Εμφάνιση άρθρων βάσει ετικέτας: ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ - ERT Open
77 χρόνια από τη θρυλική μάχη στο Φαρδύκαμπο

77 χρόνια από τη θρυλική μάχη στο Φαρδύκαμπο

Δευτέρα, 02/03/2020 - 08:00

77 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΘΡΥΛΙΚΗ ΜΑΧΗ ΣΤΟ ΦΑΡΔΥΚΑΜΠΟ

 
 Φέτος συμπληρώνονται 77 χρόνια από τη θρυλική μάχη στο Φαρδύκαμπο.
Η νίκη αυτή, είναι μια νίκη αφάνταστη και ασύλληπτη, γιατί κερδήθηκε με τις ελάχιστες απώλειες, έχοντας μόνον 3 νεκρούς και 15 τραυματίες με τους Ιταλούς να έχουν 40 νεκρούς και τραυματίες, 603 αιχμάλωτους μεταξύ των οποίων 18 αξιωματικοί με το διοικητή του τάγματος Περόνε Πασκονέλι με το βαθμό του ταγματάρχη, με λάφυρα όλον τον οπλισμό του τάγματος με 3 πυροβόλα των 6,5, με 300 βλήματα, τους όλμους, τα πολυβόλα και τα μεταγωγικά του τάγματος.
Με το πέρασμα του χρόνου η μάχη αυτή στην ιστορία της Εθνικής Αντίστασης παίρνει τη θέση της που της αξίζει. Καταρρέουν οι προσπάθειες εκείνων που προσπάθησαν και προσπαθούν να μειώσουν και να υποβαθμίσουν τη σημασία της και δεν θέλουν να δουν πως φτάσαμε στο μεγάλο Φαρδύκαμπο νοθεύοντας τα γεγονότα, την έννοια και το περιεχόμενο.
Η μάχη αυτή στάθηκε το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε το απελευθερωτικό μέτωπο, το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας.
Εδώ στη δυτική Μακεδονία, στα Γρεβενά-Χάσια και Βόιο ξεσηκώθηκε για πρώτη φορά ένοπλα ο λαός κατά των κατακτητών το 1942, έδωσε περίλαμπρες και νικηφόρες μάχες με τον κατακτητή, απελευθέρωσε όλη την περιοχή από Καλαμπάκα ως τα αλβανικά σύνορα και δημιουργήθηκε για πρώτη φορά στην κατεχόμενη Ελλάδα, η ελεύθερη Ελλάδα του βουνού και της υπαίθρου. Ο Φαρδύκαμπος ήταν και υπήρξε η αρχή του τέλους των κατακτητών στην Ελλάδα, από τη στιγμή εκείνη ο εχθρός στην κατεχόμενη Ελλάδα παθαίνει μεγαλύτερες ήττες και περιορίζει τη δράση του στα κέντρα και στους κόμβους συγκοινωνιών ως που τελικά εκδιώχτηκαν από την Ελλάδα.
Για το μεγάλο αυτό ιστορικό γεγονός θα ήθελα να πω τα εξής: Τη μάχη αυτή την αποκάλεσαν «στρατιωτικό παράδοξο» και «θαύμα». Δεν ήταν ούτε «στρατιωτικό παράδοξο» ούτε «θαύμα», ούτε ξαφνικό, ούτε τυχαίο. Ήταν καρπός και θρίαμβος του γνήσιου τοπικού αντιστασιακού κινήματος της Δυτικής Μακεδονίας και γεννήθηκε στις πρώτες μέρες της κατοχής.
Σ’ αυτή τη μάχη πολέμησε ο λαός της περιοχής: Οι φαντάροι με τους έφεδρους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς του στρατού μας που δόξασαν την πατρίδα μας στα αλβανικά βουνά και μέσα από τα σπλάχνα του βγήκαν οι μπροστάρηδες της Εθνικής Αντίστασης.
Η ομάδα "Αστραπή" με το διοικητή υπο/γο Δημήτρη Κυρατζόπουλο-Φωτεινό. Κριμήνι 1η Μαρτίου 1943.

Δεν είναι ούτε «στρατιωτικό παράδοξο» και «θαύμα», γιατί από το χειμώνα του 1941-1942 στα χωριά της περιοχής Γρεβενών-Βοΐου δημιουργούνταν αντιστασιακές οργανώσεις και ένοπλες δεκαρχίες και το Φλεβάρη του 1943 ολόκληρη η περιοχή από τα Χάσια ως τον ορεινό όγκο της βόρειας Πίνδου μέχρι τα σύνορα της Αλβανίας βρίσκονταν επί ποδός πολέμου με ελεύθερα τα κέντρα Σιάτιστα, Νεάπολη, Τσοτύλι και όλα τα χωριά με συγκροτημένες τις ομάδες του ΕΛΑΣ.
Στα Γρεβενά δρούσαν: το τμήμα από 30 άνδρες με τους Τασιανόπουλο Δημήτρη, Ευθυμιάδη Τηλέμαχο, Αεροβηματά, Θεοδωρόπουλο Τάσο και Βαγγέλη Μότσιο. Το τμήμα από 35 άνδρες με τον ανθ/γό Γκανάτσιο Βασίλη-Χείμαρρο. Το τμήμα από 42 άνδρες με τους ανθ/γούς Παπαδόπουλο Ηρακλή-Νικηφόρο, Τόλη Χρήστο-Προμηθέα και τον λοχία Παπαδημητρίου Σπύρο.
Στο Βόιο δυο ομάδες η μια με 38 άνδρες με τον ανθ/γό Αριστοτέλη Χοτούρα-Αρριανό και η άλλη με 35 άνδρες με τον υπο/γό Κυρατζόπουλο Δημήτρη-Φωτεινό, διοικητής στη μάχη του Φαρδύκαμπου, τον Θεοχαρόπουλο Νίκο-Σκοτίδα και τον λοχία Νταϊλιάνη.
Στο Σινιάτσικο-Σιάτιστα από 35 άνδρες με τους ανθ/γούς Κατσόγγιανο, Ρόσιο Αλέξη-Υψηλάντη. Τμήμα 18 ανδρών με τον υπο/ρχο Βενετσανόπουλο Θωμά στον Πολύλακο και τμήμα στη Βλάστη με τον ανθ/γό Μίχα-Θεοδωρίδη.
Στα Βέντζια τμήμα 25 ανδρών με τον ανθ/γό Ζυγούρα Δημήτρη-Παλαιολόγο.
Στην Καστοριά τμήμα 60 ανδρών σε ομάδες με τους ανθ/γούς Γιαννούλη Γιώργο, Κιουρτσιδάκη, Κουλούρη, Πατσιούρα και Μπασκάκη στην περιοχή Νεστορίου.

Απο αριστερά: Ηλίας Παπαδημητρίου  (Λιάκος), Νίκος Θεοχαρόπουλος (Σκοτίδας), Δημήτρης Κυρατζόπουλος (Φωτεινός), Αριστοτέλης Χωτούρας (Αρριανός), Νίκος Παπαστεργίου (Φουρκιώτης). Τσοτύλι Απρίλης 1943.
Οι Ιταλοί κατακτητές τρομοκρατημένοι από τη δράση των ανταρτών και τον ξεσηκωμό του λαού, κλείστηκαν στην Καστοριά και στα Γρεβενά και δεν τολμούσαν να επικοινωνήσουν με τον έξω κόσμο. Οι Επικοινωνίες Καλαμπάκας-Γρεβενών, Καστοριάς-Κοζάνης μέσω Νεάπολης-Σιάτιστας και μέσω Άργους Ορεστικού-Νεάπολης είχαν διακοπεί και ήταν υπό τον έλεγχο και την κατοχή των ανταρτών. Μόνον η Καστοριά επικοινωνούσε με την Κορυτσά.
Οι ιταλικές φρουρές Γρεβενών και Καστοριάς έκαναν δραματικές εκκλήσεις στο Γενικό τους Επιτελείο στην Αθήνα, για να τους βοηθήσει να βγουν από την απομόνωση και τον κίνδυνο που τους απειλούσε. Το ιταλικό επιτελείο ανησυχούσε για την εξάπλωση της επανάστασης, και για τις νικηφόρες μάχες των ανταρτών στο Σνίχοβο στις 8 του Φλεβάρη και στη Μερίτσα. Διέταξε το σύνταγμα Καστοριάς να αποκαταστήσει τη συγκοινωνία με τα Γρεβενά μέσω Κοζάνης και να ενισχύσει τη φρουρά Γρεβενών σε άνδρες και πολεμικό υλικό.
Το σύνταγμα Καστοριάς έστειλε μέσω Φλωρίνης -ο δρόμος προς το Νταούλι ελέγχονταν από τους αντάρτες- δύναμη ενισχυμένου λόχου με πολεμικό υλικό που μεταφέρονταν με 10 αυτοκίνητα. Οι πολιτικές οργανώσεις της Φλώρινας και Κοζάνης πληροφόρησαν τα τμήματα του Σινιάτσικου για την κίνηση των Ιταλών από Κοζάνη προς Γρεβενά.
Τα τμήματα των ανταρτών του Σινιάτσικου ενισχυμένα με τις δεκαρχίες και με επικεφαλής τους ανθ/γούς ΥψηλάντηΚατσόγιαννοΜπαρμπαλιά και  υπομοίραρχο Βενετσανόπουλο, κατέλαβαν τα στενά του Μπουγαζιού (Βίγλα), έστησαν ενέδρα και περίμεναν τα αυτοκίνητα.
Την πρώτη Μαρτίου το πρωί, η φάλαγγα των Ιταλικών αυτοκινήτων κινήθηκε από Κοζάνη προς Γρεβενά και όταν πια όλα τα αυτοκίνητα μπήκαν στα στενά και στον κλοιό, δόθηκε το σύνθημα της επίθεσης και της εξόρμησης και σε μια ώρα ο εχθρός υπέκυψε στα αιφνιδιαστηκά και καταιγιστικά πυρά των ανταρτών και παραδόθηκε, αφήνοντας 50 αιχμαλώτους, τους υπόλοιπους νεκρούς και τραυματίες, με λάφυρα εννέα αυτοκίνητα με όλον τον οπλισμό του λόχου και το πολεμικό υλικό που μεταφέρονταν για τα Γρεβενά.
Τότε το ιταλικό επιτελείο διέταξε το τάγμα Γρεβενών να κινηθεί, να καταλάβει και να κάψει τη Σιάτιστα και ταυτόχρονα τη μεραρχία Πινερόλο να κινηθεί από Θεσσαλία μέσω Ελασσόνας-Σερβίων-Κοζάνης προς την εξεγερμένη περιοχή με εντολή να καταπνίξουν το κίνημα.
Αυτή ήταν η κατάσταση πριν από τη θρυλική μάχη του Φαρδύκαμπου. Ο λαός της περιοχής μας, ορεινός, περήφανος, σκληροτράχηλος, ανυπότακτος σε κάθε κατακτητή, ξεχασμένος στην τύχη του από την πολιτική ηγεσία και τα πολιτικά κόμματα της χώρας μας, συνέχισε το αλβανικό έπος με μπροστάρηδες αυτούς που ξεχώρισαν στην πορεία του σκληρού αντιστασιακού αγώνα. Αυτοί λοιπόν είναι οι πρωταγωνιστές στο Φαρδύκαμπο και σ’αυτούς ανήκει η δόξα. Αυτοί γνώριζαν καλά τον κατακτητή, ήταν νικητές και σαν νικητές ενεργούσαν.
Τις απογευματινές ώρες 4 του Μάρτη το τάγμα Γρεβενών με δύναμη 650 ανδρών, τρία πυροβόλα και όλμους, αποφάσισε να εκστρατεύσει με στόχο να ελευθερώσει τον αιχμαλωτισμένο λόχο και να κάψει τη Σιάτιστα. Το βράδυ έφτασε στον Αλιάκμονα, κατέλαβε τη γέφυρα και διανυκτέρευσε στα γύρω υψώματα. Τα τμήματά μας των Γρεβενών και οι δεκαρχίες των γύρω χωριών με επικεφαλής τον ανθ/στή Παπασίμο, από την πρώτη στιγμή συνεχίζουν τις μικροσυγκρούσεις και παρενοχλούν την ελεύθερη κίνηση των Ιταλών, επιβραδύνοντας έτσι την πορεία των Ιταλών προς τη Σιάτιστα.
Τη δεύτερη μέρα, το πρωί 5 του Μάρτη ο εχθρός έκανε σοβαρές προσπάθειες να επεκτείνει το προγεφύρωμα και να κινηθεί προς τη Σιάτιστα-Μπουγάζι, αλλά συναντά σοβαρή αντίσταση από τα τμήματα της Σιάτιστας και από τα νώτα δέχεται χτυπήματα από τα τμήματα των Γρεβενών. Παρ’ όλ’ αυτά είχαν προχωρήσει αρκετά. Είχαν φτάσει στη διασταύρωση των δρόμων από Κοζάνη-Γρεβενά-Νεάπολη, στα αμπέλια και στα ριζά του βουνού της Σιάτιστας.
Αυτό που δυσκόλευε πιο πολύ την κατάσταση ήταν ότι δεν υπήρχε ενιαία διοίκηση στα αντάρτικα τμήματα. Η παλικαριά είναι πράγματι ένα από τα απαραίτητα στοιχεία, όμως αυτό μόνο δεν αρκεί. Οι επικεφαλής των αντάρτικων ομάδων της περιοχής ήταν ικανοί και επιδέξιοι, όμως έλειπε ο συντονισμός και η ενιαία διοίκηση. Αυτό απαιτούσε η παρούσα κατάσταση. Το πρόβλημα απασχόλησε τις πολιτικές οργανώσεις του ΕΑΜ και του ΚΚΕ και ανέθεσε τη διοίκηση της μάχης και των επιχειρήσεων στον Δημήτρη Κυρατζόπουλο-Φωτεινό, γνωστό από ενωρίτερα στον πληθυσμό της επαρχίας Γρεβενών-Βοΐου ως προϊστάμενο των ταχυδρομείων Γρεβενών και Τσοτυλίου, αλλά και γνωστό στους αξιωματικούς της μεραρχίας από τις διαβιβάσεις στον ελληνοϊταλικό πόλεμο και στους υπαλλήλους της περιοχής.
Η Διοίκηση που είχε την έδρα της στο μοναστήρι Τσουρούσνο έδωσε σε κάθε τμήμα τη δική του αποστολή. Τα τμήματα της Σιάτιστας να επιτεθούν στις 06.00 ώρα το πρωί στις 6 Μαρτίου από την κατεύθυνση Αμπέλια-δημόσιος δρόμος σε στενή συνεργασία με τα τμήματα Βεντζίων που δρούσαν από νότο και να επιτηρούν το δρόμο Κοζάνης-Γρεβενών. Τα τμήματα των Γρεβενών να επιτεθούν από δυτικά και να καταλάβουν τα υψώματα ανατολικά της γέφυρας και να κινηθούν προς το πεδίο της μάχης. Τα τμήματα Βοΐου με 4 διμοιρίες από 35 άνδρες η κάθε μια με διοικητή τον Σκοτίδα, να επιτεθούν από τα βόρεια και Β.Δ. υψώματα της Βρογγίστας.
Από διάφορες κατευθύνσεις καταφτάναν δεκαρχίες και δυνάμωνε ο κλοιός γύρω από το τάγμα των Ιταλών.
Ο εχθρός στις 5 Μαρτίου διανυκτέρευσε πάνω στο δρόμο Γρεβενών-Κοζάνης και οργανώθηκε στα γύρω υψωματάκια και ήταν βέβαιος για την εύκολη πορεία προς τη Σιάτιστα την επαύριο. Είχε τη εντύπωση ότι οι αντάρτες διαλύθηκαν ή υποχώρησαν, δεν πίστευαν ότι θα τους συνεχίσουν τις συγκρούσεις για τρίτη ημέρα και πίστευαν ότι θα τους ερχόταν βοήθεια από τις γειτονικές φρουρές.
Δεν υπολόγισαν όμως έναν σοβαρό παράγοντα, την απόφαση, δηλαδή που είχε πάρει ολόκληρος ο λαός της περιοχής να αγωνιστεί για τη λευτεριά του. Έτσι στις 6 το πρωί όλα τα τμήματα εξόρμησαν από όλες τις κατευθύνσεις. Ο εχθρός παρά τον εφοδιασμό, γρήγορα συνήλθε και έκανε προσπάθειες για να βγει από τη δύσκολη θέση. Τα αεροπλάνα που έφτασαν, δεν πυροβολούσαν τους αντάρτες. Ο εχθρός όλο και περισφίγγεται από παντού. Θα μπορούσαμε να περιγράψουμε όλες τις φάσεις και τις δυσκολίες που δημιουργούσε η παράταση της μάχης. Ύστερα από περίσκεψη της διοίκησης στις 18.30 ώρα, αρχίζει η γενική επίθεση για το τσάκισμα και την αιχμαλωσία του εχθρού και σε περίπτωση αποτυχίας, στις 20.30 να αρχίσει η υποχώρηση εκμεταλλευόμενη το σκότος, αφήνοντας ελαφρές ομάδες για παρακολούθηση και ενόχληση του εχθρού.
Ήταν πια σκοτάδι και κανείς δεν ήξερε τι γίνονται οι διπλανοί του, είχε χαθεί η σύνδεση. Το κάθε τμήμα δρούσε πρωτοβουλιακά και αυτοκέφαλα. Οι Ιταλοί τα έχασαν, ζητούσαν διέξοδο και σωτηρία. Αυτή τη στιγμή εκμεταλλεύονται επιτυχημένα τα τμήματα της Σιάτιστας και αρχίζουν να αφοπλίζουν τους Ιταλούς που παραδίνονται αμαχητί και πετούν τα όπλα τους..

Η μάχη του Φαρδύκαμπου, 4-6 Μαρτίου 1943.
Πολλοί προσπάθησαν να παρουσιάσουν τη μάχη του Φαρδύκαμπου ως αυθόρμητη, ακαθοδήγητη, με ανοργάνωτο λαό, με μπουλούκια και ασκέρια. Ήταν μάχη τριών ημερών κατά μέτωπο με τον εχθρό και οργανωμένη από τους νικητές του αλβανικού μετώπου. Σ’ αυτούς ανήκει η δόξα, αυτοί γνώριζαν καλά τον κατακτητή.
Ο Φαρδύκαμπος ήταν ο επίλογος του ενιαίου κινήματος της Εθνικής Αντίστασης στην περιοχή Γρεβενών-Βοΐου. Η διαμάχη περί το ποιά παράταξη δικαιούται τη δόξα είναι μύθος. 
Η νομαρχιακή επιτροπή του ΕΑΜ Κοζάνης με επικεφαλής τον φλογερό πατριώτη ποιμενάρχη αείμνηστο μητροπολίτη Κοζάνης Ιωακείμ, θέλοντας να επανδρώσουν το ρωμαλέο απελευθερωτικό κίνημα με μόνιμους ανώτερους αξιωματικούς, ήρθε σε επαφή με τη φρουρά αξιωματικών Κοζάνης και υπέγραψαν πρωτόκολλο τιμής, στο οποίο οι αξιωματικοί αναλάμβαναν την υποχρέωση να προσχωρήσουν στον ΕΛΑΣ. Δυστυχώς όμως δεν κράτησαν το λόγο τους . Δυο μέρες πριν τη μάχη του Φαρδύκαμπου, μόνο λίγοι αξιωματικοί προσχώρησαν στον ΕΛΑΣ. Αυτοί προσπάθησαν πραξικοπηματικά να εξοντώσουν τους αρχηγούς του απελευθερωτικού κινήματος. Αποσιωπείται ο ρόλος τους στα Σέρβια, στο Μπουγάζι, στον Αυγερινό και στο Μελάνθιο αμέσως μετά τη μάχη στο Φαρδύκαμπο. Η υπόθεση με τους αξιωματικούς αποτελεί άλλο σοβαρό θέμα, που στη δοσμένη στιγμή δεν έχουμε τη δυνατότητα να το αναπτύξουμε.
Η περίοπτη προσφορά της χώρας μας στο συμμαχικό στρατόπεδο και σε ολόκληρη την ανθρωπότητα δεν έγινε θύμα της ευρωπαϊκής πραγματικότητας, αλλά θύμα του δωσιλογισμού, που κυνήγησε με λυσσαλέο μίσος την Εθνική Αντίσταση. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός που η περιοχή της δυτικής Μακεδονίας έγινε το ολοκαύτωμα του εμφυλίου πολέμου.
Σε ότι αφορά τα δύο σημαντικά ιστορικά γεγονότα, το Γοργοπόταμο και το Φαρδύκαμπο, η διαφορά τους είναι η εξής: το πρώτο είναι έργο επαγγελματιών στρατιωτικών. Το δεύτερο είναι έργο λαϊκής εξέγερσης. Το πρώτο προωθείται από το συμμαχικό παράγοντα και διέκοψε προσωρινά τη συγκοινωνία με το Νότο, το δεύτερο όσο κι αν θέλει η ηθικοκρατία να μειώσει την ιστορική του σημασία, απείλησε την αποκοπή του Νότου από το Βορρά και ανάγκασε τους Γερμανούς κατακτητές να ιδρύσουν στη Θεσσαλονίκη ειδικό στρατηγείο.
Το καθολικό αντιστασιακό έργο του λαού της περιοχής επιτεύχθηκε με την ακούραστη δουλειά των αγωνιστών της περιοχής κάτω από τεράστιες δυσκολίες και αντιξοότητες. Ανακόπηκε από την ηττοπάθεια των αξιωματικών του ΥΒΕ, από τη σύμπτυξη, την ανασυγκρότηση των τμημάτων, το χτύπημα των τοπικών στελεχών και την καθιέρωση του συντηρητισμού, της αναμονής και τις ίντριγκες. Μας έφεραν τους Άγγλους στην αρχή ως συμμαχικούς συνδέσμους και σε συνέχεια ως υπεύθυνους ρυθμιστές, ανακόπτοντας έτσι την ενότητα και την ορμή της νικηφόρας επανάστασης με τα γνωστά επακόλουθα.

Ο Δημήτρης Κυρατζόπουλος-Φωτεινός προσφωνεί στο Φαρδύκαμπο. Μάης 1979.
Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ, Ο ΦΑΝΤΑΣΙΑΚΟΣ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΣΚΟΠΙΑΝΩΝ ΚΑΙ Η ΥΠΟΤΕΛΕΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΣΤΙΣ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΟΡΕΞΕΙΣ

Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ, Ο ΦΑΝΤΑΣΙΑΚΟΣ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΣΚΟΠΙΑΝΩΝ ΚΑΙ Η ΥΠΟΤΕΛΕΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΣΤΙΣ ΙΜΠΕΡΙΑΛΙΣΤΙΚΕΣ ΟΡΕΞΕΙΣ

Τρίτη, 09/04/2019 - 17:00
Το συνέδριο της Κορίνθου το 338 π. Χ. αποτέλεσε την απαρχή μιας νέας εποχής στην ιστορία της Ελλάδας. Ήταν η εποχή της ενοποίησης των ελληνικών πόλεων και η εξάπλωση του Ελληνισμού στους λαούς της Ανατολής με την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου...

