Ως μία από τις μεγάλες επενδυτικές ευκαιρίες της επόμενης δεκαετίας και μοχλός για την τεχνολογική αναβάθμιση της χώρας παρουσιάζεται η ανάπτυξη των data centers στην Ελλάδα. Microsoft, Digital Realty, Data4 και άλλοι μεγάλοι εγχώριοι και διεθνείς όμιλοι έχουν ήδη τοποθετηθεί, ενώ νέα projects δισεκατομμυρίων βρίσκονται στα σκαριά. Τι ισχύει όμως στην πραγματικότητα;

Μελέτη της PwC για λογαριασμό του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης υπολογίζει το εκδηλωμένο ενδιαφέρον μεταξύ 1,4 και 2,2 GW. Περίπου 0,8 GW αφορούν ανακοινωμένα projects, ενώ έχουν υποβληθεί αιτήματα περίπου 1,2 GW στον ΑΔΜΗΕ και 0,2 GW στον ΔΕΔΔΗΕ.

Οι επενδύσεις αναμένεται να ξεπεράσουν τα 2 δισ. ευρώ, ενώ αν προστεθεί σε αυτόν τον λογαριασμό και το hyperscale AI data center που δημιουργεί η ΔΕΗ στην Κοζάνη, εκτοξεύεται πάνω από τα 5 δισ. ευρώ.

Ωστόσο, τα δισεκατομμύρια των ανακοινώσεων ενδέχεται να αποδειχθούν πολύ εντυπωσιακότερα από το πραγματικό αποτύπωμά τους στην ελληνική οικονομία.

Το χαμηλό κέρδος της οικονομίας

Πριν από 5 χρόνια, η Google είχε αναφέρει ότι το Cloud Region που θα δημιουργήσει στην Ελλάδα θα μπορούσε έως το 2030 να έχει σωρευτική συνεισφορά περίπου 2,2 δισ. δολάρια στο ελληνικό ΑΕΠ και να υποστηρίξει περισσότερες από 19.400 θέσεις εργασίας. Αριθμός εντυπωσιακός, ο οποίος ωστόσο… δεν. Αν και μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει επίσημη μελέτη για την οικονομική συνεισφορά των data centers στην ελληνική οικονομία, δεν φαίνεται να επιβεβαιώνεται το αφήγημα ότι κάθε μεγάλο data center δημιουργεί μια νέα «Silicon Valley».

Η μελέτη της PwC εκτιμά ότι επενδύσεις 1 δισ. ευρώ σε data centers μπορούν να δημιουργήσουν μόλις 100 νέες θέσεις εργασίας. Σύμφωνα με μελέτη του Brookings Institution, η εγκατάσταση ενός μεγάλου data center σε μια περιοχή συνδέεται συνήθως με περίπου 100-200 πρόσθετες θέσεις εργασίας, ανάλογα με τον τύπο του κέντρου. Ενα ακόμη πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι το γεγονός ότι η μελέτη δεν έδειξε ως αποτέλεσμα ουσιαστική άνοδο στους μισθούς της τοπικής οικονομίας, ενώ οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν περίπου 2%-5%.

Ποιος κερδίζει από μια επένδυση data center

Ενα data center είναι αναμφίβολα υποδομή υψηλής τεχνολογίας. Περιλαμβάνει εξελιγμένα συστήματα, με σύγχρονα λογισμικά λειτουργίας και ασφάλειας. Τα τσιπ και το μεγαλύτερο μέρος του hardware εισάγονται, ενώ το μεγαλύτερο μέρος της τεχνολογικής αξίας των επενδύσεων αφορά την πνευματική ιδιοκτησία. Η Ελλάδα μπορεί να κερδίσει από τις κατασκευές, τα ηλεκτρομηχανολογικά έργα, τις υπηρεσίες μηχανικών, τις τηλεπικοινωνίες, τη συντήρηση και την ενέργεια.

Επιπλέον, τα data centers λειτουργούν ως υποδομή πάνω στην οποία μπορεί να αναπτυχθεί άλλη οικονομική δραστηριότητα: cloud, AI, cybersecurity, SaaS, fintech, ψηφιακές υπηρεσίες και εταιρικά πληροφοριακά συστήματα. Η Enterprise Greece τα εντάσσει ακριβώς στον ευρύτερο κλάδο υψηλής προστιθέμενης αξίας των ΤΠΕ.

