TOMAS KARLIK

Τέσσερα τεράστια τηλεσκόπια, γνωστά ως LSTs (Μεγάλου Μεγέθους Τηλεσκόπια), έχουν αρχίσει να λειτουργούν επίσημα στα Κανάρια Νησιά. Τοποθετημένα στο Αστεροσκοπείο Ρόκε ντε λος Μουτσάτσος στην νήσο Λα Πάλμα, αποτελούν τον πυρήνα του βόρειου τμήματος αυτού που προορίζεται να γίνει το μεγαλύτερο αστεροσκοπείο στον κόσμο, αφιερωμένο στην ανίχνευση κοσμικών ακτίνων γάμμα.

Το πρόγραμμα CTAO, ή Αστεροσκοπείο του Συνόλου Τηλεσκοπίων Τσέρεγκωφ, είναι μία από τις πιο φιλόδοξες επιστημονικές πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στόχος του είναι να παρακολουθεί φωτόνια με ενέργειες υψηλότερες από εκείνες που έχουν μετρηθεί ποτέ πριν. Αναμένεται να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν πώς τα σωματίδια υψηλής ενέργειας επηρεάζουν την εξέλιξη κοσμικών συστημάτων και να παρέχουν πληροφορίες για τα πιο ακραία και ασυνήθιστα φαινόμενα στο σύμπαν. Το αστεροσκοπείο θα αναζητήσει επίσης ενδείξεις περί σκοτεινής ύλης και πιθανές αποκλίσεις από την ειδική θεωρία σχετικότητας του Αϊνστάιν. Με λίγα λόγια, φιλοδοξεί να αποκαλύψει πολλά κοσμικά μυστήρια για τα οποία οι επιστήμονες μέχρι τώρα δεν είχαν τα εργαλεία να ερευνήσουν.

Περισσότερα από 60 τηλεσκόπια τριών διαφορετικών μεγεθών θα εγκατασταθούν σε δύο τοποθεσίες: στην Λα Πάλμα και στο Αστεροσκοπείο Παραναλ της ερήμου Ατακάμα της Χιλής. Το έργο είναι τόσο μεγάλο σε κλίμακα που ιδρύματα από 11 χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Τσεχίας, έχουν συνεργαστεί για την ανάπτυξή του. Η Τσεχία είναι επίσης ένα από τα ιδρυτικά μέλη του CTAO. Αυτή την εβδομάδα, 250 επιστήμονες από όλο τον κόσμο παρακολούθησαν την επίσημη έναρξη των τεσσάρων βασικών τηλεσκοπίων, σηματοδοτώντας ένα σημαντικό βήμα προς την πλήρη επιστημονική λειτουργία του αστεροσκοπείου.

Η Τσεχία συμμετείχε στην κατασκευή του αστεροσκοπείου CTAO από την αρχική φάση σχεδίασης. Τα συμμετέχοντα ιδρύματα περιλαμβάνουν το Ινστιτούτο Φυσικής της Τσεχικής Ακαδημίας Επιστημών, το Κοινό Εργαστήριο Οπτικής του Πανεπιστημίου Παλάτσκι στο Ολομούκ, τη Σχολή Μαθηματικών και Φυσικής του Πανεπιστημίου Καρόλου και το Αστρονομικό Ινστιτούτο της Τσεχικής Ακαδημίας Επιστημών. "Η κύρια ευθύνη μας για τα τηλεσκόπια LST είναι η κατασκευή του οπτικού συστήματος. Ωστόσο, η Τσεχία επίσης συμμετέχει στη λειτουργία του πρώτου τηλεσκοπίου, LST1, και στην ανάλυση πειραματικών δεδομένων," εξήγησε ο Ντούσαν Μαντάτ, εκπρόσωπος της Τσεχίας στην Επιτροπή Κατεύθυνσης Συνεργασίας LST.

Τι μπορούν να κάνουν τα τηλεσκόπια

Κάθε ένα από τα τέσσερα νέα τηλεσκόπια έχει έναν καθρέφτη διαμέτρου 23 μέτρων και μία υπερεξελιγμένη κάμερα. Όταν οι ακτίνες γάμμα πολύ υψηλής ενέργειας εισέρχονται στην ατμόσφαιρα της Γης, παράγουν μία βραχεία, αχνή λάμψη μπλε ακτινοβολίας Τσέρεγκωφ. Αυτό είναι ακριβώς αυτό για το οποίο έχουν σχεδιαστεί τα τηλεσκόπια.

Χάρη στην υψηλή τους ευαισθησία, τα τηλεσκόπια μπορούν να παρακολουθήσουν πιο απομακρυσμένες πηγές από άλλα όργανα. Οι ακτίνες γάμμα απορροφούνται σταδιακά καθώς ταξιδεύουν μέσα στο διάστημα, με την ακτινοβολία υψηλότερης ενέργειας να απορροφάται πιο γρήγορα. Ωστόσο, τα τηλεσκόπια LST μπορούν να ανιχνεύσουν και ακτίνες γάμμα χαμηλότερης ενέργειας, επιτρέποντάς τους να παρατηρούν απομακρυσμένες πηγές και να παρακολουθούν γρήγορες αλλαγές στη φωτεινότητά τους με μεγαλύτερη ακρίβεια.

Το πρώτο από αυτά τα τηλεσκόπια λειτουργεί σε φάση δοκιμής εδώ και έξι χρόνια. Έχει ήδη παρατηρήσει πάλσαρ και ενεργούς πυρήνες από μακρινούς γαλαξίες, και έχει αντιδράσει ταχύτατα σε ξαφνικά γεγονότα όπως οι εκρήξεις ακτίνων γάμμα. Τρία ακόμα τηλεσκόπια — LST-2, LST-3 και LST-4 — έχουν ήδη ενταχθεί στο LST-1. Και τα τέσσερα θα παρατηρούν ταυτόχρονα τις ίδιες ροές σωματιδίων που προκαλούν φωτόνια γάμμα που εισέρχονται στην ατμόσφαιρα της Γης. Αυτό θα τους επιτρέψει να ανιχνεύσουν ασθενέστερες πηγές και να προσδιορίσουν με ακρίβεια από πού προήλθε η ακτινοβολία και πόση ενέργεια μετέφερε.

