Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Καΐρου ανακάλυψαν στη Δυτική Έρημο της Αιγύπτου απολιθώματα δοντιών από επτά αρχαία είδη καρχαριών, ηλικίας άνω των 70 εκατομμυρίων ετών.

Η ανακάλυψη στο οροπέδιο Αμπού Ταρτούρ στη Νέα Κοιλάδα ξεκίνησε στο πλαίσιο εργασίας ενός προπτυχιακού φοιτητή γεωλογίας, πριν γίνει το αντικείμενο δύο διεθνών ερευνών.

Οι ερευνητές περιγράφουν το εύρημα ως «νεκροταφείο καρχαριών» που προσφέρει σπάνια στοιχεία για μια πλούσια σε θρεπτικά συστατικά τροπική θάλασσα που κάποτε κάλυπτε μέρος της ερήμου της Αιγύπτου κατά την Ύστερη Κρητιδική Περίοδο, κάτι που διευρύνει την κατανόηση των επιστημόνων για την αρχαία θαλάσσια ζωή στη Βόρεια Αφρική.

Η ανακάλυψη προήλθε από δείγματα πετρωμάτων που έφερε στο Εργαστήριο Παλαιοντολογίας Σπονδυλωτών του Πανεπιστημίου του Καΐρου ο γεωλόγος Ελ-Χουσεΐν Ιμπραήμ της Egypt Phosphate Company, θυγατρικής του υπουργείου Πετρελαίου και Ορυκτών Πόρων.

Ο φοιτητής γεωλογίας Τάρεκ Γιασίν χρησιμοποίησε αργότερα το υλικό για την πτυχιακή του εργασία, υπό την επίβλεψη του Μοχάμεντ Αμπντέλ-Γκαουάντ, επίκουρου καθηγητή στο Τμήμα Γεωλογίας της Σχολής Θετικών Επιστημών.

Μια επακόλουθη εκδρομή στο Αμπού Ταρτούρ για τη συλλογή περαιτέρω δειγμάτων και τη μελέτη των φωσφορικών στρωμάτων που τα περιείχαν οδήγησε στην επέκταση μιας απλής πτυχιακής εργασίας σε ένα πλήρες ερευνητικό πρόγραμμα.

Ο φοιτητής και ο επιβλέπων του ένωσαν στη συνέχεια τις δυνάμεις τους με ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης και άλλα ελβετικά ιδρύματα που ειδικεύονται σε μελέτες απολιθωμάτων.

Η πρώτη τους μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο Historical Biology το 2024, κατέγραψε 49 απολιθωμένα δόντια από δύο εξαφανισμένα είδη λαμνόμορφου καρχαρία, τους Scapanorhynchus cf. rapax και  Cretoxyrhina cf. mantelli. Ήταν η πρώτη περιγραφή λαμνόμορφων καρχαριών από τον γεωλογικό σχηματισμό Duwi στο Αμπού Ταρτούρ, μια περιοχή που έχει «δώσει» και άλλα μοναδικά στην Αίγυπτο αρπακτικά ψάρια της Κρητιδικής περιόδου.

Η μελέτη εντόπισε την πιο πρόσφατη γνωστή εμφάνιση του Cretoxyrhina mantelli στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή, και πιθανώς μία από τις τελευταίες θεάσεις του παγκοσμίως. Ορισμένα από τα δόντια που ανευρέθηκαν εκεί υποδηλώνουν ότι κάποιοι από τους καρχαρίες Scapanorhynchus έφταναν σε μήκος περίπου 6,7 μέτρα.

Μια δεύτερη μελέτη, που δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα στο Cretaceous Research, είχε ως αντικείμενο την περιγραφή 14 επιπλέον απολιθωμένων δοντιών που προέρχονται από άλλα πέντε εξαφανισμένα είδη καρχαριών: τους Cretalamna cf. maroccana, Scapanorhynchus cf. raphiodon, Serratolamna cf. serrata, Squalicorax bassanii και Squalicorax pristodontus. Τρία από τα είδη καταγράφηκαν στην Αίγυπτο για πρώτη φορά.

«Η εύρεση δοντιών που ανήκουν σε επτά διαφορετικά είδη καρχαριών ήταν ιδιαίτερα αξιοσημείωτη, ειδικά καθόσον όλα ανακαλύφθηκαν στην ίδια τοποθεσία», δήλωσε ο Γιασίν.