Η πραγματική αναπτυξιακή αξία αυξάνεται σημαντικά μόνο εφόσον τα data centers λειτουργήσουν ως μαγνήτης για software, AI, cloud, cybersecurity και R&D δραστηριότητες. Χωρίς αυτή τη δεύτερη φάση, υπάρχει κίνδυνος η Ελλάδα να φιλοξενεί κυρίως τις υποδομές, ενώ η μεγαλύτερη οικονομική αξία δημιουργείται αλλού και το Δημόσιο θα εισπράττει τελικά μόνο φόρους από εργαζόμενους, εταιρικά κέρδη, εργολάβους, προμηθευτές και ακίνητα, καθώς οι μεγάλες πολυεθνικές τιμολογούν τις cloud και τις ψηφιακές υπηρεσίες μέσω διεθνών εταιρικών δομών. Ετσι, η φυσική παρουσία ενός server στην Ελλάδα, παρ’ όλη την κατανάλωση πόρων της χώρας και της οικονομίας που προκαλεί, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αφήνει πίσω της δημόσια έσοδα και γενικότερα όφελος στην καινοτομία και την τεχνολογία.

Σύμφωνα με στοιχεία στις ΗΠΑ, στη Βιρτζίνια, που αποτελεί «πρωτεύουσα» των data centers, για κάθε 1 δολάριο φορολογικής απαλλαγής στα data centers το Δημόσιο επωφελούνταν περίπου 48 cents σε φορολογικά έσοδα. Η πολιτεία της Τζόρτζια επίσης εκτιμά πως το 2025 έχασε περίπου 474 εκατ. δολάρια φορολογικών εσόδων από απαλλαγές, ενώ τα πρόσθετα φορολογικά έσοδα που αποδόθηκαν στις επενδύσεις ήταν πολύ χαμηλότερα σε άμεση δημοσιονομική βάση.

Ο βαρύς «λογαριασμός» των data centers

Το ερώτημα επομένως δεν είναι πλέον εάν τα data centers δημιουργούν οικονομική αξία. Το κρίσιμο ζήτημα είναι με ποιους όρους θα αναπτυχθούν και ποιος θα επωμιστεί το πραγματικό κόστος των νέων ενεργειακών και περιβαλλοντικών αναγκών που δημιουργούν.

Η σημαντικότερη πρόκληση αφορά την ηλεκτρική ενέργεια, καθώς τα σύγχρονα data centers έχουν εκτοξεύσει τις απαιτήσεις, με την παγκόσμια κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας να σημειώνει θεαματική αύξηση ώς το τέλος της δεκαετίας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας, η παγκόσμια κατανάλωση των data centers μπορεί να υπερδιπλασιαστεί από τα περίπου 415 TWh που είναι σήμερα σε περίπου 945 TWh έως το 2030.

Η Ιρλανδία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς τα data centers κατανάλωσαν το 21% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας το 2023 και το 22% το 2024, και το ποσοστό αυτό αναμένεται να φτάσει σχεδόν στο ένα τρίτο έως τα τέλη του 2026.

Η συνολική κατανάλωση ενέργειας στην Ελλάδα υπολογίζεται κοντά στις 47.000.000.000 kWh. Ενα μικρό data center καταναλώνει ενέργεια όσο περίπου 40 ελληνικά νοικοκυριά, ενώ ένα μεγάλο, όπως αυτά που σχεδιάζουν οι τεχνολογικοί κολοσσοί και η ΔΕΗ, φτάνει μέχρι και την κατανάλωση 40.000 σπιτιών.

Ηδη τα αιτήματα σύνδεσης νέων data centers έχουν φτάσει σε επίπεδα πολλαπλάσια της σημερινής εγκατεστημένης ισχύος. Για ένα campus εκατοντάδων MW μπορεί να απαιτούνται νέοι υποσταθμοί, γραμμές μεταφοράς υψηλής τάσης, ενίσχυση του δικτύου και πρόσθετες μονάδες παραγωγής ή αποθήκευσης.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ακαδημαϊκή έρευνα του 2025 για τα data centers της Microsoft στην Ελλάδα, που σημειώνει ότι με βάση τις περιβαλλοντικές εκτιμήσεις που εξετάζει, το μεγαλύτερο από τα σχεδιαζόμενα data centers θα μπορούσε στην αρχική φάση λειτουργίας του να καταναλώνει ηλεκτρική ενέργεια ίση με περίπου 82% της ετήσιας κατανάλωσης του Δήμου Σπάτων-Αρτέμιδος. Στη μέγιστη εγκατεστημένη δυναμικότητα η αναλογία θα μπορούσε να φτάσει στο 159%.

Υψηλές ανάγκες για νερό

Η κατανάλωση νερού αποτελεί τον δεύτερο μεγάλο περιβαλλοντικό παράγοντα. Σε ένα μεσογειακό περιβάλλον όπως το ελληνικό, το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Οι υψηλές θερινές θερμοκρασίες αυξάνουν τις ανάγκες ψύξης, ενώ αρκετές περιοχές της χώρας αντιμετωπίζουν ήδη υδατικό στρες και μειωμένες βροχοπτώσεις.

Ενα data center μπορεί να καταναλώνει μικρό ποσοστό του συνολικού νερού μιας χώρας, αλλά να αποτελεί πολύ μεγάλο καταναλωτή για έναν συγκεκριμένο δήμο ή μια συγκεκριμένη λεκάνη απορροής.

