«Στην εποχή μου, όταν αγόραζες ηρωίνη, ήξερες ότι έκανες χρήση ηρωίνης. Σήμερα, αγοράζεις ναρκωτικά και δεν ξέρεις τι πραγματικά είναι αυτό που αγοράζεις».

 

Η Κάρεν Μπελ ήταν χρήστρια αλλά παραμένει καθαρή εδώ και 17 χρόνια και βοηθά ανθρώπους να αντιμετωπίσουν τους εθισμούς τους. Η χώρα στην οποία ζει, ωστόσο, βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με μια μεγάλη κρίση.

Η φαιντανύλη, που είναι ακραία πιο ισχυρή από την ηρωίνη, έχει «εισβάλει» σε παραδοσιακά ναρκωτικά, ενώ οι συνθετικές ουσίες κυκλοφορούν πλέον παντού και οι θάνατοι από overdose αυξάνονται μέρα με την ημέρα. Στο οδοιπορικό του BBC στις ΗΠΑ αποτυπώνεται ένα πρόβλημα που δεν αντιμετωπίζεται επουδενί με τους βομβαρδισμούς της κυβέρνησης Τραμπ κατά ναρκόπλοιων. Πολύ απλά, γιατί οι ρίζες είναι πολύ βαθύτερες...

Η ελάχιστη φαιντανύλη που του έχει απομείνει βρίσκεται πάνω σε ένα κομμάτι αλουμινόχαρτο. Ένα καλαμάκι, που κρατά ο Μάικ ανάμεσα στα χείλη του, αιωρείται από πάνω, ενώ από κάτω βρίσκεται ένας αναπτήρας. Ο 48χρονος βετεράνος του αμερικανικού στρατού είναι σκυμμένος σε ένα στενό δρομάκι στη συνοικία Λίντεν του Κολόμπους, στο Οχάιο.

«Αυτό το ναρκωτικό μπορεί να σε κάνει να κάνεις σχεδόν τα πάντα», λέει.

Η δόση του κοστίζει μόλις τρία ή τέσσερα δολάρια.

«Μπορεί να εισπνεύσεις υπερβολική ποσότητα και να μην μπορείς να το πάρεις πίσω. Είναι σαν τον πυροβολισμό. Δεν μπορείς να φωνάξεις τη σφαίρα να γυρίσει πίσω».

Βάζει φωτιά στο αλουμινόχαρτο και εισπνέει τον καπνό. Καθώς το οπιοειδές αρχίζει να επιδρά, πιάνεται από τον φράχτη πίσω του. Το σώμα του ταλαντεύεται και ένας χαμηλός ήχος βγαίνει από τον λαιμό του, σαν να μουρμουρίζει μια μελωδία.

50 έως 100 φορές ισχυρότερη από την ηρωίνη

Περάσαμε αρκετές ημέρες μαζί του. Ο Μάικ μάς οδήγησε στα στενά της γειτονιάς, όπου φαίνεται πως τον γνωρίζουν σχεδόν όλοι και τον αντιμετωπίζουν με συμπάθεια. Βοηθά σε ένα τοπικό ενεχυροδανειστήριο και σε ένα πρατήριο καυσίμων, από όπου εξασφαλίζει τα χρήματα που χρειάζεται για να συντηρεί τον εθισμό του στα οπιοειδή, ο οποίος διαρκεί εδώ και 20 χρόνια.

Τα συνθετικά οπιοειδή είναι ισχυρότερα και κυκλοφορούν σε μεγάλες ποσότητες, αλλάζοντας ριζικά το τοπίο των ναρκωτικών στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η φαιντανύλη, η οποία παρασκευάζεται εξ ολοκλήρου συνθετικά, είναι 50 έως 100 φορές ισχυρότερη από την ηρωίνη, που παράγεται από την οπιούχο παπαρούνα. Σήμερα, συχνά αναμειγνύεται με συνθετικά ηρεμιστικά, γεγονός που καθιστά δυσκολότερη την επαναφορά ανθρώπων που έχουν υποστεί υπερδοσολογία.

Πρόκειται για νέες απειλές που δεν περιορίζονται πλέον στα παραδοσιακά δίκτυα παραγωγής και διακίνησης. Συνδυασμοί συνθετικών ουσιών μπορούν να παρασκευάζονται ακόμη και σε υπόγεια ή μπανιέρες αμερικανικών κατοικιών.

110.000 νεκροί από overdose σε μία χρονιά

Στην κορύφωση της κρίσης, το 2022, περίπου 110.000 Αμερικανοί πέθαναν από υπερδοσολογία, κυρίως λόγω οπιοειδών. Έκτοτε, ο αριθμός έχει μειωθεί, φτάνοντας περίπου τις 70.000 την προηγούμενη χρονιά. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η κρίση των οπιοειδών έχει τελειώσει.

Οι κόρες των ματιών του, συρρικνώνονται σε μικροσκοπικές κουκκίδες.

«Τα οπιοειδή κάνουν τις κόρες των ματιών να μικραίνουν, αλλά όχι τόσο πολύ», λέει με έναν μονότονο, σχεδόν τραγουδιστό τόνο.

