Οξεία αναπνευστική δυσχέρεια, ασυνήθιστες οσμές, χρωματιστές εκρήξεις, μακροχρόνια προβλήματα υγείας και περιβαλλοντική υποβάθμιση συγκαταλέγονται μεταξύ των ενδείξεων που μια ομάδα εμπειρογνωμόνων έχει προσδιορίσει ως αξιόπιστα στοιχεία που υποστηρίζουν τις μαρτυρίες για έκθεση σε τοξικά χημικά που συνδέονται με στρατιωτικές δραστηριότητες στο Σουδάν μεταξύ του 2024 και του 2025.
Τα ευρήματα περιγράφονται σε μια έρευνα 32 σελίδων, την οποία εξέτασε το Euronews, σχετικά με τη χρήση χημικών όπλων σε αστικές περιοχές του Σουδάν εν μέσω του συνεχιζόμενου πολέμου που ξεκίνησε το 2023.
Την έρευνα ηγήθηκαν πρώην ανώτεροι αξιωματούχοι του Οργανισμού για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (OPCW), δύο εκ των οποίων υπηρετούσαν στον οργανισμό όταν του απονεμήθηκε το Βραβείο Νόμπελ Ειρήνης του 2013 για το έργο του στην εφαρμογή της παγκόσμιας απαγόρευσης των χημικών όπλων.
Οι δύο πρώην ανώτεροι αξιωματούχοι του OPCW που ηγήθηκαν της ομάδας μίλησαν στο Euronews, ζητώντας όμως να παραμείνουν ανώνυμοι λόγω του ευαίσθητου χαρακτήρα του περιεχομένου.
«Δεδομένου ότι τουλάχιστον ένα κράτος-μέλος έχει επιβάλει κυρώσεις σε άτομα σε σχέση με την φερόμενη χρήση χημικών όπλων, ότι υπάρχουν νέες και αυξανόμενες καταγγελίες για ένα μυστικό πρόγραμμα και ότι υπάρχουν ισχυρές μαρτυρικές καταθέσεις που υποδεικνύουν ότι τον Σεπτέμβριο του 2024 σημειώθηκε ένα περιστατικό στο οποίο ενδέχεται να εμπλέκεται χλώριο, ο ΟΠΧΟ και τα κράτη-μέλη του πρέπει να ξεκινήσουν έρευνα», δήλωσαν οι δύο πρώην ανώτεροι αξιωματούχοι στο Euronews.
Η έκθεση παραθέτει τις καταθέσεις οκτώ Σουδανών μαρτύρων, οι οποίες επιβεβαιώνονται από βίντεο, φωτογραφίες και άλλο ψηφιακό υλικό που παρέχουν τα φερόμενα ως θύματα, και οι οποίες υποδηλώνουν ότι ενδέχεται να έχουν χρησιμοποιηθεί χημικά όπλα στη σύγκρουση.
Δεν είναι η πρώτη φορά που παρουσιάζονται στοιχεία που υποδηλώνουν την πιθανή χρήση χημικών όπλων στο Σουδάν.
Τόσο η «New York Times» όσο και η «Washington Post» δημοσίευσαν έρευνες στις αρχές Σεπτεμβρίου, βασιζόμενες σε στοιχεία που παρέχονται από υπηρεσίες πληροφοριών της Μέσης Ανατολής, συμπεριλαμβανομένων φωτογραφιών αποθεμάτων και αλληλογραφίας μεταξύ Σουδανών αξιωματούχων.
Ήταν η φερόμενη χρήση χημικών όπλων που οδήγησε την αμερικανική κυβέρνηση να επιβάλει κυρώσεις στο Σουδάν τον Απρίλιο του 2025.
Ωστόσο, η έρευνα που εξέτασε το Euronews προσθέτει τόσο μια ανθρώπινη διάσταση όσο και ουσιαστικά στοιχεία στις σοβαρές κατηγορίες και αναμένεται να προσελκύσει περαιτέρω προσοχή.
Η σουδανική κυβέρνηση έχει αρνηθεί επανειλημμένα οποιαδήποτε παράνομη πράξη.
Δοχεία που χρησιμοποιούνται συνήθως για την αποθήκευση υγροποιημένου αερίου σε μια αποθήκη που εικάζεται ότι ανήκει στις Ένοπλες Δυνάμεις του Σουδάν. (Φωτογραφία που εξασφάλισε η εφημερίδα «The Washington Post»)
Η έκθεση
Σύμφωνα με την έκθεση, η ομάδα εμπειρογνωμόνων μίλησε με οκτώ μάρτυρες στην πρωτεύουσα της Κένυας, το Ναϊρόμπι. Μαζί, εντόπισαν «μια σειρά αξιόπιστων περιστατικών που αφορούσαν ανεξήγητες ασθένειες μετά από στρατιωτική δραστηριότητα».