Είναι χαρακτηριστικό πως μια τυπική εγκατάσταση 100 MW μπορεί να χρησιμοποιεί περίπου 2 εκατ. λίτρα νερού ημερησίως.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η IEA εκτιμά ότι σήμερα απαιτούνται περίπου 560 δισ. λίτρα νερό ετησίως για τις ανάγκες των data centers, με το νούμερο αυτό να αναμένεται να εκτιναχθεί στο 1,2 τρισ. λίτρα το 2030. Και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει επισήμως ότι τα data centers έχουν σημαντικό περιβαλλοντικό και κλιματικό αποτύπωμα, λόγω τόσο του ηλεκτρισμού όσο και των μεγάλων αναγκών σε νερό ψύξης.

Ακαδημαϊκή μελέτη του 2025 που εξετάζει ειδικά τα data centers της Microsoft στην Ελλάδα σημειώνει ότι η εγκατάσταση τέτοιων υποδομών σε χώρα με μεσογειακό κλίμα, αυξανόμενες θερμοκρασίες και μειωμένες βροχοπτώσεις εγείρει εύλογα περιβαλλοντικά ερωτήματα.

Ο άλλος «πράσινος» λογαριασμός

Τα μεγάλα data centers δεν μπορούν να διακινδυνεύσουν ούτε στιγμιαία διακοπή ρεύματος. Γι’ αυτό, διαθέτουν και γεννήτριες που τρέφονται με ορυκτά καύσιμα για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.

Εκτιμάται ότι οι παγκόσμιες εκπομπές CO₂ θα αυξηθούν κατά 3,5 γιγατόνους μέσα στην επόμενη δεκαετία λόγω της επιπρόσθετης παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα που απαιτεί η λειτουργία των data centers. Η αύξηση αυτή αντιστοιχεί περίπου στο 10% των σημερινών παγκόσμιων εκπομπών άνθρακα.

Το 2024, η Microsoft παραδέχτηκε ότι οι εκπομπές της το 2023 ήταν σχεδόν ένα τρίτο υψηλότερες από το 2020, αποδίδοντας την αύξηση στην έντονη ανάπτυξη των data centers για AI. Λίγους μήνες αργότερα, η Google ανακοίνωσε ότι οι δικές της εκπομπές το 2023 είχαν αυξηθεί σχεδόν κατά 50% σε σχέση με το 2019.

Φυσικά, η δέσμευση για χρήση 100% ΑΠΕ έχει «κενά»: Ενα data center μπορεί να αγοράζει μέσω PPAs ετησίως όση πράσινη ενέργεια καταναλώνει. Ωστόσο, σε στιγμές χωρίς ήλιο ή άνεμο μπορεί να εξαρτάται από το ενεργειακό μείγμα του δικτύου που περιλαμβάνει φυσικό αέριο ή άλλες θερμικές μονάδες.

Υποβάθμιση ποιότητας ζωής

Τα σύγχρονα AI data centers δεν αποτελούν απλώς μεγάλα φορτία – μπορούν να μεταβάλλουν την κατανάλωσή τους εξαιρετικά γρήγορα, δημιουργώντας απότομες διακυμάνσεις στο ηλεκτρικό σύστημα.

Μελέτες στις ΗΠΑ έχουν ήδη καταγράψει ενδείξεις αυξημένης παραμόρφωσης της τάσης σε περιοχές με μεγάλη συγκέντρωση data centers, χωρίς πάντως να μπορεί να αποδειχθεί ότι κάθε περιστατικό συνδέεται αποκλειστικά με αυτές τις εγκαταστάσεις.

Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο επειδή τα data centers διαθέτουν ιδιαίτερα αυστηρά συστήματα προστασίας.

Σε περίπτωση σοβαρής διαταραχής μπορούν να αποσυνδεθούν γρήγορα από το δίκτυο και να περάσουν σε UPS και εφεδρική παραγωγή. Μια ταυτόχρονη απώλεια φορτίου εκατοντάδων ή ακόμη και χιλιάδων MW μπορεί να προκαλέσει νέα διαταραχή στο ίδιο το ηλεκτρικό σύστημα.

Επίσης, στις ΗΠΑ έχει αναδειχθεί και το ζήτημα του θορύβου (ακόμη και βόμβου σε χαμηλές συχνότητες) που δημιουργείται από τα data centers. Σε πολιτείες έχουν καταγραφεί παράπονα κατοίκων και καταγγελίες που αφορούσαν προβλήματα ύπνου, αδυναμία χρήσης εξωτερικών χώρων και γενικότερη επιδείνωση της ποιότητας ζωής.

---

Επενδύσεις στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα η δημιουργία του Local Zone της AWS τον Ιούλιο, που χρειάστηκε 5 χρόνια για να ξεκινήσει, αποτελεί την τελευταία κίνηση στην αγορά.