Ένα τηλεσκόπιο έχει σταλεί στο διάστημα για να βοηθήσει στη δημιουργία του 'άτλαντά' του (στα Τσέχικα)

"Η ολοκλήρωση του συστήματος LST ολοκληρώνει περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια διεθνούς συνεργασίας και τεχνολογικών καινοτομιών," λέει ο Μασαχίρο Τεσίμα, επικεφαλής ερευνητής της διεθνούς συνεργασίας LST και εκπρόσωπος του προγράμματος CTAO. "Αυτά τα τηλεσκόπια θα μας επιτρέψουν να μελετήσουμε μερικά από τα πιο ακραία περιβάλλοντα στο σύμπαν, όπως είναι οι υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες και τα αστέρια νετρονίων, να αναζητήσουμε την προέλευση της κοσμικής ακτινοβολίας και να αποκαλύψουμε τη φύση της σκοτεινής ύλης."

Τα τηλεσκόπια θα είναι ικανά να κοιτάξουν πίσω περίπου 12 δισεκατομμύρια χρόνια, σε μια εποχή όταν το σύμπαν ήταν λιγότερο από δύο δισεκατομμύρια ετών. Μπορούν να ανιχνεύσουν φωτεινές εκρήξεις ακτίνων γάμμα από αυτή την απομακρυσμένη εποχή. Τα επόμενα χρόνια, τα τηλεσκόπια θα ενσωματωθούν στις επιχειρήσεις του CTAO. Μαζί με άλλα τηλεσκόπια και στις δύο ημισφαίρια της Γης, θα βοηθήσουν να απαντηθούν θεμελιώδη ερωτήματα στην αστροφυσική, τη φυσική σωματιδίων και τη κοσμολογία, όπως το πώς είναι η σκοτεινή ύλη, από πού προέρχονται οι κοσμικές ακτίνες και πώς λειτουργούν οι πιο ισχυροί φυσικοί επιταχυντές σωματιδίων στο σύμπαν.

Πηγή: ct24.ceskatelevize.cz/

Ένα ραδιοσήμα που ενδέχεται να αποτελεί την πρώτη άμεση ανίχνευση αυτού του είδους από εξωπλανήτη εντόπισαν αστρονόμοι, ξεκαθαρίζοντας πάντως ότι δεν πρόκειται για ένδειξη εξωγήινης ζωής αλλά για ένα φαινόμενο που συνδέεται με ένα εξαιρετικά ισχυρό μαγνητικό πεδίο.

Οι επαναλαμβανόμενες εκπομπές φαίνεται να προέρχονται από τον Beta Pictoris b, έναν αέριο γίγαντα σε απόσταση περίπου 63 ετών φωτός από τη Γη, με μάζα σχεδόν 12 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Δία.

Ο συγκεκριμένος κόσμος περιφέρεται γύρω από ένα νεαρό άστρο και βρίσκεται σε ένα από τα περισσότερο μελετημένα πλανητικά συστήματα του Γαλαξία, γεγονός που έκανε την ανακάλυψη ακόμη πιο απρόσμενη για την ερευνητική ομάδα.

Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν το MeerKAT, ένα σύστημα 64 ραδιοτηλεσκοπίων στη Νότια Αφρική, καταφέρνοντας να εντοπίσουν επανειλημμένα την εκπομπή σε διαφορετικές συχνότητες και να προσδιορίσουν ως πιθανή πηγή της τον ίδιο τον πλανήτη και όχι το άστρο του.

Η ανακάλυψη περιγράφεται σε νέα επιστημονική εργασία, η οποία αναρτήθηκε στις 15 Σεπτεμβρίου στην πλατφόρμα arXiv και βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία αξιολόγησης από ομότιμους επιστήμονες.

Πανίσχυρο μαγνητικό πεδίο

Πίσω από το σήμα εκτιμάται ότι βρίσκονται σέλαα παρόμοια ως προς τον μηχανισμό τους με το βόρειο σέλας της Γης, καθώς φορτισμένα σωματίδια αλληλεπιδρούν με το μαγνητικό πεδίο και παράγουν, εκτός από φωτεινά φαινόμενα, ραδιοκύματα.

Σύμφωνα με τον αστρονόμο του Χάρβαρντ Έντο Μπέργκερ, τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι το μαγνητικό πεδίο του Beta Pictoris b είναι τουλάχιστον 200 φορές ισχυρότερο από εκείνο του Δία.

Η διαπίστωση προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς μέχρι σήμερα οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι τα μαγνητικά πεδία των εξωπλανητών θα ήταν περισσότερο συγκρίσιμα με αυτό του μεγαλύτερου πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος.

Ανάλογες ραδιοεκπομπές έχουν καταγραφεί στο παρελθόν από τον Δία και τον Κρόνο, αλλά και από άστρα και καφέ νάνους, χωρίς ωστόσο να έχει επιβεβαιωθεί αντίστοιχη άμεση ανίχνευση από εξωπλανήτη.

Η ύπαρξη ισχυρού μαγνητικού πεδίου έχει ιδιαίτερη σημασία για την κατανόηση ενός πλανήτη, καθώς μπορεί να επηρεάζει την ατμόσφαιρα και την αλληλεπίδρασή του με το διαστημικό περιβάλλον.

Γιατί οι επιστήμονες παραμένουν επιφυλακτικοί

Παρά τον ενθουσιασμό της ερευνητικής ομάδας, τα αποτελέσματα δεν έχουν ακόμη αξιολογηθεί από ανεξάρτητους επιστήμονες μέσω της διαδικασίας peer review, με τη σχετική εργασία να έχει αναρτηθεί ως προδημοσίευση τον Σεπτέμβριο.