Με τη ζωή και το οικουμενικό έργο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ανοίγει μια καινούργια εποχή στην παγκόσμια ιστορία για τους λαούς της Ανατολής. Ο Γερμανός ιστορικός Γιοχαν Ντρόιζεν (Johann Gustav Droysen, 1808-1884) ονόμασε αυτή την εποχή, “ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ” και την εισήγαγε στην επιστήμη με τον όρο “Ελληνισμός”. Ο Ντρόιζεν, οπαδός της φιλοσοφίας του Έγελου, παραδέχθηκε το χωρισμό των λαών σε “βάρβαρους”, “εκπολιτισμένους” και “καθυστερημένους”. Οι βάρβαροι ασπάστηκαν τη γνώση του Ελληνισμού, αλλά παρέμειναν βάρβαροι και μίσησαν τους Έλληνες όσο κανέναν άλλον λαό στην παγκόσμια ιστορία (βλέπε φιλόσοφο Νίτσε). Ο συνδυασμός της ελληνικής γνώσης με τη βαρβαρότητα γέννησε τη σημερινή ιμπεριαλιστική βαρβαρότητα. Μαρτυρία αυτής, η πολιτική των σημερινών μας “συμμάχων”, ατλαντικών και Ευρωπαίων, σιωνιστών, τοκογλύφων, που με την πολιτική τους αφελληνίζουν την πατρίδα με σκοπό να εξαφανίσουν την κοιτίδα της παγκόσμιας γνώσης και ανθρωπιάς.

Ο ορισμός
Ελληνισμός” χαρακτηρίζει τους λαούς και τις φυλές της Αρχαίας Ανατολής, μετά την κατάκτησή τους από τον Μεγάλο Αλέξανδρο τον Μακεδόνα, οι οποίοι βρέθηκαν ολοκληρωτικά κάτω από την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού. Μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στη Βακτριανή και στη Σογδιανή άνθισαν για 500 χρόνια τα ελληνιστικά κράτη. Αυτή την επίδραση τη γνώρισα προσωπικά, όταν εργάστηκα ως καθηγητής ιστορίας στην Κεντρική Ασία. Χρονολογικά, κατά τον Γερμανό ιστορικό, η εποχή του Ελληνισμού ανοίγει με τη ζωή και το έργο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, στα τέλη του 4ου αιώνα π.Χ. και κλεινει το 30 π.Χ.

O μεγάλος επαναστάτης, συγγραφέας και φιλέλληνας Γκουστάβ Φλουράνς (Gustave Flourens, 1838-1871), στο έργο του “Περί Ελληνισμού” έγραφε: “Ελληνισμός είναι η κατάκτηση του αληθούς. Του ωραίου και του αγαθού. Ελληνισμός είναι επιστήμη!” Το 1868 ο Γάλλος επαναστάτης κατέβηκε και πολέμησε στην Κρήτη ενάντια στους Τούρκους καταχτητές. Έπεσε στις επάλξεις της Παρισινής Κομμούνας το 1871.

Η βασιλεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου διήρκεσε 14 χρόνια. Λίγο μετά το θάνατό του, άρχισαν να δημιουργούνται θρύλοι για τη ζωή και το έργο του. Ο μύθος για τη ζωή και τις εκστρατείες του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ολοένα μεγάλωνε. Η αρχαιότερη εκδοχή την οποία αποδίδουν στον γιατρό του, Καλλισθένη, αργότερα αποδείχθηκε ότι δεν είχε καμιά σχέση με την πραγματικότητα. Η εκδοχή αυτή έφτασε πολύ ελλιπής σε ελληνικό κείμενο (η λεγόμενη “εκδοχή Α”).

Στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, τον 2ο και 3ο αιώνα, καθιερώθηκε επίσημα η λατρεία του Μεγάλου Αλέξανδρου. Το έργο Μυθιστόρημα του Αλεξάνδρου, Ανωνύμου, μεταφράστηκε στα λατινικά από τον Ιούλιο Βαλέριο. Μεταφράσεις του υπάρχουν στη συριακή, την αρμένικη και την κοπτική γλώσσες. Διασώθηκαν αποσπασματικές πληροφορίες και για την περσική εκδοχή του Μυθιστορήματος. Στο Βυζάντιο έγινε επεξεργασία αυτού του Μυθιστορήματος (η λεγόμενη “εκδοχή Β”) και τέλος, η ριζική επεξεργασία του Μυθιστορήματος (“η εκδοχή Γ”) κατατάσσεται στον 11ο αιώνα.
Έτσι, το δημοφιλές ελληνικό μυθιστόρημα του Ψευδοκαλλισθένη, του 2ου και 3ου αιώνων π.Χ., γέννησε μια σειρά λατινικές απομιμήσεις για τον Αλέξανδρο. Τις λατινικές απομιμήσεις τις ακολούθησαν στη Γαλλία, την Αγγλία, τη Γερμανία, την Ισπανία, την Ιταλία, τη Ρωσία και οι Δυτικοί και Νότιοι Σλάβοι.

Μυθιστορήματα που συνδέονται με τον Ψευδοκαλλισθένη γεννήθηκαν και στην μεσαιωνική λογοτεχνία της Ανατολής.
Στον Μέγα Αλέξανδρο αφιέρωσαν τα ποιητικά τους έργα οι μεγάλοι ποιητές της Ανατολής, όπως ο Φιρδοουσί, με το έπος “Σαχ-Ναμε”, ο Αλισέρ Ναβαΐ, με “Τα Τείχη του Ισκαντέρ”, ο Νιζαμί, με το “Ισκαντέρ Ναμέ”. Το όνομα Αλέξανδρος (Ισκαντέρ) μπήκε στην ψυχή των λαών της Ανατολής και είναι πλατιά διαδομένο σε ονόματα ανθρώπων, σε πόλεις, χωριά, οδούς, λίμνες, ποτάμια, γέφυρες, θρύλους και στις λαϊκές παραδόσεις.

Σε όλα τα μεσαιωνικά μυθιστορήματα και τα έπη ο Αλέξανδρος έχει το ρόλο του γενναίου και μεγαλόψυχου παληκαριού, δυνατότερος του οποίου ήταν ένας μόνο αντίπαλος - ο πρόωρος θάνατος.

Οι αρχαίοι και οι νεότεροι ιστορικοί είδαν στην εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην Ανατολή, το κλειδί της απαρχής μιας νέας εποχής στην παγκόσμια ιστορία, οι συνέπειες της οποίας φάνηκαν στους αιώνες που ακολούθησαν.

Στη νεότερη ιστορία δημιουργήθηκε το Ανατολικό Ζήτημα, μέρος του οποίου ήταν και η Μακεδονία. Ο Ελληνισμός το πλήρωσε πολύ ακριβά με την εξόντωση του στην Κωνσταντινούπολη, στη Μικρά Ασία και στην Ανατολική Θράκη. Στη Μακεδονία, τα χρόνια αυτά χαρακτηρίζονται από τη δίνη της κορύφωσης των εθνικών ανταγωνισμών, τις ραδιουργίες και τις ωμές επεμβάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων. Κάθε εθνότητα προσπαθούσε να αποδείξει την εθνική της υπεροχή στον Μακεδονικό χώρο.

Τα στατιστικά στοιχεία της εθνικής σύνθεσης του πληθυσμού της Μακεδονίας, της Θράκης και της Ηπείρου, παρουσιάζει ο Ιταλός εθνολόγος Amadore Virgili στην εργασία του La Questione Rumeliota e la politica italiana, Bitondo 1908, με προσαρτημένο τον εθνογραφικό χάρτη του Instituto Geografico de Agostini Roma. Αυτά τα στατιστικά στοιχεία παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί πλησιάζουν τους αριθμούς που έδωσε η πρώτη επίσημη απογραφή της Οθωμανικής Αρχής επί Χιλμή Πασά το 1904-1905, υπό τον έλεγχο ευρωπαίων αξιωματικών, η οποία δεν απέχει από τους αριθμούς των εθνολόγων Bianconi, Sunvet και Stafford και άλλων εθνολόγων, που δημοσιεύθηκαν πριν από 26 χρόνια από τη δημοσίευση του Χιλμή Πασά.

Μετά τους βαλκανικούς πολέμους ενάντια στους Τούρκους κατακτητές, στη Μακεδονία και τη Θράκη η εθνολογική σύνθεση ήταν μικτή. Έλληνες, Βούλγαροι, Σέρβοι και άλλες μικρότερες εθνότητες. Η πλειοψηφία περιελάμβανε τους Έλληνες, βάσει της απογραφής του 1904-1905 και του Ιταλού εθνολόγου Virgili το 1908.
Στο χώρο που συγκρούονταν οι Έλληνες και οι Βούλγαροι, οι Έλληνες ήταν 1.004.000, οι μουσουλμάνοι 1.144.000 και οι Βούλγαροι 445.000. Η συνθήκη του Βουκουρεστίου έβαλε τέρμα στους εθνικούς ανταγωνισμούς, παραμονεύαν όμως οι ραδιουργίες και οι ωμές επεμβάσεις των Μεγάλων ιμπεριαλιστικών Δυνάμεων.

Η κορύφωση των εθνικών ανταγωνισμών στα Βαλκάνια ήταν μεταξύ Ελλήνων, Βουλγάρων και Σέρβων, με γλώσσες την Ελληνική, τη Βουλγάρικη και τη Σερβική. Τώρα ρωτάμε, από ποια βάθη της αρχαιότητας εμφανίζεται το κράτος των “Σλαβομακεδόνο”-αλβανο-ελλήνο-ρομά των Σκοπίων?

Η ενωμένη αντίσταση του λαού μας θα ανατρέψει την κατάσταση, που είναι αντίθετη με την ιστορία μας, τις παραδόσεις μας, τον πολιτισμό μας και το δικαίωμα και το καθήκον μας να υπερασπιστούμε τη γη των προγόνων μας. Ας το βάλει καλά στο μυαλό της η πολιτική ηγεσία του τόπου μας. Στα εθνικά θέματα δεν υπάρχουν συμβιβασμοί εις βάρος των δικών μας εθνικών συμφερόντων. Το αλαλούμ των ονομάτων δεν προσδιορίζει την εθνική φυλετική τους προέλευση. Η γλώσσα και ο τόπος διαμονής τους προσδιορίζουν και την ονομασία τους: Βαρντάρσκα Ντεμοκράτια.

Τα σύνορα διαμορφώθηκαν από τα συμμαχικά στρατεύματα. Κανένας από τους συμμαχικούς στρατούς που είχαν απελευθερώσει τα εδάφη δεν υπολόγισε την εθνολογική σύνθεση των απελευθερωμένων περιοχών.
Αναγκαστικά έγινε η ανταλλαγή πληθυσμών και όσοι δήλωσαν Βούλγαροι ή Σέρβοι στην ελληνική επικράτεια έφυγαν για τη Βουλγαρία και τη Σερβία. Οι Έλληνες από την Ανατολική Ρωμυλία και από το Μοναστήρι, καθαρά ελληνικές περιοχές με βαθιές ρίζες στην αρχαιότητα, αναγκάστηκαν να μην επαναπατρισθούν - όπως έκαναν οι Βούλγαροι και οι Σέρβοι, από το μεγαλύτερο μέρος της Μακεδονίας. Έτσι λύθηκε το εθνικό ζήτημα των γειτόνων εις βάρος μας, αφού χάσαμε πατροπαράδοτες κοιτίδες της πατρίδας. Οι γείτονές μας αποσιωπούν την ιστορική πορεία, αντιπαραθέτοντας ανιστόρητες διεκδικήσεις.




Από: // Χρήστο Παπαδημητρίου //
Χρήστος Παπαδημητρίου: Η ΔΙΑΦΘΟΡΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΜΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ

Χρήστος Παπαδημητρίου: Η ΔΙΑΦΘΟΡΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΜΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ

Δευτέρα, 13/08/2018 - 16:00

Η ΔΙΑΦΘΟΡΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΜΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ

 
 

 

ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΙΩΑΝΝΗ ΣΤΑΘΑΚΗ (1920-1981)

 

Οταν εργάστηκα στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης, δίπλα στις άλλες δραστηριότητες, προσπάθησα να ρίξω φως σε πηγές της ιστορίας της πόλης της Θεσσαλονίκης και της χώρας μας, που ήταν και είναι νεκρές.
Η δημοτική γραφειοκρατία, ο κομματικός εναγκαλισμός και η ιστορική άγνοια υποβάθμιζαν την επιστημονική έρευνα του Κ.Ι.Θ. Παρουσιάζω σήμερα ένα μέρος της έρευνας από το αρχείο του δικηγόρου Θεσσαλονίκης Ιωάννη Σταθάκη το οποίο παρουσιάζει τη διαφθρά του πολιτικού και κοινωνικού κράτους την περίοδο 1920-1981. Το αρχείο αυτό ανοίγει πολλές πόρτες για ιστορική έρευνα σε πολλούς τομείς της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ζωής της πόλης μας και γενικότερα της χώρας.

Έγγραφα και επιστολές από το αρχείο το Ι.Σταθάκη


    Ένα σημαντικό τμήμα από το προσωπικό αρχείο του δικηγόρου της Θεσσαλονίκης Ιωάννη Σταθάκη, αποτελούμενο από 3.500 περίπου χειρόγραφα ή δακτυλογραφημένα έγγραφα και πρόχειρες σημειώσεις, βρίσκεται στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης μετά από τεράστιες προσπάθειες που έκανα για να αποκτηθεί από το Κ.Ι.Θ.
     Ο δικηγόρος Σταθάκης ήταν μια ιδιόρρυθμη προσωπικότητα, που την διέκρινε δυναμισμός, αυθορμητισμός, αλλά και αστάθεια. Καθόριζε την στάση του απέναντι στα πράγματα σύμφωνα πάντοτε με τις πολιτικές εξελίξεις και κινούνταν με ιδιαίτερη άνεση στον χώρο των πολιτικών παρασκηνίων.
    Ξεκίνησε την σταδιοδρομία του το 1910 σαν δημοσιογράφος, αναμείχθηκε στην πολιτική και εκλέχτηκε βουλευτής Θεσσαλονίκης το 1932 με το κόμμα των Φιλελευθέρων. Στην πορεία του, συνδύασε την άσκηση του δικηγορικού επαγγέλματος με την πολιτική. Σαν πολιτευτής, πέρασε από όλα σχεδόν τα πολιτικά κόμματα του αστικού χώρου. Γνωρίστηκε και αλληλογράφησε με όλη σχεδόν την σύγχρονή του πολιτική ηγεσία του τόπου μας, από τον Ελευθέριο Βενιζέλο μέχρι τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, αλλά και με αυτόν ακόμη τον δικτάτορα Γεώργιο Παπαδόπουλο.
    Η συγγένειά του με πολιτικούς που διακρίθηκαν στον πολιτικό βίο της χώρας συνέβαλε σημαντικά στην επιτυχία της δικηγορικής του καριέρας. Δρώντας μέσα από τα πολιτικά παρασκήνια, ανέπτυξε έντονη και πολύπλευρη οικονομική και πολιτική δραστηριότητα σε πολλούς τομείς της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της Θεσσαλονίκης και της χώρας, ως νομικός σύμβουλος σε δημόσιους οργανισμούς και ιδιωτικούς φορείς και ως μέτοχος σε πολλές εταιρείες.
    Από τον ρόλο λοιπόν του I. Σταθάκη στο κοινωνικό γίγνεσθαι της χώρας μας, βλέπουμε ότι το προσωπικό του αρχείο αποτελεί αξιόλογη κατάθεση μαρτυριών, οι οποίες πηγάζουν απευθείας από την κορυφή του πολιτικού κόσμου και το καθιστούν πολύ χρήσιμο για την προσέγγιση της νεότερης και σύγχρονης πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας, δίνοντας ιδιαίτερη αξία στην τοπική μας ιστορία.
   Μέσα από την πολυπραγμοσύνη του I. Σταθάκη αντικατοπτρίζονται τα χαρακτηριστικά που χρωματίζουν ανεξίτηλα τις διάφορες φάσεις της ιστορίας της χώρας μας, από τον μεσοπόλεμο μέχρι και τις πρόσφατες πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις της δεκαετίας του 1970.
    Σε μια προσπάθεια πραγματολογικής ανάλυσης συνδυασμένη με θεωρητική κατάρτιση, το αρχείο Σταθάκη αποτελεί αξιόλογη πηγή για την επιστημονική προσέγγιση σημαντικών συνισταμένων της ελληνικής κοινωνίας.
    Τέτοιες πλευρές της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας στο αρχείο Σταθάκη είναι ιδιαίτερα αισθητές όπως "η πολιτικοδιοικητική λειτουργία του ελληνικού κράτους συγκεντρωμένη στην Αθήνα. O διογκωμένος μηχανισμός μη παραγωγικών υπηρεσιών με έντονο τον τριτογενή χαρακτήρα κυριαρχούμενος από μικροαστικές αντιπαραγωγικές δραστηριότητες, ο οικονομικός και κοινωνικός ρόλος των οικογενειών του πολιτικού κατεστημένου που συγκροτούν τον πυρήνα της άρχουσας τάξης, που με την ισχύ τους κυριαρχούν στις ευκαιρίες στο οικονομικό και κοινωνικό πεδίο και διατηρούν την ισχύ τους μέσα από τις κατεστημένες πολιτικές λειτουργίες, η "τάξη των πολιτικών" και το σύστημα της "πελατειακής αντιπροσώπευσης" και τέλος η δύναμη των ντόπιων παραγόντων με το κύρος που απέκτησαν με τη θεσμοποίησή τους ως τοπικοί εκπρόσωποι στις κρατικές αρχές.
    Τα φαινόμενα αυτά της ελληνικής κοινωνίας έγιναν τα τελευταία χρόνια αντικείμενο μελέτης από ιστορικούς, κοινωνιολόγους και πολιτικούς.
Βάσει του περιεχομένου και του είδους των εγγράφων, το αρχείο Σταθάκη το κατατάσσουμε σε τρεις βασικές κατηγορίες:
  1. Αλληλογραφία
  2. Πολιτικά κείμενα
  3. Δημοσιονομικά έγγραφα
    Η πρώτη κατηγορία, δηλαδή, η αλληλογραφία, αφορά κυρίως εισερχόμενες επιστολές, οι οποίες ξεπερνούν τις 1500 και αναφέρονται στα χρόνια 1920-1981.
Κατά το περιεχόμενό της, την αλληλογραφία την κατατάσσουμε ως εξής:

   Στις επιστολές που αφορούν στο οικογενειακό, στο συγγενικό, στο φιλικό, αλλά και στο περιβάλλον των συμπατριωτών από Τρίκαλα και Καλαμπάκα. Οι οικογενειακές επιστολές είναι κυρίως επιστολές της συζύγου από Τρίκαλα, το πρώτο διάστημα μετά τον αρραβώνα 1921-1922, που δείχνουν την αγωνία με την οποία η μέλλουσα σύζυγος περιμένει την ευτυχισμένη στιγμή, που θα βρεθεί κοντά στον αγαπημένο της μνηστήρα, αλλά και τις σχέσεις της μνηστής προς τους γονείς και το οικογενειακό περιβάλλον του μνηστήρα της.
    Οι επιστολές συγγενών, φίλων και συμπατριωτών από Τρίκαλα και Καλαμπάκα παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί μέσα από αυτές παρακολουθεί κανείς τη δύναμη των τοπικών παραγόντων, που ασκούν πάντα το ρόλο του διαμεσολαβητή ανάμεσα στην επαρχία και την κεντρική εξουσία.
   Οι επιστολές από συγγενείς, φίλους και συμπατριώτες από Τρίκαλα και Καλαμπάκα έχουν κυριολεκτικά ρουσφετολογικό χαρακτήρα. Ζητούν από τον I. Σταθάκη διάφορες εξυπηρετήσεις, τη μεσολάβησή του σε διάφορες υποθέσεις που αφορούν διορισμούς στο δημόσιο, μεταθέσεις, προαγωγές, τραπεζικά δάνεια και μια σειρά άλλες διευκολύνσεις που μόνο ο "Κούλης", κατά τους ενδιαφερόμενους, είναι ικανός να επιτύχει.
    Οι επιστολές αυτού του είδους δείχνουν:
    — τη δύναμη των ντόπιων παραγόντων, η οποία διαιωνίζεται μέσα από τις κατεστημένες πολιτικές λειτουργίες και από την άλλη πλευρά, την εξάρτηση του απλού κόσμου από πρόσωπα που αναρριχήθηκαν σε αξιώματα εθνικής ή τοπικής κλίμακας. Η παράθεση μερικώς αποσπασμάτων από παρόμοιες επιστολές αρκούν για να μας παρουσιάσουν αυτήν την πλευρά των πελατειακών σχέσεων που χαρακτηρίζουν και σήμερα την κοινωνία μας.
    Σε επιστολή του ο I. Γκούτρας από την Καλαμπάκα ζητάει την πα­ρέμβαση του Σταθάκη στο Υπουργείο Παιδείας για τη μετάθεση του γιού του, ο οποίος είναι Δημοδιδάσκαλος Τρικοκκιάς Γρεβενών στην Καλαμπάκα.
          Ελπίζω εις εσάς λόγω των μεγάλων σας πατριωτικών αισθημάτων, ως και των ευγενικών τοιούτων, τα οποία δεικνύετε οσάκις σας χρειάζομαι....
     Σε άλλη επιστολή, ο καθηγητής του Γυμνασίου Καλαμπάκα,ς Ζαχαρίας Ζαχαριάδης, στις 9 Σεπτεμβρίου του 1941, ζητάει την προαγωγή του σε Γυμνασιάρχη:
      Λαμβάνω το φιλικών θάρρος δια της παρούσης να σε παρακαλέσω, όπως με βοηθήσεις εις την προσπάθειάν μου προς επιτυχίαν προαγωγής μου εις Γνμνασιάρχην. Ελπίζω ότι ο κ. Υπουργός των Οικονομικών, εξακολουθεί να είναι προσωπικός σου φίλος και πιστεύω ότι θα θελήσεις να τον παρακαλέσεις να ζητήσει την προαγωγήν μου.
      Ο Λουκάς Κύρκος ζητάει το διορισμό της αδελφής του Μαρίας σε μια θέση στην εφορία:
      Ελπίζω ότι η γνωριμία σας με τον κ Υπουργό μπορεί να αποδώσει ένα καλό αποτέλεσμα, όταν σεις φροντίσετε, όπως νομίζετε καλύτερα.
Προς αποφυγήν συγχύσεως σημειώνω ότι δεν έχει καμιά σχέση με τον άλλοτε υπουργό Κύρκο, αλλά πρόκειται περί απλής συνεπωνυμίας.
    Το περιεχόμενο των επιστολών αυτού του είδους ποικίλλει, πολλοί ευχαριστούν για κάποια εξυπηρέτηση, άλλοι ζητούν την παρέμβαση για καλό βαθμό στις εξετάσεις, τη βαθμολογική προαγωγή σε διάφορες υπηρεσίες, την πρόσληψη των παιδιών τους στις δημόσιες υπηρεσίες, την εξασφάλιση τραπεζικών δανείων, τη ρύθμιση στρατιωτικών υποθέσεων, προτάσεις στους Αβέρωφ, Θεμελή και Καρδαμάκη για αποστολή στις υπηρεσίες του ΝΑΤΟ και μια σειρά άλλες εξυπηρετήσεις.