Η Microsoft έχει προαναγγείλει τη δημιουργία τριών data centers σε μια επένδυση που θα ξεπερνούσε το 1 δισ. ευρώ. Μέχρι σήμερα έχουν ξεκινήσει οι εργασίες για το πρώτο data center μετά από χρόνια που η επένδυση είχε κολλήσει στα γρανάζια της ελληνικής γραφειοκρατίας και αναμένεται να ανάψουν τα φώτα στο πρώτο μέρος περί τα τέλη του 2027.

Ο γαλλικός κολοσσός Data4 με τα επενδυτικά πλάνα ύψους 500 εκατ. ευρώ είναι ο τελευταίος μεγάλος παίκτης που έχει μπει στην κούρσα για την ελληνική αγορά data centers.

Επίσης, η Digital Realty, αμερικανικός κολοσσός της αγοράς data centers, έχει εξελιχθεί σε κυρίαρχο παίκτη στην Ελλάδα, έχοντας αναπτύξει 4 κέντρα δεδομένων στην Αττική και ακόμα ένα στο Ηράκλειο, ενώ στα σχέδια βρίσκεται η δημιουργία τουλάχιστον ακόμη ενός data center.

Παράλληλα, υπάρχει και έντονο αραβικό ενδιαφέρον από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που έχουν εκδηλώσει την επιθυμία να επενδύσουν σε κέντρα δεδομένων με συνολική δυναμικότητα 500 MW, ενώ παρόμοιες κινήσεις έχουν γίνει και από τη Σαουδική Αραβία.

Πάντως, το αραβικό ενδιαφέρον δείχνει να έχει μείνει μέχρι στιγμής στα «χαρτιά», όπως και η πολυαναμενόμενη επένδυση της Google στη χώρα, που είχε ανακοινωθεί πριν από 5 χρόνια και αφορούσε τη δημιουργία τριών data centers (cloud region).

Από τους εγχώριους παίκτες ξεχωρίζει η ΔΕΗ με το hyperscale data center ισχύος 300 MW (με προοπτική επέκτασης έως 1 GW) στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου στην Κοζάνη, που θα τροφοδοτείται με καθαρή ενέργεια «behind the meter».

Μια επένδυση που αναμένεται να στοιχίσει αρχικά στη ΔΕΗ περίπου 1,2 δισ. ευρώ, ενώ στην περίπτωση που ολοκληρωθεί η επέκταση μέχρι το 1GW, το ποσό θα ανέβει έως και τα 3,6 δισ. ευρώ.

Ο ΑΔΜΗΕ έχει ανακοινώσει ένα φιλόδοξο σχέδιο σε συνεργασία με τη Serverfarm, στοχεύοντας στην ανάπτυξη και λειτουργία υπερσύγχρονων hyperscale data centers, με συνολική ισχύ έως 130 MW.

Η LanCom επεκτείνει τη δραστηριότητά της στην ελληνική αγορά data centers, προχωρώντας με γρήγορους ρυθμούς στην επέκταση του Balkan Gate στο Καλοχώρι Θεσσαλονίκης.

Επίσης η Kiefer, που δημιουργεί το δικό της οικοσύστημα ΤΝ και επενδύει στη δημιουργία ενός «ελληνικού Chat GPT», αναμένεται να προχωρήσει σε επενδύσεις 150 εκατ. ευρώ την επόμενη διετία

Ποιος θα πληρώσει το δίκτυο

Ηδη στις ώριμες αγορές data centers έχει αναδειχθεί το ερώτημα ποιος θα πληρώσει τις επενδύσεις που απαιτούνται ώστε το ηλεκτρικό σύστημα να μπορεί να ανταποκριθεί στις αυξημένες ανάγκες που δημιουργούνται. Για την Ελλάδα, όπου το ηλεκτρικό δίκτυο έχει ήδη σημαντικές ανάγκες αναβάθμισης για την πράσινη μετάβαση, το συγκεκριμένο ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Οπως τεκμηριώνουν τα στοιχεία, η ταχεία αύξηση της ζήτησης μπορεί να οδηγήσει σε ανοδικές πιέσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, εάν το κόστος των νέων δικτύων δεν επιμεριστεί σωστά. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι τιμές χονδρικής ηλεκτρικού ρεύματος στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί έως και 267% σε σχέση με πριν από πέντε χρόνια σε περιοχές κοντά σε μεγάλα data centers – αύξηση που μετακυλίεται στους καταναλωτές μέσω υψηλότερων λογαριασμών, την ίδια στιγμή που αντιμετωπίζουν υποβάθμιση της ποιότητας του ρεύματος, με συχνές αυξομειώσεις της τάσης.

Πηγή: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ

Η βρετανική κυβέρνηση σχεδιάζει να τριπλασιάσει τη δυναμικότητα των data centers έως το 2030, επιχειρώντας να καλύψει την εκρηκτική ζήτηση που δημιουργεί η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, στην Βρετανία αυτή την στιγμή λειτουργούν 568 data centers πρός όφελος της τεχνητής νοημοσύνης.