Όταν τον ρωτάμε με τι πιστεύει ότι έχουν αναμειχθεί τα ναρκωτικά του, απαντά: «Με ξυλαζίνη και με εκείνη την ουσία που δεν μπορούμε να προφέρουμε».

Αναφέρεται στη μεντετομιδίνη. Όπως και η ξυλαζίνη, η ουσία αυτή αποκαλείται συχνά «tranq» και ανήκει στα συνθετικά ηρεμιστικά που χρησιμοποιούνται στην κτηνιατρική.

«Ηρεμιστικά για μεγάλα ζώα», όπως εξηγεί ένας ειδικός στην απεξάρτηση.

Οι ουσίες αυτές μπορούν να παρατείνουν την ευφορική επίδραση της φαιντανύλης, αλλά ταυτόχρονα καταστέλλουν το νευρικό σύστημα και επιβραδύνουν την αναπνοή. Το σημαντικότερο είναι ότι η ναλοξόνη δεν αναστρέφει τις δικές τους επιδράσεις.

Η ξυλαζίνη μπορεί επίσης να προκαλέσει νεκρωτικά δερματικά έλκη, πληγές που φτάνουν μέχρι τα οστά και είναι ιδιαίτερα δύσκολο να αντιμετωπιστούν.

Οι ομάδες απεξάρτησης προσφέρουν ελπίδα

Στην εκκλησία Γκλένγουντ, στην άλλη πλευρά της πόλης, τα μέλη της κοινότητας απεξάρτησης Hope Dealers συγκεντρώνονται για την εβδομαδιαία συνάντησή τους.

Για πολλούς, οι αγώνες τους αποτυπώνονται στα ταλαιπωρημένα πρόσωπά τους. Τα μάτια τους μαρτυρούν ανθρώπους που έχουν επιβιώσει από τραυματικές εμπειρίες και έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με τον θάνατο.

Ανεβαίνουν στο βήμα, στο μπροστινό μέρος της εκκλησίας και μοιράζονται τις ιστορίες τους με αφοπλιστική ειλικρίνεια και θάρρος.

Ένας άνδρας αφηγείται πώς υπέστη overdose τον Ιούλιο του 2022. Δύο διασώστες προσπάθησαν να τον κρατήσουν στη ζωή, χορηγώντας του ναλοξόνη και στα δύο χέρια. Του έδωσαν επανειλημμένα το αντίδοτο για την υπερδοσολογία από οπιοειδή, χωρίς αποτέλεσμα.

«Αυτό ήταν, θα σταματήσω τις προσπάθειες», είπε ένας από τους διασώστες. Ο δεύτερος, όμως, επέμεινε να δοκιμάσουν άλλη μία φορά. Εκείνη η τελευταία προσπάθεια τού έσωσε τη ζωή.

Καθώς το ακροατήριο τhν ενθαρρύνει, η Τόνια ανεβαίνει στο αναλόγιο. Αφηγείται πώς ο ανιψιός της πέθανε από υπερδοσολογία, την ίδια στιγμή που και η ίδια υπέστη υπερδοσολογία από κρακ κοκαΐνη, ένα διεγερτικό που είχε αναμειχθεί με φαιντανύλη.

«Δεν είναι τύχη. Είμαι εδώ επειδή αυτός είναι ο προορισμός μου», λέει με δάκρυα στα μάτια. Το ακροατήριο εκφράζει δυνατά τη συμφωνία του.

Οι θάνατοι από υπερδοσολογία δεν αφορούν πλέον μόνο τα οπιοειδή

«Τους τελευταίους 12 μήνες, το 78% των θανατηφόρων περιστατικών υπερδοσολογίας στην κομητεία Φράνκλιν, όπου βρίσκεται το Κολόμπους, συνδέεται με διεγερτικές ουσίες», εξηγεί ο 65χρονος Σκοτ Σάντερς, επικεφαλής της οργάνωσης Hope Dealers.

Ο Σκοτ είναι σχεδόν δέκα χρόνια νηφάλιος. Είναι ένας γεροδεμένος άνδρας στις αρχές της έβδομης δεκαετίας της ζωής του, με έντονη ενεργητικότητα.

Όταν ζητά από τους παρευρισκόμενους να σηκώσουν το χέρι αν έχουν υποστεί ποτέ υπερδοσολογία, οι περισσότεροι ανταποκρίνονται.

«Η κρίση απλώς έχει αλλάξει μορφή», λέει αργότερα.

«Η τραγωδία είναι ότι οι χρήστες διεγερτικών που αγοράζουν κρακ πιστεύουν πως παίρνουν αυτό ακριβώς που ζητούν. Όμως δεν είναι έτσι. Αγοράζουν κρακ αναμεμειγμένο με φαιντανύλη ή άλλους συνδυασμούς οπιοειδών και παθαίνουν υπερδοσολογία χωρίς καν να το γνωρίζουν».

Όπως προσθέτει, οι θάνατοι από υπερδοσολογία μεταξύ των μαύρων ανδρών στο Οχάιο αυξάνονται.

