Μια ριζική και άκρως αμφιλεγόμενη στροφή στην ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, με την Ελλάδα να μην ακολουθεί απλώς τις εξελίξεις, αλλά να βρίσκεται στον στενό πυρήνα των χωρών που χαράσσουν τη νέα στρατηγική.

Το Politico επισημαίνει ότι η δημιουργία «κέντρων επιστροφής» (return hubs) εκτός ευρωπαϊκού εδάφους αποτελεί πλέον τον κεντρικό άξονα των Βρυξελλών, με τη Ρουάντα και το Ουζμπεκιστάν να προκρίνονται ως οι βασικοί προορισμοί υποδοχής.

Το μοντέλο της «εξωχώριας» διαχείρισης μεταναστών, που κάποτε φάνταζε ως ακραίο βρετανικό πείραμα (το περίφημο σχέδιο για τη Ρουάντα), υιοθετείται πλέον επισήμως από την ΕΕ. Σε αυτή την προσπάθεια, η Αθήνα έχει συστήσει έναν άτυπο αλλά ισχυρό συνασπισμό μαζί με τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία και τη Δανία, πιέζοντας για άμεση εφαρμογή.

Το ελληνικό χρονοδιάγραμμα: Συμφωνίες το 2026, λειτουργία το 2027

Η ελληνική κυβέρνηση δεν κρύβει τη βιασύνη της να προχωρήσει το σχέδιο. Ήδη, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει θέσει ένα σαφές και ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα, δηλώνοντας ότι στόχος της Αθήνας –και του γκρουπ των χωρών που πρωτοστατούν– είναι να έχουν «κλειδώσει» οι πρώτες διμερείς ή ευρωπαϊκές συμφωνίες με τις τρίτες χώρες εντός του 2026.

Εφόσον το νομικό και διπλωματικό πλαίσιο ολοκληρωθεί φέτος, ο σχεδιασμός προβλέπει ότι αυτά τα κέντρα επιστροφών θα τεθούν σε πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία το 2027. Βάσει της νέας «Ρύθμισης Επιστροφών» της ΕΕ, στα κέντρα αυτά θα μεταφέρονται με συνοπτικές διαδικασίες οι μετανάστες των οποίων η αίτηση ασύλου έχει απορριφθεί τελεσίδικα, μέχρι να ολοκληρωθεί η απέλασή τους στις χώρες καταγωγής τους.

Γιατί Ρουάντα και Ουζμπεκιστάν;

Η επιλογή των συγκεκριμένων χωρών (στο τραπέζι βρίσκεται και η Ουγκάντα) δεν είναι τυχαία. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Politico και τις συζητήσεις που γίνονται πίσω από τις κλειστές πόρτες των ευρωπαϊκών θεσμών, η γεωγραφική τους απόσταση από την Ευρώπη θεωρείται το μεγαλύτερο «πλεονέκτημά» τους.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι –μεταξύ των οποίων και η ελληνική πλευρά– εκτιμούν ότι χώρες της Βόρειας Αφρικής, όπως η Λιβύη ή η Αίγυπτος, αν και πιο κοντά, εγκυμονούν τεράστιους κινδύνους. Η λειτουργία τέτοιων κέντρων εκεί φοβούνται ότι θα μετατρεπόταν σε «μαγνήτη» για τα δίκτυα των διακινητών, δημιουργώντας νέες, ανεξέλεγκτες μεταναστευτικές ροές προς τη Μεσόγειο και τα ελληνικά νησιά. Αντιθέτως, η μεταφορά χιλιάδων ανθρώπων στην καρδιά της Αφρικής ή της Κεντρικής Ασίας θεωρείται ότι θα λειτουργήσει αποτρεπτικά, κόβοντας κάθε ελπίδα προσέγγισης της Ευρώπης.

Η πολιτική ανάγνωση και τα ανθρώπινα δικαιώματα

Η ένθερμη υποστήριξη αυτού του σχεδίου από την Ελλάδα υποδηλώνει τη σαφή πρόθεση της κυβέρνησης να σκληρύνει περαιτέρω τη στάση της στο μεταναστευτικό, αναζητώντας πλέον λύσεις «out of the box» (και κυρίως εκτός ευρωπαϊκών συνόρων). Η Αθήνα, φέροντας το βάρος της χώρας πρώτης υποδοχής, επιχειρεί να μετακυλίσει το πρόβλημα των επιστροφών, οι οποίες ιστορικά παρουσιάζουν εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά υλοποίησης.

Ωστόσο, η μετατροπή τρίτων, φτωχότερων χωρών σε «αποθήκες» ανθρώπων εγείρει σφοδρές αντιδράσεις. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι η ΕΕ νίπτει τας χείρας της, εξάγοντας το μεταναστευτικό της πρόβλημα σε κράτη όπου ο σεβασμός στα ανθρώπινα δικαιώματα και οι συνθήκες διαβίωσης είναι από επισφαλή έως ανύπαρκτα. Το κατά πόσο αυτός ο «ελληνικής έμπνευσης» και ευρωπαϊκής υλοποίησης σχεδιασμός θα αντέξει στις δικαστικές προσφυγές –που ήδη ετοιμάζονται– μένει να φανεί τους επόμενους, κρίσιμους μήνες του 2026.

