Μύθοι και αλήθειες για το Ταμείο Ανάκαμψης
Τετάρτη, 16/09/2026 - 19:00ΠΑΝΟΣ ΚΟΣΜΑΣ
Πρόσφατα, η κυβέρνηση, διά στόματος Ακη Σκέρτσου -για την ακρίβεια, δι’ ανάρτησής του στα σόσιαλ μίντια- ισχυρίστηκε ότι «δεν θα χαθεί ούτε ευρώ» από τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης. Η δήλωση αυτή έγινε με αφορμή τη λήξη του χρονικού ορίου του Ταμείου Ανάκαμψης στις 31 Αυγούστου.
Η κυβερνητική διαβεβαίωση θέτει δύο ζητήματα: Πρώτο, το ποσοτικό: κατά πόσο πράγματι θα αξιοποιηθεί το σύνολο των διαθέσιμων πόρων ή ένας μέρος τους θα χαθεί. Δεύτερο, το ποιοτικό: κατά πόσο οι όποιοι πόροι αξιοποιηθούν θα αποδώσουν τα προσδοκώμενα και θα επαληθεύσουν τις κυβερνητικές εξαγγελίες περί μετασχηματισμού του παραγωγικού μοντέλου. Σε τέτοιου τύπου ερωτήματα έρχεται να απαντήσει η πρώτη έκδοση του Παρατηρητηρίου του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας του Ινστιτούτου ΕΝΑ, που δημοσιοποιήθηκε χθες.
Πραγματικές πληρωμές 13 δισ. ευρώ
Στο σκέλος των επιχορηγήσεων, ο συνολικός προϋπολογισμός των έργων ανέρχεται σε 25,4 δισ. ευρώ και οι νομικές δεσμεύσεις (έργα που έχουν συμβασιοποιηθεί) σε 22,7 δισ. ευρώ. Με βάση την επεξεργασία της ομάδας του ΕΝΑ, οι πραγματικές πληρωμές που εκτιμάται ότι έχουν φθάσει σε τελικούς αποδέκτες ή αναδόχους ανέρχονται σε περίπου 13 δισ. ευρώ. Πρόκειται για το 57,3% των νομικών δεσμεύσεων. Απομένει, επομένως, να καταβληθεί πάνω από το 40% του συμβασιοποιημένου ποσού, περίπου 9,7 δισ. ευρώ.
Δάνεια: δεν ισχύει το «100% απορρόφηση»
Οσον αφορά το δανειακό σκέλος, η κυβερνητική αναφορά σε «100% απορρόφηση», η οποία αφορά τη συμβασιοποίηση του προγράμματος επιχειρηματικών δανείων, δεν ισχύει. Ο αρχικός στόχος ήταν 16,73 δισ. ευρώ. Ωστόσο, με τις διαρκείς αναθεωρήσεις μειώθηκε σε 13,366 δισ., ενώ παράλληλα 1,989 δισ. μεταφέρθηκαν στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα ως κεφαλαιακή ενίσχυση για τη χρηματοδότηση έργων που θα υλοποιηθούν σε βάθος χρόνου και εκτός των διαδικασιών συμβασιοποίησης στο πλαίσιο του Ταμείου Ανάκαμψης.
Αυτά σημαίνουν ότι:
α) Εχουν ήδη χαθεί 3,364 δισ. ευρώ μέσα από τη διαδικασία των διαρκών αναθεωρήσεων. Ο κυβερνητικός ισχυρισμός περί απορρόφησης 100% στην ουσία αναφέρεται στην 100% απορρόφηση του περικομμένου κατά πάνω από 3 δισ. ευρώ ποσού που προέκυψε ύστερα από τις αναθεωρήσεις.