Δεν είναι κρακ, αλλά ένα μείγμα διαφορετικών ουσιών

Η οργάνωσή του συνεργάζεται με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) σε ένα πρόγραμμα δειγματοληψίας ναρκωτικών. Οι συμμετέχοντες προσκομίζουν βελόνες ή πίπες καπνίσματος, από τις οποίες λαμβάνονται δείγματα. Αυτά αποστέλλονται στο εργαστήριο του CDC στη Βόρεια Καρολίνα.

Έτσι διαπιστώθηκε ότι οι υποψίες του Μάικ ήταν βάσιμες: πιθανότατα δεν κάπνιζε μόνο φαιντανύλη. Ένα από τα δείγματα που προσκόμισε για έλεγχο βρέθηκε θετικό στη μεντετομιδίνη.

«Αυτή είναι η πραγματικότητα της αγοράς ναρκωτικών το 2026: νομίζουμε ότι αγοράζουμε κρακ, αλλά στην πραγματικότητα αγοράζουμε ένα μείγμα από διαφορετικές ουσίες», λέει ο Σκοτ.

«Σήμερα, τα ναρκωτικά δεν νοθεύονται απλώς. Αναμειγνύονται με άλλες ουσίες, όπως η φαιντανύλη ή η μεθαμφεταμίνη, αλλά και με πρόσθετες χημικές ενώσεις που παρασκευάζονται σε υπόγεια εργαστήρια».

Τα μεξικανικά καρτέλ και η διακίνηση φαιντανύλης

Οι συνθετικές ουσίες που παρασκευάζονται σε υπόγεια εργαστήρια συνέβαλαν στη δραματική αύξηση των θανάτων από υπερδοσολογία στη γειτονική πολιτεία του Ιλινόι.

Στο Σικάγο ένας έμπορος ναρκωτικών που εργάζεται για λογαριασμό μεξικανικών καρτέλ, διακινώντας φαιντανύλη δέχεται να μιλήσει στο BBC μόνο υπό την προϋπόθεση ότι θα αποκρύψουμε την ταυτότητά του.

Όταν τον ρωτάμε για τον ρόλο του στους περίπου 50.000 θανάτους που καταγράφονται κάθε χρόνο εξαιτίας της κρίσης των οπιοειδών, παραδέχεται ότι γνωρίζει πως αυτό που κάνει είναι λάθος. Όταν, όμως, τον ρωτάμε γιατί συνεχίζει, απαντά ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.

Υποστηρίζει ότι, παρά τις πρόσφατες προσπάθειες της αμερικανικής κυβέρνησης να πλήξει τα καρτέλ, χαρακτηρίζοντάς τα τρομοκρατικές οργανώσεις και τη φαιντανύλη όπλο μαζικής καταστροφής, η εφοδιαστική του αλυσίδα παραμένει ισχυρή.

Όταν τον ρωτάω αν οι επιχειρήσεις της κυβέρνησης Τραμπ εναντίον σκαφών που θεωρούνται ύποπτα για διακίνηση ναρκωτικών έχουν επηρεάσει τη δραστηριότητά του, απαντά ότι τα προϊόντα του εξακολουθούν να φτάνουν από το Μεξικό.

«Αν δεν περάσει πάνω από το τείχος, θα περάσει κάτω από αυτό. Αν δεν περάσει από τα σύνορα, θα περάσει από τα πάνω σύνορα. Αυτό το παιχνίδι βασίζεται στην προσαρμοστικότητα».

Όταν τον ρωτάω τι έχει αλλάξει στην επιχείρησή του, η απάντησή του είναι ξεκάθαρη.

«Οι συνθετικές ουσίες. Δεν έχουμε δει ακόμη τι μπορούν να κάνουν. Δεν έχουμε δει ούτε την κορυφή του παγόβουνου», λέει.

Ναρκωτικά μέσα στις φυλακές μέσω εμποτισμένων επιστολών

Η κομητειακή φυλακή Κουκ, στο Σικάγο, είναι μία από τις μεγαλύτερες φυλακές στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο παρελθόν, τα παραδοσιακά ναρκωτικά εισάγονταν συνήθως κρυμμένα σε κοιλότητες του σώματος. Για την αντιμετώπιση αυτής της πρακτικής, η φυλακή διέθετε σαρωτές σώματος αντίστοιχους με εκείνους που χρησιμοποιούνται στα αεροδρόμια.

«Το 2023, ξαφνικά παρατηρήσαμε αύξηση στους θανάτους από υπερδοσολογία. Ταυτόχρονα, όμως, γύρω από ανθρώπους που είχαν πεθάνει ή είχαν επανέλθει στη ζωή με τη βοήθειά μας υπήρχαν παντού κομμάτια χαρτιού», εξηγεί ο σερίφης Τομ Νταρτ, επικεφαλής της φυλακής.

«Βλέπαμε χαρτιά που είχαν καεί και όλο αυτό ήταν κάτι εντελώς πρωτόγνωρο».

Η εγκατάσταση καταγράφει συνήθως έναν ή δύο θανάτους από υπερδοσολογία ετησίως. Το 2023, όμως, οκτώ κρατούμενοι πέθαναν έπειτα από θανατηφόρες κρίσεις.

