Οι βασικότερες ρυθμίσεις επηρεάζουν άμεσα τη διαχείριση των χρεών του αποβιώσαντος, τον τρόπο υπολογισμού της νόμιμης μοίρας, τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου, αλλά και τις προοπτικές προκαταρκτικών συμφωνιών διαδοχής.

Ωστόσο, η εφαρμογή του νέου πλαισίου ξεκινά με ένα σημαντικό πρακτικό εμπόδιο. Ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου έχει παρατείνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου την αποχή των μελών του από τη δημοσίευση διαθηκών, γεγονός που μεταθέτει προσωρινά την πλήρη υλοποίηση των νέων διαδικασιών στην πράξη.

Ποιους αφορούν οι νέες ρυθμίσεις

Οι αλλαγές, τόσο ως προς τη διανομή της περιουσίας όσο και ως προς την ευθύνη για τα χρέη, εφαρμόζονται αποκλειστικά στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά. Για όσους έχουν αποβιώσει πριν από αυτή την ημερομηνία, διατηρείται κατά κανόνα το προηγούμενο νομικό καθεστώς.

Τέλος στην αυτόματη ευθύνη για τα χρέη με την προσωπική περιουσία

Μία από τις ουσιαστικότερες τομές του νέου νόμου αφορά τις περιπτώσεις όπου η κληρονομιά συνοδεύεται από οφειλές (δάνεια, χρέη στην Εφορία κ.ά.): Ο κληρονόμος δεν ευθύνεται πλέον αυτόματα με τα προσωπικά του περιουσιακά στοιχεία για τα χρέη του αποβιώσαντος.

Οι δανειστές μπορούν να στραφούν μόνο μέχρι την αξία της κληρονομιαίας περιουσίας, χωρίς να μπορούν να αγγίξουν την υφιστάμενη περιουσία του κληρονόμου π.χ. δικές του καταθέσεις ή ακίνητα.

Η ευεργετική αυτή πρόβλεψη μπορεί να χαθεί εάν ο κληρονόμος διαθέσει στοιχεία της κληρονομιάς κατά παράβαση των νέων κανόνων. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης, ώστε η περιουσία και τα χρέη να αντιμετωπίζονται ως διακριτό σύνολο.

Τι αλλάζει όταν δεν υπάρχει διαθήκη

Όταν υπάρχει μόνο ένα παιδί, ο επιζών σύζυγος θα λαμβάνει πλέον το 1/3 της κληρονομιάς αντί για το 1/4 που ίσχυε. Σε περιπτώσεις με δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό παραμένει στο 1/4. Ο επιζών σύζυγος αποκτά το δικαίωμα αποκλειστικής και δωρεάν χρήσης της κύριας κατοικίας του ζευγαριού για ένα έτος μετά τον θάνατο. Θεσπίζεται περιορισμένη προστασία για τον συνεταιριστή, με δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για έναν χρόνο υπό προϋποθέσεις. Πλήρης κληρονομιά δικαιολογείται μόνο όταν δεν υπάρχουν άλλοι προηγούμενοι συγγενείς ή σύζυγος, κατόπιν δικαστικής πιστοποίησης. Πρόσωπο που φρόντιζε ουσιαστικά και αμισθί τον αποβιώσαντα για τουλάχιστον έξι μήνες εντός της τελευταίας τριετίας αποκτά δικαίωμα χρηματικής παροχής από την κληρονομιά.

Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση

Με το νέο πλαίσιο, τα παιδιά, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος που δικαιούνται νόμιμη μοίρα δεν αποκτούν πλέον αυτόματα ποσοστό συγκυριότητας επί των ακινήτων ή των υπόλοιπων περιουσιακών στοιχείων. Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται πλέον σε χρηματική απαίτηση έναντι του κληρονόμου, η οποία ισούται με το μισό της μερίδας που θα λάμβανε ο δικαιούχος αν δεν υπήρχε διαθήκη.

Δυνατότητα κληρονομικών συμφωνιών πριν από τον θάνατο

Ο νέος νόμος εισάγει τη δυνατότητα προσυμφωνημένης διαδοχής μέσω συμβολαιογραφικού εγγράφου: Ο ιδιοκτήτης μπορεί να συμφωνήσει από πριν ποιος θα καταστεί κληρονόμος ή ποιo συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο θα λάβει. Η πρόβλεψη αυτή διευκολύνει ιδιαίτερα τη μεταβίβαση οικογενειακών επιχειρήσεων και ακινήτων, προλαμβάνοντας μελλοντικές διαμάχες.