Πηγή: in.gr

Αποκαλυπτικό δημοσίευμα του Guardian αναφέρει πως το βρετανικό υπουργείο Εσωτερικών θα ξεκινήσει μια αιφνιδιαστική επιχείρηση για τη σύλληψη αιτούντων άσυλο σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο τη Δευτέρα, εβδομάδες νωρίτερα από το αναμενόμενο, στο πλαίσιο της προετοιμασίας για τις απελάσεις στη Ρουάντα.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, οι αξιωματούχοι σχεδιάζουν να θέσουν υπό κράτηση πρόσφυγες, οι οποίοι θα προσέλθουν για συναντήσεις ρουτίνας στα γραφεία της υπηρεσίας μετανάστευσης αλλά και άτομα σε όλη τη χώρα σε μια επιχείρηση δύο εβδομάδων.

Όλοι αναμένεται να μεταφερθούν αμέσως σε κέντρα κράτησης, τα οποία έχουν ήδη προετοιμαστεί, και να σταλούν με πτήσεις προς τη Ρουάντα. Άλλοι μετανάστες κρατούνται ήδη για να απελαθούν. Εκτιμάται ότι στόχος είναι το «πογκρόμ» να συμπέσει με τοπικές εκλογές την Πέμπτη στην Αγγλία, ώστε να ενισχυθεί το αφήγημα του Ρίσι Σούνακ περί καταπολέμησης της μετανάστευσης.

Το υπουργείο Εσωτερικών της χώρας σημείωσε ότι η θέσπιση του νόμου για την αποστολή αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα συνεπάγεται ότι «η κυβέρνηση εισέρχεται στην τελική φάση αυτής της πολιτικής - ορόσημο για την αντιμετώπιση της παράνομης μετανάστευσης και την αναχαίτιση των πλοίων». «Αναπόφευκτα αυτό θα περιλαμβάνει την κράτηση ατόμων κατά την προετοιμασία για την πρώτη πτήση, η οποία πρόκειται να απογειωθεί στη Ρουάντα σε 10 έως 12 εβδομάδες. Δεν θα ήταν σκόπιμο να σχολιάσουμε περαιτέρω την επιχειρησιακή δραστηριότητα» συμπληρώνει στην ανακοίνωσή του.

Η αστυνομία της Σκωτίας έχει τεθεί σε επιφυλακή λόγω του υψηλού κινδύνου διαδηλώσεων στους δρόμους και των προσπαθειών υπέρ προσφύγων για να εμποδιστούν οι συλλήψεις. Η τοπική κοινότητα εκεί έχει αποτρέψει δύο φορές τις απελάσεις οργανώνοντας μαζικές διαδηλώσεις στη Γλασκώβη, τον Μάιο του 2021, και στο Εδιμβούργο, τον Ιούνιο του 2022.

Και στις δύο περιπτώσεις, εκατοντάδες άνθρωποι περικύκλωσαν οχήματα της μεταναστευτικής υπηρεσίας για να αποτρέψουν την απομάκρυνση των αιτούντων άσυλο, μετά από συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας. Οι αστυνομικοί δεν θα συμμετέχουν στις επιχειρήσεις για τις απελάσεις στη Ρουάντα, αλλά θα συμμετέχουν στον έλεγχο του πλήθους και στην αστυνόμευση της διαδικασίας. 

«Για να κρατήσουμε ανθρώπους ενώ προετοιμαζόμαστε να τους απομακρύνουμε, αυξήσαμε τους χώρους κράτησης σε 2.200» είχε δηλώσει ο Σούνακ πριν ψηφίσει το κατάπτυστο νομοσχέδιο. «Έχουμε 200 εκπαιδευμένους, αφοσιωμένους υπαλλήλους σε ετοιμότητα και αναμονή. Για την άμεση και αποφασιστική αντιμετώπιση τυχόν νομικών υποθέσεων, το δικαστικό σώμα έχει διαθέσει 25 δικαστικές αίθουσες και εντόπισε 150 δικαστές που θα μπορούσαν να παρέχουν περισσότερες από 5.000 ημέρες συνεδρίασης» έλεγε.

Ο Ααμέρ Άνγουορ , δικηγόρος ανθρωπίνων δικαιωμάτων με έδρα τη Γλασκώβη, ο οποίος συμμετείχε σε αντίστοιχες κινητοποιήσεις στο παρελθόν, τόνισε πως οι αρχές και η κυβέρνηση της Σκωτίας θα πρέπει να είναι σίγουροι ότι όλο είναι νόμιμο κάνοντας λόγο για ένα απαίσιο σχέδιο ώστε να σταλούν οι άνθρωποι 5.000 μίλια μακριά.