Όπως αναφέρει ο ΠΑΚΟΕ, ειδικά τώρα το καλοκαίρι που ο καύσωνας μετατρέπει την Αθήνα σε μια απέραντη τσιμεντένια παγίδα, και οι υπόγειες αποβάθρες του Μετρό φαντάζουν ως η απόλυτη όαση δροσιάς για χιλιάδες εγκλωβισμένους πολίτες, το καθημερινό μας καταφύγιο μετατρέπεται σε μια σιωπηλή απειλή για την υγεία μας.

Ενώ η επιφάνεια της πόλης αδειάζει, κάτω από το έδαφος οι ρύποι συσσωρεύονται επικίνδυνα. Τα αποτελέσματα των επιτόπιων μετρήσεων ατμοσφαιρικών ρύπων, αποδεικνύουν  ότι η αναζήτηση μιας «ανάσας δροσιάς» στο υπόγειο δίκτυο τις ημέρες του καλοκαιριού, μας εκθέτει σε ένα τοξικό κοκτέιλ μικροσωματιδίων που επιβαρύνει άμεσα τον οργανισμό μας.  

Στις 6/8/2026 από το επιστημονικό συνεργείο του ΠΑΚΟΕ, πραγματοποιήθηκαν επιτόπιες μετρήσεις ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε 9 σταθμούς του Μετρό της Αθήνας, με σκοπό τη σύγκριση της ποιότητας του αέρα εσωτερικών χώρων (όπως οι αποβάθρες) με τον αέρα στις εξόδους των σταθμών.

Οι σταθμοί μετρό όπου πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις είναι:

Τα σημεία επιτόπιων μετρήσεων έξω από τους σταθμούς μετρό:

Τα αποτελέσματα των επιτόπιων μετρήσεων:

Στους  πίνακες παρουσιάζονται αναλυτικά οι ελάχιστες, μέσες και μέγιστες τιμές των επιτόπιων μετρήσεων ατμοσφαιρικής ρύπανσης όπως τα αιωρούμενα σωματίδια (PM1, PM2.5, PM10), φορμαλδεΰδη (HCHO), πτητικές οργανικές ενώσεις (TVOC), ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), στις αποβάθρες και εξωτερικούς χώρους των σταθμών : Εθνικής Άμυνας, Πανόρμου, Ευαγγελισμού, Συντάγματος, Σταθμού Λαρίσης, Σεπολίων, Κάτω Πατησίων, Βικτώριας και Μοναστηράκι.  

Παράλληλα, παρατίθενται τα αντίστοιχα διαγράμματα διακύμανσης, τα οποία αποτυπώνουν γραφικά την κατανομή και τις μεταβολές των συγκεντρώσεων των ρύπων στους εννέα σταθμούς του Μετρό, καθώς και στα δυο σημεία κάθε σταθμού (αποβάθρες και εξωτερικοί χώροι).

Από τους πίνακες και τα συνημμένα διαγράμματα διαπιστώνουμε ότι οι τιμές  των μερικών παραμέτρων ατμοσφαιρικών ρύπων είναι υψηλότερες των ανώτατων επιτρεπτών ορίων, ιδιαίτερα στις αποβάθρες των σταθμών μετρό, και στους 9 σταθμούς η καταγραφή και ανάλυση των μετρήσεων αποτυπώνει σημαντικές επιβαρύνσεις, γεγονός που καταδεικνύει την ανάγκη άμεσης ενημέρωσης των πολιτών και υιοθέτησης προστατευτικών πρακτικών στους χώρους του μετρό.

Στους πίνακες και τα διαγράμματα που ακολουθούν παρουσιάζονται αναλυτικά οι μέγιστες, ελάχιστες και μέσες τιμές των μετρήσεων για όλες τις παραμέτρους που εξετάστηκαν: αιωρούμενα σωματίδια (PM1, PM2.5, PM10), φορμαλδεΰδη (HCHO), πτητικές οργανικές ενώσεις (TVOC), ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία και συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα (CO₂).

PM1 – Αιωρούμενα σωματίδια

Οι συγκεντρώσεις PM1 στις αποβάθρες σχεδόν όλων των σταθμών καταγράφονται υψηλότερες των επιτρεπόμενων ορίων των 15 μg/m³ , τιμές.  Αντίθετα, στις εξόδους των σταθμών οι τιμές κυμαίνονται σημαντικά χαμηλότερα (περίπου 9–14 μg/m³). Η γενική τάση δείχνει ότι οι υπόγειοι χώροι (αποβάθρες) λειτουργούν ως «παγίδες» συσσώρευσης λεπτών σωματιδίων.