Η ομάδα απαρτιζόταν από «άτομα που ανέφεραν άμεση έκθεση σε φερόμενα περιστατικά, άτομα που συμμετείχαν σε δραστηριότητες αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων, έναν επαγγελματία υγείας που περιέθαλψε τους πάσχοντες ασθενείς και άτομα ικανά να παράσχουν υποστηρικτικό έντυπο και ψηφιακό υλικό σχετικό με την έρευνα», αναφέρεται στην έκθεση.
Τα ισχυρότερα αποδεικτικά στοιχεία προέρχονται από δύο μάρτυρες που ερωτήθηκαν ξεχωριστά και οι οποίοι ήταν και οι δύο παρόντες κατά τη διάρκεια ενός περιστατικού στο διυλιστήριο πετρελαίου Al-Jili κοντά στο Χαρτούμ τον Σεπτέμβριο του 2024.
Εκείνη την εποχή, η περιοχή βρισκόταν υπό τον έλεγχο των Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF), της κύριας ομάδας που μάχεται εναντίον του σουδανικού στρατού και η οποία έχει υποβληθεί σε κυρώσεις από την ΕΕ και τις ΗΠΑ για σοβαρές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
«Και οι δύο μάρτυρες περιέγραψαν ένα στρατιωτικό αεροσκάφος που πετούσε από πάνω τους αμέσως πριν από το περιστατικό», αναφέρει η έκθεση, παραθέτοντας «αντικείμενα σε σχήμα βαρελιού που συνδέονταν με την πτήση· κρούσεις που δεν έμοιαζαν με συμβατικές εκρηκτικές επιθέσεις· ασυνήθιστες εκπομπές στην ατμόσφαιρα· άγνωστες οσμές· οξέα αναπνευστικά συμπτώματα που επηρέασαν περίπου είκοσι εργαζομένους· παροχή ιατρικής περίθαλψης στο ιατρείο του διυλιστηρίου· επακόλουθη αλλαγή στη βλάστηση κοντά στην περιοχή πρόσκρουσης».
Διευκρινίζεται ότι οι οξείες αναπνευστικές και οφθαλμικές επιπτώσεις που περιέγραψαν οι δύο μάρτυρες συνάδουν με έκθεση σε ερεθιστικό ή επικίνδυνο χημικό που μεταφέρεται μέσω του αέρα. Ωστόσο, η ομάδα των εμπειρογνωμόνων δεν μπόρεσε να προσδιορίσει την ουσία.
Οι άλλες μαρτυρίες αναφέρουν περιστατικά σε διαφορετικές τοποθεσίες με επαναλαμβανόμενα μοτίβα.
«Αρκετοί μάρτυρες περιέγραψαν αεροπορικές επιθέσεις που ακολουθήθηκαν από την ταχεία εμφάνιση αναπνευστικών συμπτωμάτων που επηρέασαν όσους βρίσκονταν στην άμεση γειτονία», αναφέρει η έκθεση, εξηγώντας ότι τα κοινά συμπτώματα που περιγράφηκαν περιλάμβαναν «βήχα, δυσκολία στην αναπνοή, ερεθισμό των ματιών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, γαστρεντερικές ή δερματολογικές επιπτώσεις».
Όπως και οι μάρτυρες στο διυλιστήριο πετρελαίου, περιέγραψαν επίσης «ασυνήθιστες οσμές, έγχρωμες εκπομπές στην ατμόσφαιρα και την προφανή απουσία των εκρηκτικών επιδράσεων που συνήθως συνδέονται με τους συμβατικούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς».
Η ομάδα εμπειρογνωμόνων δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει κατηγορηματικά ότι τα περιστατικά προκλήθηκαν από τη χρήση χημικών όπλων, λόγω κενών που πρέπει να συμπληρωθούν στα ευρήματα.
Ωστόσο, εντόπισαν αξιόπιστα και συνεπή στοιχεία που υποδηλώνουν ότι αυτό ενδέχεται να ισχύει, και κάλεσαν τον Οργανισμό για την Απαγόρευση των Χημικών Όπλων (OPCW) να εξετάσει αυτά τα στοιχεία και να προχωρήσει σε περαιτέρω έρευνα με βάση τα προκαταρκτικά ευρήματά τους.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ από τον Απρίλιο του 2026, περίπου 14 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί από την έναρξη του πολέμου στο Σουδάν το 2023.
Η σύγκρουση έχει επίσης προκαλέσει αυτό που περιγράφεται ευρέως ως μία από τις χειρότερες κρίσεις πείνας στον κόσμο, με σχεδόν 19,5 εκατομμύρια ανθρώπους να αντιμετωπίζουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια και συνθήκες λιμού.