Βίντεο από τις κάμερες ασφαλείας δείχνουν κρατούμενους να σπασμολογούν και να καταρρέουν. Οι κάμερες κατέγραψαν επίσης κρατούμενους να καίνε χαρτιά μέσα σε φούρνους μικροκυμάτων στους κοινόχρηστους χώρους των πτερύγων.

Τα ναρκωτικά εισάγονταν πλέον με έναν διαφορετικό τρόπο: αποστέλλονταν ταχυδρομικά, εμποτισμένα στις σελίδες βιβλίων και μέσα σε επιστολές.

«Τα κανναβινοειδή και άλλες ουσίες εμποτίζονταν στο χαρτί, το οποίο στη συνέχεια καιγόταν και ο καπνός εισπνεόταν για να προκληθεί η ευφορική επίδραση», εξηγεί ο σερίφης.

Ορισμένες συνθετικές ουσίες που μιμούνται τις επιδράσεις της κάνναβης κυκλοφορούν με την ονομασία K2. Είναι εξαιρετικά επικίνδυνες και συνδέθηκαν με τις θανατηφόρες κρίσεις που καταγράφηκαν στη φυλακή.

Τον Αύγουστο, συνοδεύω σωφρονιστικούς υπαλλήλους καθώς προετοιμάζονται για αιφνιδιαστική επιχείρηση νωρίς το πρωί στην πτέρυγα D υψίστης ασφαλείας.

Περίπου δύο δωδεκάδες υπάλληλοι συγκεντρώνονται έξω από την είσοδο, κινούνται προσεκτικά και μιλούν ψιθυριστά.

«Μην τους αφήσετε να σας ακούσουν. Ησυχία, ησυχία», διατάζει ένας από τους επικεφαλής της επιχείρησης.

Καθώς οι υπάλληλοι εισέρχονται γρήγορα στην πτέρυγα, μυρίζω καμένο χαρτί και ακούω καζανάκια να τραβιούνται, πιθανότατα καθώς οι κρατούμενοι προσπαθούν να ξεφορτωθούν βιαστικά απαγορευμένα αντικείμενα.

Η έρευνα επικεντρώνεται σε κάθε είδους χαρτί που υπάρχει στα κελιά, από βιβλία μέχρι επιστολές.

Οι κρατούμενοι οδηγούνται σε έναν χώρο προσωρινής κράτησης, ενώ τα κελιά ερευνώνται εξονυχιστικά. Οι υπάλληλοι ελέγχουν κάθε κομμάτι χαρτιού. Σε πολλά κελιά υπάρχουν σημάδια καύσης στους αεραγωγούς, όπου οι κρατούμενοι τοποθετούσαν μικρά φυτίλια για να ανάβουν τα εμποτισμένα με ναρκωτικά χαρτιά.

Πλέον, κάθε ταχυδρομικό αντικείμενο που φτάνει στη φυλακή ελέγχεται για υγρασία. Περίπου το ένα πέμπτο έως το ένα τέταρτο των δεμάτων και των επιστολών δίνει θετικό αποτέλεσμα και απορρίπτεται.

Οι συνέπειες στους δρόμους του Σικάγο

Έξω από τη φυλακή, οι επιπτώσεις του κύματος των συνθετικών ναρκωτικών είναι εμφανείς στους δρόμους του Σικάγο.

Στη δυτική πλευρά της πόλης, μέρα και νύχτα, άνδρες και γυναίκες στέκονται σκυμμένοι και ταλαντεύονται, όπως ο Μάικ, καθώς η φαιντανύλη και άλλες συνθετικές ουσίες επηρεάζουν τον οργανισμό τους.

Στην εύπορη συνοικία Όουκ Παρκ, στον τοπικό σταθμό του μετρό υπάρχει μηχάνημα αυτόματης διάθεσης που παρέχει δωρεάν ναλοξόνη.

Κοντά στον σταθμό, ένας αδύνατος άνδρας σε αναπηρικό αμαξίδιο έχει βαθιές πληγές στα πόδια, οι οποίες πιθανότατα συνδέονται με τη χρήση ξυλαζίνης. Τον φροντίζει η 40χρονη Κάρεν Μπελ.

Η Κάρεν εργάζεται στην οργάνωση Liv4Lali, η οποία υποστηρίζει ανθρώπους που βρίσκονται σε ανάρρωση από εξαρτήσεις. Στο παρελθόν έκανε χρήση ηρωίνης, αλλά έχει μείνει μακριά από τα σκληρά ναρκωτικά εδώ και 17 χρόνια.

«Αυτή την περίοδο αναμειγνύονται πάρα πολλές διαφορετικές ουσίες και αυτό επηρεάζει το σώμα μας, είτε πρόκειται για τις πληγές είτε για τα συμπτώματα στέρησης. Μερικές φορές οι πληγές φτάνουν σε τέτοιο σημείο, ώστε οι συνέπειες να αλλάζουν τη ζωή ενός ανθρώπου», λέει.