Πολύ αξιόλογο είναι το άλλο μέρος των επιστολών, κυρίως επαγγελματικού περιεχομένου. Είναι επιστολές δικηγόρων και πελατών. Στο σύνολό τους παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί δείχνουν το σύστημα των πελατειακών σχέσεων, το οποίο δεσπόζει στην Ελληνική κοινωνία μαζί με άλλες πλευρές της κοινωνικής ζωής, κατά την περίοδο του μεσοπολέμου και μεταπολεμικά.
       Από τις επιστολές αυτές φαίνεται ότι ο I. Σταθάκης από το 1946 μέχρι το 1977 αλληλογραφούσε με δεκάδες δικηγόρους κυρίως των Αθηνών, της Θεσσαλονίκης, των Τρικάλων αλλά και άλλων πόλεων της χώρας και οι υποθέσεις που τον απασχολούσαν επαγγελματικά ποικίλλουν. Όμως πιο τακτική συνεργασία για πάρα πολλές σοβαρές υποθέσεις είχε με τους δικηγόρους των Αθηνών Ανδρέα Διον. Παπαχρηστόπουλο, (52 επιστολές 1926-1931), τον Πολύβιο Στεφανόπουλο (17 επιστολές 1938-1940) και με τον δικηγόρο Τρικάλων Σπύρο Κ. Αλεξιάδη (19 επιστολές 1936-1942).
      Μέσα από το σύνολο των επιστολών παρακολουθεί κανείς την άνεση στο χειρισμό σοβαρών υποθέσεων, όπως παρεμβάσεις στις δημόσιες υπηρεσίες, εξυπηρετήσεις μεγάλων συμφερόντων, τροποποιήσεις νόμων, την αναθεώρηση του σχεδίου πόλεως της Θεσσαλονίκης, τη διαχείριση των ανταλλάξιμων κτημάτων με την ανταλλαγή πληθυσμών, την αναγκαστική απαλλοτρίωση της πυρίκαυστης ζώνης Θεσσαλονίκης θέματα ξένων υπηκόων, εταιρειών, φορολογικών παραβάσεων, λαθρεμπορίας, ναυαγίων και σειρά άλλων υποθέσεων.
     Οι εισερχόμενες επιστολές από τον δικηγόρο Αθηνών Ανδρέα Παπαχρηστόπουλο έχουν ως αντικείμενο υποθέσεις που αφορούν σε περιουσιακά στοιχεία, κυρίως οικόπεδα, δασικές εκτάσεις, κτήματα, υποθέσεις που σχετίζονται με τα προβλήματα της πυρίκαυστης ζώνης της Θεσσαλονίκης, τα ανταλλάξιμα κτήματα και περιουσίες αλλοδαπών. Ο Α. Παπαχρηστόπουλος είναι ο μεσάζων στην Κεντρική Εξουσία. Κατά τον χειρισμό των υποθέσεων παρατηρούνται πολλές εξυπηρετήσεις ιδιοτελών συμφερόντων. Παρακολουθεί κανείς την κακή διαχείριση των δημοσίων εκτάσεων, αλλά και αυθαιρεσίες σε βάρος ιδιοκτησιών απλών ανθρώπων.
      Υπόθεσις Αελιών. Ανεκίνησα από χθες το ζήτημα και σήμερον υπέβαλον εις το Υπουργείον την εσώκλειστον εν αντιγράφω αίτησιν. Δεν δύναμαι μετά βεβαιότητος να ειπώ τίποτε, ειμή μόνον ότι ενεργώ κατά τον καλλίτερον τρόπον.
Εις τα ενεργείας μου προέβην, έχων υπ όψει μου την από 30 Μαΐου ε. ε. επιστολήν Σου, δι ης μοι γνωρίζεις ότι ο Πελάτης Σου είναι διατεθειμένος να καταβάλη πεντακόσιας λίρας Αγγλίας. Σε παρακαλώ να φροντίσης να εξασφαλίσης το ποσόν αυτό καθ ον Συ νομίζεις ασφαλέστερον τρόπον, και να μου γράψης.
       Με τον Νόμο 2633/21 "περί διαθέσεως των εντός του νέου σχεδίου της καείσης εκτάσεως Θεσσαλονίκης περιλαμβανομένων ακινήτων", τη γνωμοδότηση της αρμόδιας υπηρεσίας και του Υπουργού Συγκοινωνιών, το οικόπεδο του Μ. Αελιών αποδίδονταν στον ιδιοκτήτη. 'Ομως ο Γενικός Διοικητής Θεσσαλονίκης ενέταξε το οικόπεδο στα εκποιηθέντα οικόπεδα του Γ' Τομέα με πλειστηριασμό στον οποίο πλειοδότησε ο Αελιών. Όμως ο Γενικός Διοικητής Θεσσαλονίκης και η Επιτροπή Σχεδίου Πόλεως Θεσσαλονίκης, αρνούνταν να παραδώσουν το οικόπεδο.
        Η εξέλιξη της υπόθεσης παρουσιάζει ενδιαφέρον:
     Ευρήκα κατάλληλον ευκαιρίαν να τελειώσω την υπόθεσιν αυτών, θέλω όμως να είναι βέβαιος δια την εξασφάλισιν αμοιβής μου δια να μην μείνω εκτεθειμένος.
       Το αποτέλεσμα:
    ... ένεκα της βραδύτητος της απαντήσεως Σου η ευκαιρία παρήλθε. Είχα τακτοποιήσει τα ζητήματα όλα και ανέμενα την απάντησίν Σου... δια να δώσω το σύνθημα και υπογραφή η σχετική απόφασις, ήτις ήτο έτοιμη.
Δυστυχώς μετά τας εκλογάς τα πράγματα μετεβλήθησαν κατά πολύ και ήδη, χωρίς να είμαι απελπισμένος, δεν δύναμαι να έχω δια την έκβασιν της υποθέσεως την βεβαιότητα ην είχον προ των εκλογών, όταν Σου έγραφα και ετηλεγράφησα σχετικώς.
     Τα απαλλοτριωθέντα γήπεδα κυριαρχούν στην αλληλογραφία:
    Αναμένω ειδήσεις Σου επί της υποθέσεως Μοδιάνο και του Τούρκου. Η υπόθεσις Μοδιάνο επείγει λίαν. Μήπως είναι δυνατόν να εύρωμεν και κανέναν άλλον Ιταλόν, Άγγλον ή Γάλλον υπήκοον ιδιοκτήτην τσιφλικιών να μας αναθέση την υπόθεσίν του;
Τα ζητήματα Μοδιάνο και των εις χρυσόν υποχρεώσεων παρακολουθώ, αναμένω δε την αίτησιν πωλήσεως δια τα κτήματα του Τούρκου.
Σχετικά με τα Γήπεδα Παλαιού Φαλήρου το 1931:
         Πράγματι και εγώ ευρίσκω ενδιαφέρουσαν την υπόθεσιν και προ­σπαθώ να εύρω εις το Υποθηκοφυλάκειον τους τίτλους, ότε θα Σου γράψω.
Δια την υπόθεσιν του δάσους θα ηδυνάμην να ενδιαφερθώ αν, ως γράφεις, έχεις εξασφαλισμένον φερέγγυον αγοραστήν με τιμήν πωλήσεως ανωτέραν εκείνης της αγοράς. Εν άλλαις λέξεσι αν πρόκειται να δώσομεν με το ένα χέρι και να πάρωμεν με το άλλο, θα ηδυνάμην να ενδιαφερθώ. Είμαι τρομοκρατημένος διότι βλέπω τι τραβούν οι μεγάλοι ιδιόκτητοι με τας απαλλοτριώσεις και επιτάξεις και δεν θέλω να μπλέξω.
Πάντως μια τοιαύτη υπόθεσις δεν είναι δυνατόν να συζητηθή δι αλληλογραφίας.
      Πολλές υποθέσεις προωθούνται στη Βουλή υπό μορφήν νομοσχεδίων, που περνούν ομαλά και γρήγορα:
    Αναμένω την επανάληψιν των εργασιών της Βουλής και τότε θα επικοινωνήσω μαζί Σου δια να ίδωμεν τι μπορεί να γίνη.
  Το Νομοσχέδιον έχει παραπεμφθή εις την επί των Οικονομικών Κοινοβ(ουλευτικήν) Επιτροπήν και ωρίσθη Εισηγητής ο Βουλευτής Πατρών κ. Μάρκου, ο οποίος όμως ασθενών δεν ευρίσκεται ενταύθα, ούτε έκαμε ακόμη εισήγησιν. Παρακολουθώ και εγώ και θα Σου γράψω να έλθης όταν είναι καιρός.
     Επαναλαμβανόμενων των εργασιών της Βουλής νομίζω ότι πρέπει να ευρίσκεσαι ενταύθα δια την γνωστήν υπόθεσιν, δέον όμως να έχης υπ όψει Σου ότι θα παραστεί ίσως ανάγκη να μείνης αρκετάς ημέρας, ώστε να λάβης τα μέτρα Σου.
       Είδα τον φίλον Σου προχθές και του εζήτησα εκ μέρους Σου πληροφορίας δια την υπόθεσιν αυτήν, προσθείς ότι μου γράφεις ότι θέλεις να έλθης εδώ επί τούτω και με απήντησεν επιλέξει "Είναι περιττόν να έλθει διότι αυτό θα τελείωση". Παρά την δήλωσιν αυτήν του φίλου Σου εγώ Σου λέγω ότι προς το παρόν το ζήτημα είναι εκκρεμές και δεν αποκλείεται να τελείωση, αλλά δεν αποκλείεται να εξακολούθηση εκκρεμούν επί πολύ ακόμη.
       Το Νομοσχέδιον εισήχθη την παρελθούσαν Παρασκευήν εις την Επιτροπήν με Εισηγητήν όχι τον κ. Βαλαχάν και ενεκρίθη, ενεγράφη δε και εις την σημερινήν ημερησίαν διάταξιν της Βουλής. Νομίζω ότι θα περάση ομαλώς από την Βουλήν και γρήγορα, αν όμως συνάντηση δυσχέρειας θα Σε ειδοποιήσω να έλθης.
      Στις επιστολές άνω των τριών δεκάδων δικηγόρων, αλλά και ενδιαφερομένων προσώπων που βρίσκουμε στους φακέλους 7-12 του αρχείου Σταθάκη, κυριαρχούν τα ζητήματα που σχετίζονται με την αναγκαστική απαλλοτρίωση για την εγκατάσταση των προσφύγων μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, αλλά και της πυρίκαυστης ζώνης της Θεσσαλονίκης μετά την πυρκαγιά του 1917, τα ανταλλάξιμα κτήματα, με την αποζημίωση και την αναγνώριση των δικαιούχων, με τα θέματα οικοπέδων και με το νέο σχέδιο πόλεως στη δεκαετία του '50, καθώς και με μια σειρά άλλα ζητήματα πολύ χρήσιμα για την κατανόηση της λειτουργίας των θεσμών, αλλά και τις λύσεις που δόθηκαν στα πιο πάνω σοβαρά προβλήματα.
        Η δεκαετία του ’50 φαίνεται από τις επιστολές ότι είναι γεμάτη από κομπίνες οικοπεδοφάγων. Η παράθεση μερικών αποσπασμάτων από τέτοιες επιστολές που αφορούν κάποια οικόπεδα στο Ψυχικό, 50 στρέμματα απέναντι από το Στρατόπεδο Νταλίπη στη Θεσσαλονίκη και κοντά στο Καυτατζόγλειο.
         Είναι περιττόν το να σον ειπώ πόσον βαθειά σνναισθανόμεθα η Ρωξάνη και εγώ, ότι αν υπάρχουν ελπίδες ικανοποιητικής λύσεως των υποθέσεων αυτών, ύστερα από τις υπογραφές που ελήφθησαν με τον γνωστόν απατηλόν τρόπον, τούτο οφείλεται εξ ολοκλήρου στο θερμότατο ενδιαφέρον σου και την γνωστή και έμπειρη ικανότητα σου. Δεν είναι κομπλιμέντα αυτά, αλλά ειλικρινής και αυθόρμητος ομολογία της κρίσης διαχειρίσεως όλων των υποθέσεων.
       Ενδιαφέρον παρουσιάζει η υπόθεση 50 στρεμμάτων έναντι του Στρατοπέδου Νταλίπη Θεσσαλονίκης:

       Τα νέα του οικοπέδου είναι τα εξής:
      Εξεδόθη η νέα Δ/γή, αντίγραφαν της σας στέλλω στην πίσω σελίδα, δια της οποίας δεν δίδεται το οικόπεδον στην Παιδούπολι.
     Μεθαύριο θα ξαναπάω στο Γ. Ε.Σ. και θα πάρω στοιχεία για μια αίτηση που πρέπει να κάνουμε ούτως ώστε να δοθή λύσις από το Γ.Ε.Σ, η οποία φυσικά θα είναι η απόδοσις του σε μας.
Ρωτήστε τον κ. Σταθάκη, γιατί νομίζω ότι και χωρίς καμμία συζήτηση, μπορούμε όπως έχουν τα πράγματα να το καταλάβουμε και να αρχίσουμε την δουλειά αμέσως.
Βέβαια αυτό είναι λίγο παράνομο δεν ξέρω όμως κατά πόσον είναι και αδύνατον.
Την Παρασκευή το βράδυ θα ξαναπεράσω από το ΓΕΣ και θα σας στείλω πιο εκτενείς πληροφορίες.
Η δίκη του άλλου οικοπέδου προσδιορίσθη δια τας 2 Ιουνίου.
Αυτά είναι τα νέα, φυσικά ευχάριστα αφού γλυτώσαμε την παραχώρησιν στην Παιδούπολι.

      Ιδιαίτερη ιστορική αξία έχει η πολιτική επιστολογραφία του I. Σταθάκη. Πρόκειται για έναν αρκετά μεγάλο αριθμό επιστολών που χρονολογούνται από τις αρχές της δεκαετίας του '30 μέχρι τις αρχές του '80. Απ’ ό,τι φαίνεται από την αλληλογραφία, ο I. Σταθάκης είναι από τις σπάνιες περιπτώσεις ανθρώπου, που αλληλογραφεί σχεδόν με όλη την πολιτική ηγεσία του τόπου για μια μακρά περίοδο πέντε δεκαετιών με συγκλονιστικά γεγονότα και σημαντικές αλλαγές από την εποχή του Ελευθερίου Βενιζέλου μέχρι τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Η παράθεση των ονομάτων αρκεί για να αντιληφθούμε τη σημασία της αλληλογραφίας αυτής:
    Αλέξανδρος Παπαναστασίου, Γεώργιος Καφαντάρης, Ανδρέας Μιχαλακόπουλος, Γεώργιος Παπανδρέου, Παναγιώτης Κανελλόπουλος, Αλέξανδρος Παπάγος, Παναγιώτης Πιπινέλης, Σπύρος Μαρκεζίνης, Σοφοκλής Βενιζέλος, Ευάγγελος Αβέρωφ, Γεώργιος Μαύρος, Γεώργιος Ράλλης, Ηλίας Τσιριμώκος, Ανδρέας Δεμερτζής, Θεόδωρος Τουρκοβασίλης, Στέφανος Στεφανόπουλος, Δημήτρης Μακρής, Πέτρος Γαρουφαλιάς, Δημήτρης και Σωτήρης Χατζηγάκης, Παύλος Βαρδινογιάννης, Ευάγγελος Βολουδάκης, Αλέξανδρος Βαμβέτσος, Αχιλλέας Εξάρχου, Δημήτρης Ζησόπουλος, Νικόλαος Έξαρχος, Γεωργός Αβτζής, Θεοφύλακτος Παπακωνσταντίνου. Αλληλογραφεί επίσης με τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Σπύρο Κυπριανού, με τους χουντικούς Γεώργιο Παπαδόπουλο και Γεώργιο Γεωργαλά, με τον στρατηγό Γεώργιο Γρίβα και με πολλούς άλλους βουλευτές, πολιτευτές και παράγοντες της πολιτικής, οικονομικής και στρατιωτικής ζωής της χώρας μας.
      Η ιστορική αξία των επιστολών αυτών συνίσταται στο γεγονός ότι μέσα από αυτές παρακολουθεί κανείς το έντονο πολιτικό παρασκήνιο, τις πολιτικές ίντριγκες, απόψεις και κρίσεις για τις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις, για θέματα που ανάγονται στη σφαίρα της πολιτικής, κρίσεις για την πολιτική ηγεσία, την πολιτική συμπεριφορά και τη νοοτροπία των πολιτικών, το επίπεδο του πολιτικού κόσμου, γνώμες για τα πολιτικά κόμματα και τους οικονομικούς πόρους τους, προσπάθειες οργάνωσης πραξικοπηματικών κινημάτων και πολλά άλλα ζητήματα τα οποία σπάνια συναντά κανείς στην “επίσημη” ιστοριογραφία.
      Ο μεγαλύτερος αριθμός των επιστολών αυτού του είδους χρονολογείται μετά το 1945, με ιδιαίτερη πυκνότητα την περίοδο του 1965, αλλά και την περίοδο της μεταπολίτευσης 1974-1981. Ο αριθμός των επιστολών ξεπερνάει τις 250 συν 690 ευχετήριες κάρτες και καρτ-βιζίτ στις οποίες βρίσκουμε αξιόλογες σημειώσεις με διάφορες κρίσεις.
     Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επιστολές του I. Σταθάκη προς τους αρχηγούς των κομμάτων του Ελληνικού Συναγερμού, των Φιλελευθέρων και του Κόμματος των Προοδευτικών. Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου Μακεδονίας-Θράκης του τελευταίου, ήταν ο Σταθάκης.
     Χαρακτηρίζοντας το συντονιστικό συμβούλιο του Συναγερμού Θεσσαλονίκης, όλους τους θεωρεί ακατάλληλους, εκτός του ιατρού Παπαλεωνίδα. Σε ό,τι αφορά το ιστορικό κόμμα των Φιλελευθέρων, παρατηρεί ότι ο Σ. Βενιζέλος, δεν πρόσεξε τη Θεσσαλονίκη και ότι το εμπιστεύθηκε σε ανάξια χέρια, που το πρόδωσαν και δεν χρησιμοποίησε τον ικανότερο άνθρωπο: τον I. Σταθάκη.
      Ο I. Σταθάκης ήταν επικεφαλής της κίνησης του στρατηγού Γρίβα-Διγενή τον Οκτώβρη του 1960. Στην κίνηση αναφέρονται και οι εφημερίδες "Μακεδονία", "Βήμα" και "Νέα".
     Στο "Πρακτικόν της λαϊκής συνελεύσεως" στο οποίο υπογράφουν 135 Θεσσαλονικείς, υποδεικνύεται Επιτροπή της λεγομένης "Κίνησης Εθνικής Αναδημιουργίας" από τους:
  1.  Ιωάννη Σταθάκη, πρώην βουλευτή
  2.  Ιωάννη Δημάδη, δικηγόρο
  3.  Διονύσιο Μακρή, έμπορο
  4.  Γ. Γεωργανιά, Εθνικό αγωνιστή
  5.  Βασ. Χαραλαμπίδη, δικηγόρο
    Οι υπογράφοντες το "Πρακτικόν της Λαϊκής συνελεύσεως" ήταν άτομα δυσαρεστημένα από την επίσημη αρχή:
    Λαμβάνοντας υπ όψει την γενομένην, προσφάτως εν Λαρίσση επίσημον εξαγγελίαν του Στρατηγού Γρίβα Διγενή ότι έρχεται ως ανακαινιστής δια την δημιονργίαν ενός Κράτους δικαίου και στοργικού δι όλους τους Έλληνας. Κράτους δε με Εθνικήν αξιοπρέπειαν ανταποκρινόμενου εις την σημερινήν Εθνικήν και κοινωνικήν αποστολήν του και ότι δια του κινήματος του Εθνικής αναδημιουργίας θα δοθή εις την χώραν ικανή και ισχυρά Κυβέρνησις, ήτις θα επιτρέψει και την ανάδειξιν νέων πολιτικών ανδρών, τους οποίους είναι πανομολογούμενον ότι χρειάζεται η χώρα.
      Οι επιστολές του Ι. Σταθάκη προς τον στρατηγό Γ. Γρίβα και μια επιστολή του Στεριανόπουλου (;) από την εβδομαδιαία εφημερίδα "ΔΥΝΑΜΙΣ" δίνουν πλήρη εικόνα της εξέλιξης της κίνησης του στρατηγού.
    Οι επιστολές της δεκαετίας ‘60 προς Γ. Παπανδρέου, Σ. Βενιζέλο, Η. Τσιριμώκο, Π Γαρουφαλία, Στ. Στεφανόπουλο και άλλους πολιτικούς, σχετίζονται με τον ανένδοτο και τη διάσπαση του 1965. Επιστολή του Ζησόπουλου Δημ Κ. στις 9-12-1982 ρίχνει αρκετό φως στις πολιτικές εξελίξεις της περιόδου αυτής:

        Σου στέλνω εσωκλείστως ένα πρόσφατον δημοσίευμα, το οποίον θέλω να σου το διαβάσουν διότι είμαι βέβαιος ότι θα κίνηση το ενδιαφέρον σου.
    Αφορά την Κοτοπούλη και τον Ίωνα Δραγούμη. Εις την Ακρόπολιν, τας ημέρας αυτάς δημοσιεύονται δηλώσεις διαφόρων πολυτευομένων σχετικά με τας σχέσεις πατρός με υιόν Παπανδρέου. Μεταξύ αυτών και ο Μητσοτάκης, κοπτόμενος ότι δεν είναι αυτός διασπαστής του Κέντρου αλλά ο Ανδρέας... Πολύ θα ήθελα να του θύμιζα τον διάλογον εμού, αυτού και του μακαρίτου Κόκκα, εις τα γραφεία της Ελευθερίας, που δεν ξέρω αν σου το έχω διηγηθή. Με πρώτην ευκαιρίαν που θα ιδωθούμε θα σου το αναφέρω.. .
      Οι επιστολές που ανάγονται χρονολογικά στη χουντική επταετία και στην μεταπολίτευση 1974-81 αποτελούν αδιάψευστες μαρτυρίες για τις πολιτικές εξελίξεις του τόπου μας. Μας δίνουν πολλές μαρτυρίες για τις σχέσεις πολιτικών με τη Χούντα, για το παρασκήνιο της διαδοχής του Κ. Καραμανλή στη Ν.Δ., για την ένταξη μας στην ΕΟΚ, για τα οικονομικά των κομμάτων κ.ά
      Σε επιστολή του προς τον δικτάτορα Γ. Παπαδόπουλο ο I. Σταθάκης συγκρίνει το δικτάτορα με τον Ελ. Βενιζέλο.
       Ο Βενιζέλος όμως είχεν εύρει δημιουργημένην την Επανάστασιν του 1909 και την αξιοποίησεν, ενώ Υμείς επικαίρως την εδημιουργήσατε ο ίδιος και την καθοδηγείτε συνετώτατα προς πλήρη αναγέννησιν.
     Αλλά και επιστολή με την ένδειξη "αντίγραφον απόρρητον αποκλείεται η δημοσίευσις" του Ευ. Αβέρωφ-Τοσίτσα προς τον δικτάτορα και επιστολές άλλων πολιτικών προς τον Σταθάκη περιέχουν κρίσεις και απόψεις για την κρίσιμη αυτή περίοδο αλλά και για τα γεγονότα του Πολυτεχνείου και τη μεταπολίτευση της δεκαετίας του 70:
     Στο πρώτο σου γράμμα με το άρθρο δεν απάντησα, διότι όταν ήλθες στας Αθήνας εγώ ήμουν εις Ιωάννινα και όταν γύρισα και το βρήκα δεν ήτο επίκαιρον, διότι είχον αρχίσει τα γεγονότα. Είχε λάβει και ο Ζησόπουλος ως μου είπεν προχθές που τον συνάντησα. Πάντως ευρίσκετο στην οδόν που πήραν τα πολιτικά πράγματα έστω και με κάποιον απόκλισιν.
     Οι δύο τέως πρόεδροι, ως ορθώς γράφεις, έβλαψαν και τον τόπον και τον εαυτόν των, διότι τους έχουν πάρει αέρα τα μυαλά των και ήδη ελπίζω να μην έχομεν τας συνεπείας των επιδιώξεων των που εματαιώθησαν ευτυχώς υπό των ενόπλων δυνάμεων.