PM2.5 – Αιωρούμενα σωματίδια

Για τα PM2.5 παρατηρούνται έντονες υπερβάσεις σε όλα τα υπόγεια τμήματα των σταθμών. Οι αποβάθρες εμφανίζουν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις, με μέσες τιμές που ξεπερνούν κατά πολύ τα 30 -100 μg/m³ (με όριο τα 5 μg/m³).  Ενώ στις εξόδους των σταθμών, οι συγκεντρώσεις των αιωρούμενων σωματιδίων ΡΜ2,5 μειώνονται σημαντικά (12–23 μg/m³).

PM10 – Αιωρούμενα σωματίδια

Οι τιμές PM10 παρουσιάζουν έντονη διαφοροποίηση ανά σημείο. Οι αποβάθρες καταγράφουν εξαιρετικά υψηλές συγκεντρώσεις, με μέγιστες τιμές που φτάνουν έως και 201 μg/m³ , υπερβαίνοντας κατά πολύ τα ενδεικτικά όρια τον 50 μg/m³,  ενώ οι έξοδοι έχουν  σαφώς χαμηλότερες (20–34 μg/m³). Γενικά, οι υπόγειοι χώροι παρουσιάζουν πολλαπλάσιες συγκεντρώσεις σε σχέση με την επιφάνεια.

Είναι αναμενόμενο οι συγκεντρώσεις των αιωρούμενων σωματιδίων να μειώνονται στις αποβάθρες των σταθμών Κάτω Πατήσια και Βικτώρια, όπου υπάρχει κυκλοφορία αέρα.

HCHO – Φορμαλδεΰδη

Σε όλες τις περιπτώσεις οι τιμές της φορμαλδεΰδης (HCHO) υπερβαίνουν σημαντικά τα ενδεικτικά όρια των 0,02 mg/m³, με τις αποβάθρες να εμφανίζουν τη μεγαλύτερη επιβάρυνση λόγω εγκλωβισμού ατμών και χαμηλού αερισμού. Καταγράφονται  υψηλότερες μέσες τιμές έως 0,10–0,13 mg/m³.

CO₂ – Διοξείδιο του άνθρακα

Οι συγκεντρώσεις CO₂ είναι σημαντικά αυξημένες σε όλα τα υπόγεια σημεία, με τις αποβάθρες να εμφανίζουν τις υψηλότερες (έως 1174 ppm) τιμές. Οι έξοδοι των σταθμών παρουσιάζουν σημαντικά χαμηλότερες τιμές, γεγονός που επιβεβαιώνει τη συσσώρευση CO₂ στους κλειστούς υπόγειους χώρους λόγω ανεπαρκούς αερισμού και αυξημένης επιβατικής κίνησης.

H/A – Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία (nTesla)

Οι μετρήσεις ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας παρουσιάζουν μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ σταθμών και σημείων. Στις αποβάθρες καταγράφονται οι υψηλότερες τιμές έως 100–367 nTesla,  με ιδιαίτερα υψηλές διακυμάνσεις στους εξόδους.   Συνολικά, δεν παρατηρείται σταθερό μοτίβο, αλλά σαφής επίδραση τεχνητών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Τα αποτελέσματα των μετρήσεων του ΠΑΚΟΕ στους εννέα  σταθμούς Μετρό της Αθήνας καταδεικνύουν σαφή και συστηματική επιβάρυνση της ποιότητας του αέρα στους υπόγειους χώρους, με τις αποβάθρες να παρουσιάζουν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις σχεδόν σε όλες τις παραμέτρους (PM, CO₂, TVOC, HCHO).

Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι τιμές των PM2.5, PM10 και CO₂, οι οποίες σε αρκετές περιπτώσεις υπερβαίνουν σημαντικά τα ενδεικτικά όρια, υποδεικνύοντας ανεπαρκή αερισμό και συσσώρευση ρύπων σε κλειστούς υπόγειους χώρους.