Η οργάνωσή της, όπως και η Hope Dealers στο Κολόμπους, διανέμει ταινίες ελέγχου που μπορούν να ανιχνεύσουν φαιντανύλη, μεντετομιδίνη, ξυλαζίνη και άλλες ουσίες που προστίθενται στα ναρκωτικά.

Τα ναρκωτικά σήμερα είναι «πολύ πιο επικίνδυνα», τονίζει.

«Πριν από 17 χρόνια, όταν σταμάτησα την ηρωίνη, αυτό που αγόραζες ήταν ηρωίνη. Ήξερες τι έπαιρνες. Τώρα, όταν αγοράζεις μια σακούλα με ναρκωτικά, δεν γνωρίζεις πραγματικά τι περιέχει».

Ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών και τα όριά του

Ο Τομ Νταρτ είναι σερίφης της κομητείας Κουκ εδώ και 20 χρόνια. Όταν τον ρωτάω πώς εξελίσσεται ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών, απαντά:

«Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που συμμετέχει σε αυτή την προσπάθεια και θα μπορούσε να πει ότι πρόκειται για μια τεράστια επιτυχία. Δεν είναι».

Το νέο πρόβλημα, όπως επισημαίνει, είναι οι συνθετικές ουσίες.

«Παραδοσιακά, οι διωκτικές αρχές είχαν καθοριστικό ρόλο, επειδή οι ισχυρές ναρκωτικές ουσίες έρχονταν από το εξωτερικό, είτε από την Κολομβία, το Μεξικό και την Κίνα είτε από τις καλλιέργειες παπαρούνας στο Αφγανιστάν. Τώρα, με την έκρηξη των συνθετικών ναρκωτικών, κάποιος μπορεί να τα παρασκευάσει μέσα στο ίδιο του το σπίτι, στον νεροχύτη, στην μπανιέρα του, οπουδήποτε».

Η αντιμετώπιση της κρίσης, προσθέτει, δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στον περιορισμό της προσφοράς.

«Στο επίκεντρο πρέπει να βρίσκεται η ουσιαστική θεραπεία των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν προβλήματα εξάρτησης», τονίζει, αναφερόμενος στα προγράμματα απεξάρτησης που λειτουργούν στη φυλακή του.

«Μπορείς να περιορίσεις την αγορά, αν αντιμετωπίσεις τα προβλήματα που οδηγούν τους ανθρώπους στην κατάχρηση ουσιών. Γνωρίζω πολλούς ανθρώπους που, ύστερα από μακροχρόνιους αγώνες, κατάφεραν να ξεπεράσουν την εξάρτησή τους και να ξαναχτίσουν τη ζωή τους».

«Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται»

Η Κάρεν γνωρίζει πόσο δύσκολο είναι να εγκαταλείψει κανείς τα ναρκωτικά. Εξακολουθούσε να κάνει χρήση ηρωίνης όταν έμεινε έγκυος στην κόρη της, Άμπι, η οποία σήμερα είναι 17 ετών.

Μετά τη συνάντησή μας στον σταθμό του μετρό, συναντώ και τις δύο σε ένα πάρκο στα προάστια του Σικάγο. Καθώς περπατάμε σε ένα λασπωμένο μονοπάτι, δεν απέχουμε πολύ από το σημείο όπου, πριν από περίπου 17 χρόνια, η ζωή της είχε φτάσει στο χαμηλότερο σημείο της.

«Την ημέρα που έμαθα ότι ήμουν έγκυος, πήγαινα να αυτοκτονήσω. Είχα κουραστεί να προσπαθώ να σταματήσω τα ναρκωτικά. Είχα κουραστεί να ζω σε μια σκηνή μέσα στο δάσος, χρησιμοποιώντας έναν κουβά για τις ανάγκες μου. Είχα κουραστεί να χάνω τους φίλους και την οικογένειά μου, επειδή ντρεπόμουν τόσο πολύ για τον εαυτό μου».

Το τεστ εγκυμοσύνης τής άλλαξε γνώμη.

Αργότερα, πέρασε ένα διάστημα στη φυλακή της κομητείας Κουκ για κλοπή. Οι γονείς της, βλέποντας την ευκαιρία να την απομακρύνουν από τα ναρκωτικά, αρνήθηκαν να πληρώσουν την εγγύησή της. Η Κάρεν κατάφερε τελικά να απεξαρτηθεί και η Άμπι γεννήθηκε μέσα στη φυλακή.

Όταν ρωτάω την Άμπι, η οποία θέλει να γίνει επαγγελματίας tattoo artist, αν έχει σκεφτεί ποτέ να δοκιμάσει ναρκωτικά, απαντά:

«Όχι. Έχω δει πόσο έχουν καταστρέψει την οικογένειά μου, τον πατέρα μου, τη μητέρα μου, σκοτώνοντας τη θεία μου και τους θείους μου. Δεν αξίζει να φτιαχτείς για μερικές ώρες.

Πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται, ειδικά τώρα που αυξάνονται οι τιμές στη χώρα μας, ακόμη και στα τρόφιμα. Η ψυχική υγειονομική περίθαλψη είναι πλέον πολύ ακριβή και πολλοί δεν μπορούν να λάβουν βοήθεια. Έτσι, κάποιοι στρέφονται στα ναρκωτικά».