     Γράφεις ότι μετά από αυτό θα έχομεν ομαλότητα και αγαθή Κοινοβουλευτικήν Δημοκρατίαν και συντόμως Κυβέρνησιν Καραμανλή -Αβέρωφ. Το εύχεσαι και το ελπίζεις.
     Αγαπητέ μου κ. Ιωάννη μακάρι να γίνη αυτό και να απολαύσωμεν ομαλότητα και ησυχίαν και δη με Κυβέρνηση Καραμανλή και Αβέρωφ.
Το θέμα της διαδοχής του Κ. Καραμανλή στην αρχηγία της Νέας Δημοκρατίας που αρχίζει από το 1976, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και οι απόψεις διαφέρουν:
    Τώρα Σου γράφω για να Σου πω πρώτον ότι άλλον από τον Αβέρωφ δεν βλέπω καταλληλότερον για την διαδοχή του Καραμανλή, πολύ φοβάμαι όμως ότι θα υποσκελισθή.
     Σκέφθηκα λοιπόν να Σου γράψω να συστήσεις στον κ. Αβέρωφ να αποφεύγη να λιβανίζει τον Καραμανλή στους λόγους του. Ο Καραμανλής φοβάται τους ισχυρούς και ο ισχυρός δεν κολακεύει. Η κολακεία είναι δείγμα αδυναμίας και ομολογία κατωτερότητος έναντι του κολακευομένου.
    Λοιπόν, Συ ο ακούραστος και ο οποίος είχες την εκτίμησιν όλων δηλ. Βενιζέλου πατρός και υιού, Καφαντάρη, Παπάγου, Μιχαλακοπούλου, Βαμβέτσου, Μαρκεζίνη και Παπαναστασίου και στο τέλος πάντα έμενες έξω και ποτέ μέσα πρέπει να συνέχισης το συμβουλευτικόν και παρασκηνιακόν έργον Σου.

      Από επιστολή του Ευ. Αβέρωφ προς τον I. Σταθάκη στις 21-5-1979 βλέπουμε και τις σκέψεις του Ευ. Αβέρωφ για τον Κων/νο Καραμανλή.
   Διάβασα και το αντίγραφο του γράμματος σου προς τον Καραμανλήν, το γλαφυρών και γεμάτο σοφία.
    Σε ευχαριστώ για τη γνώμη που έχεις για μένα αλλά πρέπει σχετικώς να σου πω δυο πράγματα:
   Πρώτον ότι ο Καραμανλής ευτυχώς υγιαίνει, ότι έχει ακόμη μεγάλην αποστολήν και συνεπώς δεν τίθεται ζήτημα διαδοχής.
    Δεύτερον ότι υπάρχουν και άλλοι εξ ίσου καλοί ή και καλλίτεροι για να τον διαδεχθούν, όταν έρθη η ώρα.
    Σε ευχαριστώ πάντως που εσύ προτιμάς εμένα (φυσικόν αφού είσαι εξάδελφος της αλησμόνητου μητέρας μου...) αλλά προτιμώ να μην το διαλαλείς.

   Αλλά και το πρόβλημα της ένταξης της χώρας μας στην ΕΟΚ παρουσιάζει ενδιαφέρον. Το παρακάτω απόσπασμα από επιστολή είναι χαρακτηριστικό της πολιτικής σκέψης μεγάλης μερίδας Ελλήνων πολιτικών:
   Εμελέτησα το άρθρον σου και επί των απόψεων σου θα σημειώσω και εγώ μερικός ιδέας μου:

    Ελπίζω ότι η ένταξις μας εις την Ε.Ο.Κ. αν μη τι άλλο, θα φέρει τον Ελληνικόν Λαόν ενώπιον μεθοδικής και υπευθύνου θέσεως (εις την οποία δεν είναι συνηθισμένος), ώστε με την πάροδον του χρόνου εάν δεν συμμορφωθή σαν το (φουσκωμένο παιδί) θα εκπαραθυρωθή από την Ε.Ο.Κ., σαν τον αμελή μαθητή που αποβάλλεται από το Σχολείον του και του μένει μέλλον η τεμπελιά και η πε/να.. .
     Στις επιστολές προς τον I. Σταθάκη βρίσκουμε και πληροφορίες για τη χρηματοδότηση των κομμάτων κατά την προεκλογική κάθε φορά περίοδο, αλλά και γενικότερα.
      Εκείνο επίσης που θα παίξει ρόλον εις τας εν όψει βουλευτικός εκλογάς (δια τας οποίας παρά τας διαψεύσεις αμφότεροι, Ν.Δ και ΠΑΣΟΚ φαίνεται ότι συμφωνούν, πέραν της αυξήσεως των υποψηφιοτήτων δια την πατρίδα τους εκατέρωθεν και την απίσχνανσιν των μικρότερων κομμάτων, είναι και τα οικονομικά πυρομαχικά τα οποία αμφότεροι διαθέτουν άφθονα.
       Συναφής με την πολιτική επιστολογραφία του αρχείου I. Σταθάκη είναι και η δεύτερη κατηγορία εγγράφων η οποία αποτελείται από ευάριθμα πολιτικά κείμενα.
     Στα πολιτικά κείμενα ανήκουν διάφορα υπομνήματα, εισηγήσεις και προτάσεις προς τους αρχηγούς κομμάτων διαφόρων εποχών, από τη δεκαετία του '30 μέχρι τη δεκαετία του '70, των Φιλελευθέρων, του Λαϊκού, των Προοδευτικών, του Συναγερμού, της ΕΡΕ και της Χούντας.
    Χειρόγραφα και δακτυλογραφημένα σχέδια καταστατικών και προγραμμάτων πολιτικών κομμάτων και οργανώσεων, τα οποία κάνουν λόγο για τον εκσυγχρονισμό, τη στελέχωση της επαρχίας με "καλά" και "έντιμα" στελέχη, υποψήφιους βουλευτές κλπ. Προεκλογικό υλικό για τις εκλογές του 1933 και τις εκλογές του Ιανουαρίου του 1936, εκθέσεις του Ελευθ. Σταυρίδη με αντικομμουνιστικές θέσεις και άλλα πολιτικά κείμενα.
    Ο ίδιος κύκλος προβλημάτων που είδαμε εν μέρει στην πολιτική αλληλογραφία, προβάλλει και στα πολιτικά κείμενα.
      Στην τρίτη κατηγορία εγγράφων του αρχείου Σταθάκη, κατά την κατάταξη που αναφέραμε, εντάσσονται τα δημοσιονομικά έγγραφα, τα οποία αποτελούνται από συμβολαιογραφικές πράξεις, αιτήσεις, αγωγές, δικαστικές αποφάσεις, πλειστηριασμούς, κατασχέσεις, υποθέσεις Εταιρειών, εργοστασίων, μεταλλείων, δασικών εκτάσεων, τσιφλικιών, βιομηχανικών και εμπορικών επιχειρήσεων, υποθέσεις δοσιλόγων που καταδικάστηκαν με το νόμο 182/45, "περί πλουτισάντων παρανόμως επί κατοχής", μαρτυρικές καταθέσεις, προκατασκευασμένες ψευδομαρτυρίες και πολλές άλλες.
      Ανάμεσα στο πλήθος των δημοσιονομικών εγγράφων που προκαλούν ζωηρό ενδιαφέρον, ξεχωρίζουν αυτά που αναφέρονται σε μεγάλες υποθέσεις, όπως η αναγκαστική απαλλοτρίωση για την εγκατάσταση των προσφύγων μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, τα ανταλλάξιμα κτήματα των Τούρκων, η απαλλοτρίωση της πυρίκαυστης ζώνης της Θεσσαλονίκης μετά την πυρκαγιά του 1917 και πολλά άλλα.
    Στα προβλήματα που προβάλλουν από τις υποθέσεις αυτές, ήταν και ο προσδιορισμός της τιμής αποζημίωσης και η πληρωμή της στους δικαιούχους κατά τα έτη 1925-1928.
    Η αποζημίωση της αναγκαστικής απαλλοτρίωσης δεν καταβλήθηκε, ούτε με την ευτελή αποζημίωση που προσδιορίστηκε δικαστικά, βάσει των τιμών του 1927. Το 1936, επί κυβερνήσεως Δεμερτζή, είχε κατατεθεί στη Βουλή νομοσχέδιο, με το οποίο αναγνωριζόταν ότι ήταν ηθικά και νομικά απαράδεκτο για το κράτος να μην καταβάλλει τόσα χρόνια, όπως όφειλε, την καθορισθείσα από τα δικαστήρια αποζημίωση και επεβάλλετο η άμεση, κατά το ήμισυ καταβολή σε μετρητά και κατά το ήμισυ σε κρατικά ομόλογα.
     Το νομοσχέδιο δεν πρόλαβε να ψηφισθεί, αλλά το υιοθέτησε η δικτατορία Μεταξά με τον ΑΝ 261/1936 που θέσπισε την πληρωμή με ομόλογα, τα οποία όμως δεν εκδόθηκαν καν. Από τότε το θέμα παρέμεινε εκκρεμές και οι θιγόμενοι ενεπλάκησαν σε ατέλειωτους δικαστικούς αγώνες. Το 1953 το Υπουργείο Οικονομικών όρισε Επιτροπή που θα καθόριζε την αποζημίωση και τους δικαιούχους των αναγκαστικών απαλλοτριώσεων, χωρίς όμως να λυθεί το θέμα.
    Το τμήμα αυτό του αρχείου Σταθάκη μας δίνει πολύ παραστατικά όλη την εικόνα της λειτουργίας της δημοσιονομικής πολιτικής του Νεο­ελληνικού Κράτους.
    Μέσα από τα δημοσιονομικά έγγραφα παρακολουθεί κανείς πως οι νόμοι που ψηφίζονται από το Ελληνικό Κοινοβούλιο παραβιάζονται "νόμιμα", αφού αλλάζουν με συνεχείς τροποποιήσεις και προσθήκες άρθρων και παραγράφων, κάτω από την ισχύ και το μονοπώλιο της κρατικής μηχανής από το συγγενικό και πελατειακό περιβάλλον των πολιτικών και τον έλεγχο, από αυτό το περιβάλλον, των προσοδοφόρων κοινωνικών μηχανισμών, που εξασφάλιζαν τη δυνατότητα τροποποίησης των νόμων και των παρεμβάσεων στις δημόσιες υπηρεσίες για την εξυπηρέτηση συγκεκριμένων συμφερόντων.
     Η αναδρομή στα δημοσιονομικά έγγραφα τεκμηριώνει τις πιο πάνω σκέψεις.
    Από την άποψη αυτή ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα έγγραφα που αφορούν στις άδειες μεταλλείων, τους λιγνίτες της Πτολεμαΐδας, εκχερσώσεις δασών, η εισηγητική έκθεση επί του Σ.Ν περί τροποποιήσεως του νόμου 5886/27 "περί απαγορεύσεως δικαιοπραξιών επί ακινήτων και άλλων παρόμοιων διατάξεων, τίτλων ιδιοκτησίας από το τουρκικό κτηματολόγιο Διοικήσεως Θεσσαλονίκης, εισηγητικές εκθέσεις περί τροπολογίας των συντακτικών πράξεων του 1945 περί δοσιλόγων και πολλά άλλα δημοσιονομικά έγγραφα. Ο I. Σταθάκης διετέλεσε παλαιότερα πληρεξούσιος δικηγόρος της Κτηματικής Ομάδας της πυρίκαυστου ζώνης Θεσσαλονίκης, εκπροσωπώντας το Υπουργείο Συγκοινωνίας, τον Προϊστάμενο Σχεδίου Θεσσαλονίκης και το Δήμο Θεσσαλονίκης, πληρεξούσιος δικηγόρος της Ανωνύμου Κτηματικής και Γεωργικής Εταιρείας και αργότερα νομικός σύμβουλος σε πολλές δημόσιες υπηρεσίες, παίζοντας κάθε φορά καθοριστικό ρόλο στο χειρισμό σημαντικών υποθέσεων.
    Από μια πρώτη προσέγγιση το αρχείο του I. Σταθάκη φαίνεται ότι αποτελεί αξιόλογη πηγή για τη μελέτη σημαντικών πτυχών της σύγχρονης τοπικής και εθνικής ιστορίας των τελευταίων 70 χρόνων. Τεκμηριώνει σημαντικά κοινωνικά και πολιτικά φαινόμενα της Ελληνικής πραγματικότητας.
     Οι αναζητήσεις μας στο αρχείο Σταθάκη έγιναν για να πέσει φως σε πηγές που ήταν νεκρές και να προκληθεί το ενδιαφέρον των ερευνητών για βαθύτερη ιστορική έρευνα.
 
“Για την Ελλάδα και τους Έλληνες”

“Για την Ελλάδα και τους Έλληνες”

Σάββατο, 14/07/2018 - 07:00

“Για την Ελλάδα και τους Έλληνες”

  Για τις σχέσεις των λαών μας Ελλήνων και Ρώσων παραθέτω  ένα απόσπασμα από την εργασία του καθηγητή Модестов В. И. (1839-1907) (Βασίλι Ιβάνοβιτς Μοντέστοβ), ιστορικού και φιλόλογου, ειδικού στον τομέα της αρχαιότητας. Δίδαξε Ρωμαϊκή Ιστορία σε πολλά πανεπιστήμια της Ρωσίας και στη Ρώμη, μετέφρασε τα έργα του Τάκιτου και άλλων αρχαίων Ρωμαίων συγγραφέων. Έγραψε και για τη σύγχρονη Ελλάδα και τους Έλληνες, κείμενα που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις σχέσεις των δυο λαών. Ανατρέπει τη σημερινή εχθρική προπαγάνδα  του ελληνικού πολιτικού κατεστημένου, γιατί δείχνει τις παραδοσιακές σχέσεις αιώνων των δύο λαών. Ο καθηγητής. Модестов  γράφει:

 “Στο πιο νότιο τμήμα  της Ευρώπης ζει ένας λαός, ο οποίος, μετά τους συγγενείς σε μας Σλάβους, είναι πλησιέστερος προς τους Ρώσους και είναι οι Έλληνες. Αυτοί είναι κοντά μας όχι εξ’ αποστάσεως, αλλά εκ της πνευματικής συγγένειας, καθώς   ωφεληθήκαμε από την αρχή της διαμόρφωσης του ρωσικού κράτους.. Πήραμε τον Χριστιανισμό και οι Έλληνες ήταν οι πρώτοι δάσκαλοι του ρωσικού λαού. Από αυτούς ακολουθήσαμε τις επιστήμες και τις τέχνες των λαών."   

 Για τις σχέσεις των δυο λαών μας στις αρχές του 20ού αιώνα  γράφει:

 “Με τους Έλληνες  εμείς και τώρα έχουμε ιδιαίτερες σχέσεις, εδώ στο σπίτι μας, και στη δική τους γη. Στο νότο της Ρωσίας, ιδιαίτερα στις ακτές της Μαύρης και Αζοφικής θαλασσών, κατοικούν πολλοί Έλληνες,  ως επί το πλείστον έμποροι. Το εξωτερικό εμπόριο του ρωσικού ψωμιού στις πόλεις Οδησσός, Νικολάεβ, Σεβαστούπολη, Θεοδοσία, Ταγκανρόγκ, Μπερντιάνσκ, Μαριούπολη κ.ά., βρίσκεται στα χέρια των Ελλήνων.

 Έχει μεγάλο ενδιαφέρον και ένα άλλο περιστατικό που αφηγείται ο καθηγητής Μодестов, το οποίο έχει μεγάλη ιστορική σημασία. Οι Έλληνες κατείχαν πολύ σημαντικές θέσεις σε όλα τα εμπορικά κέντρα της τουρκικής αυτοκρατορίας.

 “Όταν οι Ρώσοι πήγαιναν να προσκυνήσουν στον Άθω ή στον Ιερό Τόπο, παντού, αρχίζοντας από τη Βασιλεύουσα, συναντιούνται με τους Έλληνες και επισκέπτονται τις εκκλησίες και τα μοναστήρια τους, γιατί κι αυτοί όπως κι εμείς-όπως ανέφερα-έχουμε την  ίδια πίστη, την ίδια κατασκεύη των ναών και μοναστηρίων, την ίδια θεία λειτουργία. Με δυο λόγια, με τους Έλληνες οι δεσμοί μας είναι παμπάλαιοι (χίλια χρόνια) και στενοί”.

Αναφέρθηκα στο έργο του,  για να δείξω τους αιώνιους φιλικούς δεσμούς των δυο λαών, που με λύσσα πολεμιούνται από τους εχθρούς μας για να τους  αλλάξουν.

 Θα μπορούσα να αναφέρω αρκετούς Ρώσους ιστορικούς του 19ου και αρχές του 20ού αιώνα που παρουσιάζουν ενδιαφέρον έρευνας για την ιστορία μας και τις σχέσεις των δυο λαών μας.

 Άλλο ενδιαφέρον θέμα ιστορικής σημασίας είναι η τυπογραφική δραστηριότητα της  ελληνικής αποικίας στο Λβόφ τον 16ο αι. Η ελληνική αποικία βοήθησε τον Ιβάν Φιόντοροβ στο στήσιμο του πρώτου Ρωσικού τυπογραφείου, στη δημιουργία της ρωσικής τυπογραφίας, της ρωσικής βιβλιοεκδοτικής και στη δημιουργία τρίγλωσσου λυκείου (Lycaeum trilnigue)  στην πόλη Οστρόγκ με υπόδειγμα τις υπάρχουσες Ακαδημίες. Ανάλογο χαρακτήρα είχε τον επόμενο αιώνα η “Σλαβο-ελληνο-λατινική Ακαδημία” στη Μόσχα.

 Η αποικία των Ελλήνων του Λβοφ σταμάτησε και την επέκταση του καθολικισμού προς την Ανατολή, ιδιαίτερα τη δραστηριότητα του τάγματος των Ιησουιτών.

                                               

                                                                         Χρήστος Στ. Παπαδημητρίου

                                                                         Ιστορικός-καθηγητής Ιστορίας

                                                                         Πρώην Πρ/μενος του Κ.Ι.Θ.

Η ΘΡΥΛΙΚΗ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΦΑΡΔΥΚΑΜΠΟΥ

Η ΘΡΥΛΙΚΗ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΦΑΡΔΥΚΑΜΠΟΥ

Δευτέρα, 05/03/2018 - 14:00
:

Φέτος συμπληρώνονται 75 χρόνια από τη θρυλική μάχη στο Φαρδύκαμπο.

Στην ιστοριογραφία της Εθνικής Αντίστασης η μάχη του Φαρδύκαμπου δεν πήρε τη θέση που της αξίζει στην ιστορία.
Ο γενεσιουργός παράγοντας του αποτελέσματος της νίκης στο Φαρδύκαμπο, ήταν σημαντικό γεγονός στην ανάπτυξη του κινήματος της Εθνικής Αντίστασης στη Δυτική Μακεδονία.

Η ανατίναξη της γέφυρας στο Γοργοπόταμο έγινε με ενωμένες τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, μαζί με τους Άγγλους “συμμάχους” κατασκόπους σαμποτέρ, ανέβασε το γόητρο των Άγγλων μετά το φιάσκο του βρετανικού εκστρατευτικού σώματος το 1941 στην Ελλάδα, στάθηκε όμως η αρχή της διάσπασης της Εθνικής Αντίστασης.

Άθελα, ή ακόμη και σκόπιμα, όσοι έγραψαν για τη μάχη αυτή, δεν είδαν τον πραγματικό γενεσιουργό παράγοντα, το προοίμιο της νίκης.
Με το πέρασμα του χρόνου η μάχη αυτή, στην ιστορία της Εθνικής Αντίστασης, θα πάρει τη θέση που της αξίζει. Καταρρέουν οι προσπάθειες εκείνων που θέλουν να μειώσουν και να υποβαθμίσουν τη σημασία της.

Η μάχη αυτή στάθηκε το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε το απελευθερωτικό μέτωπο, το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας.

Τη μάχη του Φαρδύκαμπου την αποκάλεσαν «στρατιωτικό παράδοξο» και «θαύμα», άλλοι τη χαρακτήρισαν αυθόρμητο κίνημα του λαού της περιοχής.
Δεν ήταν ούτε «στρατιωτικό παράδοξο», ούτε «θαύμα», ούτε ξαφνικό, ούτε τυχαίο, ούτε αυθόρμητο γεγονός. Ήταν όμως, καρπός και θρίαμβος του γνήσιου τοπικού αντιστασιακού κινήματος της Δυτικής Μακεδονίας και γεννήθηκε στις πρώτες μέρες της κατοχής.


Από το χειμώνα του '41-42 στην περιοχή Γρεβενών-Βοΐου, δημιουργήθηκαν εστίες οργανωμένων αγωνιστών, αυτές ανδρώθηκαν σε ένοπλες ομάδες μετά την πορεία της ομάδας “Αστραπή”, που αποτέλεσε την αρχή της ένοπλης δράσης του ΕΛΑΣ στην περιοχή.


Η ομάδα "Αστραπή" με το διοικητή υπο/γο Δημήτρη Κυρατζόπουλο - Φωτεινό
Η ομάδα "Αστραπή" με το διοικητή υπο/γο Δημήτρη Κυρατζόπουλο-Φωτεινό. Κριμήνι 1η Μαρτίου 1943.


Στις 16 του Γενάρη του 1943, το ένοπλο τμήμα με τον Τασιανόπουλο Δημήτρη και τον ανθ/γό Θεοχαρόπουλο Νίκο επικεφαλής, με τη βοήθεια της οργάνωσης των χωριών Πολυνερίου και Αλατόπετρας, αφοπλίζουν την Υποδιοίκηση χωροφυλακής Πολυνερίου.
Στις 20 του Γενάρη του 1943 από το χωριό Κυδωνιές το ένοπλο τμήμα “Αστραπή” αποτελούμενο από 25 άνδρες υπό τη διοίκηση του υπ/γού Κυρατζόπουλου Δημήτρη-Φωτεινού και υποδιοικητή τον ανθ/γό Θεοχαρόπουλο Νίκο-Σκοτίδα, ξεκινάει νέα πορεία.
Από τις Κυδωνιές στις 23 του μήνα πηγαίνει στη Ροδιά. Εκεί συναντάει τον υπεύθυνο καθοδήγησης του ΕΑΜ και του ΚΚΕ Φίλο Γάμα ή Σέφτελο και μαζί καταστρώνουν το τολμηρό σχέδιο δράσης. Στους κατοίκους του χωριού μίλησαν για τις αρχές και τους σκοπούς του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Πέντε νέοι με τα όπλα τους κατατάχθηκαν στην ομάδα.
Από τη Ροδιά συνεχίζει η πορεία στα χωριά Σύδεντρο, Αμυγδαλιές, Άγιο Γεώργιο, Κιβωτός, Κοκκινιά. Και από την Κοκκινιά το απόγευμα με κεραυνοβόλα κίνηση και έφοδο η ομάδα καταλαμβάνει τη γέφυρα του Αλιάκμονα και το φυλάκιο χωροφυλακής 20 ανδρών. Τους αφοπλίζει και τους καλεί να τους ακολουθήσουν, κανείς δεν ακολούθησε.

