'Eνα εντυπωσιακό αρχαιολογικό εύρημα έρχεται στο φως από τη Γουατεμάλα, όπου ερευνητές επιβεβαίωσαν την ύπαρξη ενός βυθισμένου οικισμού των Μάγια στον πυθμένα της λίμνης Ατιτλάν, φέρνοντας στο προσκήνιο ένα χαμένο κομμάτι ιστορίας που πολλοί παρομοιάζουν με «Ατλαντίδα».

Σε αντίθεση με θρύλους και μυθολογικές αφηγήσεις, πρόκειται για έναν πραγματικό οικισμό που εγκαταλείφθηκε και καταποντίστηκε εξαιτίας φυσικών γεωλογικών μεταβολών.

Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Maritime Archaeology, καταδεικνύει ότι η περιοχή αποτελούσε οργανωμένη εγκατάσταση της Ύστερης Προκλασικής περιόδου (περίπου 350 π.Χ. – 250 μ.Χ.), με σαφή ίχνη καθημερινής ζωής.

Ο χώρος, γνωστός ως Samabaj, είχε εντοπιστεί ήδη από τη δεκαετία του 1990 από τον δύτη Ρομπέρτο Σαμαγιόα, ωστόσο η σύγχρονη έρευνα επιβεβαίωσε ότι τα ευρήματα ανήκουν σε έναν πλήρως ανεπτυγμένο οικισμό και όχι σε μεμονωμένες τελετουργικές αποθέσεις, όπως συχνά συναντάται στη Μεσοαμερική.

Οι αρχαιολόγοι κατέγραψαν πέντε αρχιτεκτονικά σύνολα που περιλαμβάνουν κατοικίες, λίθινες πλατφόρμες και μνημεία με επεξεργασμένες επιφάνειες, ενώ βρέθηκαν και κεραμικά αντικείμενα, καθώς και οψιδιανός, στοιχεία που επιβεβαιώνουν την ύπαρξη οργανωμένης κοινότητας.

Τα γεωλογικά δεδομένα δείχνουν ότι ο οικισμός βρισκόταν αρχικά σε νησί ή παραλίμνια ζώνη και βυθίστηκε όταν η στάθμη του νερού αυξήθηκε απότομα, πιθανότατα λόγω ηφαιστειακής δραστηριότητας, σεισμών ή έντονων βροχοπτώσεων.

Παραδόξως, η ίδια η λίμνη συνέβαλε στη διατήρησή του, καθώς τα ιζήματα προστάτευσαν τις κατασκευές και ενδεχομένως διατήρησαν ακόμη και οργανικά υλικά.

Καθοριστικό ρόλο στην επιβεβαίωση του ευρήματος έπαιξε η χρήση σύγχρονων τεχνολογιών.

Το 2022, η ερευνητική ομάδα χαρτογράφησε με σόναρ περίπου τέσσερα τετραγωνικά χιλιόμετρα του πυθμένα, εντοπίζοντας με ακρίβεια τις δομές και επιτρέποντας την ταχεία επιβεβαίωσή τους μέσω καταδύσεων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ενεργός συμμετοχή της τοπικής κοινότητας των Μάγια Τζουτουχίλ, οι οποίοι συνέβαλαν ουσιαστικά στον σχεδιασμό και την υλοποίηση της έρευνας.

Η προσέγγιση αυτή ενισχύει ένα νέο μοντέλο αρχαιολογίας, όπου η επιστήμη συνδυάζεται με τον σεβασμό στην πολιτιστική κληρονομιά και τη ζωντανή μνήμη των τοπικών κοινωνιών.

Η ανακάλυψη του Samabaj προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για τον τρόπο ζωής και την προσαρμοστικότητα των Μάγια σε ένα περιβάλλον έντονων φυσικών μεταβολών, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύει τη σημασία της προστασίας των υποθαλάσσιων πολιτιστικών τοπίων.

Οι έρευνες συνεχίζονται, με τους επιστήμονες να σχεδιάζουν νέες αποστολές και πιο εκτεταμένες ανασκαφές.

Αν επιβεβαιωθεί η διατήρηση οργανικών ευρημάτων, ο βυθισμένος αυτός οικισμός θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Μεσοαμερικής.

Η «Ατλαντίδα των Μάγια» δεν αποτελεί πλέον φαντασία, αλλά μια πραγματικότητα που αναδύεται σταδιακά, φωτίζοντας άγνωστες πτυχές ενός από τους σπουδαιότερους πολιτισμούς της αρχαιότητας.

Μια χαμένη πόλη των Μάγια η οποία βρισκόταν κρυμμένη στη ζούγκλα του Μεξικού, ανακαλύφθηκε τυχαία από έναν μεταπτυχιακό φοιτητή.

Η ανακάλυψη της πόλης – η οποία πήρε το όνομα Βαλεριάνα από τους επιστήμονες– έγινε τυχαία τυχαία χάρη στην τεχνολογία Lidar, η οποία χρησιμοποιεί λέιζερ για την χαρτογράφηση και την ανάλυση αρχαιολογικών τοπίων.

Ο υποψήφιος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Tulane, Λουκ Όλντ-Τόμας, εντόπισε δεδομένα LiDar που είχε συλλέξει το 2013 μια μεξικανική οργάνωση στο πλαίσιο ενός έργου παρακολούθησης δασών που ονομάζεται Alianza και το οποίο στοχεύει στη μείωση των εκπομπών από την αποψίλωση και την υποβάθμιση των δασών.