Γενιές Αμερικανών έχουν βιώσει την κρίση των ναρκωτικών, αλλά αυτή δεν παραμένει ποτέ ίδια. Από την ηρωίνη, η χώρα πέρασε στα συνταγογραφούμενα οπιοειδή, στη συνέχεια στη φαιντανύλη και τώρα σε μια ολόκληρη νέα γενιά συνθετικών ουσιών.

Διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν πολεμήσει τα ναρκωτικά, χωρίς να καταφέρουν να κερδίσουν αυτόν τον πόλεμο. Οι έμποροι, οι προμηθευτές, τα καρτέλ και οι χρήστες προσαρμόζονται συνεχώς στις νέες συνθήκες, παραμένοντας πάντα λίγα βήματα μπροστά από τις προσπάθειες για την αντιμετώπισή τους.

Με πληροφορίες από το BBC

Πρέζες υπάρχουν πολλές. Η ηρωίνη όμως σκοτώνει…

Ο «πρίγκιπας» σήμερα θα έκλεινε τα 69.

Τον Παύλο Σιδηρόπουλο μουσικά δεν τον ακολουθούσαν είναι αλήθεια πολλοί όσο βρισκόταν στη ζωή.

Ο θάνατός του στάθηκε η αφορμή να δημιουργηθεί ένα μεγάλο περιφερειακό κοινό με ελάχιστα ροκ ακούσματα, μετατρέποντας τον ίδιο σε έναν ιδιότυπο μουσικό μύθο και κάποια από τα τραγούδια του στη εφαρμοσμένη μουσική διαλεκτική να παραμένουν μέχρι τα σήμερα «ερωτικά» ή «επαναστατικά» τοτέμ.




Το κενό που προέκυψε από το θάνατο του στην ελληνική ροκ μουσική σκηνή ουσιαστικά παραφράστηκε από αυτό το νέο κοινό. Τον ακολούθησε, χωρίς την αίσθηση του θυμικού των στίχων, της ποίησης και των μουσικών τεχνασμάτων όπως τα υιοθέτησε ή πειραματίστηκε ο Σιδηρόπουλος.



Ένα συμβολικό μεθεόρτιο πένθος εκδηλώθηκε χωρίς να ανταμωθεί ποτέ με τους κύκλους της ζωής του τραγουδοποιού ή να αφουγκραστεί το μοναχικό μονοπάτι που κουβαλούσε η θλίψη στην απώλεια της αθωότητας, καθώς οδηγούσε στο  σκοτεινό δρόμο της αυτοκαταστροφής.

Ο Παύλος Σιδηρόπουλος βίωσε ανέμελα παιδικά χρονιά, γιος μιας τυπικής μεσοαστικής οικογενείας της εποχής με λογοτεχνικές καταβολές που κρατούσαν από την Έλλη Αλεξίου, τον Καζαντζάκη και τον Αλέξη Ζορμπά.

«Υπάρχει ένα παρελθόν σε μένα. Και το παρελθόν αυτό είναι το εξής: είμαι δισέγγονος του Ζορμπά και ως γνωστόν ο Ζορμπάς ήταν ροκ εν’ ρολ, όπως και να το κάνουμε. Και πολύ μάλιστα. Αυτό μας το λέει και ο Καζαντζάκης. Απ’ την άλλη μεριά όμως, έχω σπέρμα απ’ τη γενιά των Αλεξίου. Της Έλλης της Αλεξίου η οποία είναι θεία μου. Κι έτσι έχω μέσα μου και τον διανοούμενο και τον αλήτη. Από τη σύγκρουση αυτών των δύο βγαίνει άλλοτε η καταστροφή και άλλοτε η δημιουργία.».

Χωρίς να συγκρουστεί, ίσως δεν το επέτρεψαν τα χαρακτηριστικά ευαίσθητα γνωρίσματα του, όχι μόνο δεν ενσωματώθηκε στο πατροπαράδοτο οικογενειακό γίγνεσθαι άλλα διέφυγε από τα φορμαλιστικά στερεότυπα που μεγάλωνε και το καθωσπρεπισμό των παραδόσεων, ακολουθώντας τη μουσική και τη ποίηση ως την διέξοδο από τα αστικό ανάχωμα γύρω του.



«Δεν είχα τραβήξει τίποτα ακόμα. Ήμουνα πιτσιρικάς. Δεν με αντιπροσώπευε καθημερινά στη ζωή μου αυτό το πράγμα, αλλά ταυτόχρονα κάτι μου ‘λεγε. Ότι στα λέω γιατί μπορεί να ‘ρθουνε κι αυτά έξω από την πόρτα σου κάποτε. Και με ξένιζε το blues, αυτό το μαύρο, το μουντό, το βαρύ πράγμα, αλλά ταυτόχρονα με γοήτευε αφάνταστα. Γιατί εγώ δεν ήμουν ροκενρολίστας από γεννησιμιού μου. Είχα ευτυχισμένα παιδικά χρόνια. Αλλά το διάλεξα σαν τρόπο ζωής και ό,τι τράβηξα μετά, το τράβηξα επειδή το ‘θελα, όχι επειδή οδηγήθηκα προς τα κει» .