Ερευνητές που δεν συμμετείχαν στη μελέτη συνιστούν επομένως προσοχή μέχρι να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση, επισημαίνοντας ωστόσο ότι, εφόσον το εύρημα επιβεβαιωθεί, θα αποτελέσει σημαντικό βήμα για τη μελέτη κόσμων πέρα από το ηλιακό μας σύστημα.

Ο Beta Pictoris b ανακαλύφθηκε το 2008, ενώ το πλανητικό του σύστημα έχει ηλικία περίπου 23 εκατομμυρίων ετών, έναντι 4,5 δισεκατομμυρίων του δικού μας.

Οι ερευνητές έχουν ήδη ζητήσει περισσότερο χρόνο παρατήρησης με τηλεσκόπια, επιδιώκοντας να επιβεβαιώσουν περαιτέρω την προέλευση των εκπομπών και να εξηγήσουν πώς ο συγκεκριμένος εξωπλανήτης απέκτησε ένα τόσο ισχυρό μαγνητικό πεδίο.

Λεπτομερείς παρατηρήσεις των αρχαιότερων άστρων στο κέντρο του γαλαξία μας, τα οποία γεννήθηκαν μόλις ένα δισεκατομμύριο χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, έκανε μια διεθνής ομάδα ερευνητών. Τα αποτελέσματα της μελέτης παρουσιάστηκαν στην Εθνική Συνάντηση Αστρονομίας της Βασιλικής Αστρονομικής Εταιρείας της Βρετανίας.

Μερικά από τα αστέρια που γεννήθηκαν λιγότερο από ένα δισεκατομμύριο χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη υπάρχουν ακόμη και σήμερα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να μελετηθεί πώς ήταν οι γαλαξίες όταν άρχισαν να σχηματίζονται.

Η ερευνήτρια του Ινστιτούτου Αστρονομίας του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ και μέλος της ερευνητικής ομάδας, Άνκε Άρεντσεν, τα χαρακτηρίζει «λείψανα από το πρώιμο σύμπαν».

Τα αστέρια αυτά μπορούν να αναγνωριστούν από την παρθένα χημική τους σύνθεση, καθώς αποτελούνται κυρίως από υδρογόνο και ήλιο, με πολύ μικρότερη αφθονία βαρύτερων στοιχείων σε σχέση με νεότερους αστέρες, όπως ο Ήλιος. Οι αστρονόμοι συνήθως αναζητούν αυτά τα αρχαία αστέρια μακριά από το επίπεδο του δίσκου του γαλαξία μας, στο χαμηλής πυκνότητας φωτοστέφανο γύρω από το γαλαξία, όπου είναι πιο εύκολο να τα βρουν.

Η ανεύρεσή τους στα πυκνά εσωτερικά τμήματα του γαλαξία μας είναι δύσκολη, καθώς ο οπτικός μας ορίζοντας προς το κέντρο του γαλαξία εμποδίζεται από μεγάλες ποσότητες διαστρικής σκόνης, ενώ και τα αρχαία αστέρια είναι εξαιρετικά σπάνια συγκρινόμενα με την αφθονία των νεότερων αστεριών.

Η ομάδα Pristine Inner Galaxy Survey (PIGS) διαπίστωσε ότι τα αστέρια αυτά περιστρέφονται αργά γύρω από το κέντρο του γαλαξία μας και φαίνεται ότι περνούν το μεγαλύτερο μέρος της μακράς ζωής τους κοντά στο γαλαξιακό κέντρο.

Στη συγκεκριμένη έρευνα οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν ένα ειδικό φίλτρο απεικόνισης στο τηλεσκόπιο Καναδά-Γαλλίας-Χαβάης (CFHT) και επιβεβαίωσαν τα αποτελέσματά τους με φασματοσκοπικές παρατηρήσεις με το Αγγλο-αυστραλιανό Τηλεσκόπιο (ΑΑΤ), οπότε έκαναν τις πιο λεπτομερείς παρατηρήσεις αστεριών στο εσωτερικό του γαλαξία μας.

Στη συνέχεια οι παρατηρήσεις τους συνδυάστηκαν με δεδομένα από τη διαστημική αποστολή Gaia για να μελετηθεί ο τρόπος με τον οποίο αυτά τα αστέρια κινούνται στον γαλαξία μας. Αποδεικνύεται ότι όσο παλαιότερα είναι τα αστέρια, τόσο πιο χαοτικές είναι οι κινήσεις τους, αλλά ακόμη και τα πολύ παλαιότερα αστέρια εξακολουθούν να παρουσιάζουν κάποια μέση περιστροφή γύρω από το κέντρο του γαλαξία.

Επίσης, εντόπισαν ότι πολλά από αυτά τα αστέρια περνούν σχεδόν όλη τους τη ζωή στο εσωτερικό του γαλαξία, μέσα σε μια περιοχή που φτάνει μόνο μέχρι τη μέση μεταξύ του γαλαξιακού κέντρου και του Ήλιου.

Δεν είναι είδηση, είναι κοινό μυστικό μεταξύ των αστρονόμων: εδώ και δεκαετίες, εκατομμύρια άνθρωποι διαβάζουν κάθε μέρα τις προβλέψεις για λάθος ζώδιο.

Ο λόγος είναι ότι οι αστρολόγοι επιμένουν να υπολογίζουν τα ωροσκόπια με βάση τη θέση του ζωδιακού κύκλου όπως ήταν πριν από 3.000 χρόνια, όχι όπως είναι σήμερα.

Η απόκλιση είναι μεγάλη και οφείλεται στην ταλάντωση του άξονα περιστροφής της Γης, λόγω της οποίας τα άστρα έχουν μετατοπιστεί στον ουρανό από τότε που αναπτύχθηκε η αστρολογία.

Και αυτό σημαίνει ότι οι ημερομηνίες στις οποίες αντιστοιχούν τα ζώδια πέφτουν έξω κατά σχεδόν ένα μήνα.