Ωστόσο, την ώρα που μεγάλα τμήματα της χώρας δοκιμάζονται από πρωτοφανή ζέστη και παρατεταμένη ξηρασία, στο προσκήνιο έρχεται μια κρίσιμη παράμετρος αυτής της τεχνολογικής επέκτασης – οι τεράστιες ανάγκες των κέντρων δεδομένων σε νερό και ηλεκτρική ενέργεια.

Οι χιλιάδες διακομιστές που λειτουργούν αδιάκοπα στο εσωτερικό αυτών των εγκαταστάσεων παράγουν μεγάλες ποσότητες θερμότητας και απαιτούν συνεχή ψύξη.

Ορισμένα data centers καταναλώνουν σημαντικές ποσότητες νερού, αν και στην Αγγλία το αυστηρότερο ρυθμιστικό πλαίσιο έχει οδηγήσει πολλές εγκαταστάσεις στην υιοθέτηση συστημάτων κλειστού κυκλώματος, τα οποία περιορίζουν την άμεση κατανάλωση νερού. Οι ενεργειακές τους απαιτήσεις, ωστόσο, παραμένουν εξαιρετικά υψηλές.

Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει με πρωτοφανείς ρυθμούς την κατασκευή νέων υποδομών, ο κλάδος αναζητεί πλέον πιο βιώσιμες μεθόδους λειτουργίας.

Στα Docklands του Λονδίνου, για παράδειγμα, η Digital Realty χρησιμοποιεί νερό από τον ποταμό για την ψύξη των εγκαταστάσεών της και στη συνέχεια το επιστρέφει, σε μια προσπάθεια περιορισμού του περιβαλλοντικού αποτυπώματος.

Το πρόβλημα, όμως, είναι ευρύτερο, διότι τα data centers πολλαπλασιάζονται ταχύτερα από τον ρυθμό με τον οποίο μπορούν να αναπτυχθούν οι απαραίτητοι ανανεώσιμοι ενεργειακοί και υδάτινοι πόροι.

Και όσο οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν και τα επεισόδια ξηρασίας γίνονται εντονότερα, η εξίσωση γίνεται ολοένα δυσκολότερη.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η βρετανική βιομηχανία ύδρευσης προειδοποιεί πλέον ευθέως ότι η χώρα ενδέχεται να μην έχει αρκετό νερό για να υποστηρίξει τα κυβερνητικά σχέδια επέκτασης των data centers.

Water UK: Οι κυβερνητικές προβλέψεις δεν υπολογίζουν καν τα data centers

Η Water UK, η εμπορική ένωση που εκπροσωπεί τις εταιρείες ύδρευσης στη Βρετανία και τη Βόρεια Ιρλανδία, ασκεί ιδιαίτερα έντονη κριτική στον κυβερνητικό σχεδιασμό. Σε δημόσια διαθέσιμη γραπτή ενημέρωση προς Βρετανούς βουλευτές χαρακτηρίζει τις προβλέψεις για τους υδάτινους πόρους «θεμελιωδώς προβληματικές», επισημαίνοντας ότι εξαιρούν ρητά τις μελλοντικές ανάγκες των κέντρων δεδομένων.

Όπως υπογραμμίζει, η κυβέρνηση δεν κάνει «ούτε μία αναφορά στο νερό» στην πολιτική της για τις ζώνες ανάπτυξης τεχνητής νοημοσύνης, στη στρατηγική «AI for Science» ή στο σχέδιο δράσης για τις ευκαιρίες που δημιουργεί η AI.

Ακόμη και το πιο πρόσφατο εθνικό πλαίσιο της Environment Agency για τους υδάτινους πόρους, το οποίο δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2025, δεν περιλαμβάνει εκτίμηση για τη ζήτηση νερού από τα data centers.

«Φαίνεται να υπάρχει η παραδοχή ότι η χώρα θα διαθέτει πάντοτε αρκετό νερό για να καλύπτει τις οικονομικές της ανάγκες», αναφέρει η Water UK όμως «τίποτα δεν θα μπορούσε να απέχει περισσότερο από την πραγματικότητα».

Έλλειμμα 5 δισ. λίτρων την ημέρα έως το 2055

Η προειδοποίηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα εάν συνδυαστεί με τις προβλέψεις για τη μελλοντική υδροδότηση της Αγγλίας.

Έκθεση της Βουλής των Λόρδων τον περασμένο Μάιο προειδοποίησε ότι έως το 2055 η χώρα ενδέχεται να βρίσκεται αντιμέτωπη με ημερήσιο έλλειμμα 5 δισεκατομμυρίων λίτρων νερού για τη δημόσια υδροδότηση.