Πυραμίδες, γήπεδα, μονοπάτια που δυνέδεαν γειτονιές και αμφιθέατρα, αποτελούν τα ευρήματα της αρχαιολογικής ομάδας, σε κοντινή απόσταση από τη σύγχρονη πολιτεία Καμπέτσε. Η χαμένη πόλη, σύμφωνα με το CNN, εκτιμάται ότι φιλοξενούσε περίπου 30.000 έως 50.000 ανθρώπους. Όπως και άλλες μεγάλες πρωτεύουσες των Μάγια, η Βαλεριάνα διέθετε μια δεξαμενή, ένα γήπεδο, πυραμίδες, έναν φαρδύ δρόμο και πλατείες. Συνολικά, οι ερευνητές εντόπισαν 6.764 δομές στη Βαλεριάνα και σε άλλους κοντινούς αγροτικούς και αστικούς οικισμούς διαφόρων μεγεθών.

«Από τη μια σε εκπλήσσει. Το βλέπεις και εντυπωσιάζεσαι. Από την άλλη, επιβεβαιώνει αυτό που πίστευα», ανέφερε ο Λιουκ Ολντ-Τόμας, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και διδακτορικός φοιτητής στο τμήμα ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Tulane.

Το Καμπέτσε βρίσκεται ανάμεσα σε δύο σχετικά καλά εξερευνημένες περιοχές – το βόρειο Γιουκατάν και τις νότιες πεδιάδες των Μάγια – αλλά οι αρχαιολόγοι το είχαν αγνοήσει, είπε ο συν-συγγραφέας της μελέτης Μαρτσέλο Κανούτο, καθηγητής στο τμήμα ανθρωπολογίας του Tulane.

Στο βορρά, οι τοποθεσίες των Μάγια όπως το Chichén Itzá είναι ιδιαίτερα ορατές. «Είναι εύκολα αναγνωρίσιμες και προσβάσιμες», είπε ο Κανούτο. Για δεκαετίες, το Καμπέτσε δεν ήταν εύκολα προσβάσιμο. Ωστόσο, η νέα μελέτη και άλλες έρευνες που χρησιμοποιούν την τεχνολογία LiDAR έχουν αλλάξει τα δεδομένα.

«Αυτή είναι μια νέα εποχή για όλους μας, γιατί τώρα μπορούμε να δούμε εκεί που δεν μπορούσαμε να δούμε πριν», πρόσθεσε ο Κανούτο.

Οι νέες σαρώσεις LiDAR αναδεικνύουν επίσης τη σύνδεση μεταξύ των οικισμών των Μάγια και υποδηλώνουν την πολυπλοκότητα των πόλεών τους ανεξάρτητα από το μέγεθός τους, εξήγησε ο Κάρλος Μοράλες-Αγκιλάρ, αρχαιολόγος και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη.

Η έρευνά του για τους οικισμούς των Μάγια στη Γουατεμάλα συμφωνεί με τα νέα ευρήματα.

«Τα μοτίβα πυκνής εγκατάστασης δείχνουν ότι οι Μάγια ήταν ιδιαίτερα οργανωμένοι, με εκτεταμένα δίκτυα δρόμων ή πεζοδρομίων, κατοικημένες περιοχές και αμυντικές κατασκευές», είπε ο αρχαιολόγος. Η μελέτη δείχνει περαιτέρω ότι οι Μάγια προσάρμοσαν τις υποδομές τους ώστε να ταιριάζουν με το φυσικό τοπίο.

«Αυτά τα ευρήματα αμφισβητούν την παραδοσιακή άποψη ότι οι πόλεις των Μάγια – συμπεριλαμβανομένης της ενδοχώρας τους – ήταν απομονωμένες πόλεις-κράτη ή περιφερειακά βασίλεια», είπε ο Μοράλες. Αντίθετα, αποκαλύπτουν «ένα τεράστιο, διασυνδεδεμένο δίκτυο αστικών και αγροτικών περιοχών που εκτείνεται σε όλη την επικράτειά τους σε όλη την ιστορία τους».

Η επανάσταση με την τεχνολογία LiDAR
Καθώς οι σαρώσεις του LiDAR αποκαλύπτουν περισσότερες από αυτές τις κρυμμένες πόλεις, τα δεδομένα θα αναδιαμορφώσουν τις προηγούμενες ερμηνείες της κλίμακας και της ποικιλομορφίας των οικισμών των Μάγια, σύμφωνα με τους ερευνητές.

«Η ανάλυση LiDAR έχει ωθήσει τις μελέτες αστικοποίησης και προτύπων οικισμών προς τα εμπρός με άνευ προηγουμένου τρόπους. Κάποιοι το αποκαλούν ακόμη και την επανάσταση του LiDAR», είπε ο Τομάς Γκαλαρέτα Σερβέρα, επίκουρος καθηγητής ανθρωπολογίας και λατινοαμερικανικών σπουδών στο Kenyon College στο Οχάιο, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη.

«Οι αρχαιολόγοι έχουν τώρα ένα νέο πλαίσιο για να ερευνήσουν πώς αυτοί οι αρχαίοι άνθρωποι προσαρμόστηκαν και ευδοκίμησαν στο περιβάλλον τους για χιλιάδες χρόνια. Και αυτό είναι πολύ συναρπαστικό!» είπε.