Ο ζωδιακός κύκλος

Οι αστρολόγοι υπολογίζουν τα ζώδια με βάση τη θέση του Ήλιου σε σχέση με συγκεκριμένους αστερισμούς την ημερομηνία γέννησης κάθε ανθρώπου.

Οι 12 αυτοί αστερισμοί σχηματίζουν τον λεγόμενο ζωδιακό κύκλο. Τι είναι όμως αυτό;

Όπως το έθετε η NASA σε παλαιότερη ανακοίνωσή της, «φανταστείτε μια ευθεία γραμμή που ξεκινά από τη Γη, διαπερνά τον Ήλιο και εκτείνεται πέρα από το Ηλιακό Σύστημα, εκεί όπου βρίσκονται τα άστρα».

Στη συνέχεια, φανταστείτε τη Γη να ακολουθεί την πορεία της γύρω από τον Ήλιο. Η νοητή γραμμή θα περιστρεφόταν και θα έδειχνε κάθε φορά διαφορετικό αστερισμό.

Ο ζωδιακός κύκλος είναι οι αστερισμοί προς τους οποίους δείχνει η νοητή γραμμή στη διάρκεια ενός έτους.

Ο ζωδιακός κύκλος αποτελείται από τους αστερισμούς μπροστά από τους οποίους φαίνεται να περνάει ο Ήλιος στη διάρκεια ενός έτους (Wikimedia Commons)

Το φαινόμενο λόγω του οποίου οι υπολογισμοί των αστρονόμων αποκλίνουν από την πραγματικότητα είναι η λεγόμενη μετάπτωση – ο κλυδωνισμός στον άξονα περιστροφής της Γης που προκαλεί η βαρυτική έλξη της Σελήνης και του Ήλιου.

Λόγω αυτής της μετάπτωσης, η θέση του Ήλιου στον ζωδιακό κύκλο σε μια οποιαδήποτε συγκεκριμένη ημερομηνία έχει αλλάξει από την εποχή των Βαβυλώνιων που ανέπτυξαν τη σημερινή αστρονομία.

Η μετάπτωση δεν είναι κάποιο περίπλοκο φαινόμενο που παρατήρησε πρόσφατα από τη NASA – η ανακάλυψή της αποδίδεται στον αστρονόμο Ίππαρχο, ο οποίος έζησε από το 190 έως το 120 π.Χ.

Παρόλα αυτά, οι αστρονόμοι δεν καταδέχτηκαν να αλλάξουν τους χάρτες του ζωδιακού κύκλου που χρησιμοποιούν για τις προβλέψεις τους.

Για όσους λοιπόν επιμένουν να διαβάζουν τα ωροσκόπια, οι πραγματικές ημερομηνίες που αντιστοιχούν στα ζώδια είναι σύμφωνα με τη NASA οι εξής:

• Αιγόκερως: 20 Ιανουαρίου – 16 Φεβρουαρίου
• Υδροχόος: 16 Φεβρουαρίου – 11 Μαρτίου
• Ιχθείς: 11 Μαρτίου – 18 Απριλίου
• Κριός: 18 Απριλίου – 13 Μαΐου
• Ταύρος: 13 Μαΐου – 21 Ιουνίου
• Δίδυμοι: 21 Ιουνίου – 20 Ιουλίου
• Καρκίνος: 20 Ιουλίου – 10 Αυγούστου
• Λέων: 10 Αυγούστου – 16 Σεπτεμβρίου
• Παρθένος: 16 Σεπτεμβρίου – 30 Οκτωβρίου
• Ζυγός: 30 Οκτωβρίου – 23 Νοεμβρίου
• Σκορπιός: 23 με 29 Νοεμβρίου
• Οφιούχος: 29 Νοεμβρίου – 17 Δεκεμβρίου
• Τοξότης: 17 Δεκεμβρίου – 20 Ιανουαρίου

Το λάθος του Οφιούχου

Πέρα από τη μετάπτωση του άξονα περιστροφής, οι υπολογισμοί των αστρολόγων πάσχουν και από ένα ακόμα πρόβλημα.

Όπως θα ππαρατηρήσετε, ότι η παραπάνω λίστα αστερισμών περιλαμβάνει και τον Οφιούχο, με τον οποίο τα ζώδια αυξάνονται από 12 στα 13.

Οι Βαβυλώνιοι γνώριζαν για τον Οφιούχο, επέλεξαν όμως να μην τον προσθέσουν στον ζωφιακό κύκλο, καθώς χρησιμοποιούσαν ημερολόγιο με 12 μήνες και ήθελαν κάθε μήνας να αντιστοιχεί σε ένα διαφορετικό ζώδιο.

Προτίμησαν έτσι να αγνοήσουν τον Οφιούχο και να μοιράσουν τις ημερομηνίες που του αντιστοιχούν στα γειτονικά ζώδια του Σκορπιού και του Τοξότη.

Ήταν μια αυθαίρετη επιλογή που διατηρήθηκε για χιλιετίες μέχρι και σήμερα.

Γίνεται έτσι σαφές ότι, όπως και να το δει κανείς, οι υπολογισμοί των αστρονόμων έχουν μεγάλη απόκλιση από το τι συμβαίνει πραγματικά στον ουρανό.

Για όσους όμως το μαθαίνουν μόλις τώρα, όλο το Σύμπαν ανατρέπεται.

Ραδιοσήματα με παράξενο μοτίβο που θυμίζει «χτύπο καρδιάς» και προέρχονται μέσα από την ατμόσφαιρα του Ήλιου ανακάλυψε μια διεθνής ομάδα αστρονόμων, τα οποία αν τα μελετήσουν, πιθανόν να κατανοήσουν καλύτερα τις ισχυρότερες εκρήξεις του ηλιακού συστήματος, τις ηλιακές εκλάμψεις.