Το «τοξικό κοκτέιλ» κάτω από το έδαφος

Οι μετρήσεις κατά τη διάρκεια του Αυγούστου φέρνουν στο φως τρεις συγκεκριμένες απειλές που επιβαρύνουν την υγεία των επιβατών, εξαιτίας του ελλιπούς αερισμού και του μεγάλου συνωστισμού:

• Αιωρούμενα Σωματίδια (PM2.5 και PM10): Αποτελούν τον πιο επικίνδυνο εχθρό στα έγκατα του Μετρό. Λόγω της συνεχούς τριβής των τρένων με τις ράγες και των φρένων, ο αέρας γεμίζει με μικροσκοπικά μεταλλικά σωματίδια. Αυτά εισχωρούν βαθιά στους πνεύμονες και στο κυκλοφοριακό σύστημα, προκαλώντας αναπνευστικά προβλήματα.
• Διοξείδιο του Άνθρακα (CO2): Όταν οι αποβάθρες και τα βαγόνια γεμίζουν με κόσμο που αναζητά δροσιά, τα επίπεδα του CO2 εκτοξεύονται πάνω από τα επιτρεπτά όρια ασφαλείας. Η υψηλή συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα προκαλεί άμεσα αίσθημα ασφυξίας, ζαλάδα, κόπωση και πονοκεφάλους στους επιβάτες.
• Φορμαλδεΰδη: Αυτή η πτητική οργανική ένωση (VOC) απελευθερώνεται κυρίως από τα υλικά κατασκευής των συρμών, τις κόλλες, τα πλαστικά και τα καθαριστικά των σταθμών. Σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας και κλειστού χώρου, η φορμαλδεΰδη συσσωρεύεται, προκαλώντας ερεθισμούς στα μάτια, τη μύτη και τον λαιμό.

Οδηγίες προστασίας για τους επιβάτες

Μέχρι να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα για την αναβάθμιση των συστημάτων εξαερισμού και φιλτραρίσματος στους σταθμούς, η προστασία της υγείας μας περνάει από το χέρι μας. Ακολουθούν μερικές απλές αλλά ζωτικές συμβουλές για τις μετακινήσεις σας τις θερμές ημέρες του Αυγούστου:

• Χρήση μάσκας υψηλής προστασίας (FFP2/KN95): Μπορεί η πανδημία να πέρασε, όμως η μάσκα παραμένει το πιο αποτελεσματικό «ασπίδιο» ενάντια στα επικίνδυνα αιωρούμενα μικροσωματίδια και τη φορμαλδεΰδη των αποβαθρών.
• Αποφύγετε τις ώρες αιχμής: Αν η εργασία ή οι υποχρεώσεις σας το επιτρέπουν, αποφύγετε τις μετακινήσεις τις ώρες που σημειώνεται ο μεγαλύτερος συνωστισμός. Λιγότερος κόσμος σημαίνει χαμηλότερα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στην ατμόσφαιρα.
• Μην παραμένετε άσκοπα στις αποβάθρες: Κατεβείτε στην αποβάθρα λίγα λεπτά πριν την άφιξη του συρμού ώστε να ελαχιστοποιήσετε τον χρόνο έκθεσής σας στον επιβαρυμένο αέρα του υπόγειου δικτύου.
• Επιλέξτε βαγόνια με καλό εξαερισμό: Προτιμήστε συρμούς όπου ο κλιματισμός και η ανανέωση του αέρα λειτουργούν αποδεδειγμένα καλύτερα.
• Σωστή ενυδάτωση πριν την είσοδο: Πίνετε αρκετό νερό πριν κατεβείτε στο Μετρό. Η ξηρότητα που προκαλεί ο κακός κλιματισμός και τα σωματίδια ερεθίζει τους βλεννογόνους, κάνοντάς τους πιο ευάλωτους στους ρύπους.
• Προστασία των ματιών: Αν νιώθετε τσούξιμο ή ερεθισμό λόγω της φορμαλδεΰδης και της σκόνης, η χρήση τεχνητών δακρύων (σταγόνων) μετά τη διαδρομή μπορεί να ανακουφίσει άμεσα τα μάτια σας.
• Καθαρισμός μετά το ταξίδι: Μόλις φτάσετε στον προορισμό σας, πλύνετε καλά το πρόσωπο και τα χέρια σας. Με αυτόν τον τρόπο απομακρύνετε τα μεταλλικά μικροσωματίδια που έχουν καθίσει στο δέρμα σας κατά τη διάρκεια της αναμονής στην αποβάθρα.
•  Ιδιαίτερη προσοχή από ευπαθείς ομάδες: Άτομα με άσθμα, αλλεργίες ή αναπνευστικά προβλήματα καλό είναι να συμβουλεύονται τον γιατρό τους για τη χρήση εξειδικευμένων φίλτρων ή συσκευών εισπνοών κατά τις ημέρες με έντονη επιβάρυνση.