Με γρήγορη κίνηση, πριν πληροφορηθεί ο εχθρός, αφήνουν τη γέφυρα και το ίδιο βράδυ με τη βοήθεια της οργάνωσης του ΕΑΜ Σιάτιστας και του συνδέσμου, καταλαμβάνουν το τηλεγραφείο και αφοπλίζουν την δύναμη της Υποδιοίκησης χωροφυλακής Σιάτιστας με δύναμη 30 ανδρών, ανοίγουν τη φυλακή και απελευθερώνουν 30 κρατούμενους. Η είσοδος του τμήματος στην πόλη της Σιάτιστας, σε μια πόλη με 10.000 κατοίκους στην αρχή του 1943, σε μια περίοδο που το αντάρτικο και ο ένοπλος αγώνας μόλις έκανε τα πρώτα του βήματα, άσκησε τεράστια επίδραση σε ολόκληρη την Ελλάδα.
Ύστερα από τη θερμή υποδοχή και τους πανηγυρισμούς από τους κατοίκους και τις ομιλίες των καθοδηγητών για τους σκοπούς του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, το πρωί, το τμήμα στη γραμμή με επικεφαλής το σημαιοφόρο, εγκατέλειπε τη Σιάτιστα με κατεύθυνση προς τα Βέντζια.
Για να προκληθεί εντύπωση στο λαό της πόλης, αλλά και γενικότερα, να φτάσουν οι πληροφορίες πιο πολύ εξογκωμένες στον εχθρό για τη δύναμη των ανταρτών, η διοίκηση της ομάδας κατέφυγε στο εξής τέχνασμα: έδωσε εντολή στους συνδέσμους να ειδοποιήσουν δήθεν τους λόχους τους που κατείχαν τα γύρω υψώματα της πόλης και τις διαβάσεις, να κινηθούν και να συγκεντρωθούν σε συγκεκριμένο σημείο. Οι εντολές δίνονταν φωναχτά ώστε να ακούγονται στο λαό που ήταν συγκεντρωμένος.
Αυτό το έντεχνο και έξυπνο κόλπο έπιασε και μετά την αναχώρηση από τη Σιάτιστα, οι αρχές, η χωροφυλακή, ο έπαρχος, τηλεγράφησαν και ανέφεραν στη νομαρχία και στη διεύθυνση χωροφυλακής Κοζάνης, καθώς και στις αρχές κατοχής ότι “δύναμη από 300 αντάρτες, οργανωμένη σε λόχους με βαριά πολυβόλα και όλμους, με επικεφαλής αξιωματικούς κατέλαβαν την πόλη Σιάτιστα, αφόπλισαν τη χωροφυλακή, παρέλασαν στην πόλη και κατέφυγαν στα βουνά”. Το σχέδιο έπιασε, αναστατώθηκαν οι αρχές κατοχής και η κυβέρνηση των Αθηνών.
Η φαντασία του λαού μεγάλωνε και από στόμα σε στόμα οι αντάρτες γίνονταν 500, 1000, 2000, με πολυβόλα και κανόνια.
Ύστερα από αυτό το έξυπνο κόλπο, η κυκλοφορία των αυτοκινήτων στους δημόσιους δρόμους από Κοζάνη-Σιάτιστα προς Γρεβενά, Νεάπολη και Καστοριά επί δυο εικοσιτετράωρα είχε διακοπεί.
Από τη Σιάτιστα το τμήμα πέρασε στα χωριά των Βεντζίων με πρώτο σταθμό το χωριό Έξαρχος, στη συνέχεια, ακολούθησαν τα χωριά: Κνίδη, Παλιοκνίδη, Παλιοχώρι, Κέντρο, Σαρακίνα, καθώς και τα άλλα μικρότερα χωριά. Στα Βέντζια η ομάδα “Αστραπή” καταδίωξε και τους λεγεωνάριους αδελφούς Δημαρέληδες.
Από τα Βέντζια η ομάδα πέρασε στην περιοχή Χασίων και περιόδεψε στα χωριά Καρπερό, Ελάφι, Μελίσσι, Φιλί και στα άλλα χωριά.
Ακολουθεί η μάχη στις 8 Φλεβάρη στο χωριό Σνίχοβο, με τη συντριβή του λόχου των Ιταλών με τα γνωστά αποτελέσματα. Απώλειες Ιταλών 8 νεκροί, 27 τραυματίες και 3 πνιγμένοι στον ποταμό Βενέτικο. Δικές μας απώλειες, ένας νεκρός από το χωριό Ελάφι και ένας τραυματίας από το χωριό Κυπαρίσσι.
Στη συνέχεια το τμήμα περιόδεψε στα χωριά Σιταρά, Πηγαδίτσα, Κηπουριό, Τρίκωμο, Σπήλιο, Ζιάκα, Αλατόπετρα, Μέγαρο, Εκκλησιές, Άγιο Κοσμά και από κει στο χωριό Κυδωνιές από όπου είχε ξεκινήσει η από μήνα πορεία και δράση της ομάδας "Αστραπή".
Αυτό το τόλμημα της μηνιάτικης περιοδείας σε όλα τα χωριά της περιοχής Γρεβενών ήταν μια ριψοκίνδυνη, παράτολμη πράξη με έξυπνο σχεδιασμό και τολμηρή επίδειξη στον εχθρό με σοβαρές συνέπειες γι' αυτόν και ευχάριστα αποτελέσματα για το απελευθερωτικό μας κίνημα.
Στην πορεία της στα χωριά, η ομάδα "Αστραπή" από μέρα σε μέρα, με ομιλίες των αρχηγών στις συγκεντρώσεις των κατοίκων, αναφέρονταν στις αρχές και στους σκοπούς του ΕΑΜ, έκανε αυστηρές συστάσεις σε ανθρώπους να σταματήσουν τις επαφές με τους Ιταλούς, και από τις αποθήκες συγκέντρωσης σιτηρών, έκανε διανομή στους φτωχούς και φρόντιζε για τα συσσίτια των παιδιών.
Η περιοδεία - αστραπή στα χωριά, είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία των αντάρτικων τμημάτων στο Σινιάτσικο, με επικεφαλής τους Κατσόγιαννο, Ρόσσιο, Χαρισιάδη, Ρούνη, Βενετσανόπουλο. Το τμήμα Βεντζίων με τους Νταγκαίους, τον Αρμένη Μηνά και τον δάσκαλο Ζυγούρα Δημήτρη. Το τμήμα Χασίων με επικεφαλής τους Τασιανόπουλο, Αεροβηματά, Τάσο Θεοδωρόπουλο και Κώστα Τζατζάνη. Το συγκρότημα Γρεβενών με επικεφαλής τους Γκανάτσιο Βασίλη, Γκιάτα Νίκο, Παπαγεωργίου Δημήτρη κ.ά. Το ορεινό συγκρότημα με επικεφαλής τον Ηρακλή Παπαδόπουλο, τον Τόλη Χρήστο και τον Σπύρο Παπαδημητρίου.
Η νέα αυτή και οργανωμένη πορεία στα χωριά του Βοΐου αποτέλεσε το προοίμιο της μάχης του Φαρδύκαμπου.
Σ ’αυτή τη μάχη πολέμησε ο λαός της περιοχής: οι φαντάροι με τους έφεδρους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς του στρατού μας που δόξασαν την πατρίδα μας στα αλβανικά βουνά και μέσα από τα σπλάχνα του βγήκαν οι μπροστάρηδες της Εθνικής Αντίστασης.
Δεν είναι ούτε «στρατιωτικό παράδοξο» και «θαύμα», γιατί από το χειμώνα του 1941-1942 στα χωριά της περιοχής Γρεβενών-Βοΐου δημιουργούνταν αντιστασιακές οργανώσεις και ένοπλες δεκαρχίες.
Η κίνηση της ομάδας στα χωριά γύρω από τα Γρεβενά, στην αρχή ακόμα της δράσης, ήταν μια τολμηρή επίδειξη στους κατακτητές με σοβαρές συνέπειες γι' αυτούς και ευχάριστα αποτελέσματα για το απελευθερωτικό μας κίνημα.
Το πρωί της 8 του Φλεβάρη ήρθαν σύνδεσμοι από το χωριό Δεσπότη (Σνίχοβο) και μας ανέφεραν ότι δύναμη Ιταλών, περίπου διλοχία, κύκλωσαν το χωριό τους, έκαψαν ορισμένα σπίτια. Έδειραν γυναίκες, γέρους και παιδιά και τρομοκρατούσαν τους πάντες. Χωρίς καθυστέρηση έφτασε στην περιοχή η αντάρτικη ομάδα και ακολούθησε η γνωστή μάχη του Σνιχόβου με τη θετική έκβαση της μάχης και την πανωλεθρία των Ιταλών.
Η μάχη του Σνιχόβου είναι η πρώτη μάχη στην ιταλοκρατούμενη περιοχή, όχι μόνο της Μακεδονίας, αλλά της Ηπείρου και της Θεσσαλίας.
Θέλω να υπογραμμίσω την τόλμη και την αποφασιστηκότητα του Φωτεινού, του Σκοτίδα και του Φίλου Γάμα σε αυτό το αρχικό ξεκίνημα της Αντίστασης με την ομάδα “Αστραπή”, που ο ρόλος της έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στη δημιουργία και στην άνδρωση της Εθνικής Αντίστασης στη Δυτική Μακεδονία και όχι μόνο. Στη συνέχεια του αγώνα, δυστυχώς, ήρθαν να απολαύσουν τους «καρπούς» άλλοι, που ο ρόλος τους στην Εθνική Αντίσταση είναι συνδεμένος με την ανικανότητα, τον αριβισμό και τις ραδιουργίες.


 Απο αριστερά: Ηλίας Παπαδημητρίου  (Λιάκος), Νίκος Θεοχαρόπουλος (Σκοτίδας), Δημήτρης Κυρατζόπουλος (Φωτεινός), Αριστοτέλης Χωτούρας (Αρριανός), Νίκος Παπαστεργίου (Φουρκιώτης). Τσοτύλι Απρίλης 1943.

Στα τέλη του Φλεβάρη του 1943, ολόκληρη η περιοχή από τα Χάσια ως τον ορεινό όγκο της βόρειας Πίνδου, μέχρι τα σύνορα της Αλβανίας, βρισκόταν επί ποδός πολέμου με ελεύθερα τα κέντρα Σιάτιστα, Νεάπολη, Τσοτύλι και όλα τα χωριά με συγκροτημένες τις ομάδες του ΕΛΑΣ.
Στα Γρεβενά δρούσαν: το τμήμα από 30 άνδρες με τους Τασιανόπουλο Δημήτρη, Ευθυμιάδη Τηλέμαχο, Αεροβηματά και Θεοδωρόπουλο Τάσο. Το τμήμα από 35 άνδρες με τον ανθ/γό Γκανάτσιο Βασίλη-Χείμαρρο. Το τμήμα από 42 άνδρες με τους ανθ/γούς Παπαδόπουλο Ηρακλή, Τόλη Χρήστο-Προμηθέα και τον λοχία Παπαδημητρίου Σπύρο.
Αποφασίστηκε τη διοίκηση των τμημάτων του ΕΛΑΣ Γρεβενών να την αναλάβει ο έφεδρος υπ/γός Κυρατζόπουλος Δημήτρης (Φωτεινός), με βοηθό τον ανθ/γό Θεοχαρόπουλο Νίκο (Σκοτίδα) και τη διοίκηση των ομάδων Βοϊου, ο ανθ/γός Χοτούρας Αριστοτέλης (Αρριανός).
Στο Σινιάτσικο-Σιάτιστα από 35 άνδρες με τους ανθ/γούς Κατσόγιαννο, Ρόσιο Αλέκο-Υψηλάντη. Τμήμα 18 ανδρών με τον υπο/ρχο Βενετσανόπουλο Θωμά στον Πολύλακκο και τμήμα στη Βλάστη με τον ανθ/γό Μίχα-Θεοδωρίδη.
Στα Βέντζια τμήμα 25 ανδρών με τον ανθ/γό Ζυγούρα Δημήτρη-Παλαιολόγο.
Στην Καστοριά τμήμα 60 ανδρών σε ομάδες με τους ανθ/γούς Γιαννούλη Γιώργο, Κιουρτσιδάκη, Κουλούρη, Πατσιούρα και Μπασκάκη στην περιοχή Νεστορίου.
Οι Ιταλοί κατακτητές τρομοκρατημένοι από τη δράση των ανταρτών και τον ξεσηκωμό του λαού, κλείστηκαν στην Καστοριά και στα Γρεβενά και δεν τολμούσαν να επικοινωνήσουν με τον έξω κόσμο. Οι επικοινωνίες Καλαμπάκας-Γρεβενών, Καστοριάς-Κοζάνης μέσω Νεάπολης-Σιάτιστας και μέσω Άργους Ορεστικού-Νεάπολης είχαν διακοπεί και ήταν υπό τον έλεγχο και την κατοχή των ανταρτών. Μόνον η Καστοριά επικοινωνούσε με την Κορυτσά.
Οι ιταλικές φρουρές Γρεβενών και Καστοριάς έκαναν δραματικές εκκλήσεις στο Γενικό τους Επιτελείο στην Αθήνα, για να τους βοηθήσει να βγουν από την απομόνωση και τον κίνδυνο που τους απειλούσε. Το ιταλικό επιτελείο ανησυχούσε για την εξάπλωση της επανάστασης και για τις νικηφόρες μάχες των ανταρτών στο Σνίχοβο στις 8 του Φλεβάρη και στη Μερίτσα. Διέταξε το σύνταγμα Καστοριάς να αποκαταστήσει τη συγκοινωνία με τα Γρεβενά μέσω Κοζάνης και να ενισχύσει τη φρουρά Γρεβενών σε άνδρες και πολεμικό υλικό.
Το σύνταγμα Καστοριάς έστειλε μέσω Φλωρίνης -ο δρόμος προς το Νταούλι ελέγχονταν από τους αντάρτες- δύναμη ενισχυμένου λόχου με πολεμικό υλικό που μεταφέρονταν με 10 αυτοκίνητα. Οι πολιτικές οργανώσεις της Φλώρινας και Κοζάνης πληροφόρησαν τα τμήματα του Σινιάτσικου για την κίνηση των Ιταλών από Κοζάνη προς Γρεβενά.
Τα τμήματα των ανταρτών του Σινιάτσικου, ενισχυμένα με τις δεκαρχίες και με επικεφαλής τους ανθ/γούς Υψηλάντη, Κατσόγιαννο, Μπαρμπαλιά και τον υπομοίραρχο Βενετσανόπουλο, κατέλαβαν τα στενά του Μπουγαζιού (Βίγλα), έστησαν ενέδρα και περίμεναν τα αυτοκίνητα.
Την πρώτη Μαρτίου το πρωί, η φάλαγγα των Ιταλικών αυτοκινήτων κινήθηκε από Κοζάνη προς Γρεβενά και όταν πια όλα τα αυτοκίνητα μπήκαν στα στενά και στον κλοιό, δόθηκε το σύνθημα της επίθεσης και της εξόρμησης και σε μια ώρα ο εχθρός υπέκυψε στα αιφνιδιαστικά και καταιγιστικά πυρά των ανταρτών και παραδόθηκε, αφήνοντας 50 αιχμαλώτους, τους υπόλοιπους νεκρούς και τραυματίες, με λάφυρα εννέα αυτοκίνητα με όλον τον οπλισμό του λόχου και το πολεμικό υλικό που μεταφέρονταν για τα Γρεβενά.
Τότε το ιταλικό επιτελείο διέταξε το τάγμα Γρεβενών να κινηθεί, να καταλάβει και να κάψει τη Σιάτιστα και ταυτόχρονα τη μεραρχία Πινερόλο να κινηθεί από Θεσσαλία μέσω Ελασσόνας-Σερβίων-Κοζάνης προς την εξεγερμένη περιοχή με εντολή να καταπνίξει το κίνημα.
Αυτή ήταν η κατάσταση πριν από τη θρυλική μάχη του Φαρδύκαμπου. Ο λαός της περιοχής μας, ορεινός, περήφανος, σκληροτράχηλος, ανυπότακτος σε κάθε κατακτητή, ξεχασμένος στην τύχη του από την πολιτική ηγεσία και τα πολιτικά κόμματα της χώρας μας, συνέχισε το αλβανικό έπος με μπροστάρηδες τους κομμουνιστές και αυτούς που ξεχώρισαν στην πορεία του σκληρού αντιστασιακού αγώνα. Αυτοί λοιπόν είναι οι πρωταγωνιστές στο Φαρδύκαμπο και σ’ αυτούς ανήκει η δόξα. Αυτοί γνώριζαν καλά τον κατακτητή, ήταν νικητές και σαν νικητές ενεργούσαν.
Τις απογευματινές ώρες 4 του Μάρτη, το τάγμα Γρεβενών με δύναμη 650 ανδρών, τρία πυροβόλα και όλμους, αποφάσισε να εκστρατεύσει με στόχο να ελευθερώσει τον αιχμαλωτισμένο λόχο και να κάψει τη Σιάτιστα. Το βράδυ έφτασε στον Αλιάκμονα, κατέλαβε τη γέφυρα και διανκτέρευσε στα γύρω υψώματα. Τα τμήματα των Γρεβενών και οι δεκαρχίες των γύρω χωριών με επικεφαλής τον ανθ/στή Παπασίμο, από την πρώτη στιγμή συνέχισαν τις μικροσυγκρούσεις και παρενοχλούσαν την ελεύθερη κίνηση των Ιταλών, επιβραδύνοντας έτσι την πορεία των Ιταλών προς τη Σιάτιστα.
Τη δεύτερη μέρα, το πρωί 5 του Μάρτη, ο εχθρός έκανε σοβαρές προσπάθειες να επεκτείνει το προγεφύρωμα και να κινηθεί προς τη Σιάτιστα-Μπουγάζι, αλλά συναντά σοβαρή αντίσταση από τα τμήματα της Σιάτιστας και από τα νώτα δέχεται χτυπήματα από τα τμήματα των Γρεβενών. Παρ’ όλα αυτά είχαν προχωρήσει αρκετά. Είχαν φτάσει στη διασταύρωση των δρόμων από Κοζάνη-Γρεβενά-Νεάπολη, στα αμπέλια και στα ριζά του βουνού της Σιάτιστας.
Αυτό που δυσκόλευε πιο πολύ την κατάσταση ήταν ότι δεν υπήρχε ενιαία διοίκηση στα αντάρτικα τμήματα. Η παλικαριά είναι πράγματι ένα από τα απαραίτητα στοιχεία, όμως αυτό μόνο δεν αρκεί. Οι επικεφαλής των αντάρτικων ομάδων της περιοχής ήταν ικανοί και επιδέξιοι, όμως έλειπε ο συντονισμός και η ενιαία διοίκηση. Αυτό απαιτούσε η δημιουργηθείσα κατάσταση. Το πρόβλημα απασχόλησε τις πολιτικές οργανώσεις του ΕΑΜ και του ΚΚΕ τα οποία ανέθεσαν τη διοίκηση της μάχης και των επιχειρήσεων στον Δημήτρη Κυρατζόπουλο-Φωτεινό, γνωστό από νωρίτερα στον πληθυσμό της επαρχίας Γρεβενών-Βοΐου ως προϊστάμενο των ταχυδρομείων Γρεβενών και Τσοτυλίου, αλλά και γνωστό στους αξιωματικούς της μεραρχίας από τις διαβιβάσεις στον ελληνο-ιταλικό πόλεμο και στους υπαλλήλους της περιοχής.
Η Διοίκηση που είχε την έδρα της στο μοναστήρι Τσουρούσνο έδωσε σε κάθε τμήμα τη δική του αποστολή. Τα τμήματα της Σιάτιστας να επιτεθούν στις 06.00 ώρα το πρωί στις 6 Μαρτίου από την κατεύθυνση Αμπέλια-δημόσιος δρόμος, σε στενή συνεργασία με τα τμήματα Βεντζίων που δρούσαν από νότο και να επιτηρούν το δρόμο Κοζάνης-Γρεβενών. Τα τμήματα των Γρεβενών να επιτεθούν από δυτικά και να καταλάβουν τα υψώματα ανατολικά της γέφυρας και να κινηθούν προς το πεδίο της μάχης. Τα τμήματα Βοΐου με 4 διμοιρίες από 35 άνδρες η κάθε μια με διοικητή τον Σκοτίδα, να επιτεθούν από τα βόρεια και Β.Δ. υψώματα της Βρογγίστας.
Από διάφορες κατευθύνσεις κατέφθαναν δεκαρχίες και δυνάμωνε ο κλοιός γύρω από το τάγμα των Ιταλών.
Ο εχθρός στις 5 Μαρτίου διανυκτέρευσε πάνω στο δρόμο Γρεβενών-Κοζάνης και οργανώθηκε στα γύρω υψωματάκια και ήταν βέβαιος για την εύκολη πορεία προς τη Σιάτιστα την επόμενη μέρα. Είχαν τη εντύπωση ότι οι αντάρτες διαλύθηκαν ή υποχώρησαν, δεν πίστευαν ότι θα συνεχίσουν τις συγκρούσεις για τρίτη ημέρα και πίστευαν ότι θα τους ερχόταν βοήθεια από τις γειτονικές φρουρές.
Τις πρωινές ώρες της 6 Μαρτίου, ταυτόχρονα και την καθορισμένη περίπου ώρα, σύμφωνα με τις εντολές και τις οδηγίες του διοικητή της μάχης, τα τμήματα από όλες τις κατευθύνσεις με άλματα έφτασαν τον εχθρό στα 400 και άλλα στα 600 μέτρα και τον κύκλωσαν από ‘ολες τις πλευρές και άρχισαν εναντίον του σφοδρά πυρά. Ο εχθρός έκανε σοβαρή προσπάθεια να βγει από τη δύσκολη θέση, χρησιμοποιώντας άφθονα τα μέσα πυρός και την αεροπορία, εκτός του πυροβολικού που είχε καταστεί άχρηστο λόγο των κοντινών αποστάσεων των μαχητών από τον εχθρό. Η μάχη εξακολουθεί να είναι σκληρή και αμφίρροπη. Ο εχθρός όλο και περισφίγγεται από παντού, η θέση του από ώρα σε ώρα γίνεται πιο δύσκολη και επικίνδυνη. Παρ' όλα αυτά εξακολουθεί να βάζει εναντίον των τμημάτων μας, ελπίζοντας ότι θα έρθουν προς βοήθεια νέες δυνάμεις.
Παράλληλα όμως στη Διοίκηση που κατηύθυνε τη μάχη, η παράταση και η αντίσταση των Ιταλών της έφερνε μεγάλες δυσκολίες και την έβαζε σε καινούργια προβλήματα για λύση. Στη δοσμένη στιγμή μια ήττα μας στο Φαρδύκαμπο μετά την ήττα του κινήματος αντίστασης τον Σεπτέμβρη- Οκτώβρη του 1941 στην Ανατολική Μακεδονία, θα σήμαινε την ήττα του κινήματος αντίστασης όχι μόνο στη Μακεδονία, αλλά θα είχε επίδραση στη Θεσσαλία, την Ήπειρο και αλλού. Η μάχη του Φαρδύκαμπου ήταν η πρώτη μάχη και μια δεύτερη ήττα θα σήμαινε δεινά και καταστροφές, θα δυνάμωνε τους λεγεωνάριους, θα επέκτεινε τη βουλγαρική κατοχή σε ολόκληρη τη Μακεδονία και θα δυνάμωνε το αυτονομιστικό κίνημα. Και την περίοδο αυτή στη Μακεδονία δεν υπήρχε καμιά άλλη εθνική, πατριωτική οργανωμένη δύναμη, που θα αντιστεκόταν στους κατακτητές.
“Όλα αυτά τα προβλήματα, όλες αυτές οι εικόνες, -γράφει ο Φωτεινός- περνούσαν και πρόβαλλαν μπροστά μου σαν κινηματογραφική ταινία και με κρατούσαν σε μια κατάσταση έξαρσης και εγρήγορσης, αναζητούσα λύσεις και διεξόδους. Δεν με χωρούσε ο τόπος, σαν να καθόμουν σε αναμμένα κάρβουνα”. Οι επαφές με τα τμήματα γίνονται πιο στενές. Τον κύριο και αποφασιστικό παράγοντα τώρα τον παίζουν οι μαχητές και οι αξιωματικοί που βρίσκονται και μάχονται στην πρώτη γραμμή. Η πρωτοβουλία είχε περάσει στους αξιωματικούς και τους μαχητές της κάθε μονάδας και του κάθε τμήματος, στα χέρια τους ήταν όλη η δύναμη, σε αυτούς στηρίζονταν όλη η ελπίδα. Όλοι αυτοί μαχητές και αξιωματικοί είχαν κατανοήσει καλά την αποστολή και το σκοπό τους, δεν χρειάζονταν και δε ζητούσαν άλλες οδηγίες και διαταγές.
«Οι δυνάμεις κατοχής δεν υπολόγισαν έναν σοβαρό παράγοντα, την απόφαση που είχε πάρει ολόκληρος ο λαός της περιοχής να αγωνιστεί για τη λευτεριά του. Έτσι στις 6 το πρωί όλα τα τμήματα εξόρμησαν από όλες τις κατευθύνσεις. Ο εχθρός παρά τον εφοδιασμό, γρήγορα συνήλθε και έκανε προσπάθειες για να βγει από τη δύσκολη θέση. Τα αεροπλάνα που έφτασαν, δεν πτόησαν τους αντάρτες. Ο εχθρός όλο και περισφίγγεται από παντού. Θα μπορούσαμε να περιγράψουμε όλες τις φάσεις και τις δυσκολίες που δημιουργούσε η παράταση της μάχης. Ύστερα από σκέψη και ανταλλαγή γνωμών που είχα με τον Κοντονάση, σαν τον μόνο συνεργάτη, καταστρώσαμε το σχέδιο: στις 18.30 ώρα, αρχίζει η γενική επίθεση για το τσάκισμα και την αιχμαλωσία του εχθρού και σε περίπτωση που η έφοδός μας αποτύχει, τότε τα τμήματά μας στις 20.30 να αρχίσουν την υποχώρηση, εκμεταλλευόμενα το σκότος, αφήνοντας ελαφρές ομάδες για παρακολούθηση και ενόχληση του εχθρού.
Ήταν πια σκοτάδι και κανείς δεν ήξερε τι γίνονται οι διπλανοί του, είχε χαθεί η σύνδεση. Το κάθε τμήμα δρούσε πρωτοβουλιακά και αυτοκέφαλα μ' ένα μόνο σκοπό: ν' ανατρέψει τον εχθρό και να τον καταβάλει. Οι Ιταλοί τα έχασαν, ζητούσαν έξοδο και σωτηρία. Αυτή τη στιγμή εκμεταλλεύονται επιτυχημένα τα τμήματα της Σιάτιστας και αρχίζουν να αφοπλίζουν τους Ιταλούς που παραδίνονται αμαχητί και πετούν τα όπλα τους.
Κανείς δεν μπορούσε να έχει τη στιγμή εκείνη την ακριβή εικόνα της κατάστασης. Το σκοτάδι και η σύγχυση που επικρατούσε τα σκέπαζε όλα. Η επικοινωνία της διοίκησης με τα τμήματα είχε διακοπεί. Τα πυρά γενικά από 20:15 είχαν αραιώσει και στις 20:30 είχαν διακοπεί τελείως και επικρατούσε απόλυτη ησυχία. Σε λίγο ο σύνδεσμος έφερε την πληροφορία από τα τμήματα της Σιάτιστας ότι ο εχθρός παρέδωσε τα όπλα και είναι αιχμάλωτος.
Αποτελέσματα της μάχης: 40 νεκροί και τραυματίες, 603 αιχμάλωτοι, μεταξύ των οποίων 18 αξιωματικοί με τον διοικητή τους ταγματάρχη Περόνε Πασκονέλι.
Λάφυρα: όλος ο οπλισμός του τάγματος, 3 πυροβόλα των 6,5 με 300 βλήματα, όλμοι, πολυβόλα και τα μεταγωγικά του τάγματος. Απώλειες δικές μας: νεκροί 3 και 15 τραυματίες.»