«Η ανακάλυψη είναι απροσδόκητη», δήλωσε ο Sijie Yu, αστρονόμος στο Κέντρο Ηλιακής-Γεωμετρικής Έρευνας του Τεχνολογικού Ινστιτούτου του Νιου Τζέρσεϊ, σε ανακοίνωση του πανεπιστημίου για τα ραδιοσήματα μέσα από τον Ήλιο, που δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα StudyFinds και μεταδίδει η ΕΡΤ. 

Ειδικότερα, οι αστρονόμοι εντόπισαν τα ραδιοσήματα μέσα σε μια ηλιακή έκλαμψη κατηγορίας C, σε ύψος 5.000 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια του Ήλιου. «Αυτό το μοτίβο είναι σημαντικό για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο απελευθερώνεται και διαχέεται η ενέργεια στην ατμόσφαιρα του Ήλιου κατά τη διάρκεια αυτών των απίστευτα ισχυρών ηλιακών εκρήξεων.

Ωστόσο, η προέλευση αυτών των επαναλαμβανόμενων μοτίβων (quasi-periodic pulsations, QPP) αποτελεί μυστήριο και θέμα συζήτησης μεταξύ των επιστημόνων», πρόσθεσε ο Sijie Yu.

Τι είναι οι ηλιακές εκλάμψεις

Οι ηλιακές ραδιο-εκρήξεις είναι έντονες εκρήξεις ραδιοκυμάτων από τον Ήλιο, οι οποίες συχνά συνδέονται με ηλιακές εκλάμψεις και είναι γνωστό ότι εκπέμπουν ραδιοσήματα με επαναλαμβανόμενα μοτίβα. Οι ερευνητές εντόπισαν τα ραδιοσήματα ενώ μελετούσαν τις μικροκυματικές παρατηρήσεις μιας ηλιακής έκλαμψης, με τη βοήθεια του τηλεσκοπίου Expanded Owns Valley Solar Array (EOVSA).

Το EOVSA παρατηρεί συστηματικά τον Ήλιο σε ένα ευρύ φάσμα μικροκυματικών συχνοτήτων από 1 έως 18 gigahertz (GHz) και είναι ευαίσθητο στη ραδιοακτινοβολία που εκπέμπεται από ηλεκτρόνια υψηλής ενέργειας στην ατμόσφαιρα του Ήλιου, τα οποία ενεργοποιούνται στις ηλιακές εκλάμψεις.

Ο «χτύπος καρδιάς»

Παρατηρώντας την ηλιακή έκλαμψη, η ομάδα εντόπισε ραδιοεκρήξεις με ένα μοτίβο που επαναλαμβανόταν κάθε 10 με 20 δευτερόλεπτα. Το μοτίβο αυτό θύμιζε «χτύπο καρδιάς», είπε ο Yuankun Kou, διδακτορικός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Nanjing της Κίνας και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης.

Προς έκπληξή τους, οι ερευνητές εντόπισαν και ένα δεύτερο ραδιοσήμα που παλλόταν με παρόμοιο τρόπο. Χρησιμοποιώντας το τηλεσκόπιο EOVSA, οι ερευνητές μέτρησαν το ενεργειακό φάσμα των ηλεκτρονίων στις δύο ραδιοπηγές και διαπίστωσαν ότι και οι δύο είναι στενά συνδεδεμένες.

Η ομάδα δημιούργησε επίσης ένα αριθμητικό μοντέλο της ηλιακής έκλαμψης χρησιμοποιώντας παρατηρήσεις που ελήφθησαν από τον δορυφόρο GOES της Εθνικής Υπηρεσίας Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των ΗΠΑ (NOAA). Ο δορυφόρος μπορεί να μετρήσει τις εκπομπές μαλακών ακτίνων Χ από την ατμόσφαιρα του Ήλιου σε δύο διαφορετικές ενεργειακές ζώνες.

Η ανάλυση των ερευνητών αποκάλυψε «νησίδες» μαγνητικού ρεύματος που μοιάζουν με φυσαλίδες, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν την ποσότητα της ενέργειας που απελευθερώνεται κατά τη διάρκεια μιας ηλιακής έκρηξης.

«Η εμφάνιση μαγνητικών νησίδων παίζει βασικό ρόλο στη ρύθμιση του ρυθμού απελευθέρωσης ενέργειας κατά τη διάρκεια αυτής της έκρηξης», ανέφερε ο Xi Cheng, καθηγητής αστρονομίας στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο του Νιου Τζέρσεϊ. «Μια τέτοια περιοδική διαδικασία απελευθέρωσης ενέργειας οδηγεί σε μια επαναλαμβανόμενη παραγωγή ηλεκτρονίων υψηλής ενέργειας, η οποία εκδηλώνεται ως QPP στα μικροκύματα και στα μήκη κύματος των μαλακών ακτίνων Χ».

Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, τα ευρήματα αποκαλύπτουν νέα στοιχεία για τις ηλιακές εκλάμψεις. Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Nature Communications».

Αν η ανακάλυψη επιβεβαιωθεί, η βιογραφία του Σύμπαντος θα πρέπει να γραφτεί από την αρχή.

Παρατηρήσεις του διαστημικού τηλεσκοπίου James Webb υποδεικνύουν ότι οι πρώτοι μεγάλοι γαλαξίες εμφανίστηκαν πολύ νωρίτερα από ό,τι πίστευαν οι κοσμολόγοι.

Το τηλεσκόπιο απαθανάτισε έξι υποψήφιους γαλαξίες που είχαν ήδη ωριμάσει περίπου 500 με 700 εκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, η οποία γέννησε το Σύμπαν πριν από 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια.

Και οι έξι γαλαξίες έχουν αναπάντεχα μεγάλη μάζα και περιέχουν περίπου τον ίδιο αριθμό άστρων με τον δικό μας Γαλαξία, παρόλο που είναι δεκάδες φορές μικρότεροι σε όγκο.

«Είναι τρελό» σχολίασε η Έρικα Νέλσον του Πανεπιστημίου του Κολοράντο στο Μπόλντερ, μέλος της διεθνούς ομάδας που παρουσιάζει τη μελέτη στο περιοδικό Nature.