Την ίδια στιγμή, πολλά από τα data centers κατασκευάζονται ακριβώς στις περιοχές όπου οι υδάτινοι πόροι βρίσκονται ήδη υπό τη μεγαλύτερη πίεση.

Περισσότερα από τα τρία τέταρτα των σχετικών εγκαταστάσεων βρίσκονται στη νότια και ανατολική Αγγλία, όπου εκατομμύρια άνθρωποι έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με απαγορεύσεις χρήσης λάστιχου εξαιτίας της παρατεταμένης ακραίας ζέστης και της έλλειψης βροχοπτώσεων.

Η Water UK προειδοποιεί ότι χωρίς αλλαγή πολιτικής η περαιτέρω ανάπτυξη data centers σε αυτές τις περιοχές «ενδέχεται να είναι αδύνατη».

«Καθώς οι στόχοι για τη μείωση των διαρροών και της ζήτησης είναι ήδη εξαιρετικά φιλόδοξοι, η μόνη λύση για την εξασφάλιση νέας προσφοράς είναι είτε να αυξηθεί η ποσότητα νερού που αντλείται από το περιβάλλον – κάτι που μπορεί να είναι επιβλαβές – είτε να δημιουργηθούν νέες πηγές υδροδότησης, ενώ για τον σχεδιασμό και την κατασκευή μεγάλων ταμιευτήρων μπορεί να απαιτηθούν 15 χρόνια», αναφέρει ο φορέας.

Και προσθέτει: «Οι εταιρείες ύδρευσης έχουν μειώσει τις διαρροές κατά περίπου 40% από την ιδιωτικοποίηση και σχεδιάζουν να τις περιορίσουν κατά επιπλέον 17% έως το 2030».

Από την άλλη πλευρά, η Greenpeace υποστήριξε την περασμένη εβδομάδα ότι οι εταιρείες ύδρευσης εξακολουθούν να χάνουν εξαιτίας διαρροών πενταπλάσια ποσότητα νερού από εκείνη που θα εξοικονομούνταν ακόμη και με την επιβολή απαγόρευσης χρήσης λάστιχου σε εθνικό επίπεδο.

Ένα data center μπορεί να ζητά 3 εκατ. λίτρα την ημέρα

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Σλάου, όπου βρίσκεται η μεγαλύτερη συγκέντρωση κέντρων δεδομένων στη Βρετανία.

Η περιοχή εξυπηρετείται από την Affinity Water και περίπου 125 νέα data centers είτε έχουν προταθεί είτε βρίσκονται ήδη υπό κατασκευή στην περιοχή ευθύνης της εταιρείας, μεγάλο τμήμα της οποίας βρίσκεται υπό περιορισμούς στη χρήση νερού.

Τον Μάιο, η Affinity ενημέρωσε το βρετανικό Κοινοβούλιο ότι ορισμένες από αυτές τις εγκαταστάσεις ζητούν έως και 3 εκατομμύρια λίτρα νερού την ημέρα – ποσότητα αντίστοιχη με τη μέγιστη ζήτηση περίπου 3.500 κατοικιών.

«Το πλαίσιο σχεδιασμού έχει διαμορφωθεί γύρω από την αύξηση των νοικοκυριών και την κατά κεφαλήν κατανάλωση και δεν έχει προσαρμοστεί σε εμπορικούς χρήστες των οποίων οι ανάγκες σε νερό μπορούν να είναι αντίστοιχες με εκείνες μιας μικρής πόλης», ανέφερε η εταιρεία σε γραπτή κατάθεσή της προς την κοινοβουλευτική επιτροπή περιβαλλοντικού ελέγχου.

Από 6,6 εκατ. σε σχεδόν 20 εκατ. λίτρα πόσιμου νερού ημερησίως

Λόγω του σημερινού καθεστώτος αδειοδότησης της Environment Agency, τα κέντρα δεδομένων είναι υποχρεωμένα να χρησιμοποιούν πόσιμο νερό.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Water UK, τα data centers στην Αγγλία καταναλώνουν σήμερα περίπου 6,6 εκατομμύρια λίτρα πόσιμου νερού κάθε ημέρα.

Εάν πραγματοποιηθεί ο κυβερνητικός στόχος για τριπλασιασμό της δυναμικότητάς τους έως το 2030, η ποσότητα αυτή θα μπορούσε να αυξηθεί στα 19,8 εκατομμύρια λίτρα ημερησίως.

Ο αναπληρωτής διευθυντής της Water UK, Τζον Τσάπελ, χαρακτήρισε την παράλειψη αυτή «ασυγχώρητη» και έκανε λόγο για «πραγματική αποτυχία της κυβέρνησης».

Ήδη μεγαλύτερο το έλλειμμα από αυτό που είχε προβλεφθεί

Οι πιέσεις, πάντως, δεν αφορούν μόνο το μέλλον. Η σημερινή έλλειψη νερού στην Αγγλία είναι ήδη κατά 220 εκατομμύρια λίτρα ημερησίως μεγαλύτερη από εκείνη που είχε υπολογιστεί στις επίσημες προβλέψεις.