Συνδυαστικά, οι δύο μελέτες αυξάνουν τον αριθμό των γνωστών ειδών λαμνόμορφων καρχαριών στο Αμπού Ταρτούρ σε επτά είδη που κατατάσσονται σε πέντε διαφορετικά γένη, καθιστώντας το ένα από τα πλουσιότερα σημεία απολιθωμάτων καρχαριών που έχουν εντοπιστεί στην Αίγυπτο. Το εύρημα έρχεται μετά από μια σειρά πρόσφατων ανακαλύψεων στη Δυτική Έρημο, συμπεριλαμβανομένου του πρώτου επιβεβαιωμένου ευρήματος απολιθώματος πτερόσαυρου στην Αίγυπτο, που ανακοινώθηκε τον Ιούλιο.

Οι ερευνητές δήλωσαν ότι η περιοχή ήταν μέρος μιας τροπικής έως υποτροπικής θάλασσας,  η οποία υπήρξε πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και εξαιρετικά παραγωγική, καθώς σε αυτή ζούσαν μικρά ψάρια, μεσαίου μεγέθους θηρευτές αλλά και γιγάντιοι καρχαρίες και άλλοι θαλάσσιοι κυνηγοί.

Τα ευρήματα στο Αμπού Ταρτούρ επιπροστίθενται σε ένα αυξανόμενο σύνολο στοιχείων για τις αρχαίες θάλασσες της Αιγύπτου. Η ανακάλυψη απολιθωμάτων ψαριών που πραγματοποιήθηκε σε άλλη τοποθεσία μόλις τον Ιούνιο εκτιμάται πως καταδεικνύει την ταχεία ανάκαμψη της θαλάσσιας ζωής μετά την εξαφάνιση των δεινοσαύρων.

Οι ερευνητές επισήμαναν ότι τα ευρήματα του Αμπού Ταρτούρ πιθανώς αντιστοιχούν σε απολιθώματα που συσσωρεύτηκαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους και περιβάλλοντα, και όχι στην ταυτόχρονη συνύπαρξη όλων αυτών των ειδών καρχαριών στην ίδια περιοχή.

Ο πρόεδρος του πανεπιστημίου του Καΐρου, Μοχάμεντ Σαμί Αμπντέλ Σαντέκ, δήλωσε ότι η ανακάλυψη προστίθεται στις επιτυχίες του Πανεπιστημίου του Καΐρου στις γεωεπιστήμες και την παλαιοντολογία και «επιβεβαιώνει την ικανότητα των ερευνητών του να παράγουν επιστημονική γνώση που ανταγωνίζεται διεθνώς».

Είπε ότι το πανεπιστήμιο θα συνεχίσει να υποστηρίζει την έρευνα που εξερευνά τον «επιστημονικό και φυσικό πλούτο» της Αιγύπτου, ξαναδιαβάζοντας τη γεωλογική και απολιθωματική ιστορία της και ανοίγοντας το πεδίο για νέες γενιές ερευνητών.

Ο κοσμήτορας της Σχολής Θετικών Επιστημών, Σοχέρι Ραμαντάν, δήλωσε ότι η ανακάλυψη αποτελεί «μια σημαντική προσθήκη στο αρχείο των απολιθωμάτων σπονδυλωτών στην Αίγυπτο και την Αφρική».

Ο Άμπντελ Γκαουάντ, συντελεστής και στις δύο μελέτες για τα ευρήματα του Αμπού Ταρτούρ, δήλωσε ότι τα απολιθώματα έδειξαν ότι το οροπέδιο «δεν υπήρξε απλώς ένα παροδικό θαλάσσιο περιβάλλον, αλλά ένα σπίτι για ένα πλούσιο και ποικίλο θαλάσσιο σύστημα» και πως μπορεί να θεωρηθεί ένα μεγάλο νεκροταφείο καρχαριών που κάποτε ζούσαν στις αρχαίες θάλασσες της σημερινής Αιγύπτου.

Όλα τα απολιθωμένα δόντια φυλάσσονται στο Εργαστήριο Παλαιοντολογίας Σπονδυλωτών στο Τμήμα Γεωλογίας της Σχολής Θετικών Επιστημών για να μελετηθούν περαιτέρω στο μέλλον.