«Απλά δεν περιμέναμε ότι το νεαρό Σύστημα θα οργανωνόταν τόσο γρήγορα. Αυτοί οι γαλαξίες δεν θα έπρεπε να είχαν τον χρόνο να σχηματιστούν» είπε η Νέλσον σε δελτίο Τύπου του πανεπιστημίου.

Οι έξι υποψήφιοι γαλαξίες διακρίνονται ως κουκίδες. Εμφανίζονται κόκκινοι λόγω της διαστολής του Σϋμπαντος (Swinburne University of Technology)

«Κανείς δεν περίμενε ότι θα βρίσκαμε κάτι τέτοιο. Οι υποψήφιοι γαλαξίες είναι πολύ πιο ώριμοι από ό,τι περιμέναμε. Φαίνεται ότι εξελίχθηκαν ταχύτερα από ό,τι επιτρέπουν τα καθιερωμένα μοντέλα μας» δήλωσε στο Reuters ο Τζόελ Λίζα, αστροφυσικός του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Πενσιλβάνια.

«Μουσείο τεράτων»

Ο μεγαλύτερος από τους έξι υποψήφιους γαλαξίες έχει μάζα 100 δισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από τη μάζα του Ήλιου, περίπου όσο ο δικός μας Γαλαξίας. Παραδόξως, όμως, έχει 30 φορές μικρότερο όγκο από τον «Μίλκι Ουέι».

Οι αρχέγονοι γαλαξίες «είναι ριζικά διαφορετικοί» από τους γαλαξίες στο σημερινό Σύμπαν, δήλωσε ο Άιβο Λάμπε του Πανεπιστημίου «Σουίνμπεργκ» στη Μελβούρνη, επικεφαλής της μελέτης.

«Αν ο δικός μας Γαλαξίας ήταν ένας μέσος ενήλικας κανονικού μεγέθους, ας πούμε 1,75 μέτρα σε ύψος και 70 κιλά σε βάρος, αυτοί οι γαλαξίες θα ήταν μωρά ενός έτους που θα ζύγιζαν το ίδιο αλλά θα είχαν ανάστημα κάτω από 7 εκατοστά. Το πρώιμο Σύμπαν είναι μουσείο τεράτων» είπε.

Η αλήθεια είναι ότι οι εν λόγω γαλαξίες δεν είναι οι αρχαιότεροι που έχουν εντοπιστεί με το James Webb. Το υπέρυθρο διαστημικό τηλεσκόπιο ανακάλυψε πέρυσι τέσσερις γαλαξίες που εκτιμάται ότι σχηματίστηκαν μόλις 350 εκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη. Πρόκειται όμως για νάνους συγκριτικά με τα νέα αντικείμενα και δεν εξέπληξαν τους αστρονόμους.

Οι ερευνητές τονίζουν πάντως ότι θα απαιτηθούν περαιτέρω παρατηρήσεις για να επιβεβαιωθεί ότι τα νέα αντικείμενα είναι πράγματι γαλαξίες και έχουν όντως τόσο μεγάλη μάζα.

Παρόλα αυτά, «ακόμα και αν μόνο ένας από αυτούς τους γαλαξίες είναι αληθινός, η ανακάλυψη ξεπερνά τα όρια των γνώσεών μας για την κοσμολογία» είπε η Νέλσον.

Οι έξι υποψήφιοι γαλαξίες, οι οποίοι εντοπίστηκαν σε μια μικρή περιοχή του ουρανού στη Μεγάλη Άρκτο, υποδεικνύουν ότι τα άστρα που είχαν προλάβει να σχηματιστούν περίπου μισό δισεκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη περιείχαν 10 με 100 φορές περισσότερη μάζα από ό,τι θα αναμενόταν.

Μάλιστα οι υπολογισμοί των ερευνητών υποδεικνύουν ότι η (κανονική) ύλη που περιείχε τότε το Σύμπαν δεν θα έπρεπε να επαρκεί για να σχηματιστούν τόσο πολλά άστρα τόσο γρήγορα.

Εξήγηση ακόμα δεν υπάρχει, ωστόσο η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει να συγκεντρώσει νέες παρατηρήσεις προκειμένου να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα.

Στο μεταξύ, το James Webb θα μπορούσε να πετύχει έναν από τους πρωταρχικούς στόχους της αποστολής του, τον εντοπισμό των πρώτων άστρων που άναψαν στο Σύμπαν.

Τα πρώτα αυτά άστρα εκτιμάται ότι εμφανίστηκαν περίπου 100 με 200 εκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη και είχαν 1.000 φορές μεγαλύτερη μάζα από τον Ήλιο.

Η μελέτη τους θα μπορούσε να προσφέρει νέα στοιχεία για τη βρεφική ηλικία του Σύμπαντος.

Η οποία όπως φαίνεται ήταν πολύ πιο περιπετειώδης από ό,τι νομίζαμε.

Δεδομένου ότι ο Δίας βρίσκεται πολύ μακρύτερα από τον Ήλιο από ό,τι η Γη, θα περίμενε κανείς ότι ο μεγαλύτερος πλανήτης του Ηλιακού Συστήματος είναι μάλλον κρύος.

Κι όμως, ο Δίας είναι πολύ πιο θερμός ό,τι υποδεικνύουν τα μοντέλα των πλανητολόγων. Και όπως φαίνεται μαστίζεται και από σποραδικά κύματα καύσωνα, αποκαλύπτουν οι τελευταίες παρατηρήσεις.

Κύμα ζέστης που ανέβασε τη θερμοκρασία στους 700 βαθμούς Κελσίου καταγράφηκε να εξαπλώνεται στον Δία σε απόσταση 130.000 χιλιομέτρων, απόσταση δέκα φορές μεγαλύτερη από τη διάμετρο της Γης, ανέφεραν ερευνητές της ευρωπαϊκής διαστημικής υπηρεσίας JAΧΑ σε συνέδριο πλανητικής επιστήμης που πραγματοποιείται στη Γρανάδα της Ισπανίας.