Δημήτρης Κυρατζόπουλος-Φωτεινός
Η μάχη του Φαρδύκαμπου. 4-6 Μαρτίου 1943.
Πολλοί προσπάθησαν να παρουσιάσουν τη μάχη του Φαρδύκαμπου ως αυθόρμητη, ακαθοδήγητη, με ανοργάνωτο λαό, με μπουλούκια και ασκέρια. Ήταν μάχη τριών ημερών κατά μέτωπο με τον εχθρό και οργανωμένη από τους νικητές του αλβανικού μετώπου. Σ’ αυτούς ανήκει η δόξα, αυτοί γνώριζαν καλά τον κατακτητή.
Ο Φαρδύκαμπος ήταν ο επίλογος του ενιαίου κινήματος της Εθνικής Αντίστασης στην περιοχή Γρεβενών-Βοΐου. Η διαμάχη περί το ποια παράταξη δικαιούται τη δόξα είναι μύθος. Η νομαρχιακή επιτροπή του ΕΑΜ Κοζάνης με επικεφαλής τον φλογερό πατριώτη ποιμενάρχη αείμνηστο μητροπολίτη Κοζάνης Ιωακείμ, θέλοντας να επανδρώσει το ρωμαλέο απελευθερωτικό κίνημα με μόνιμους ανώτερους αξιωματικούς, ήρθε σε επαφή με τη φρουρά αξιωματικών Κοζάνης και υπέγραψε πρωτόκολλο τιμής, στο οποίο οι αξιωματικοί αναλάμβαναν την υποχρέωση να προσχωρήσουν στον ΕΛΑΣ. Δυστυχώς όμως δεν κράτησαν το λόγο τους. Δυο μέρες πριν τη μάχη του Φαρδύκαμπου μερικοί αξιωματικοί προσχώρησαν στον ΕΛΑΣ. Προσπάθησαν πραξικοπηματικά να εξοντώσουν τους αρχηγούς του απελευθερωτικού κινήματος. Αποσιωπείται ο ρόλος τους στα Σέρβια, στο Μπουγάζι, στον Αυγερινό και στο Μελάνθιο αμέσως μετά τη μάχη στο Φαρδύκαμπο. Η υπόθεση με τους αξιωματικούς αποτελεί άλλο σοβαρό θέμα, που στη δοσμένη στιγμή δεν έχουμε τη δυνατότητα να το αναπτύξουμε.

Η περίοπτη προσφορά της χώρας μας στο συμμαχικό στρατόπεδο και σε ολόκληρη την ανθρωπότητα δεν έγινε θύμα της ευρωπαϊκής πραγματικότητας, αλλά θύμα του δωσιλογισμού, που κυνήγησε με λυσσαλαίο μίσος την Εθνική Αντίσταση. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός που η περιοχή μας έγινε το ολοκαύτωμα του εμφυλίου πολέμου.
Σε ό,τι αφορά τα δυο σημαντικά ιστορικά γεγονότα, το Γοργοπόταμο και το Φαρδύκαμπο, η διαφορά τους είναι η εξής: Το πρώτο είναι έργο επαγγελματιών στρατιωτικών. Το δεύτερο είναι έργο λαϊκής εξέγερσης. Το πρώτο προωθείται από τον συμμαχικό παράγοντα και διέκοψε προσωρινά τη συγκοινωνία με το Νότο, το δεύτερο, όσο κι αν θέλει η πολιτική σκοπιμότητα να μειώσει την ιστορική του σημασία, απείλησε την αποκοπή του Νότου από το Βορρά, μόνιμα, κατά τη διάρκεια της κατοχής και ανάγκασε τους Γερμανούς κατακτητές να ιδρύσουν στη Θεσσαλονίκη ειδικό στρατηγείο.
Το καθολικό αντιστασιακό έργο του λαού της περιοχής επιτεύχθηκε με την ακούραστη δουλειά των αγωνιστών της περιοχής κάτω από τεράστιες δυσκολίες και αντιξοότητες. Ανακόπηκε από την ηττοπάθεια των αξιωματικών του ΥΒΕ, από τη σύμπτυξη, την ανασυγκρότηση των τμημάτων, το χτύπημα των τοπικών στελεχών και την καθιέρωση του συντηρητισμού, της αναμονής και τις ίντριγκες. Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν η παρουσία των Άγγλων, στην αρχή ως συμμαχικών συνδέσμων και στη συνέχεια ως υπεύθυνων ρυθμιστών, ανακόπτοντας έτσι την ενότητα και την ορμή της νικηφόρας επανάστασης με τα γνωστά επακόλουθα.


Προσφώνηση Φωτεινού στο Φαρδύκαμπο.
Ο Δημήτρης Κυρατζόπουλος-Φωτεινός προσφωνεί στο Φαρδύκαμπο. Μάης 1979.


ΣΤΑ 72 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

ΣΤΑ 72 ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΦΑΣΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ Β’ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

Τρίτη, 30/05/2017 - 17:00
Χρήστος Παπαδημητρίου

Η ΕΛΛΑΔΑ ΑΛΛΑΞΕ ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ Β' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Στις 8 και 9 του Μάη γιορτάστηκε η 72η επέτειο της μεγάλης νίκης στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο. Οι Βρυξέλλες έπρεπε να τιμήσουν την Ελλάδα που άλλαξε την πορεία του Β’ Παγκόσμιου πολέμου! Αλλά...

Με το πέρασμα του χρόνου οι άνθρωποι, και ιδιαίτερα οι “Μεγάλοι” του σημερινού κόσμου ξέχασαν τη συμβολή της Ελλάδας στο Β’ Παγκόσμιο πόλεμο. Η ιστορία όμως δεν ξεχνάει. Κι ακόμα ηχούν τα λόγια που οι μεγάλοι της εποχής του πολέμου αφιέρωσαν στους άθλους του Έλληνα στρατιώτη. Ξέχασε και η δική μας πολιτική ηγεσία να θυμίσει στην τοκογλυφική μάζωξη των Βρυξυλλών τη συμβολή της πατρίδας μας στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, η οποία τους έβγαλε απ’ το βαθύ λήθαργο του φασισμού που τους είχαν βάλει οι ορδές του Χίτλερ το Μάη του 1940, με ίσες δυνάμεις των αντιπάλων, σε έμψυχο και άψυχο υλικό.
O Χίτλερ πάντοτε έθετε τον Μουσολίνι προ τετελεσμένων γεγονότων και αυτή τη φορά ο Μουσολίνι με το λάθος του, θέλησε να του το ανταποδώσει με το ίδιο νόμισμα, λέγοντας ότι ο Χίτλερ θα μάθει από τις εφημερίδες ότι κατέλαβα την Ελλάδα.
Το σχέδιο του Άξονα για τα Βαλκάνια ήταν ότι με βαθμιαία διπλωματική πίεση θα κατόρθωνε να τα εντάξει στη Νέα Τάξη πραγμάτων και μόνον το Μάρτη του 1941 θα επέμβαινε δυναμικά.
Η επίθεση των Ιταλών στις 28 Οκτωβρίου του 1940 έμελλε να κάνει το μήνα αυτό με το “ΟΧΙ” των Ελλήνων, έναν από τους μοιραίους μήνες του πολέμου, έναν από τους μήνες, που έδωσε καινούργια τροπή στον πόλεμο. Χάλασε τα σχέδια του Άξονα στα Βαλκάνια.
To “OXI” των Ελλήνων ήταν η πρώτη νίκη των συμμάχων ενάντια στον Άξονα, όταν οι σύμμαχοι τον θεωρούσαν αήττητο, αναπτέρωσε τους λαούς της Ευρώπης, βάζοντας σε κίνδυνο τη γερμανική θέση στα Βαλκάνια, υποχρεώνοντάς την στην αναθεώρηση των σχεδίων της.
Για τις νίκες των Ελλήνων στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο με τους Ιταλούς και τους Γερμανούς στη στεριά και τη θάλασσα, δεν υστερούν σε θαυμασμό και οι μεγάλοι μας σύμμαχοι.

Ο Winston Churchill έλεγε: “Είχα φθάσει στην Νέα Υόρκη τον Ιούλιο του 1940 μετά την ήττα των συμμάχων στο Δυτικό Μέτωπο, καταλυπημένος από την κατάκτηση της Ευρώπης και την απομόνωση της Αγγλίας. Οι ελπίδες μας όλων στηρίζονταν στην Αμερική. Η Ελληνική Νίκη -η πρώτη ήττα του Άξονα- διέλυσε το μύθο του αήττητου και εγκαρδίωσε τους φίλους της ελευθερίας απανταχού ενισχύοντας την πεποίθηση στην τελική νίκη”.
“Οι ελληνικές επιτυχίες στην Αλβανία οικοδομούν την πρώτη νίκη των συμμάχων, σε μια στιγμή που ο Άξονας φαινόταν αήττητος...
Το θάρρος και η δύναμη της ψυχής που επιδεικνύονται σ’ αυτές τις οδυνηρές περιστάσεις, αποτελούν για τα Ηνωμένα Έθνη πηγή έμπνευσης... Εάν δεν ήταν η ανδρεία των Ελλήνων και το θάρρος τους, η έκβαση του Β’ Παγκοσμίου πολέμου θα ήταν ακαθόριστη... Ο επικός αγώνας της Ελλάδας συνετέλεσε στην ματαίωση των σχεδίων του Χίτλερ να κατακτήσει τον κόσμο”.

Ο Сталин: “Εάν οι Ρώσοι κατόρθωσαν να προβάλλουν αντίσταση στην είσοδο της Μόσχας για να σταματήσουν και να αποτρέψουν το γερμανικό χείμαρρο, το οφείλουν στους Έλληνες, οι οποίοι καθυστέρησαν τις γερμανικές μεραρχίες, την ώρα που θα μπορούσαν να μας κάνουν να γονατίσουμε”.

Ο στρατάρχης Жуков: “Ανεξάρτητα από αυτό που οι μελλοντικοί ιστορικοί θα πουν, αυτό που μπορούμε να πούμε τώρα, είναι ότι η Ελλάδα έδωσε στο Μουσολίνι ένα αξέχαστο μάθημα, ότι ήταν το κίνητρο για την επανάσταση στη Γιουγκοσλαβία, ότι κράτησε τους Γερμανούς στην ηπειρωτική χώρα και στην Κρήτη για έξι εβδομάδες, ανέτρεψε τη χρονολογική σειρά όλων των σχεδίων της Γερμανικής Ανώτατης Διοίκησης και έφερε έτσι μια γενική αντιστροφή ολόκληρης της πορείας του πολέμου και νικήσαμε”.
Τα λόγια του μεγάλου στρατάρχη, από τους κορυφαίους της νίκης στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο ως κορυφαίου στρατιωτικού και όχι ως πολιτικού, μετρούν πολύ και ανατρέπουν όποιες αμφιβολίες διατυπώσουν ιστορικοί.

Ο στρατηγός George Alexander: “Είμαι ανίκανος να δώσω το κατάλληλο εύρος της ευγνωμοσύνης που αισθάνομαι για την ηρωική στάση του λαού και των ηγετών της Ελλάδας.”

Ο Franklin Roosevelt: “Ο αγώνας της Ελλάδας στον πόλεμο αποτελεί φωτεινό παράδειγμα για όλα τα έθνη... Οι Έλληνες δίδαξαν την αξιοπρέπεια στο πέρασμα των αιώνων. Όταν όλος ο κόσμος έχασε την ελπίδα του, οι Έλληνες τόλμησαν να αμφισβητήσουν το αήττητο του γερμανικού τέρατος, υψώνοντας απέναντί του το υπερήφανο πνεύμα της ελευθερίας... Στις 10 Απριλίου 1941, μετά από την ελληνική συνθηκολόγηση με τη Γερμανία, βόρεια οχυρά της Ελλάδας παραδίνονται. Οι Γερμανοί εκφράζοντας το θαυμασμό τους στους Έλληνες στρατιώτες δήλωσαν ότι είναι τιμημένοι και υπερήφανοι έχοντας ως αντίπαλό τους έναν τέτοιο στρατό και ζήτησαν να επιθεωρήσει ο Έλληνας διοικητής το γερμανικό στρατό σε μια ένδειξη τιμής και αναγνώρισης! Η γερμανική σημαία αναρτήθηκε μόνο μετά την πλήρη απόσυρση του ελληνικού στρατού.
Η Ελλάδα έδωσε το παράδειγμα, το οποίο, ο καθένας από μας πρέπει να ακολουθήσει μέχρις ότου, οι σφετεριστές της ελευθερίας, οπουδήποτε της γης ευρίσκονται, υποστούν τη δίκαια καταδίκη τους”.

Ο Νίκολ Μακ-Βη, πρέσβης των Η.Π.Α. στην Αθήνα μετέδιδε ενθουσιασμένος: “Οι Έλληνες αποδείχθηκαν μεγάλοι μαχητές και ξεπερνούν στη Γραμμή Μεταξά εκείνα που ήδη έκαναν εναντίον των Ιταλών. Στον τιμητικό κατάλογο των νικητριών χωρών, το όνομα της Ελλάδας θα καταχωρηθεί πολύ ψηλά, αν όχι στην ψηλότερη θέση”.
Το πόσο ψηλά μας καταχώρησαν το έδειξαν πολύ σύντομα, ξέχασαν τη Χάρτα του Ατλαντικού, μας οδήγησαν στον εμφύλιο και μας καταχωρούν και σήμερα πολύ ψηλά χωρίς φυσικά την έλλειψη των “περήφανων” δικών μας κομπραδόρων που είναι ασυναγώνιστοι στη δουλοπρέπεια και την υποτέλεια παγκοσμίως... Οι Έλληνες είναι ακατανίκητοι όταν έχουν ηγεσία.

Ο Ντε Γκωλ: “Η στάση της Ελλάδος δημιουργεί γι’ αυτήν δικαιώματα αναμφισβήτητα... Η Ελλάδα είναι το σύμβολο της βασανισμένης, ματωμένης αλλά ζωντανής Ευρώπης. Δεν ήταν ποτέ μια ήττα τόσο αξιότιμη για εκείνους που την υπέστησαν.”
Δεν υστέρησαν σε επαίνους και θαυμασμό πολλοί πρώην πρωθυπουργοί και διπλωμάτες από την Ευρώπη και την Αμερική και ο διεθνής τύπος και οι ραδιοφωνικοί σταθμοί, αλλά εδώ περιορίζομαι μόνο στην αναφορά της τουρκικής εφημερίδαςBahidη οποία σε μια πρόταση μόνο συμπυκνώνει τον παγκόσμιο θαυμασμό: “Η Ελλάς αποτελεί για όλο τον κόσμο παράδειγμα γενναιότητας”.
Ήταν η επίθεση της άνοιξης από 9-15 Μαρτίου 1941 όπου με 30 μεραρχίες ο ίδιος ο Μουσολίνι διηύθυνε την επιχείρηση Primavera, που απέτυχε παταγωδώς και απογοητευμένος και ταπεινωμένος έφυγε για τη Ρώμη, παρά την βρετανική ολιγωρία.
Από τις μυστικές επιστολές του Χίτλερ προς τον Μουσολίνι προκύπτει και ένα άλλο σημαντικό γεγονός που επιβεβαιώνει την αλλαγή της πορείας του Β’ Παγκοσμίου πολέμου.

Ο Χίτλερ έγραφε:
“Το 1940 και τον Ιανουάριο του 1941 αποφάσισα να βάλω το σύρτη στη δυτική είσοδο της Μεσογείου. Για τον σκοπό αυτό συναντήθηκα με τον Πρόεδρο της Ισπανικής Κυβέρνησης. Αν επερχόταν τότε η συμφωνία, θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί το μεγάλο μεσογειακό σχέδιό μου... Η ατυχής αρχική έκβαση της Μάχης της Ελλάδος ενθάρρυνε τους Άγγλους να επιτεθούν νικηφόρα στη Λιβύη. Και τότε, για πρώτη φορά, ο στρατηγός Φράνκο φάνηκε διστακτικός. Από τότε όλες οι μελλοντικές προσπάθειες να πεισθούν οι Ισπανοί να μπουν στον πόλεμο στο πλευρό μας αποδείχθηκαν μάταιες.Όσον αφορά τις στρατιωτικές συνέπειες, αυτές απέβησαν, Ντούτσε, σοβαρές εις το έπακρον. Η Αγγλία θα έχει στη διάθεσή της ένα σχετικό αεροπορικών βάσεων, οι οποίες θα τη φέρουν όχι μόνον πλησιέστερα στις πετρελαιοπηγές του Πλοέστι, αλλά και σε άμεση γειτνίαση με όλη τη Νότια Ιταλία και ιδιαιτέρως με τους λιμένες επιβιβάσεως της Ιταλίας και Αλβανίας. Δεν τολμώ ούτε καν να αναλογισθώ τις επιπτώσεις αυτής της κατάστασης.”

Στο ημερολόγιό του στις 4 και 11 Δεκεμβρίου του 1940, οJoseph Goebbels σημειώνει: ”Οι Ιταλοί υφίστανται από τους Έλληνες τη μια πανωλεθρία μετά την άλλη. Το όλο σχέδιο είναι σαθρό απ’ άκρη σ’ άκρη.
Συζητώ με τον Jodl την ελληνική εκστρατεία. Οι κρίσεις του για την στρατιωτική άποψη της επιχείρησης είναι απαισιόδοξες. Η Ρώμη έχει πραγματικά βάλει τροχοπέδη στα σχέδιά μας”.
Ο νικηφόρος πόλεμος της Ελλάδας ενάντια στον ιταλικό φασισμό, συνέβαλε και στην ανατροπή της φιλογερμανικής κυβέρνησης του πρωθυπουργού Τσβέτκοβιτς στη Γιουγκοσλαβία.  Ήταν όμως πολύ αργά για την Γιουγκοσλαβία να οργανώσει την αντίσταση στις γερμανικές στρατιές τις πρώτες μέρες της εισβολής.
Κάθε μέρα επί δυο μήνες που η γερμανική αεροπορία ασχολούνταν στην Ελλάδα με την εκκένωση των συμμαχικών στρατευμάτων, επέτρεψε στη σταθεροποίηση της κατάστασης των Άγγλων στη Λιβύη και απέτρεψε τη μεταφορά πολεμικού υλικού στο Τομπρούκ.