β) Η μεταφορά σχεδόν 2 δισ. ευρώ στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα για… μελλοντική χρήση εκτός διαδικασιών Ταμείου Ανάκαμψης συνιστά «παρκάρισμα πόρων» ή έμμεση παράταση – υπό όρους που, αν μη τι άλλο, δεν εγγυώνται το βέλτιστο αποτέλεσμα…
Καταιγισμός αναθεωρήσεων
Σε αυτό το πλαίσιο, έως το τέλος Ιουνίου 2026 οι πραγματικές αναλήψεις ποσών των επιχειρηματικών δανείων από τις επιχειρήσεις ανέρχονταν σε 5,57 δισ. ευρώ, δηλαδή στο 41,7% του αναθεωρημένου ποσού.
Εκτός από τη μείωση κατά περισσότερα από 3 δισ. ευρώ και το «παρκάρισμα» επιπλέον 2 δισ. ευρώ στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, οι διαρκείς και «κατά συρροή» αναθεωρήσεις επέφεραν σημαντικό πλήγμα στο «ποιοτικό» σκέλος του προγράμματος. Μετά το αρχικό σχέδιο ακολούθησαν έξι εγκεκριμένες τροποποιήσεις, ενώ στην τελευταία, στις 27 Αυγούστου 2026, τέσσερις μέρες πριν κλείσει το πρόγραμμα, αναθεωρήθηκαν – τροποποιήθηκαν 111 μέτρα! Οι αναθεωρήσεις δεν αποτελούν από μόνες τους ένδειξη αποτυχίας. Η συχνότητα, η κλίμακα και κυρίως η επανάληψη των τροποποιήσεων είναι σαφής δείκτης όχι μόνο προχειρότητας και αποτυχίας στον σχεδιασμό, αλλά και επικράτησης της λογικής να απορροφηθούν πόροι όπως όπως.
Από τη συγκριτική επεξεργασία των πέντε αναθεωρήσεων της περιόδου 2023 – 2025 προκύπτει ότι 178 διαφορετικά μέτρα τροποποιήθηκαν ουσιαστικά. Από αυτά, τα 123 (περίπου επτά στα δέκα!) εμφανίζονται σε δύο ή περισσότερες αναθεωρήσεις – μια ισχυρή ένδειξη αστοχίας. Με κριτήριο, λοιπόν, όχι μόνο την απορρόφηση πόρων έναντι των υποβαθμισμένων στόχων της συνολικής αναθεώρησης, αλλά και τους στόχους του αρχικού σχεδίου, όχι μόνο καταρρίπτεται ο κυβερνητικός ισχυρισμός περί απορρόφησης 100%, αλλά αναδεικνύονται και σοβαρά ζητήματα υποβάθμισης του παραγωγικού αποτυπώματος των έργων στην ελληνική οικονομία.
Θολά σημεία για την «απορρόφηση»
Καταρχάς, η έκδοση ξεκαθαρίζει τα θολά σημεία γύρω από το θέμα «απορρόφηση». Καθώς το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας εισέρχεται στην τελική του φάση, η δημόσια συζήτηση εξακολουθεί λανθασμένα να επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στην «απορρόφηση» χωρίς να διευκρινίζεται τι αφορά αυτή: τις εισροές από την Ευρωπαϊκή Ενωση, τις νομικές δεσμεύσεις, τις καταγεγραμμένες δαπάνες ή τις πραγματικές πληρωμές προς τελικούς αποδέκτες και αναδόχους;
Εως τις 30 Ιουνίου 2026 η Ελλάδα είχε εισπράξει 24,6 δισ. ευρώ από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δηλαδή το 68,5% της συνολικής ενωσιακής κατανομής των 35,95 δισ. ευρώ. Το ποσοστό αυτό αποτυπώνει τη ροή χρημάτων από την Ευρωπαϊκή Ενωση προς το κράτος. Δεν ταυτίζεται ούτε με τις πληρωμές προς τελικούς αποδέκτες ούτε με το ολοκληρωμένο φυσικό αντικείμενο.
Πηγή: ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