Η ατμόσφαιρα του Δία, διάσημη για τις ζώνες των πολύχρωμων νεφών της, θα έπρεπε θεωρητικά να μένει παγωμένη στους -70 βαθμούς Κελσίου, δεδομένου ότι ο πλανήτης δέχεται λιγότερο από το 4% της ηλιακής ακτινοβολίας που φτάνει στη Γη.

Στην πραγματικότητα όμως η θερμοκρασία των νεφών υπερβαίνει τους 400 βαθμούς σε όλη την έκταση του Δία. Ένα μέρος αυτής της θερμότητας πηγάζει από το εσωτερικό του, αυτό όμως δεν επαρκεί για να εξηγηθεί η διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στις μετρήσεις και τις θεωρητικές εκτιμήσεις.

Σέλας

Η ερευνητική ομάδα που παρουσίασε τη μελέτη είχε διαπιστώσει πέρυσι ότι ο μηχανισμός που ανεβάζει τη θερμοκρασία σχετίζεται με το σέλας. Όπως συμβαίνει και στη Γη, το σέλας προκαλείται από ηλιακά πρωτόνια που παγιδεύονται από το πλανητικό μαγνητικό πεδίο και εκτρέπονται προς τους πόλους, όπου συγκρούονται με μόρια της ατμόσφαιρας και παράγουν λάμψεις.

Η διαφορά είναι ότι το σέλας στον βόρειο και τον νότιο πόλο του Δία είναι πολύ πιο έντονο και διαρκές. Λόγω της ενέργειας των εισερχόμενων ηλιακών σωματιδίων, το σέλας μπορεί να θερμάνει την περιοχή γύρω από τους πόλους στους 700 βαθμούς Κελσίου.

Έτσι φαίνεται πως ξεκίνησε το κύμα καύσωνα που καταγράφει η μελέτη. Η μάζα θερμών αερίων εμφανίστηκε αρχικά στην περιοχή του βόρειου σέλατος και, ωθούμενη από τους ανέμους, κινήθηκε προς τον ισημερινό με ταχύτητα χιλιάδων χιλιομέτρων την ώρα.

Αιτία ήταν πιθανότητα κάποιο επεισόδιο έξαρσης της ηλιακής δραστηριότητας, το οποίο αύξησε τον βομβαρδισμό της ατμόσφαιρας με ηλιακά σωματίδια.

Τα ευρήματα της μελέτης, λένε οι ερευνητές, συμπληρώνουν ένα κομμάτι στο παζλ της καυτής ατμόσφαιρας του Δία.

Όπως σχολίασε ο δρ Τζέιμς Ο’ Ντόνοχιου της JAXA, επικεφαλής της μελέτης, «παρόλο που το σέλας διοχετεύει συνεχώς θερμότητα στον υπόλοιπο πλανήτη, τα επεισόδια θερμού κύματος αποτελούν μια επιπρόσθετη, σημαντική πηγή ενέργειας».

»Τα ευρήματα αυξάνουν τις γνώσεις μας για τον καιρό και το κλίμα της ανώτερης ατμόσφαιρας του Δία και προσφέρουν πολύτιμη βοήθεια στην προσπάθεια να λύσουμε το πρόβλημα ‘ενεργειακής κρίσης’ στη μελέτη των γιγάντιων πλανητών».

Πηγή: in.gr

Και να ουρλιάξει κανείς στο διάστημα το σίγουρο είναι ότι ουδείς θα τον ακούσει, εκτός κι αν πρόκειται για… μαύρη τρύπα, όπως λέει η NASA.

Επιστήμονες της αμερικανικής υπηρεσίας διαστήματος αποκάλυψαν τον ήχο που κάνει μια μαύρη τρύπα χρησιμοποιώντας μια ειδική τεχνολογία, που αποκαλείται ηχοποίηση.

Ο ανατριχιαστικός, ομολογουμένως, ήχος, που ακούγεται στο απόσπασμα που έδωσε στη δημοσιότητα η NASA, προέρχεται από μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα, που βρίσκεται στο κέντρο του σμήνους γαλαξιών Περσέας και απέχει περίπου 55 εκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη.

Η μαύρη τρύπα συνδέθηκε για πρώτη φορά με τον ήχο το 2003 και χρησιμοποιήθηκε ως περιπτωσιολογική μελέτη, αφού οι αστρονόμοι ανακάλυψαν ότι η πίεση από την μαύρη τρύπα προκάλεσε κυματισμούς στα καυτά αέρια του σμήνους γαλαξιών.

Ο ήχος θεωρήθηκε ότι ήταν περίπου 57 οκτάβες κάτω από το μέσο Ντο και ως εκ τούτου δεν μπορούσαν να τον συλλάβουν τα ανθρώπινα αυτιά. Ωστόσο, χρησιμοποιώντας την ηχοποίηση - τη μετάφραση των αστρονομικών δεδομένων σε ήχο - οι αστρονόμοι άλλαξαν τον τόνο σε 58 οκτάβες πάνω από την εκτιμώμενη ένταση τους, έτσι ώστε οι ήχοι της μαύρης τρύπας να μπορούν να ακούγονται από τον άνθρωπο.

Χρησιμοποιώντας ηχητικά κύματα που καταγράφηκαν για πρώτη φορά από το αστεροσκοπείο Chnadra X-Ray στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ οι επιστήμονες πήραν ραδιοφωνικά ηχητικά κύματα και τα συνέθεσαν εκ νέου για να τα κάνουν να ακούγονται. Οι νέοι ήχοι από τη μαύρη τρύπα έρχονται σε αντίθεση με την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι δεν υπάρχει ήχος στο διάστημα. Όπως, όμως, εξηγεί η NASA στην ανάρτησή της στο Twitter: «Η εσφαλμένη αντίληψη ότι δεν υπάρχει ήχος στο διάστημα προέρχεται επειδή το μεγαλύτερο μέρος του είναι ένα κενό, που δεν παρέχει τρόπο για να ταξιδέψουν τα ηχητικά κύματα. Ένα σμήνος γαλαξιών έχει τόσο πολλά αέρια, που έχουμε συλλάβει τον πραγματικό ήχο. Εδώ ενισχύεται και αναμειγνύεται με άλλα δεδομένα, για να ακούσουμε μια μαύρη τρύπα».