Το Φεβρουάριο του 1945 ο Χίτλερ ομολόγησε στους στρατηγούς του τα αίτια καθυστέρησης της επίθεσης στη Σοβιετική Ένωση λέγοντας: “Αναγκασθήκαμε παρά τη θέλησή μας να επέμβουμε στα γεγονότα των Βαλκανίων, απ’ όπου ακολούθησε αναπόφευκτα η καταστρεπτική καθυστέρηση της προετοιμασίας μας κατά της Ρωσίας”.
Σε συνομιλίες με τον Μαρτίν Μπόρμαν, ο Χίτλερ χαρακτήριζε την εκστρατεία του Μουσολίνι στην Ελλάδα ως “την αφορμή που χάσαμε τον πόλεμο”.
Και στο συμμαχικό δικαστήριο της Νυρεμβέργης οι Γερμανοί στρατηγοί αποκάλυψαν ότι αρχικώς η εκστρατεία κατά της Ρωσίας θα άρχιζε την 11η, 15η, ή το πολύ την 18η του Μάη. Πέρα τούτων, η ελληνική αντίσταση επέφερε αναστάτωση στα γερμανικά σχέδια για την εκδίωξη των Βρετανών από την Αίγυπτο και την Ανατολική Μεσόγειο, καθυστέρησε τόσο ώστε να μην παρουσιάζει για τους Γερμανούς τα πλεονεκτήματα εκείνα και τις προϋποθέσεις μοναδικές, οι οποίες υπήρχαν και δεν έγινε δυνατόν να επανέλθουν ποτέ.
Η αντίσταση του λαού μας, όχι μόνο καθυστέρησε για έξι εβδομάδες την επιχείρηση “Μπαρμπαρόσα”, αλλά ευνόησε πολύ τους “συμμάχους” μας Άγγλους, γιατί ο χρόνος αντίστασης της “μικρής Ελλάδος” κατά της Ιταλίας τους έδωσε τη δυνατότητα να φέρουν το 1941 πάνω από 700 χιλιάδες στρατό από τις αποικίες μέσω του Σουέζ και να εξασφαλίσουν ναυτική και χερσαία υπεροχή στην Ανατολική Μεσόγειο και στην Εγγύς και Μέση Ανατολή. Έτσι έκοψαν το δρόμο των Γερμανοϊταλών προς την Αίγυπτο, την Κύπρο, το Λίβανο, την Παλαιστίνη, τη Μεσοποταμία και το Ιράν.
Η ισχυροποίηση της Αγγλίας στην Ανατολική Μεσόγειο ανέκοψε και τις ορέξεις της Τουρκίας προς τον Καύκασο και την ανάγκασε να κλειδώσει στο χρονοντούλαπο τις μυστικές διαπραγματεύσεις με την εχθρική πάντα Γερμανία προς την Ελλάδα και να κρατήσει ουδέτερη στάση. Πιστή πάντα στα σχέδια του Χίτλερ η Τουρκία απέρριψε όλες τις προσπάθειες των συμμάχων να την πείσουν να κηρύξει τον πόλεμο κατά του Άξονα. Ο Τσόρτσιλ στον 6ο τόμο των απομνημονευμάτων του αναφέρεται στο γεγονός αυτό. “Δεν ξέρουμε ποια θα ήταν η εξέλιξη του πολέμου αν η Τουρκία κήρρυτε τον πόλεμο κατά της Σοβιετικής Ένωσης από την πλευρά του Καυκάσου”.
Τα χαράματα 6 Απριλίου τα γερμανικά στρατεύματα ξεκινούν να προσβάλλουν την ελληνοβουλγαρική μεθόριο στην οχυρωματική “γραμμή Μεταξά”. Εδώ, στο οχυρό Ρούπελ, καθώς η στενωπός του είναι η κύρια δίοδος εισβολής στην Ελλάδα από τη Βουλγαρία, γράφτηκε μια από τις επικότερες και συγκλονιστικότερες σελίδες του ελληνογερμανικού πολέμου, ένα νέο “ΟΧΙ” στο γερμανικό φασισμό, όπου ακόμα και ο εχθρός ένιωθε την ανάγκη να εκθειάσει την ελληνική ανδρεία με δέος, συμπάθεια και θαυμασμό.
Ο επικεφαλής των δυνάμεων εισβολής στρατάρχηςFon Listστην Ημερήσια Διαταγή αναγνώριζε τη “γενναιότητα των Ελλήνων στρατιωτών” και συνιστούσε “εις τους Γερμανούς να τους μεταχειριστούν όπως αξίζει εις γενναίους στρατιώτας...”.
Στο ανακοινωθέν που εξέδωσε το Στρατηγείο του Χίτλερ, στις 11 Απριλίου 1941, ανέφερε τα ακόλουθα: “Εκλεκτά Ελληνικά στρατεύματα υπεράσπισαν με εντελώς εξαιρετικόν ηρωισμόν τα οχυρά της γραμμής Μεταξά. Προεκλίθηκαν κατ' αυτόν τον τρόπο συγκρούσεις εξ’ εγγυτάτης αποστάσεως, τόσον πείσμονες και έντονοι, όσον δεν είχον λάβει μέχρι τούδε εις κανένα άλλον πολεμικόν θέατρον”.
Γερμανός αξιωματικός της αεροπορίας για την αντίσταση του στρατού μας κατά των Γερμανών στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη έλεγε στον αντιστράτηγο Δέδε ότι οι στρατιώτες μας ήταν ο πρώτος και τελευταίος στρατός στον οποίο τα αεροπλάνα κάθετου εφόρμησης Στούκας δεν έσπερναν πανικό. “Αντί να φεύγουν αλλόφρονες όπως γινόνταν στη Γαλλία και στην Πολωνία, μας πυροβολούσαν από τις θέσεις τους”.

Και ο Χίτλερ δήλωνε στο χιτλερικό Ράιχσταγκ: “Η ιστορική δικαιοσύνη μου επιβάλλει να διαπιστώσω ότι μεταξύ των εχθρών οι οποίοι βρίσκονταν απέναντι μας, ο Έλλην στρατιώτης προ πάντων πολέμησε με το μεγαλύτερο θάρρος. Παρεδόθη μόνον, όταν η εξακολούθησης της αντιστάσεως δεν ήταν πλέον δυνατή και δεν είχε πλέον κανένα λόγο”.
Ακολούθησε η μάχη της Κρήτης που θα τον κάνει έξω φρενών. H μάχη της Κρήτης κόστισε στους Γερμανούς την καταστροφή της 7ης αεροκίνητης μεραρχίας, η οποία αποτελούσε την αιχμή της γερμανικής λόγχης, καλά εκπαιδευμένη και τυφλά αφοσιωμένη στον Φύρερ. Το μάθημα της Κρήτης άλλαξε τα σχέδια του Χίτλερ για παρόμοια αεροπορική απόβαση στην Κύπρο, στο Λίβανο και στην Παλαιστίνη. Καθυστέρησε την επίθεση στη Σοβιετική Ένωση και σε όλη τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου πολέμου η Γερμανία δεν μπόρεσε να δημιουργήσει παρόμοια αεροκίνητη μεραρχία.
Προκαλούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι απαντήσεις του υπουργού της πολεμικής βιομηχανίας του Χίτλερ Σπέερ για το “ΟΧΙ” των Ελλήνων. “Ο Χίτλερ μετά το 1942 στις διμερείς συζητήσεις μας, κάνοντας κατά κάποιο τρόπο απολογισμό της μέχρι τότε πορείας του πολέμου, τερμάτιζε πάγια τους συνήθως μακροσκελείς του μονολόγους με το να αναθεματίζει το χάσιμο πολύτιμου χρόνου στην Ελλάδα.Κι’ αυτό που τον είχε κυριολεκτικά εξοργιώσει τα τελευταία χρόνια, ήταν ότι είχε συνειδητοποιήσει, ότι “όλη η στρατηγική σύλληψη, που είχε διαμορφώσει ετοιμάζοντας τον πόλεμο κατά της Ρωσίας, εξουδετερώθηκε απ’ τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο.Κι' εγώ προσωπικά κι' όλοι οι αξιωματούχοι του Γ’ Ράιχ, -λέει ο Σπέερ- μείναμε έκπληκτοι από το γεγονός ότι μια περιοχή που δεν την φανταζόμασταν κανείς στα Βαλκάνια, παρουσίασε το φαινόμενο αυτό της αντίστασης των Ελλήνων.
Και όταν την άνοιξη του 1945 ο Χίτλερ έχασε τον πόλεμο, η ιστορία αυτή του πολέμου με την Ελλάδα τον έκανε νευρικό γιατί απέδιδε την ήττα στη Ρωσία στο χάσιμο των κρίσιμων εβδομάδων του Μαΐου του 1941”.
Η θάλασσα υπήρξε πάντα το λίκνο, το προπύργιο και ο θρόνος της ζωής και της ελευθερίας της φυλής μας. Οι θυσίες και η τόλμη του πολεμικού και εμπορικού μας ναυτικού είναι εφάμιλλες με το ολοκαύτωμα του στρατού μας στη χερσαία Ελλάδα.
Μέχρι τον Απρίλη του 1941 και ο πολεμικός μας στόλος, με βάση εξόρμησης τη Σαλαμίνα, απλώνεται μέχρι τις ακτές της Αδριατικής και προσβάλλει καίρια τις στρατιωτικές θαλάσσιες νηοπομπές των Ιταλών. Οι άθλοι των υποβρυχίων “Παπανικολής”, “Λάμπρος Κατσωνης”, “Νηρεύς”, “Τρίτων” περνάνε στην περιοχή του θρύλου.
Από τον Απρίλη όμως του 1941, με την αρχή της τριπλής κατοχής, μέχρι τον Οκτώβρη του 1944, ο στόλος και τα υποβρύχιά μας φεύγουν σαν τα αποδημητικά πουλιά από τη μητέρα-πατρίδα για τη συνέχιση της μάχης της Ελλάδας με βάσεις πλέον εξόρμησης την Αίγυπτο, τη Μέση Ανατολή, τη Μάλτα και τους πέντε ωκεανούς.

Οι σύμμαχοι χαρακτήρισαν το εμπορικό μας ναυτικό “τέταρτο όπλο”. Στο θαλάσσιο μέτωπο των πέντε ωκεανών με νηοπομπές από τα λιμάνια των ΗΠΑ, του Καναδά, της Αγγλίας, της Αυστραλίας, της Ινδίας και της Νότιας Αφρικής, εφοδίαζε τις στρατιές των συμμάχων με τρόφιμα, πολεμικό και υγειονομικό υλικό, φτάνοντας μέχρι τα παγομένα νερά του Μούρμανσκ και του Αρχάγγελου, στο Βόρειο Πόλο.
Η Ναυτική Ένωση, τμήμα της ΟΕΝΟ, έκαναν σύνθημα το “κρατάμε τα πλοία εν κινήσει”. Το σύνθημα αυτό το έκαναν καθημερινή πράξη. Με το πάθος και την αυτοθυσία, πολλά μέλη της Ναυτικής Ένωσης ήταν δυο, τρεις και τις περισσότερες φορές “περισωθέντες ναυαγοί” πλοίων, που τορπιλλίστηκαν στη διάρκεια του μεταφορικού έργου τους. Και πάλι μπάρκαραν για δεύτερη, τρίτη, τέταρτη και πολλές φορές και πέμπτη φορά. Χωρίς υπερβολή, τα πληρώματα των ελληνικών εμπορικών καραβιών που έκαναν τις συμμαχικές μεταφορές, είχαν αναδειχθεί σε άξιους πρωταγωνιστές, σε πραγματικούς ήρωες στον ιδιότυπο μα τόσο σκληρό πόλεμο των μεταφορών.
Πάνω από 10 χιλιάδες ναύτες και αξιωματικοί του εμπορικού μας ναυτικού και 447 πλοία βρήκαν το βυθό στους πέντε ωκεανούς στον συμμαχικό πόλεμο από την αεροπορία και τις τορπίλες των γερμανικών υποβρυχίων. Στις 50 και πάνω νηοπομπές που κατευθύνονταν στο Μούρμανσκ της ΕΣΣΔ, κυριαρχούσαν τα ελληνικά καράβια τα οποία ο Τσόρτσιλ στην αλληλογραφία με τον Στάλιν τα παρουσιάζει ως βρετανικά.

Οι μεγαλοεφοπλιστές “τιμούν” τη δόξα και τον ηρωισμό των ναυτών και αξιωματικών του εμπορικού ναυτικού που θυσιάστηκαν στο Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, με τις πιο αντεθνικές πράξεις οδηγώντας σε βίαιο εξοβελισμό χιλιάδων Ελλήνων ναυτικών από την ποντοπόρα ναυτιλία. Πάσχουν από τη θανατηφόρα αιχμαλωσία της επιδημίας του υπερκέρδους που δεν γνωρίζει εθνική ηθική και αξίες.

hristos papadimitriou
74 χρόνια από τη θρυλική μάχη στο Φαρδύκαμπο

74 χρόνια από τη θρυλική μάχη στο Φαρδύκαμπο

Κυριακή, 05/03/2017 - 23:27
Χρήστος Παπαδημητρίου

Φέτος συμπληρώνονται 74 χρόνια από τη θρυλική μάχη στο Φαρδύκαμπο.

Στην ιστοριογραφία της Εθνικής Αντίστασης η μάχη του Φαρδύκαμπου δεν πήρε τη θέση που της αξίζει στην ιστορία. Ο γενεσιουργός παράγοντας του αποτελέσματος της νίκης στο Φαρδύκαμπο, ήταν σημαντικό γεγονός στην ανάπτυξη του κινήματος της Εθνικής Αντίστασης στη Δυτική Μακεδονία.

Η ανατίναξη της γέφυρας στο Γοργοπόταμο έγινε με ενωμένες τις δυνάμες του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ, μαζί με τους Άγγλους “συμμάχους” κατασκόπους σαμποτέρ, ανέβασε το γόητρο των Άγγλων μετά το φιάσκο του βρετανικού εκστρατευτικού σώματος το 1941 στην Ελλάδα, στάθηκε όμως η αρχή της διάσπασης της Εθνικής Αντίστασης.

Άθελα, ή ακόμη και σκόπιμα, όσοι έγραψαν για τη μάχη αυτή, δεν είδαν τον πραγματικό γενεσιουργό παράγοντα, το προοίμιο της νίκης,

Με το πέρασμα του χρόνου η μάχη αυτή, στην ιστορία της Εθνικής Αντίστασης, θα πάρει τη θέση που της αξίζει. Καταρρέουν οι προσπάθειες εκείνων που θέλουν να μειώσουν και να υποβαθμίσουν τη σημασία της. Η μάχη αυτή στάθηκε το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίστηκε το απελευθερωτικό μέτωπο, το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας.

Τη μάχη του Φαρδύκαμπου, την αποκάλεσαν «στρατιωτικό παράδοξο» και «θαύμα», άλλοι τη χαρακτήρισαν αυθόρμητο κίνημα του λαού της περιοχής. Δεν ήταν ούτε, «στρατιωτικό παράδοξο» ούτε «θαύμα», ούτε ξαφνικό, ούτε τυχαίο, ούτε αυθόρμητο γεγονός. Ήταν όμως, καρπός και θρίαμβος του γνήσιου τοπικού αντιστασιακού κινήματος της Δυτικής Μακεδονίας και γεννήθηκε στις πρώτες μέρες της κατοχής.

Από το χειμώνα του '41-42 στην περιοχή Γρεβενών-Βοΐου, δημιουργήθηκαν εστίες οργανωμένων αγωνιστών, αυτές ανδρώθηκαν σε ένοπλες ομάδες μετά την πορεία της ομάδας“Αστραπή”,που αποτέλεσε την αρχή της ένοπλης δράσης του ΕΛΑΣ στην περιοχή.
Ομάδα ΑΣΤΡΑΠΗ


Στις 16 του Γενάρη του 1943, το ένοπλο τμήμα με τον Τασιανόπουλο Δημήτρη και τον ανθ/γό Θεοχαρόπουλο Νίκο επικεφαλής, με τη βοήθεια της οργάνωσης των χωριών Πολυνερίου και Αλατόπετρας, αφοπλίζουν την Υποδιοίκηση χωροφυλακής Πολυνερίου.

 Στις 20 του Γενάρη του 1943 από το χωριό Κυδωνιές το ένοπλο τμήμα“Αστραπή”από 25 άνδρες υπό τη διοίκηση του υπ/γού Κυρατζόπουλου Δημήτρη-Φωτεινό και υποδιοικητή τον ανθ/γό Θεοχαρόπουλο Νίκο-Σκοτίδα, ξεκινάει νέα πορεία.

Από τις Κυδωνιές στις 23 του μήνα πηγαίνει στη Ροδιά. Εκεί συναντάει τον υπεύθυνο καθοδήγησης του ΕΑΜ και του ΚΚΕ Φίλο Γάμα ή Σέφτελο και μαζί καταστρώνουν το τολμηρό σχέδιο δράσης. Στους κατοίκους του χωριού μίλησαν για τις αρχές και τους σκοπούς του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Πέντε νέοι με τα όπλα τους κατατάχθηκαν στην ομάδα.

Από τη Ροδιά συνεχίζει η πορεία στα χωριά Σύνδεντρο, Αμυγδαλιές, Άγιο Γεώργιο, Κιβωτός, Κοκκινιά. Και από την Κοκκινιά το απόγευμα με κεραβνοβόλα κίνηση και έφοδο καταλαμβάνει τη γέφυρα του Αλιάκμονα και το φυλάκιο χωροφυλακής από 20 άνδρες. Τους αφοπλίζει και τους καλεί να τους ακολουθήσουν, κανείς δεν ακολούθησε.
Με γρήγορη κίνηση, πριν πληροφορηθεί ο εχθρός, αφήνουν τη γέφυρα και το ίδιο βράδυ με τη βοήθεια της οργάνωσης του ΕΑΜ Σιάτιστας και του συνδέσμου, καταλαμβάνουν το τηλεγραφείο και αφοπλίζουν την δύναμη της Υποδιοίκησης χωροφυλακής Σιάτιστας με δύναμη 30 ανδρών, ανοίγουν τη φυλακή και απελευθερώνουν 30 κρατούμενους. Η είσοδος του τμήματος στην πόλη της Σιάτιστας, σε μια πόλη με 10.000 κατοίκους στην αρχή του 1943 σε μια περίοδο που το αντάρτικο και ο ένοπλος αγώνας μόλις έκανε τα πρώτα του βήματα, άσκησε τεράστια επίδραση σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Ύστερα από τη θερμή υποδοχή και τους πανηγυρισμούς από τους κατοίκους και τις ομιλίες των καθοδηγητών για τους σκοπούς του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, το πρωί, το τμήμα στη γραμμή με επικεφαλής το σημαιοφόρο, εγκατέλειπε τη Σιάτιστα με κατεύθυνση προς τα Βέντσια.

Για να προκληθεί εντύπωση στο λαό της πόλης, αλλά και γενικότερα, να φτάσουν οι πληροφορίες πιο πολύ εξογκωμένες στον εχθρό για τη δύναμη των ανταρτών, η διοίκηση της ομάδας, κατέφυγε στο εξής τέχνασμα:έδοσε εντολή στους συνδέσμους να ειδοποιήσουν δήθεν τους λόχους τους που κατείχαν τα γύρω υψώματα της πόλης και τις διαβάσεις, να κινηθούν και να συγκεντρωθούν σε συγκεκριμένο σημείο. Οι εντολές δίνονταν φωναχτά ώστε να ακούονται από το λαό που ήταν συγκεντρωμένος.

Αυτό το έντεχνο και έξυπνο κόλπο έπιασε και μετά την αναχώρηση από τη Σιάτιστα, οι αρχές, η χωροφυλακή, ο έπαρχος τηλεγράφησαν και ανέφεραν στη νομαρχία και στη διεύθυνση χωροφυλακής Κοζάνης, καθώς και στις αρχές κατοχής ότι “δύναμη από 300 αντάρτες οργανωμένοι σε λόχους με βαριά πολυβόλα και όλμους, με επικεφαλής αξιωματικούς κατήλαβαν την πόλη Σιάτιστα, αφόπλισαν τη χωροφυλακή, παρηλάσαν στην πόλη και κατέφυγαν στα βουνά”. Το σχέδιο έπιασε, αναστατώθηκαν αρχές κατοχής και η κυβέρνηση των Αθηνών.

Η φαντασία του λαού μεγάλωνε και από στόμα σε στόμα οι αντάρτες γίνονταν 500, 1000, 2000 με πολυβόλα και κανόνια.

Ύστερα από αυτό το έξυπνο κόλπο, η κυκλοφορία των αυτοκινήτων στους δημόσιους δρόμους από Κοζάνη-Σιάτιστα προς Γρεβενά, Νεάπολη και Καστοριά, επί δυο εικοσιτετράωρα είχε διακοπεί.

Από τη Σιάτιστα το τμήμα πέρασε στα χωριά των Βεντζίων με πρώτο σταθμό το χωριό Έξαρχος, σε συνέχεια, ακολούθησαν τα χωριά: Κνίδη, Παλιοκνίδη, Παλιοχώρι, Κέντρο, Σαρακίνα, καθώς και τα άλλα μικρότερα χωριά. Στα Βέντζια η ομάδα“Αστραπή”καταδίωξε και τους λεγεωνάριους αδελφούς Δημαρέληδες.

Από τα Βέντζια η ομάδα πέρασε στην περιοχή Χασίων και περιόδεψε στα χωριά Καρπερό, Ελάφι, Μελίσσι, Φιλί και στα άλλα χωριά.

Ακολουθεί η μάχη της 8 Φλεβάρη στο χωριό Σνίχοβο με τη συτριβή του λόχου των Ιταλών με τα γνωστά αποτελέσματα. Απώλειες Ιταλών 8 νεκροι, 27 ταυματίες και 3 πνιγμένοι στον ποταμό Βενέτικο. Δικές μας απώλειες ένας νεκρός από το χωριό Ελάφι και ένας τραυματίας από το χωριό Κυπαρίσσι.

Σε συνέχεια το τμήμα περιόδεψε στα χωριά Σιταρά, Πηγαδίτσα, Κηπουριό, Τρίκομο, Σπήλιο, Ζιάκα, Αλατόπετρα, Μέγαρο, Εκκλησιές, Άγιο Κοσμά και από κει στο χωριό Κυδωνιές από όπου είχε ξεκινήσει η μηνιάτικη πορεία και δράση της ομάδας "Αστραπή".

Αυτό το τόλμημα της μηνιάτικης περιοδίας σε όλα τα χωριά της περιοχής Γρεβενών ήταν μια ριψοκίνδυνη, παράτολμη πράξη με έξυπνο σχεδιασμό και τολμηρή επίδειξη στον εχθρό με σοβαρές συνέπειες γι' αυτόν και ευχάρηστα αποτελέσματα για το απελευθερωτικό μας κίνημα.

Στην πορεία της, η ομάδα"Αστραπή"από μέρα σε μερα στα χωριά, με ομιλίες των αρχηγών στις συγκεντρώσεις των κατοίκων, αναφέρονταν στις αρχές και στους σκοπούς του ΕΑΜ, κάνανε αυστηρές συστάσεις σε ανθρώπους να σταματήσουν τις επαφές με τους Ιταλούς, και από τις αποθήκες συγκέντρωσης σιτηρών, κάνανε διανομή στους φτωχούς και στην αλληλεγγύη για τα συσσίτια των παιδιών.

Η περιοδία αστραπή στα χωριά, είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία των αντάρτικων τμημάτων στοΣινιάτσικομε επικεφαλής τους Κατσόγιαννο, Ρόσιο, Χαρισιάδη, Ρούνη, Βενετσανόπουλο. Το τμήμαΒεντζίωναπό τους Νταγκαίους, τον Αρμένη Μηνά και τον δάσκαλο Ζυγούρα Δημήτρη. Το τμήμαΧασίωνμε επικεφαλής τους Τασιανόπουλο, Αεροβηματά, Θεοδωρόπουλο Τάσο και Κώστα Τζατζάνη. Το συγκρότημαΓρεβενώνμε επικεφαλής τους Γκανάτσιο Βασίλη, Γκιάτα Νίκο, Παπαγεωργίου Δημήτρη και άλλοι. Τοορεινό συγκρότημαμε επικεφαλής τον Ηρακλή Παπαδόπουλο, τον Τόλη Χρήστο και τον Σπύρο Παπαδημητρίου.

Με τη νέα πορεία στα χωριά του Βοΐου αποτέλεσαν το προοίμιο της μάχης του Φαρδύκαμπου.

Σ’αυτή τη μάχη πολέμησε ο λαός της περιοχής: Οι φαντάροι με τους έφεδρους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς του στρατού μας που δόξασαν την πατρίδα μας στα αλβανικά βουνά και μέσα από τα σπλάχνα του βγήκαν οι μπροστάρηδες της Εθνικής Αντίστασης.

Δεν είναι ούτε «στρατιωτικό παράδοξο» και «θαύμα», γιατί από το χειμώνα του 1941-1942 στα χωριά της περιοχής Γρεβενών-Βοΐου δημιουργούνταν αντιστασιακές οργανώσεις και ένοπλες δεκαρχίες.

Η κίνηση της ομάδας στα χωριά γύρω από τα Γρεβενά, στην αρχή ακόμα της δράσης, ήταν μια τολμηρή επίδειξη στους κατακτητές με σοβαρές συνέπειες γι αυτούς και ευχάριστα αποτελέσματα για το απελευθερωτικό μας κίνημα.

Το Πρωί της 8 του Φλεβάρη ήρθαν σύνδεσμοι από το χωριό Δεσπότι (Σνίχοβο) και μας ανέφεραν ότι δύναμη Ιταλών, περίπου διλοχία, κύκλωσαν το χωριό τους, έκαψαν ορισμένα σπίτια. Δέρνουν γυναίκες, γέρους και παιδιά και τρομοκρατούν τους πάντες. Χωρίς καθυστέρηση έφτασε στο χώρο και επακολούθησε η γνωστή μάχη του Σνιχόβου με τα γνωστά θετικά αποτελέσματα της μάχης και τη πανωλεθρία των Ιταλών.