Η Water UK υποστηρίζει ότι το πρόσθετο αυτό έλλειμμα αντιμετωπίζεται σήμερα με την «αποδοχή μεγαλύτερου κινδύνου περιβαλλοντικής ζημιάς και περιορισμών στη χρήση νερού σε περίπτωση ξηρασίας».

ΓΙΩΡΓΟΣ Ι ΑΛΛΑΜΑΝΗΣ

Ανυδρη ζωή στην πόλη Μάνσφιλντ της Τζόρτζια: ένα θηριώδες data center της Meta (google) ρουφάει όλο το νερό της περιοχής, στεγνώνει τον υδροφόρο ορίζοντα και τον ποταμό Φλιντ, ρίχνει την πίεση στο δίκτυο και αναγκάζει τους κατοίκους να χρησιμοποιούν κουβάδες για τη λάτρα του σπιτιού

Πολλοί άνθρωποι τείνουν να σκέφτονται το cloud, δηλαδή τις διαδικτυακές υπηρεσίες αποθήκευσης ψηφιακών αρχείων και παροχής διαδικτυακών υπηρεσιών, κυριολεκτικά σαν «νέφος». Κάτι που περίπου αιωρείται πάνω απ’ τα κεφάλια μας σε έναν ιδεατό ουρανό. Αλλά η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική. Είναι χειροπιαστή, διαρκώς επεκτεινόμενη και επικίνδυνη για το περιβάλλον.

Σήμερα το cloud «κρύβεται» σε πάνω από 11.000 κέντρα δεδομένων (data centers) σε όλο τον κόσμο. Τα περισσότερα, σχεδόν 6.000, βρίσκονται στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, με το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γερμανία να ακολουθούν στη δεύτερη και την τρίτη θέση αντίστοιχα.

Οι επιπτώσεις

Δεν είναι αιθέρας, είναι μεγάλες κτιριακές εγκαταστάσεις, ορισμένες θηριώδεις. Είναι ζωτικής σημασίας για τις καθημερινές λειτουργίες εκατομμυρίων εταιρειών και δισεκατομμυρίων ανθρώπων, ιδίως καταναλωτών. «Κάποιος» στέλνει και την παραμικρότερη πληροφορία στην οθόνη του κινητού μας. Αυτός ο κάποιος χρησιμοποιεί ένα data center σε κάποια γωνιά της Γης.

Αλλά, όπως έχει σημειώσει η «Εφ.Συν.» σε πρόσφατο άρθρο-άποψη, «τα Κέντρα Δεδομένων έχουν ένα βασικό ελάττωμα. Είναι ακόρεστα. Δεν χορταίνουν να καταλαμβάνουν όλο και περισσότερη γη, γιατί χρειάζονται μεγάλες εκτάσεις για τον ογκώδη εξοπλισμό τους, όσο το δυνατόν πιο κοντά στα αστικά κέντρα. Δεν χορταίνουν να καταναλώνουν ηλεκτρικό ρεύμα, φτάνοντας να απορροφούν μέχρι και το 20% της συνολικής κατανάλωσης, όπως συνέβη στην Ιρλανδία. Δεν χορταίνουν τη δίψα τους για καθαρό, τρεχούμενο νερό, που το χρειάζονται για να ψύχουν τον εξοπλισμό τους».

Ηταν η ακριβής περιγραφή του προβλήματος. Ποιες είναι όμως οι επιπτώσεις; Ζωή κόλαση δίπλα σε ένα data center ζουν οι κάτοικοι της πόλης Μάνσφιλντ στην πολιτεία Τζόρτζια των ΗΠΑ, όπως καταγράφει ρεπορτάζ του BBC.

Οταν η Μπέβερλι Μόρις συνταξιοδοτήθηκε το 2016, νόμιζε ότι είχε βρει το σπίτι των ονείρων της - μια γαλήνια περιοχή της αγροτικής Τζόρτζια, ήσυχη και περιτριγυρισμένη από δέντρα. Σήμερα, κάθε άλλο παρά έτσι είναι. Μόλις 350 μέτρα από τη βεράντα της στο Μάνσφιλντ υψώνεται ένα μεγάλο κτίριο χωρίς παράθυρα, γεμάτο με διακομιστές, μηχανήματα, ψύκτρες, καλώδια και φώτα που αναβοσβήνουν.

Είναι ένα data center, ένα από τα πολλά που ξεφυτρώνουν σε μικρές πόλεις της Αμερικής για να εξυπηρετούν τα πάντα: από ομαδικά βιντεοπαιχνίδια και συναλλαγές μέσω e-banking μέχρι δορυφορικές τηλεπικοινωνίες και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.

«Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς νερό και με το μισό μου σπίτι να υπολειτουργεί» λέει η Μόρις. Πιστεύει ότι η κατασκευή του κέντρου, το οποίο ανήκει στη Meta (τη μητρική εταιρεία του Facebook), είχε ως αποτέλεσμα να στερέψει το ιδιωτικό της πηγάδι, προκαλώντας συσσώρευση ιζημάτων. Για τη λάτρα του σπιτιού κουβαλάει τώρα νερό σε κουβάδες. Η πίεση έχει πέσει και το νερό της βρύσης είναι θολό. Λασπωμένο σε πρωτοφανές σημείο είναι και το νερό στον γειτονικό ποταμό Φλιντ.

Τα μηχανήματα στα κέντρα δεδομένων αναπτύσσουν υψηλές θερμοκρασίας και η ψύξη τους απαιτεί πολύ νερό. Συχνά χρησιμοποιούν συστήματα ψύξης με εξάτμιση, όπου το νερό απορροφά θερμότητα και εξατμίζεται – όπως ο ιδρώτας απομακρύνει από το ανθρώπινο σώμα τη θερμότητα. Τις ζεστές μέρες, ένα και μόνο data center μπορεί να χρησιμοποιήσει εκατομμύρια λίτρα.

Πρόσφατη μελέτη εκτιμά ότι τα κέντρα δεδομένων έως το 2027 μπορεί να φτάσουν να καταναλώνουν 6,3 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού παγκοσμίως. Λόγω του μεγέθους του προβλήματος, έχουν σχηματιστεί ομάδες πίεσης που κάνουν ελέγχους και προβαίνουν σε καταγγελίες, όπως η αμερικανική Data Center Watch.

Οι εταιρείες-κολοσσοί είτε υποβαθμίζουν το πρόβλημα, είτε λένε ότι το αντιμετωπίζουν. «Το να είσαι καλός γείτονας είναι προτεραιότητα» απάντησε η Meta στο BBC σχολιάζοντας την κατάσταση στο Μάνσφιλντ. Η εταιρεία παρήγγειλε (και πλήρωσε) μια ανεξάρτητη μελέτη για τα υπόγεια ύδατα, η οποία κατέληξε ότι «η λειτουργία του κέντρου δεδομένων δεν επηρέασε αρνητικά την κατάσταση των υπόγειων υδάτων στην περιοχή».

Υποσχέσεις

«Στόχος μας είναι μέχρι το 2030 να επιστρέφουμε περισσότερο νερό στις λεκάνες απορροής και στις κοινότητες όπου λειτουργούμε κέντρα δεδομένων από ό,τι αφαιρούμε», λέει ο Γουίλ Χιους, επικεφαλής παγκόσμιας διαχείρισης υδάτων στην Amazon Web Services (AWS), η οποία διαχειρίζεται περισσότερα κέντρα δεδομένων από οποιαδήποτε άλλη εταιρεία παγκοσμίως.

Λέει ότι η AWS επενδύει σε έργα όπως επισκευές διαρροών, συλλογή όμβριων υδάτων και χρήση επεξεργασμένων λυμάτων για ψύξη. Στην πολιτεία Βιρτζίνια η εταιρεία συνεργάζεται με αγρότες για τη μείωση της ρύπανσης στον κόλπο Τσέσαπικ, το μεγαλύτερο εκβολικό σύστημα στις ΗΠΑ, όπου περισσότερα από 150 ποτάμια και χείμαρροι εκβάλλουν στον Ατλαντικό Ωκεανό.

Μια ερώτηση ΑΙ ίσον ένα μπουκαλάκι νερό

Ενα μόνο ερώτημα με χρήση τεχνητής νοημοσύνης -για παράδειγμα, ένα αίτημα στο ChatGPT- μπορεί να καταναλώσει περίπου τόσο νερό όσο περιέχει ένα μπουκαλάκι του μισού λίτρου. Αν πολλαπλασιάσει κανείς αυτή την ποσότητα με δισεκατομμύρια ερωτήματα την ημέρα, το μέγεθος του προβλήματος γίνεται σαφές. «Τα κέντρα δεδομένων δεν θα εξαφανιστούν. Γίνονται η σπονδυλική στήλη της σύγχρονης ζωής» λέει ο καθηγητής Ρατζίβ Γκαργκ που διδάσκει cloud computing στο Πανεπιστήμιο Εμορι στην Ατλάντα.

«Δεν υπάρχει γυρισμός, αλλά υπάρχει δρόμος προς τα εμπρός» υποστηρίζει. «Το κλειδί είναι η μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση: πιο έξυπνα συστήματα ψύξης, μαζική συλλογή όμβριων υδάτων και πιο αποτελεσματικές υποδομές. Η σχετική βιομηχανία αρχίζει να στρέφεται προς τη βιωσιμότητα. Αλλά είναι αλήθεια ότι βραχυπρόθεσμα, τα data centers θα δημιουργήσουν τεράστια πίεση στην κοινωνία».

Πηγή: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