Το τηλεσκόπιο James Webb, που αποτελεί και το πιο ισχυρό στον κόσμο, έγινε το κέντρο της προσοχής ολόκληρου του πλανήτη πριν λίγες ημέρες, οπότε και δημοσιοποιήθηκαν εικόνες που κατέγραψε, μεταξύ των οποίων και η πιο βαθιά εικόνα του σύμπαντος που καταγράφηκε ποτέ. 

Τώρα, το πανίσχυρο τηλεσκόπιο φαίνεται πως ενδέχεται να ανακάλυψε τον πιο μακρινό γαλαξία που έχει παρατηρηθεί στα χρονικά, ο οποίος υπήρχε πριν από 13,5 δισεκατομμύρια χρόνια.

Ο συγκεκριμένος γαλαξίας ονομάζεται GLASS-z13 και εκτιμάται πως υπήρχε μόλις 300 εκατομμύρια χρόνια μετά το Big Bang, δηλαδή το κοσμικό φαινόμενο που αποτέλεσε την «αφετηρία» του σύμπαντος. Αυτό σημαίνει πως είναι 100 εκατομμύρια χρόνια προγενέστερος από το προηγούμενο ρεκόρ που έχει καταγραφεί, σύμφωνα με όσα είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο (AFP) ο Ρόχαν Ναϊντού από το Κέντρο Αστροφυσικής του Χάρβαρντ και είναι και ο βασικός συγγραφέας μιας μελέτης που αναλύει δεδομένα από τις πρώτες παρατηρήσεις του διαστημικού τηλεσκοπίου James Webb.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το φως από τον γαλαξία GLASS-z13 υπολογίζεται πως εκπέμπεται πριν από 13,5 δισεκατομμύρια χρόνια.

Αν και αυτή η μελέτη δεν έχει αξιολογηθεί ακόμη, δημοσιεύτηκε ως «προεπισκόπηση» προκειμένου να είναι άμεσα προσβάσιμη από την κοινότητα των ειδικών. Έχει υποβληθεί προς δημοσίευση σε επιστημονική επιθεώρηση, σύμφωνα με τον Ναϊντού.

Ήδη πολλοί αστρονόμοι σχολιάζουν με ενθουσιασμό τη συγκεκριμένη ανακάλυψη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Τα ρεκόρ στην αστρονομία ήδη παραπαίουν», έγραψε στο Twitter ο Τόμας Τσουρμπούχεν, επιστημονικός συνεργάτης της NASA, ο οποίος έκανε λόγο για «πολλά υποσχόμενο» εύρημα.

Μια δεύτερη επιστημονική ομάδα κατέληξε επίσης στο ίδιο συμπέρασμα με τον Ρόχαν Ναϊντού, κάτι που τον κάνει «πιο σίγουρο» για την εκτίμησή του.

Με πληροφορίες από το ΑΠΕ-ΜΠΕ. 

Μόλις ξεκίνησε επίσημα το καλοκαίρι στο βόρειο ημισφαίριο και στον ουρανό έχουν δώσει «ραντεβού» πέντε πλανήτες (Ερμής, Αφροδίτη, Άρης, Δίας, Κρόνος). Η σπάνια σύνοδός τους δεν θα γίνει ξανά ορατή πριν το 2040.

To σπάνιο φαινόμενο

Το φαινόμενο μπορεί να παρατηρηθεί και με γυμνό μάτι πριν την αυγή έως τη Δευτέρα 27 Ιουνίου, ενώ το Σάββατο, 25 Ιουνίου, στη «συνάντηση των πέντε» θα παρεισφρήσει και η Σελήνη («εκπροσωπώντας» τη Γη), ανάμεσα στην Αφροδίτη και τον Άρη.

Είναι, μεταξύ άλλων, μία σπάνια ευκαιρία να δει κανείς τον Ερμή, τον κοντινότερο στον Ήλιο πλανήτη του ηλιακού συστήματός μας, ο οποίος συνήθως «εξαφανίζεται» λόγω του έντονου ηλιακού φωτός.

Σύμφωνα με το Live Science Space.com, μια πλανητική ευθυγράμμιση δεν έχει συμβεί από τις 5 Μαρτίου 1864 – πριν από 158 χρόνια.

Οι πλανήτες θα φαίνονται σαν ένα «κολιέ από μαργαριτάρια» κοντά στον ορίζοντα και μάλιστα με τη σειρά που πράγματι απέχουν από τον Ήλιο. Η καλύτερη ώρα για παρατήρηση εκτιμάται ότι είναι 45 έως 90 λεπτά πριν την ανατολή του Ήλιου, σε κατεύθυνση ανατολική, ιδανικά με σημείο παρατήρησης κάποιο ψηλό σημείο, όπως λόφο.

Μετά τον Ιούνιο οι πλανήτες θα τραβήξουν σταδιακά ο καθένας τον δικό του δρόμο και θα φαίνονται πια πιο διάσπαρτοι στον ουρανό.

Χωριστοί δρόμοι

Μετά τον Ιούνιο, οι πλανήτες θα αρχίσουν σταδιακά να ακολουθούν χωριστούς δρόμους, με τον Κρόνο, τον Άρη, τον Δία και την Αφροδίτη να αρχίζουν να εμφανίζονται πιο απλωμένοι στον ουρανό, σύμφωνα με τη NASA.

Μέχρι τον Σεπτέμβριο, η Αφροδίτη και ο Κρόνος δεν θα είναι πλέον ορατοί στους περισσότερους παρατηρητές τις πρωινές ώρες – οπότε δείτε τους τώρα που μπορείτε.