Η μάχη του Σνιχόβου είναι η πρώτη μάχη στην ιταλοκρατούμενη περιοχή, όχι μόνο της Μακεδονίας, αλλά της Ηπείρου και της Θεσσαλίας.

Θέλω να υπογραμμίσω την τόλμη και την αποφασιστηκότητα του Φωτεινού, του Σκοτίδα και του Φίλου Γάμα σε αυτό το αρχικό ξεκίνημα της Αντίστασης με την ομάδα“Αστραπή”, που ο ρόλος τηςέπαιξε αποφασιστικό ρόλο στη δημιουργία και στην άνδρωση της Εθνικής Αντίστασης στη Δυτική Μακεδονία και όχι μόνο. Στη συνέχεια ήρθαν να απολαύσουν τους καρπούς και να σωθούν, άλλοι που ο ρόλος τους στην Εθνική Αντίσταση είναι συνδεμένος με την ανικανότητα τον αρριβισμό και τις ραδιουργίες.

Στα τέλη του Φλεβάρη του 1943, ολόκληρη η περιοχή από τα Χάσια ως τον ορεινό όγκο της βόρειας Πίνδου, μέχρι τα σύνορα της Αλβανίας, βρίσκονταν επί ποδός πολέμου με ελεύθερα τα κέντρα Σιάτιστα, Νεάπολη, Τσοτύλι και όλα τα χωριά με συγκροτημένες τις ομάδες του ΕΛΑΣ.

Στα Γρεβενά δρούσαν: το τμήμα από 30 άνδρες με τους Τασιανόπουλο Δημήτρη, Ευθυμιάδη Τηλέμαχο, Αεροβηματά και Θεοδωρόπουλο Τάσο. Το τμήμα από 35 άνδρες με τον ανθ/γό Γκανάτσιο Βασίλη-Χείμαρρο. Το τμήμα από 42 άνδρες με τους ανθ/γούς Παπαδόπουλο Ηρακλή, Τόλη Χρήστο-Προμηθέα και τον λοχία Παπαδημητρίου Σπύρο.

Αποφασίστηκε τη διοίκση των τμημάτων του ΕΛΑΣ Γρεβενών να την αναλάβει ο έφεδρος υπ/γός Κυρατζόπουλος Δημήτρης (Φωτεινός) με βοηθό τον ανθ/γό τον Θεοχαρόπουλο Νίκο (Σκοτίδα) και τη διοίκηση των ομάδων Βοϊου, ο ανθ/γός Χοτούρας Αριστοτέλης (Αρριανός).

Στο Σινιάτσικο-Σιάτιστα από 35 άνδρες με τους ανθ/γούς Κατσόγγιανο, Ρόσιο Αλέξη-Υψηλάντη. Τμήμα 18 ανδρών με τον υπο/ρχο Βενετσανόπουλο Θωμά στον Πολύλακο και τμήμα στη Βλάστη με τον ανθ/γό Μίχα-Θεοδωρίδη.

Στα Βέντζια τμήμα 25 ανδρών με τον ανθ/γό Ζυγούρα Δημήτρη-Παλαιολόγο.

Στην Καστοριά τμήμα 60 ανδρών σε ομάδες με τους ανθ/γούς Γιαννούλη Γιώργο, Κιουρτσιδάκη, Κουλούρη, Πατσιούρα και Μπασκάκη στην περιοχή Νεστορίου.

Οι Ιταλοί κατακτητές τρομοκρατημένοι από τη δράση των ανταρτών και τον ξεσηκωμό του λαού, κλείστηκαν στην Καστοριά και στα Γρεβενά και δεν τολμούσαν να επικοινωνήσουν με τον έξω κόσμο. Οι επικοινωνίες Καλαμπάκας-Γρεβενών, Καστοριάς-Κοζάνης μέσω Νεάπολης-Σιάτιστας και μέσω Άργους Ορεστικού-Νεάπολης είχαν διακοπεί και ήταν υπό τον έλεγχο και την κατοχή των ανταρτών. Μόνον η Καστοριά επικοινωνούσε με την Κορυτσά.

Οι ιταλικές φρουρές Γρεβενών και Καστοριάς έκαναν δραματικές εκκλήσεις στο Γενικό τους Επιτελείο στην Αθήνα, για να τους βοηθήσει να βγουν από την απομόνωση και τον κίνδυνο που τους απηλούσε. Το ιταλικό επιτελείο ανησυχούσε για την εξάπλωση της επανάστασης, και για τις νικηφόρες μάχες των ανταρτών στο Σνίχοβο στις 8 του Φλεβάρη και στη Μερίτσα. Διέταξε το σύνταγμα Καστοριάς να αποκαταστήσει τη συγκοινωνία με τα Γρεβενά μέσω Κοζάνης και να ενισχύσει τη φρουρά Γρεβενών σε άνδρες και πολεμικό υλικό.

Το σύνταγμα Καστοριάς έστειλε μέσω Φλωρίνης -ο δρόμος προς το Νταούλι ελέγχονταν από τους αντάρτες- δύναμη ενισχυμένου λόχου με πολεμικό υλικό που μεταφέρονταν με 10 αυτοκίνητα. Οι πολιτικές οργανώσεις της Φλώρινας και Κοζάνης πληροφόρησαν τα τμήματα του Σινιάτσικου για την κίνηση των Ιταλών από Κοζάνη προς Γρεβενά.

Τα τμήματα των ανταρτών του Σινιάτσικου ενισχυμένα με τις δεκαρχίες και με επικεφαλής τους ανθ/γούς τον Υψηλάντη, τον Κατσόγιαννο, τον Μπαρμπαλιά και τον υπομοίραρχο Βενετσανόπουλο, κατέλαβαν τα στενά του Μπουγαζιού (Βίγλα), έστησαν ενέδρα και περίμεναν τα αυτοκίνητα.

Την πρώτη Μαρτίου το πρωί, η φάλαγγα των Ιταλικών αυτοκινήτων κινήθηκε από Κοζάνη προς Γρεβενά και όταν πια όλα τα αυτοκίνητα μπήκαν στα στενά και στον κλοιό, δόθηκε το σύνθημα της επίθεσης και της εξόρμησης και σε μια ώρα ο εχθρός υπέκυψε στα εφνιδιαστηκά και καταιγιστικά πυρά των ανταρτών και παραδόθηκε, αφήνοντας 50 αιχμαλώτους, τους υπόλοιπους νεκρούς και τραυματίες, με λάφυρα εννέα αυτοκίνητα με όλον τον οπλισμό του λόχου και το πολεμικό υλικό που μεταφέρονταν για τα Γρεβενά.

Τότε το ιταλικό επιτελείο διέταξε το τάγμα Γρεβενών να κινηθεί, να καταλάβει και να κάψει τη Σιάτιστα και ταυτόχρονα τη μεραρχία Πινερόλο να κινηθεί από Θεσσαλία μέσω Ελασσόνας-Σερβίων-Κοζάνης προς την εξεγερμένη περιοχή με εντολή να καταπνίξουν το κίνημα.

Αυτή ήταν η κατάσταση πριν από τη θρυλική μάχη του Φαρδύκαμπου. Ο λαός της περιοχής μας, ορεινός, περήφανος, σκληροτράχηλος, ανυπότακτος σε κάθε κατακτητή, ξεχασμένος στην τύχη του από την πολιτική ηγεσία και τα πολιτικά κόμματα της χώρας μας, συνέχισε το αλβανικό έπος με μπροστάριδες τους κομμουνιστές και αυτούς που ξεχώρισαν στην πορεία του σκληρού αντιστασιακού αγώνα. Αυτοί λοιπόν είναι οι πρωταγωνιστές στο Φαρδύκαμπο και σ’αυτούς ανήκει η δόξα. Αυτοί γνώριζαν καλά τον κατακτητή, ήταν νικητές και σαν νικητές ενεργούσαν.

Τις απογευματινές ώρες 4 του Μάρτη το τάγμα Γρεβενών με δύναμη 650 ανδρών, τρία πυροβόλα και όλμους, αποφάσισε να εκστρατεύσει με στόχο να ελευθερώσει τον αιχμαλωτισμένο λόχο και να κάψει τη Σιάτιστα. Το βράδυ έφτασε στον Αλιάκμονα, κατέλαβε τη γέφυρα και διανυχτέρευσε στα γύρω υψώματα. Τα τμήματά μας των Γρεβενών και οι δεκαρχίες των γύρω χωριών με επικεφαλής τον ανθ/στή Παπασίμο, από την πρώτη στιγμή συνεχίζουν τις μικροσυγκρούσεις και παρενοχλούν την ελεύθερη κίνηση των Ιταλών, επιβραδύνοντας έτσι την πορεία των Ιταλών προς τη Σιάτιστα.

Τη δεύτερη μέρα, το πρωί 5 του Μάρτη ο εχθρός έκανε σοβαρές προσπάθειες να επεκτείνει το προγεφύρωμα και να κινηθεί προς τη Σιάτιστα-Μπουγάζι, αλλά συναντά σοβαρή αντίσταση από τα τμήματα της Σιάτιστας και από τα νώτα δέχεται χτυπήματα από τα τμήματα των Γρεβενών. Παρ’ όλ’ αυτά είχαν προχωρήσει αρκετά. Είχαν φτάσει στη διασταύρωση των δρόμων από Κοζάνη-Γρεβενά-Νεάπολη, στα αμπέλια και στα ριζά του βουνού της Σιάτιστας.

Αυτό που δυσκόλευε πιο πολύ την κατάσταση ήταν ότι δεν υπήρχε ενιαία διοίκηση στα αντάρτικα τμήματα. Η παλικαριά είναι πράγματι ένα από τα απαραίτητα στοιχεία, όμως αυτό μόνο δεν αρκεί. Οι επικεφαλής των αντάρτικων ομάδων της περιοχής ήταν ικανοί και επιδέξιοι, όμως έλειπε ο συντονισμός και η ενιαία διοίκηση. Αυτό απαιτούσε η δημιουργηθήσα κατάσταση. Το πρόβλημα απασχόλησε τις πολιτικές οργανώσεις του ΕΑΜ και του ΚΚΕ και ανέθεσε τη διοίκηση της μάχης και των επιχειρήσεων στον Δημήτρη Κυρατζόπουλο-Φωτεινό, γνωστό από ενωρίτερα στον πληθυσμό της επαρχίας Γρεβενών-Βοΐου ως προϊστάμενο των ταχυδρομείων Γρεβενών και Τσοτυλίου, αλλά και γνωστός στους αξιωματικούς της μεραρχίας από τις διαβιβάσεις στον ελλήνο-ιταλικό πόλεμο και στους υπαλλήλους της περιοχής.

Η Διοίκηση που είχε την έδρα της στο μοναστήρι Τσουρούσνο έδωσε σε κάθε τμήμα τη δική του αποστολή. Τα τμήματα της Σιάτιστας να επιτεθούν στις 06.00 ώρα το πρωί στις 6 Μαρτίου από την κατεύθυνση Αμπέλια-δημόσιος δρόμος, σε στενή συνεργασία με τα τμήματα Βεντζίων που δρούσαν από νότο και να επιτηρούν το δρόμο Κοζάνης-Γρεβενών. Τα τμήματα των Γρεβενών να επιτεθούν από δυτικά και να καταλάβουν τα υψώματα ανατολικά της γέφυρας και να κινηθούν προς το πεδίο της μάχης. Τα τμήματα Βοΐου με 4 διμοιρίες από 35 άνδρες η κάθε μια με διοικητή τον Σκοτίδα, να επιτεθούν από τα βόρεια και Β.Δ. υψώματα της Βρογγίστας.

Από διάφορες κατευθύνσεις καταφθάναν δεκαρχίες και δυνάμωνε ο κλοιός γύρω από το τάγμα των Ιταλών.

Ο εχθρός στις 5 Μαρτίου διενυχτέρευσε πάνω στο δρόμο Γρεβενών-Κοζάνης και οργανώθηκε στα γύρω υψωματάκια και ήταν βέβαιος για την εύκολη πορεία προς τη Σιάτιστα την επαύριο. Είχε τη εντύπωση ότι οι αντάρτες διαλύθηκαν ή υποχώρησαν, δεν πίστευαν ότι θα συνεχίσουν τις συγκρούσεις για τρίτη ημέρα και πίστευαν ότι θα τους ερχόταν βοήθεια από τις γειτονικές φρουρές.

Τις πρωινές ώρες της 6 Μαρτίου, ταυτόχρονα και την καθορισμένη περίπου ώρα, σύμφωνα με τις εντολές και τις οδηγίες του διοικητή της μάχης, τα τμήματα από όλες τις κατευθύνσεις με άλματα έφτασαν τον εχθρόστα 400και άλλα στα 600 μέτρα και τον κύκλωσαν από ολες τις πλευρές και άρχισαν εναντίον του σφοδρά πυρά. Ο εχθρός έκανε σοβαρή προσπάθεια να βγει από τη δύσκολη θέση, χρησιμοποιώντας άφθονα τα μέσα πυρός και την αεροπορία, εκτός του πυροβολικού που είχε καταστεί άχρηστο λόγο των κοντινών αποστάσεων των μαχητών από τον εχθρό. Η μάχη εξακολουθεί να είναι σκληρή και αμφίρροπη. Ο εχθρός όλο και περισφίγγεται από παντού, η θέση του από ώρα σε ώρα γίνεται πιο δύσκολη και επικίνδυνη. Παρ' όλ' αυτά εξακολουθεί να βάζει εναντίον των τμημάτων μας, ελπίζοντας ότι θα έρθουν προς βοήθεια νέες δυνάμεις.

Παράλληλα όμως στη Διοίκηση που κατηύθυνε τη μάχη η παράταση και η αντίσταση των Ιταλών την έφερνε σε μεγάλες δυσκολίες και την έβαζε σε καινούργια προβλήματα για λύση. Στη δοσμένη στιγμή μια ήττα μας στο Φαρδύκαμπο μετά την ήττα του κινήματος αντίστασης το Σεπτέμρη- Οκτώβρη του 1941 στην Ανατολική Μακεδονία, θα σήμαινε την ήττα του κινήματος αντίστασης, όχι μόνο στη Μακεδονία, αλλά θα είχε επίδραση στη Θεσσαλία, την Ήπειρο και αλλού. Η μάχη του Φαρδύκαμπου ήταν η πρώτη μάχη και μια δεύτερη ήττα θα σήμαινε δεινά και καταστροφές, θα δυνάμωνε τους λεγεωνάριους, θα επέκτεινε τη βουλγαρική κατοχή σε ολόκληρη τη Μακεδονία και θα δυνάμωνε το αυτονομιστικό κίνημα. Και την περίοδο αυτή στη Μακεδονία δεν υπήρχε καμιά άλλη εθνική, πατριωτική οργανωμένη δύναμη, που θα αντισταθεί στους κατακτητές.

“Όλα αυτά τα προβλήματα, όλες αυτές οι εικόνες, -γράφει ο Φωτεινός- περνούσαν και προβάλλαν μπροστά μου σαν κινηματογραφική ταινία και με κρατούσαν σε μια κατάσταση έξαρσης και εγρήγορσης, αναζητούσα λύσεις και διεξόδους. Δεν με χωρούσε ο τόπος, σαν να καθόμουν σε αναμένα κάρβουνα”. Οι επαφές με τα τμήματα γίνονται πιο στενές. Τον κύριο και αποφασιστικό παράγοντα τώρα τον παίζουν οι μαχητές και οι αξιωματικοί που βρίσκονται και μάχονται στην πρώτη γραμμή. Η πρωτοβουλία είχε περάσει στους αξιωματικούς και τους μαχητές της κάθε μονάδας και του κάθε τμήματος, στα χέρια τους ήταν όλη η δύναμη, σε αυτούς στηρίζονταν όλη η ελπίδα. Όλοι αυτοί μαχητές και αξιωματικοί είχαν κατανοήσει καλά την αποστολή και το σκοπό τους, δεν χρειάζονταν και δε ζητούσαν άλλες οδηγίες και διαταγές.

Δεν υπολόγισαν όμως έναν σοβαρό παράγοντα, την απόφαση, δηλαδή που είχε πάρει ολόκληρος ο λαός της περιοχής να αγωνιστεί για τη λευτεριά του. Έτσι στις 6 το πρωί όλα τα τμήματα εξόρμησαν από όλες τις κατευθύνσεις. Ο εχθρός παρά τον εφοδιασμό, γρήγορα συνήλθε και έκανε προσπάθειες για να βγει από τη δύσκολη θέση. Τα αεροπλάνα που έφτασαν, δεν πτόησαν τους αντάρτες. Ο εχθρός όλο και περισφίγγεται από παντού. Θα μπορούσαμε να περιγράψουμε όλες τις φάσεις και τις δυσκολίες που δημιουργούσε η παράταση της μάχης. Ύστερα από σκέψη και ανταλλαγή γνωμών που είχα με τον Κοντονάση, σαν ο μόνος συνεργάτης καταστρώσαμε το σχέδιο: στις 18.30 ώρα, αρχίζει  η γενική επίθεση για το τσάκισμα και την αιχμαλωσία του εχθρού και σε περίπτωση που η έφοδός μας αποτύχει, τότε τα τμήματά μας στις 20.30 να αρχίσει η υποχώρηση εκμεταλλευόμενα το σκότος, αφήνοντας ελαφρές ομάδες για παρακολούθηση και ενόχληση του εχθρού.

Ήταν πια σκοτάδι και κανείς δεν ήξερε τι γίνονται οι διπλανοί του, είχε χαθεί η σύνδεση. Το κάθε τμήμα δρούσε πρωτοβουλιακά και αυτοκέφαλα μ'ένα μόνο σκοπό: ν'ανατρέψει τον εχθρό και να τον καταβάλει. Οι Ιταλοί τα έχασαν, ζητούσαν έξοδο και σωτηρία. Αυτή τη στιγμή εκμεταλλεύονται επιτυχημένα τα τμήματα της Σιάτιστας και αρχίζουν να αφοπλίζουν τους Ιταλούς που παραδίνονται αμαχητί και πετούν τα όπλα τους.

Κανείς δεν μπορούσε να έχει τη στιγμή εκείνη την ακριβή εικόνα της κατάστασης. Το σκοτάδι και η σύγχυση που επικρατούσε τα σκέπαζε όλα. Η επικοινωνία της διοίκησης με τα τμήματα είχε διακοπεί. Τα πυρά γενικά απο 20:15 είχαν αραιώσει και στιι 20:30 είχαν διακοπεί τελείως και επικρατούσε απόλυτη ησυχία. Σε λίγο ο σύνδεσμος έφερε την πληροφορία από τα τμήματα της Σιάτιστας ότι ο εχθρός παρέδωσε τα όπλα και είναι αιχμάλωτος.

Αποτελέσματα της μάχης: 40 νεκροί και τραυματίες, 603 αιχμάλωτοι, μεταξύ των οποίων 18 αξιωματικοί με τον διοικητή τους ταγματάρχη ΠΕΡΟΝΕ ΠΑΣΚΟΝΕΛΙ.

Λάφυρα: όλος ο οπλισμός του τάγματος, 3 πυροβόλα των 6,5 με 300 βλήματα, όλμοι, πολυβόλα και τα μεταγωγικά του τάγματος. Απώλειες δικές μας: νεκροί 3 και 15 τραυματίες.

Πολλοί προσπάθησαν να παρουσιάσουν τη μάχη του Φαρδύκαμπου ως αυθόρμητη, ακαθοδήγητη, με ανοργάνωτο λαό, με μπουλούκια και ασκέρια. Ήταν μάχη τριών ημερών κατά μέτωπο με τον εχθρό και οργανωμένη από τους νικητές του αλβανικού μετώπου. Σ’αυτούς ανήκει η δόξα, αυτοί γνώριζαν καλά τον κατακτητή.

Ο Φαρδύκαμπος ήταν ο επίλογος του ενιαίου κινήματος της Εθνικής Αντίστασης στην περιοχή Γρεβενών-Βοΐου. Η διαμάχη περί το ποια παράταξη δικαιούται τη δόξα είναι μύθος. Η νομαρχιακή επιτροπή του ΕΑΜ Κοζάνης με επικεφαλής τον φλογερό πατριώτη ποιμενάρχη αείμνηστο μητροπολίτη Κοζάνης Ιωακείμ, θέλοντας να επανδρώσουν το ρωμαλέο απελευθερωτικό κίνημα με μόνιμους ανώτερους αξιωματικούς, ήρθε σε επαφή με τη φρουρά αξιωματικών Κοζάνης και υπέγραψαν πρωτόκολλο τιμής, στο οποίο οι αξιωματικοί αναλάμβαναν την υποχρέωση να προσχωρήσουν στον ΕΛΑΣ. Δυστυχώς όμως δεν κράτησαν το λόγο τους. Δυο μέρες πριν τη μάχη του Φαρδύκαμπου μερικοί αξιωματικοί προσχώρησαν στον ΕΛΑΣ, όμως δεν κράτησαν το λόγο τους. Προσπάθησαν πραξικοπηματικά να εξοντώσουν τους αρχηγούς του απελευθερωτικού κινήματος. Αποσιωπείται ο ρόλος τους στα Σέρβια, στο Μπουγάζι, στον Αυγερινό και στο Μελάνθιο αμέσως μετά τη μάχη στο Φαρδύκαμπο. Η υπόθεση με τους αξιωματικούς αποτελεί άλλο σοβαρό θέμα, που στη δοσμένη στιγμή δεν έχουμε τη δυνατότητα να το αναπτύξουμε.

Η περίοπτη προσφορά της χώρας μας στο συμμαχικό στρατόπεδο και σε ολόκληρη την ανθρωπότητα δεν έγινε θύμα της ευρωπαϊκής πραγματικότητας, αλλά θύμα του δωσιλογισμού, που κυνήγησε με λυσσαλαίο μίσος την Εθνική Αντίσταση. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός που η περιοχή μας έγινε το ολοκαύτωμα του εμφυλίου πολέμου.

Σε ότι αφορά τα δυο σημαντικά ιστορικά γεγονότα, το Γοργοπόταμο και το Φαρδύκαμπο, η διαφορά τους είναι η εξής: Το πρώτο είναι έργο επαγγελματιών στρατιωτικών. Το δεύτερο είναι έργο λαϊκής εξέγερσης. Το πρώτο προωθείται από το συμμαχικό παράγοντα και διέκοψε προσωρινά τη συγκοινωνία με το Νότο, το δεύτερο όσο κι αν θέλει η ηθικοκρατία να μειώσει την ιστορική του σημασία, απείλησε την αποκοπή του Νότου από το Βαρρά μόνιμα, κατά τη διάρκεια της κατοχής και ανάγκασε τους Γερμανούς κατακτητές να ιδρύσουν στη Θεσσαλονίκη ειδικό στρατηγείο.

Το καθολικό αντιστασιακό έργο του λαού της περιοχής επιτεύχθηκε με την ακούραστη δουλειά των αγωνιστών της περιοχής κάτω από τεράστιες δυσκολίες και αντιξοότητες. Ανακόπηκε από την ηττοπάθεια των αξιωματικών του ΥΒΕ, από τη σύμπτυξη, την ανασυγκρότηση των τμημάτων, το χτύπημα των τοπικών στελεχών και την καθιέρωση του συντηρητισμού, της αναμονής και τις ίντριγκες. Μας έφεραν τους Άγγλους στην αρχή ως συμμαχικούς συνδέσμους και σε συνέχεια ως υπεύθυνους ρυθμιστές, ανακόπτοντας έτσι την ενότητα και την ορμή της νικηφόρας επανάστασης με τα γνωστά επακόλουθα.

Αναδημοσίευση από hristospapadimitriou