Επιτρέπεται η παραίτηση από ολόκληρη την κληρονομιά, από μέρος της ή μόνο από τη νόμιμη μοίρα πριν από τον θάνατο. Η πράξη αυτή απαιτεί αυτοπρόσωπη παρουσία ενώπιον συμβολαιογράφου και μπορεί να γίνει με ή χωρίς αντάλλαγμα.

Aπό τον Σεπτέμβριο του 2026, τίθεται σε ισχύ το κληρονομικό δίκαιο, το οποίο εισάγει ουσιαστικές αλλαγές στις διαθήκες, τις κληρονομιές, καθώς και στα δικαιώματα συγγενών και συντρόφων.

Οι νέες διατάξεις επηρεάζουν άμεσα όσους θέλουν να συντάξουν διαθήκη, να διασφαλίσουν την περιουσία τους ή να προχωρήσουν στη διαχείριση κληρονομικών υποθέσεων.

Tο νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για το νέο «Πλαίσιο για τις κοινωφελείς περιουσίες, ιδρύματα, σχολάζουσες κληρονομίες και δωρεές προς το Δημόσιο» απλοποιεί τη διαδικασία της δημόσιας διαθήκης, δύο μάρτυρες θα χρειάζονται πλέον οι «μυστικές» διαθήκες, ενώ μεγαλύτερη προστασία παρέχεται στους κληρονόμους απέναντι σε υπέρογκα χρέη.

Τι αλλάζει από τον Σεπτέμβριο

1. Διαθήκες

• Απλοποιείται η διαδικασία της δημόσιας διαθήκης.
• Η μυστική διαθήκη θα συντάσσεται πλέον με δύο μάρτυρες.
• Προβλέπεται ειδική διαδικασία για άτομα με σοβαρή αναπηρία λόγου.
• Οι ιδιόγραφες διαθήκες διατηρούνται, αλλά με αυστηρότερους ελέγχους.
• Δικαίωμα σύνταξης διαθήκης αποκτούν και άτομα από 16 ετών.
• Απαγορεύονται διαθήκες υπέρ προσωπικού νοσοκομείων, οίκων ευγηρίας και ιδρυμάτων περίθαλψης όπου νοσηλεύεται ο διαθέτης.

2. Εξ αδιαθέτου διαδοχή

• Ο/η σύζυγος λαμβάνει μεγαλύτερο ποσοστό όταν υπάρχει ένα παιδί: το 1/3 της κληρονομιάς.
• Σε περίπτωση περισσότερων παιδιών, παραμένει το ποσοστό του 1/4.
• Αν δεν υπάρχουν παιδιά, ο/η σύζυγος κληρονομεί ολόκληρη την περιουσία πριν από γονείς και λοιπούς συγγενείς.
• Ίδια δικαιώματα προβλέπονται και για τα σύμφωνα συμβίωσης.
• Αναγνωρίζονται δικαιώματα και σε σύντροφο χωρίς γάμο, εφόσον η σχέση διαρκεί πάνω από 3 χρόνια.

3. Νόμιμη μοίρα

• Οι κληρονόμοι δεν αποκτούν υποχρεωτικά συγκυριότητα στα ακίνητα.
• Μπορούν να ζητήσουν τη μερίδα τους σε χρήμα.
• Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται ουσιαστικά σε χρηματική απαίτηση.

4. Χρέη κληρονομιάς

• Παρέχεται μεγαλύτερη προστασία στους κληρονόμους απέναντι σε υπέρογκα χρέη.
• Ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία, εκτός αν δηλώσει ότι θα διαχειρίζεται ελεύθερα την κληρονομιά.

5. Εκκαθάριση κληρονομιάς

• Εκκαθαριστής θα ορίζεται δικηγόρος από ειδικό κατάλογο του δικαστηρίου.

6. Άλλες σημαντικές αλλαγές

• Οι προπαππούδες και οι προγιαγιάδες παύουν να περιλαμβάνονται στις τάξεις κληρονομίας.
• Αναγνωρίζεται κληρονομικό δικαίωμα σε σύντροφο ελεύθερης συμβίωσης, υπό προϋποθέσεις.
• Επεκτείνεται η προστασία της οικογενειακής στέγης, σε περίπτωση θανάτου του μισθωτή, και στον σύντροφο με σύμφωνο συμβίωσης.