βρέφη γυναικών με ΣΕΛ ή ορισμένα άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, εξαιτίας της μεταφοράς αντισωμάτων της μητέρας στο παιδί μέσω του πλακούντα.

Μητέρες με ΣΕΛ που γεννούν νεογνά με νεογνικό Λύκο έχουν στο αίμα τους αντισώματα κατά των αντιγόνων Ro (SSA) και La (SSA). Κατά τη γέννηση, τα νεογνά παρουσιάζουν δερματικό εξάνθημα, ηπατικές διαταραχές ή και χαμηλό αριθμό λευκοκυττάρων. Τα συμπτώματα αυτά εξαφανίζονται μετά από μερικούς μήνες.

«Μερικά όμως νεογέννητα με Νεογνικό Λύκο μπορεί να εμφανίσουν σοβαρή καρδιακή βλάβη. Η βλάβη αυτή είναι δυνατόν να διαγνωστεί και να αντιμετωπισθεί πριν τον τοκετό. Συχνά εμβρυϊκά υπερηχοκαρδιογραφήματα από την 16^η εβδομάδα της κύησης συνιστώνται σε κυήσεις, όπου οι μητέρες είναι θετικές σε anti-Ro ή Anti-La αντισώματα.

Όσον αφορά την αντισύλληψη, παρόλο που η σχέση μεταξύ οιστρογόνων και έξαρσης του ΣΕΛ δεν έχει τεκμηριωθεί, η χρήση των αντισυλληπτικών δεν προτείνεται. Είναι προτιμότερο να χορηγηθεί μόνο προγεστερόνη ή ενδομήτριο σπείραμα Mirena.

Η νόσος μπορεί να αντιμετωπιστεί με επιτυχία στις περισσότερες περιπτώσεις με την έγκαιρη διάγνωση, την εξειδικευμένη φαρμακευτική αγωγή και ιατρική φροντίδα», καταλήγει η κ. Κομνηνού.