Τον Ιούνιο, το Πανεπιστήμιο του Καΐρου, το παλαιότερο και μεγαλύτερο δημόσιο πανεπιστήμιο της Αιγύπτου, ανακοίνωσε ότι είχε σκαρφαλώσει στην 221η θέση παγκοσμίως στην παγκόσμια κατάταξη πανεπιστημίων του US News & World Report για το 2026, η δεύτερη καλύτερη θέση για πανεπιστήμιο της Αφρικής.

Η Δυτική Έρημος της Αιγύπτου έχει αποκαλύψει μια σειρά από ευρήματα απολιθωμάτων σπονδυλωτών τα τελευταία χρόνια. Τον Ιούνιο του 2022, μια ομάδα με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο της Μανσούρα εντόπισε ένα απολίθωμα θηρευτικού δεινοσαύρου 98 εκατομμυρίων ετών στην Όαση Μπαχαρίγια. Πρόκειται για τα παλαιότερα λείψανα του Αβελίσαυρου που βρέθηκαν στη Βόρεια Αφρική.

Άλλα πρόσφατα ευρήματα αφορούν την περιοχή της Λεκάνης του Φαγιούμ, όπου, τον Φεβρουάριο του 2025, οι ερευνητές ανέφεραν την ανακάλυψη ενός απολιθώματος Μπαστετόδοντα, ενός θηρευτικού θηλαστικού 30 εκατομμυρίων ετών.

Στο ίδιο κυβερνείο, τον Αύγουστο του 2021, μια ερευνητική ομάδα εντόπισε το Phiomicetus anubis, ένα απολίθωμα ημιυδρόβιας φάλαινας 43 εκατομμυρίων ετών, το οποίο πιστεύεται ότι είναι το παλαιότερο του είδους του που έχει καταγραφεί στην Αφρική.

(Πηγή: Ahram)

Οι καρχαρίες αποτελούν διαχρονικό και φυσικό κομμάτι των ελληνικών θαλασσών, παρά την εντύπωση που δημιουργούν οι ολοένα συχνότερες αναφορές για εμφανίσεις τους σε παραθαλάσσιες περιοχές.

Νέα επιστημονική μελέτη της περιβαλλοντικής οργάνωσης iSea έρχεται να καταρρίψει μύθους και παραπληροφόρηση γύρω από την παρουσία τους, επισημαίνοντας ότι οι καρχαρίες ζουν στα ελληνικά νερά εδώ και εκατομμύρια χρόνια.

Η παρουσία τους, μάλιστα, είναι γνωστή ήδη από την αρχαιότητα, καθώς ο Αριστοτέλης είχε καταγράψει και περιγράψει διάφορα είδη στο έργο του «Περί τα ζώα ιστορίαι». Η πρώτη σύγχρονη τεκμηριωμένη καταγραφή στην Ελλάδα χρονολογείται από το 1858.

5.596 καταγραφές για 62 είδη

Η μελέτη της iSea συγκέντρωσε και ανέλυσε συνολικά 5.596 καταγραφές, αποκαλύπτοντας την ιστορική παρουσία 62 διαφορετικών ειδών στις ελληνικές θάλασσες.

Πρόκειται για 33 είδη καρχαριών, 28 είδη σαλαχιών και ένα είδος χίμαιρας, τα οποία έχουν εντοπιστεί σε διαφορετικές περιοχές της χώρας.

Μεταξύ των συχνότερα καταγεγραμμένων καρχαριών βρίσκονται το σκυλάκι ή γάτος, ο γκριζογαλέος και ο γλαύκος, ενώ στα σαλάχια συναντώνται συχνότερα ο τραχύβατος, η νόνα και η μαρμαρομουδιάστρα.

Παράλληλα, στις καταγραφές περιλαμβάνονται και απειλούμενα είδη, όπως ο λευκός καρχαρίας, καθώς και είδη με περιορισμένη παρουσία στη Μεσόγειο.

Η iSea υπογραμμίζει πως η καλύτερη γνώση της παρουσίας και της κατανομής των καρχαριών και των σαλαχιών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική προστασία τους, αλλά και για τη λήψη μέτρων που θα βασίζονται σε πραγματικά επιστημονικά δεδομένα.