Η μουσική διαμόρφωνε το χαρακτήρα του ενώ ο ίδιος διαμόρφωνε τη μουσικότητα του χαρακτήρα των τραγουδιών του.







Μια αμφίδρομη ερωτική δράση στα όρια της πρόκλησης στο βυθό μιας αταλάντευτης ευαισθησίας, μιας εκ παραδρομής αμεσότητας που ρομαντικά έχασκε απέναντι στη σκληράδα του εφιάλτη της πρέζας, στο περιθώριο που άφηναν οι νότες πάνω στις παρτιτούρες, στο κούρδισμα της κιθάρας τους, στα αυλάκια που χάραζε η βελόνα πάνω στα βινύλια.

Ο τσιριχτός απόηχος που δεν άφηνε αμφιβολία στη περιθωριακή ειλικρίνεια, την εσωτερικότητα των στίχων στα τραγούδια του.

Ένα πογκρόμ συναισθημάτων κάτω από τη μουσική προδιάθεση που κουβάλαγε ο Παύλος, άλλοτε μέσα από τις ερωτικές μπαλάντες του άλλοτε από τις λευκές μπλουζιές του, άλλοτε από το αύθαδες ροκ εντ ρολ.

Τον Ιούνη του 1987, στην πλατεία Κοραή, είχα την τύχη να τον δω από κοντά για τελευταία φορά. Η ΕΑΡ, το κόμμα που Λεωνίδα Κύρκου μετά τη διάσπαση του ΚΚΕ Εσωτερικού, μαζί με περιβαλλοντικές οργανώσεις, κινήσεις πολιτών και οικολογικές συλλογικότητες διοργάνωσε με αφορμή την ατμοσφαιρική μόλυνση από το νέφος, συναυλία  – διαμαρτυρία που συμμετείχε ο Παύλος με τους «Απροσάρμοστους».



Από τα λίγα που θυμάμαι είναι η εύστοχη πρόζα του πριν τραγουδήσει, ένα πολίτικο δοκίμιο της εποχής, το πρόσωπο του με τη φυσική ευγένεια  που σε παρέπεμπε στην υπεροχή αληταμπουρία που έκρυβε και το κόσμο να τραγουδά κάθε στίχο από τα τραγούδια του.


Ο Θανάσης Κρεκούκιας σε ένα εξαιρετικό του άρθρο με τίτλο Π. Σιδηρόπουλος. Εν κατακλείδι γράφει:

«Ο Σιδηρόπουλος δεν ασχολήθηκε με τις ισορροπίες στην κόψη του ξυραφιού, αντίθετα βρέθηκε να ορίζει άκρα και όρια, στα οποία είχαν εξαφανιστεί οι διαχωριστικές γραμμές. Ένας περιπλανώμενος ταξιδιώτης που διοχέτευσε στα ενστικτώδη του πεντάγραμμα – αφού δεν ήξερε παρά ελάχιστη μουσική θεωρία – τις προσωπικές του εικασίες για το τί είναι ο έρωτας, η μοναξιά, η άρνηση, οι συμβολισμοί, οι αφορισμοί, οι εσωτερικές κραυγές και η ατέρμονη αγωνία μπροστά στην κοινωνική αποξένωση και τις παγίδες των παρορμήσεων. Στην πραγματικότητα, η ρήξη με το κατεστημένο ήταν εκείνη που δημιούργησε σκληρά “χρώματα” και εκφραστικές “αντιπαραθέσεις”, διατηρώντας ωστόσο μια γλυκιά αμεσότητα που ήταν ικανή – και πέτυχε – να κατακτήσει ένα συνολικό κοινό, το οποίο γοητεύτηκε από την αυθάδεια και την αλήθεια ενός “υπέροχου αλήτη”. Σε αυτό βοήθησαν η ανυπότακτη φωνή του και η ευγένεια του προσώπου του, δυο “όπλα” που τελειοποίησαν την αστική εξιδανίκευση του στις ζωντανές του εμφανίσεις, εκεί όπου δεν είχε ταίρι στην, ας την ονομάσουμε, ελληνική ροκ σκηνή.






Οι ερμηνείες του φλερτάριζαν με τη μανία του ροκ εν ρολ, με την επανάσταση, με την αμφισβήτηση, με τα νιάτα, με τους “παραστρατημένους και ξαναμμένους τρελούς” που χόρευαν από κάτω, με τις εικόνες, τα πάθη και τις επιθυμίες. Η φωνή του ήταν γεμάτη λευκό μπλουζ, αναζήτηση, ενέργεια, μαστούρα, φυγή, αναχώρηση, άρνηση. Νόμιζες ότι άκουγες τον Άρλο Γκάθρι, τον Ρέι Ντέιβις, τον Πολ Ριβίρ και τον Βαν Μόρισον μαζί. Με εκείνους τους νωχελικούς, σκυθρωπούς, αυθεντικά ροκ ελληνικούς στίχους, που αιμορραγούσαν αισθητική και αλήθεια. Ένας “καταραμένος” ποιητής που λιποτάκτησε στο σκοτάδι για να βρει το πεπρωμένο του».



