Οι μαζικές επιχειρήσεις εναντίον κοινοτήτων Ρομά στην Ελλάδα αποτυπώνουν τον τρόπο που η Ευρώπη επαναπροσδιορίζει τις φυλετικές διακρίσεις με πρόσχημα την εγκληματικότητα και τη διατήρηση της δημόσιας τάξης, χτίζοντας ένα αφήγημα προληπτικής αστυνόμευσης και καταστολής. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Δικαιωμάτων των Ρομά, πρόκειται για την πιο εκτεταμένη αστυνομική επιχείρηση κατά των Ρομά εδώ και δεκαετίες.
Oι περιγραφές είναι χαρακτηριστικές. Drones πάνω από παιδιά που παίζουν στον δρόμο, έφοδοι τα ξημερώματα χωρίς ατομικά εντάλματα, σκύλοι που χρησιμοποιούνται εκφοβιστικά. Οι επιχειρήσεις περιλαμβάνουν επίσης την πρόσληψη «ειδικών φρουρών» από τις ίδιες τις κοινότητες για συλλογή πληροφοριών, μια τακτική που θυμίζει αποικιακές πρακτικές διάσπασης κοινωνικών δεσμών, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Al Jazzera.
Για τις ρομά οικογένειες που ζουν στη «Νέα Ζωή», έναν οικισμό κοντά στον Ασπρόπυργο στην Ελλάδα, ο βόμβος από τα drones επιτήρησης έχει γίνει πλέον καθημερινό μοτίβο της ζωής τους. Με το πρώτο φως της ημέρας, αστυνομικές δυνάμεις αποκλείουν στενούς χωματόδρομους, αστυνομικοί των ΜΑΤ σχηματίζουν περίμετρο γύρω από τον οικισμό και αστυνομικοί εισβάλλουν στις αυτοσχέδιες κατοικίες στο όνομα της «δημόσιας τάξης».
Από τα τέλη του 2025, αυτή η ρουτίνα επαναλαμβάνεται με τρομακτική συχνότητα. Τουλάχιστον 76 επιχειρήσεις έχουν πραγματοποιηθεί μέσα σε έξι μήνες με τη συμμετοχή 473 αστυνομικών, που στόχευσαν 152 κοινότητες Ρομά σε όλη την Ελλάδα.
Τι αποκαλύπτει το μοτίβο βίας
Με αριθμούς, αυτό σημαίνει περισσότερη από μία επιχείρηση την εβδομάδα σε όλη τη χώρα. Οι ενέργειες αυτές παρουσιάζονται από Έλληνες πολιτικούς ως τακτική απάντηση στο οργανωμένο έγκλημα, όμως το μοτίβο αστυνομικής βίας αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο. Μια στρατηγική σύγκλιση ελέγχου μετανάστευσης, συνοριακής ασφάλειας και εσωτερικής αστυνόμευσης που ποινικοποιεί τη ζωή των Ρομά.
Εξετάζοντας τη λειτουργία αυτών των επιχειρήσεων, στο πλαίσιο άλλων αντι-Ρομά δράσεων στην Ευρώπη, γίνεται σαφές ότι η Ελλάδα αποτελεί την αιχμή ενός πανευρωπαϊκού μετασχηματισμού πολιτικής που αντιμετωπίζει τις φυλετικοποιημένες μειονότητες ως «εσωτερικό εχθρό» που πρέπει να περιοριστεί και να εξαλειφθεί. Η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε «εργαστήριο» αυτού του επικίνδυνου πειράματος ευρωπαϊκής διακυβέρνησης και η Αθήνα παρέχει το πρότυπο για ένα μοντέλο προληπτικής αστυνόμευσης που απειλεί θεμελιώδη δικαιώματα περιθωριοποιημένων κοινοτήτων σε όλη την ΕΕ.
Το πρότυπο της «προληπτικής αστυνόμευσης»
Η γλώσσα που χρησιμοποιούν οι αρχές είναι προσεκτικά επιλεγμένη ώστε να παρακάμπτει τον νομικό έλεγχο. Δεν εμφανίζεται η λέξη «ρομά» στα επίσημα αστυνομικά δελτία. Αντίθετα, γίνεται λόγος για «κοινωνικά ομοιογενείς ομάδες» και «εστίες παρανομίας». Αυτός ο γραφειοκρατικός ευφημισμός επιτρέπει στο κράτος να παρακάμπτει τους νόμους κατά των διακρίσεων, στοχεύοντας συγκεκριμένες γειτονιές. Δεν πρόκειται για ελληνική καινοτομία, καθώς είναι μια συνηθισμένη νομική τακτική συγκάλυψης. Όπως η Σλοβενία ποινικοποίησε τις «παράνομες συναθροίσεις» που εφαρμόζονται κυρίως σε κοινότητες Ρομά και η Ιταλία στόχευσε άστεγες Ρομά γυναίκες μέσω διατάγματος ασφαλείας, έτσι και η Ελλάδα εφαρμόζει παρόμοια πρακτική σε μαζική κλίμακα.