Ο ίδιος ο Παύλος στις συνεντεύξεις του έδινε το προσωπικό του στίγμα, αυτή την ελευθεριακή μουσική φιλοσοφία των επιλόγων του που άγγιζαν το αυτοκαταστροφικό του χαρακτήρα του.

Έλεγε για την αναρχία:

«Υπάρχουν αναρχικοί, άναρχα άτομα δεν υπάρχουν. Έχω τις προσωπικές μου αρχές που άλλες συμφωνούν κι άλλες δεν συμφωνούν με αυτές της κοινωνίας. Δεν είμαι απόλυτος πάνω σ’ αυτές τις αρχές. Είμαι ρευστός και αυτό εξαρτάται από την καθημερινή μου ζωή και από τις εμπειρίες. Για να μη γίνει ρευστότητα, διάλυση, αυτοκαταστροφή, ισορροπώ αυτήν τη ρευστότητα με μια συνέπεια που φαίνεται στις σχέσεις μου με τους άλλους».

Για την δική του υπόσταση στη ροκ σκηνή:

«Πραγματικά δεν ξέρω ποιος είναι ο δικός μου ρόλος στο ελληνικό ροκ και είναι ένα θέμα που ποτέ δεν αναρωτήθηκα. Αλλά αισθάνομαι πάρα πολύ μεγάλη ευθύνη απέναντι στον κόσμο. Δηλαδή, άμα φύγω από ένα μέρος που έχω παίξει και βλέπω ότι δεν έχουνε πάει καλά τα πράγματα, είμαι άρρωστος κυριολεκτικά, σαν να έχω κάνει το μεγαλύτερο σφάλμα της ζωής μου. Αντίθετα, όταν δω ότι και γω και το κοινό τη βρίσκουμε, είναι από τις μεγαλύτερες ηδονές της ζωής μου».

Για τη σχέση του με τις γυναίκες:

«Η γυναίκα είναι ο καθρέφτης μας. Είναι το πλάσμα που μπορούμε να πούμε ότι το αγαπάμε στο έπακρο και το μισούμε, στο έπακρο, ταυτόχρονα, όπως με το ίδιο σκεπτικό λέμε ότι εμπεριέχουμε τον Σατανά και τον Θεό».

Για τα χαρακτηριστικά των τραγουδιών της εποχής του:

«Σήμερα, με τις μουσικές και τις στιχουργικές ελευθεριότητες, έχουμε καταλήξει, κατά βάση λόγω του μάρκετινγκ, σε μουσικά κατασκευάσματα όπου κυριαρχούν η πλακίτσα, οι κλισαρισμένοι στίχοι, οι εντυπωσιακές, ρηχές ενορχηστρώσεις, οι δήθεν μουσικές επιμειξίες και φυσικά τα άθλια Ελληνικά».

Θ. Κρεκούκιας:

«Ο  Παύλος, αν και κατάφερε να «ανοίξει» τον κύκλο μέσα στον οποίο σφιχταγκάλιασε τους περιπλανώμενους αλήτες της απόρριψης, δεν μπόρεσε ποτέ να κλείσει τις δικές του πληγές. Η πρέζα τον τύλιξε στη μέθη της, τον γέμισε μικρές σκληρές σπασμένες απώλειες και όταν ήρθε η ώρα της στερνής μάχης, τον βρήκε φθαρμένο μέσα στα χαρακώματα της εγκατάλειψης και τον απογύμνωσε από ανάσες και όνειρα. Στις 6 Δεκεμβρίου του 1990, “το φιξάκι δεν κράτησε μια στιγμή”, αλλά παρέσυρε “μια ολόκληρη ζωή” στον θάνατο. Το ταξίδι του μπορεί να ήταν καταραμένο, αλλά ο ίδιος έδωσε μορφή στην ανυπακοή και τις χαμένες ψυχές, ξεσκεπάζοντας κάθε συμβατική προσποίηση. Οι στίχοι του άγγιξαν σκοτεινές ιστορίες, οι νότες του αναζήτησαν τη λατρεία της στιγμής. Προχωρώντας μέσα στα σκοτάδια, τραγούδησε τα μπλουζ με μια γεμάτη ενέργεια κομψότητα, δέσμιος ο ίδιος ενός τραγικού πεπρωμένου».

Αξίζει για τους λάτρεις του να επισκεφθούν τον διαδικτυακό τόπο όπως τον δημιούργησε η αδελφή του Μελίνα με τηνδημοσιογραφική επιμέλεια του Αντώνη Μποσκοΐτη: Παύλος Σιδηρόπουλος, ο πρίγκιπας της ροκ.



Αντί επίλογου:

«Ένοχος για κάποια αιτία που δεν την έμαθες ποτέ, πες μας ρε φίλε ποιος θεός σ’ ορίζει, ποιος σε γεμίζει μ’ ενοχές…»