Τέτοια μέτρα χρησιμοποιούν ουδέτερη ορολογία για να «ντύσουν τη στοχοποίηση» με τη γλώσσα της δημόσιας τάξης, δημιουργώντας μια νομική αρχιτεκτονική συλλογικής τιμωρίας που υποτίθεται ότι δεν παραβιάζει τις διακρίσεις.
Η σύγκλιση συνόρων και εσωτερικής αστυνόμευσης
Σε όλη την Ευρώπη, το όριο ανάμεσα στην εσωτερική αστυνόμευση και τον συνοριακό έλεγχο γίνεται όλο και πιο θολό, μια τάση που επιταχύνθηκε από το Σύμφωνο Μετανάστευσης της ΕΕ, που υιοθετήθηκε το 2024 και εφαρμόζεται από τον Ιούνιο του 2026. Η νομοθεσία αυτή ενισχύει τη σύγκλιση ελέγχου συνόρων και εσωτερικής αστυνόμευσης, δημιουργώντας ένα μοντέλο που μοιάζει με τις πρακτικές της ICE στις ΗΠΑ.
Οι Ρομά και άλλες φυλετικοποιημένες μειονότητες βρίσκονται ξανά στο επίκεντρο. Οι γειτονιές των ρομά αντιμετωπίζονται ως «εσωτερικά σύνορα», υπό καθεστώς στρατιωτικοποιημένης επιτήρησης, συλλογικής τιμωρίας και ταχείας εκτόπισης.
Η χρήση του «εγκλήματος» ως δικαιολογία για ρατσισμό
Η επίσημη αιτιολόγηση σύμφωνα με τον Υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, είναι η «πρόληψη και έλεγχος της εγκληματικότητας χωρίς ανοχή σε “ειδικές ζώνες” που βρίσκονται εκτός νόμου». Η γνωστή φράση που επαναλαμβάνεται μετά από κάθε επιχείρηση είναι ότι οι «στοχευμένες αστυνομικές δράσεις έγιναν για την ενίσχυση του αισθήματος ασφάλειας των πολιτών και την καταπολέμηση της εγκληματικότητας».
Η ρητορική της «καταπολέμησης του εγκλήματος» έχει χρησιμοποιηθεί επί δεκαετίες ως κάλυψη για αντι-Ρομά πολιτικές στην Ευρώπη. Από τη Γαλλία του 1912–2017, όπου οι ταξιδιώτες υποχρεώνονταν να φέρουν ειδικές ταυτότητες, μέχρι τη ναζιστική εποχή όπου οι Ρομά χαρακτηρίστηκαν «αντικοινωνικό εγκληματικό στοιχείο» για να δικαιολογηθεί η γενοκτονία, το μοτίβο είναι σταθερό.
Στη σύγχρονη εποχή, πολιτικές όπως η «Κατάσταση Έκτακτης Ανάγκης των Νομάδων» στην Ιταλία το 2008 ή η ρητορική ακροδεξιών κομμάτων στην Ουγγαρία και τη Γαλλία συνεχίζουν αυτή την παράδοση. Στην Ελλάδα, η ίδια λογική εμφανίζεται με μαζικές αστυνομικές επιχειρήσεις, όπου οι κοινότητες Ρομά χαρακτηρίζονται «εστίες παρανομίας».
«Πρότυπο» για επιχειρήσεις σε όλη την ΕΕ
Αυτό που καθιστά την κατάσταση ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η έλλειψη διεθνούς ελέγχου. Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει σημαντική κάλυψη αυτής της συστηματικής εκστρατείας. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Δικαιωμάτων των Ρομά διαθέτει πλήρη δεδομένα, βασισμένα σε μαρτυρίες, ακτιβιστικές οργανώσεις και αστυνομικά δελτία.
Ταυτόχρονα, η σιωπή των Βρυξελλών είναι ανησυχητική. Καθώς η ΕΕ ενισχύει τους συνοριακούς ελέγχους, φαίνεται να αγνοεί την εργαλειοποίηση αυτών των πολιτικών εντός των κρατών-μελών. Αν αυτή η πρακτική συνεχιστεί χωρίς αντίδραση, κινδυνεύει να αποτελέσει πρότυπο για παρόμοιες επιχειρήσεις σε όλη την Ευρώπη.
